บทละครพูด มัทนะพาธา

หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓
แบ่งเป็ น ๗ เร่ือง

แนวทางในการวจิ ารณ์ นาเร่ือง เรื่องย่อ
วรรณคดแี ละวรรณกรรม เนื้อเรื่อง
บทละครพดู คาฉันท์
สาระน่ารู้ เรื่อง มัทนะพาธา

ประวตั ผิ ู้แต่ง ศัพท์น่ารู้

178

ภาษาไทย ม. ๕ เล่ม ๒

หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๓ บทละครพูดคาฉันท์เร่ือง มทั นะพาธา

การอ่านบทละครพูดคาฉันท์
เรื่อง มัทนะพาธา

179

สนทนาตอบคาถาม

เหตุใดดอกกหุ ลาบจึงเป็ นตวั แทนของความรัก

180

๑. นาเรื่อง • มทั นะพาธา เป็นบทละครพดู คำฉนั ท์

บทละครพูด พระรำชนิพนธ์ในพระบำทสมเดจ็
คาฉันท์เร่ือง พระมงกฎุ เกลำ้ เจำ้ อยหู่ วั
มัทนะพาธา • ใชฉ้ นั ทใ์ นกำรแต่ง
• วรรณคดีสโมสรในรัชกำลท่ี ๖ ยกยอ่ ง
ใหเ้ ป็นยอดแห่งบทละครพดู คำฉนั ท์

• เน้ือเร่ืองเป็นบทละคร ๕ องก์ 181
แบ่งเป็ นภำคพ้ืนดินและภำคสวรรค์

• แนวคิดของเร่ืองช้ีใหเ้ ห็นควำมรัก
ที่ก่อใหเ้ กิดทุกข์

๒. ประวตั ผิ ู้แต่ง

 เสดจ็ พระรำชสมภพเมื่อวนั ท่ี ๑ มกรำคม

พ.ศ. ๒๔๒๓

 เป็นพระรำชโอรสในพระบำทสมเด็จ

พระจุลจอมเกลำ้ เจำ้ อยหู่ วั และสมเดจ็

พระศรีพชั รินทรำบรมรำชินีนำถ

 มีพระนำมเดิมวำ่ เจำ้ ฟ้ำมหำวชิรำวธุ

 เป็นพระมหำกษตั ริยไ์ ทยพระองคแ์ รก

ท่ีเสดจ็ ไปทรงศึกษำวิชำกำร

ในต่ำงประเทศก่อนเสวยรำชสมบตั ิ

 เสวยรำชสมบตั ิเม่ือวนั ที่ ๒๓ ตุลำคม
พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกล้าเจ้าอยู่หัว พ.ศ. ๒๔๕๓
182

๒. ประวตั ผิ ู้แต่ง

 ทรงต้งั สโมสรทวปี ัญญำเพอ่ื เป็นที่ชุมนุมของนกั เขียน
 ทรงจดั ต้งั วรรณคดีสโมสร
 ทรงพระรำชนิพนธ์วรรณคดีต่ำง ๆ ไวม้ ำกมำย เช่น หวั ใจนกั รบ มทั นะพำธำ เห็นแก่ลูก

โรมิโอจูเลียต เท่ียวเมืองพระร่วง โคลนติดลอ้ เมืองไทยจงตื่นเถิด ลิลิตนำรำยณ์สิบปำง

พระนลคำหลวง

 พระนำมแฝงที่ทรงใชใ้ นบทพระรำชนิพนธ์ตำ่ ง ๆ เช่น อศั วพำหุ รำมจิตติ พนั แหลม

ศรีอยธุ ยำ

 ไดร้ ับกำรถวำยสมญั ญำวำ่ สมเดจ็ พระมหำธีรรำชเจำ้ 183

๒. ประวตั ิผแู้ ต่ง

เร่ืองน่ารู้ : พระนามแฝงในรัชกาลท่ี ๖

สาหรับบทความการเมืองและปลกุ ใจ
อศั วพำหุ

สาหรับบทละครพดู
ศรีอยธุ ยำ พระขรรคเ์ พชร ท.ป.ส.

สาหรับเร่ืองบนั เทงิ คดแี ละสารคดที แ่ี ปลจากต่างประเทศ
รำมจิตติ

สาหรับเรื่องเกย่ี วกบั ทหารเรือและกฎหมาย
พนั แหลม

สาหรับเรื่องเบด็ เตลด็ หรือนิทาน 184
นำยแกว้ นำยขวญั นอ้ ยลำ สุครีพ เลขำนุกำร

สาหรับลลิ ติ พายพั
หนำนแกว้ เมืองบูรณ์

๓. เรื่องย่อ
บทละครพดู คาฉันท์เรื่อง มัทนะพาธา

เนื้อเรื่องแบ่งออกเป็ นสองภาค คือ ภาคสวรรค์และภาคพื้นดนิ

185

๓. เรื่องย่อ

ภาคสวรรค์ กล่ำวถึงสุเทษณ์เทพบุตรหลงรักนำงฟ้ำช่ือ มทั นำแตน่ ำงไม่รักตอบ
สุเทษณ์จึงสำปใหล้ งไปเป็นดอกกหุ ลำบ (ขณะน้นั กหุ ลำบยงั ไม่มีบนโลกมนุษย)์
เม่ือถึงวนั เพญ็ กลำงเดือนใหก้ ลบั เป็นผหู้ ญิง เม่ือไดร้ ักชำยใดจะกลำยเป็นหญิง
ตลอดไปแตจ่ ะทุกขเ์ พรำะควำมรักเม่ือน้นั ใหข้ อควำมช่วยเหลือจำกสุเทษณ์

ฤๅษีกำละทรรศินนำดอกกหุ ลำบมทั นำไปปลกู ไวใ้ กลอ้ ำศรม ทุกวนั เพญ็

ข้ึน ๑๕ ค่ำ นำงจะกลำยเป็นหญิงและรับใชพ้ ระฤๅษี ทำ้ วชยั เสนไดพ้ บจึงเกิด
ควำมรักต่อกนั ทำ้ วชยั เสนพำนำงกลบั เมือง นำงจณั ฑีมเหสีเอกโกรธแคน้ ลวงทำ้ ว

ภาคพืน้ ดนิ ชยั เสนวำ่ มทั นำเป็นชูก้ บั ศุภำงคท์ หำรเอก ทำ้ วชยั เสนจึงสงั่ ประหำรชีวติ
แต่เพชฌฆำตปล่อยตวั นำงไป นำงกลบั ไปอำศรมและวงิ วอนใหส้ ุเทษณ์ช่วย

สุเทษณ์ขอควำมรักจำกนำงอีก แต่นำงปฏิเสธ สุเทษณ์จึงสำปใหเ้ ป็นดอกกหุ ลำบ

ตลอดไป ทำ้ วชยั เสนรู้ควำมจริงจึงตำมไปที่อำศรม ไดพ้ บแต่ดอกกหุ ลำบ จึงขอไป

ปลูกไวใ้ นวงั ฤๅษีจึงอวยพรใหด้ อกกหุ ลำบอยคู่ ูโ่ ลกมนุษย์ และใหใ้ ชด้ อกกหุ ลำบ
186
เป็ นส่ือแทนควำมรัก

๔. ศัพท์น่ารู้

กพุ ชกะ ดอกกหุ ลำบ
ววิ ธิ ะวรรณ สีสนั ต่ำง ๆ

โศภณ ควำมงำม ควำมดี
สะชี เพ่อื น สหำย

187

๔. ศัพท์น่ารู้

สะโรชะ ดอกบวั
สิงณไวกณู ฐ์ ที่ประทบั ของพระนำรำยณ์

อนุวตั น์ ทำตำม ปฏิบตั ิตำม
อคั คะเทวนิ ผเู้ ป็นใหญ่กวำ่ เทวดำท้งั หลำย

188

เกมค้นหาความหมายคาศัพท์ กหุ ลาบ สีสันต่าง ๆ
ยง่ิ ใหญ่ สายฟ้า
อคั คะเทวนิ ความร่ืนเริงยินดี ดอกบวั
กพุ ชกะ ฉัน ข้าพเจ้า รสหวาน
ที่ประทบั ของพระนารายณ์
ดนุ พระเจ้าแผ่นดนิ
มหิศร ผู้เป็ นใหญ่กว่าเทวดาท้งั หลาย
วชิ ชุ
ววิ ธิ ะวรรณ 189

๕. เนื้อเร่ือง

• บทละครพดู คาฉันท์เร่ือง
มัทนะพาธา ตอนท่ีนำมำใหศ้ ึกษำ

เป็นองกท์ ่ี ๑ ภำคสวรรค์
• กล่ำวถึงสุเทษณ์เทพบุตรหลงรัก
นำงฟ้ำมทั นำ แต่นำงไม่รักตอบ
สุเทษณ์จึงกริ้วและสำปใหน้ ำงเป็น
ดอกกหุ ลำบ ไปเกิดในป่ ำหิมวนั

190

๕. เน้ือเรตื่องรวจสอบความเข้าใจ

ประเดน็ • บทละครพดู คำฉนั ทเ์ ร่ือง มทั นะพำธำ ผปู้ ระพนั ธ์ไดเ้ คำ้ โครงเร่ือง
คาถาม มำจำกสิ่งใด

• แนวคิดสำคญั ท่ีผปู้ ระพนั ธ์ถ่ำยทอดไวใ้ นเร่ืองคืออะไร

• สุเทษณ์และมทั นำ มีอดีตชำติท่ีเก่ียวขอ้ งกนั อยำ่ งไร
• มทั นำมีทศั นคติในเรื่องควำมรักอยำ่ งไร

• สุเทษณ์มีมุมมองในเร่ืองควำมรักอยำ่ งไร

• ขอ้ คิดที่ไดจ้ ำกเร่ืองน้ีคืออะไร

191

๕. เน้ือเรตื่องีความหมายบทร้อยกรอง

งามผวิ ประไพผ่อง กลทาบศุภาสุพรรณ

งามแก้มแฉล้มฉัน พระอรุณแอร่มละลาน
งามเกศะดาขา กลนา้ ณท้องละหาน
งามเนตรพนิ ิศปาน สุมณมี ะโนหะรา
งามทรวงสล้างสอง วรถนั สุมนสุมา-
ลเี ลศิ ประเสริฐกว่า วรุบลสะโรชะมาศ
งามเอวอนงค์ราว สุระศิลปิ ชาญฉลาด
เกลากลงึ ประหนึ่งวาด วรรูปพไิ ลพะวง

บทร้อยกรองน้ีเป็นบทพรรณนำควำมงำม สุเทษณ์กลำ่ วชมควำมงำมของมทั นำวำ่ นำงมีผิวงำม

ผดุ ผอ่ งเรืองรองเหมือนทำดว้ ยทอง แกม้ ของนำงท่ีสุกแดงเปล่งปลงั่ เหมือนสีของพระอำทิตย์
ในยำมเชำ้ ผมดำเป็นมนั เงำงำมเปรียบไดก้ บั ทอ้ งน้ำ ดวงตำงำมเหมือนแกว้ มณีท่ีสุกใส มีทรวงอก
ท่ีงดงำมกวำ่ ดอกบวั เอวกอ็ อ่ นชอ้ ยกลมกลึงรำวรูปวำดของศิลปิ นผยู้ ง่ิ ใหญ่
192

๖. สาระน่ารู้

ความรู้เกยี่ วกบั ฉันท์

วชิ ชุมมาลาฉันท์ ๘ อนิ ทวงศ์ฉันท์ ๑๒ จติ รปทาฉันท์ ๘
กมลฉันท์ ๑๒
สัททุลวกิ กฬี ิต วสันตดิลก อปุ ชาติฉันท์ ๑๑
ฉันท์ ๑๙ ฉันท์ ๑๔
193
สาลนิ ีฉันท์ ๑๑ อนิ ทรวเิ ชียร
ฉันท์ ๑๑

๖. สาระน่ารู้

❖ วชิ ชุมมาลาฉันท์ ๘

 บทหน่ึงมี ๔ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหน่ึงมี ๔ คำ
ทุกคำเป็นคำครุลว้ น มีสัมผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บังคบั

194

๖. สาระน่ารู้

❖ สัททุลวกิ กฬี ิตฉันท์ ๑๙

 บทหน่ึงมี ๓ วรรค วรรคแรกมี ๑๒ คำ วรรคที่ ๒ มี ๕ คำ วรรคสุดทำ้ ย
มี ๒ คำ คำครุ ลหุ และสัมผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บงั คบั

195

๖. สาระน่ารู้

❖ สาลนิ ีฉันท์ ๑๑

 บทหน่ึงมี ๒ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหนำ้ ๕ คำ วรรคหลงั ๖ คำ
คำครุ ลหุ และสมั ผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บังคบั

196

๖. สาระน่ารู้

❖ อนิ ทรวเิ ชียรฉันท์ ๑๑

 บทหน่ึงมี ๒ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคแรก ๕ คำ วรรคหลงั ๖ คำ
คำครุ ลหุ และสมั ผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บงั คบั

197

๖. สาระน่ารู้

❖ วสันตดลิ กฉันท์ ๑๔

 บทหน่ึงมี ๒ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหนำ้ ๘ คำ วรรคหลงั ๖ คำ
คำครุ ลหุ และสัมผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บงั คบั

198

๖. สาระน่ารู้

❖ อนิ ทวงศ์ฉันท์ ๑๒

 บทหน่ึงมี ๒ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหนำ้ ๕ คำ วรรคหลงั ๗ คำ
คำครุ ลหุ และสมั ผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บงั คบั

199

๖. สาระน่ารู้

❖ จติ รปทาฉันท์ ๘

 บทหน่ึงมี ๔ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหน่ึงมี ๔ คำ คำครุ ลหุ
และสมั ผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บังคบั

200

๖. สาระน่ารู้

❖ กมลฉันท์ ๑๒

 บทหน่ึงมี ๒ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคละ ๖ คำ คำครุ ลหุ
และสมั ผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บังคบั

201

๖. สาระน่ารู้

❖ อุปชาตฉิ ันท์ ๑๑

 บทหน่ึงมี ๔ บำท บำทหน่ึงมี ๒ วรรค วรรคหนำ้ ๕ คำ วรรคหลงั ๖ คำ
คำครุ ลหุ และสัมผสั ตำมผงั บงั คบั

แผนผงั และสัมผสั บงั คบั

202

๑. การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตวั ละคร

ตวั ละครในวรรณกรรมต่าง ๆ
ผู้แต่งอาจจาลองมาจากคนจริง
ทมี่ อี ยู่ในสังคม หรืออาจสมมุติขึน้
กไ็ ด้

203

๑. การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตวั ละคร

การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตวั ละครพจิ ารณาได้จาก

• คาพดู ของตัวละคร

• การกระทาและปฏบิ ัตติ ัว
ต่อตวั ละครตวั อ่ืน

204

๑. การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตัวละคร

การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตัวละครจะทาให้รู้ลกั ษณะของตวั ละคร
ซ่ึงทาให้เข้าใจเรื่องมากขนึ้ และสามารถวเิ คราะห์ถึงความสมจริง
ของตัวละครน้ัน ๆ ได้อกี ด้วย

205

๑. การวเิ คราะห์วจิ ารณ์ตวั ละคร

การพจิ ารณาบทบาทของตวั ละคร

• ตวั ละครทมี่ บี ุคลกิ คงที่ คือ ตวั ละครทเี่ ปิ ดเร่ืองมามีลกั ษณะนิสัยอย่างไร
ตอนจบเร่ืองกย็ งั คงมลี กั ษณะนสิ ัยเช่นเดมิ
• ตวั ละครทม่ี ีบุคลกิ ไม่คงท่ี คือ ตวั ละครทเี่ ปิ ดเร่ืองมามีลกั ษณะนิสัยอย่างหนึ่ง
แต่ดาเนินเร่ืองไปแล้วมกี ารปรับเปลยี่ นนิสัย บุคลกิ ลกั ษณะ และทศั นคติ

206

๒. ตวั ละคร

บทละครพดู คาฉันท์เร่ือง มัทนาพาธา องกท์ ี่ ๑ มีตวั ละครสำคญั ดงั น้ี

สุเทษณ์

• เป็นเทพบุตรผมู้ ีอำนำจ มทั นา
•• มเมคหปีีมอิดล็นุดุมถงนมึรงมำแักกองตมำงฟร่ตทใสั ้ำณนนนทุเเ์แเำที่รมอล่ือีรองะษูงเปยปจคำโ็ิณตนกวฉใำสไมจม์ดำงทรคน้ ดั่ีกมญัำงวนั่งำำ่มมคคำงเวแชำนยมช่วรแมักนเแก่ใมตนิด่นขทัเรำ้ึน่ืองนจปงำคฏากวิเคสำนมธรรักัก
•••
• มทีค้งั สุณอธงรฝร่ ำมยทแ่ีไลมะ่หแกั มหจ้ ำะญตอน้ ง้ำเใปจ็นแทมุกต้ ขนเ์ พจะรมำะีอคำวนำำมจรกักรกะย็ทนิ ำไดดี ้

• มีมุมมองควำมรักในดำ้ นของตนเองเท่ำน้นั

207

วเิ คราะห์วจิ ารณ์ลกั ษณะนิสัยของตวั ละคร

สุเทษณ์

เป็ นเทพทเี่ ป็ นใหญ่ มีอานาจสามารถบบี บงั คบั ให้มัทนารับรักตวั เอง
แต่มัทนาปฏเิ สธจึงใช้อานาจสาปแช่งนางให้เป็ นดอกกหุ ลาบ แสดงให้เห็นถงึ ลกั ษณะ
นิสัยทรี่ ักตนเอง ต้องการสมหวงั ในสิ่งทตี่ ัวเองต้องการ

มะทะนาชะเจ้าเล่ห์ ชิชิช่างจานรรจา
ตะละคาอุวาทา ฤกระบดิ กระบวนความ
ดนุถามกเ็ จ้าไซร้ บมติ อบณคาถาม
วนิดาพยายาม กะละเล่นสานวนหวน

208

วเิ คราะห์วจิ ารณ์ลกั ษณะนิสัยของตัวละคร

มทั นา

เป็ นหญงิ สาวทมี่ ีรูปงาม เมื่อไม่รักกป็ ฏเิ สธ ถงึ จะถูกบงั คบั กไ็ ม่ยนิ ยอม
เดด็ เดยี่ วม่นั คงในเรื่องความรักมาก

หม่อมฉันนีเ้ ป็ นผู้ถือ สัจจาหน่ึงคือ
ว่าแม้มริ ักจริงใจ ขอสมพาสไซร้
ถึงแม้จะเป็ นชายใด
กจ็ ะมิยอมพร้อมจิต

209

อภปิ รายแสดงความคดิ เห็น

ประเดน็ คาถาม

๑. ถ้ามทั นายอมรับรักสุเทษณ์ เร่ืองราวจะดาเนนิ ไปอย่างไร

๒. ถ้าเปลยี่ นดอกกหุ ลาบเป็ นดอกไม้ชนิดอ่ืน ควรเป็ นดอกไม้
ชนิดใด เพราะอะไร

๓. ถ้าเวทมนต์ของมายาวนิ ไม่ได้ผล สุเทษณ์จะใช้วธิ ีใดให้มทั นา
มาพบ

210