กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า

(Electrical Rules and Standards)

รหสั วิชา 20104 - 2101

หลักสูตรประกาศนยี บตั รวิชาชีพ พุทธศักราช 2562
หมวดวชิ าสมรรถนะวิชาชพี กลุ่มสมรรถนะวิชาชพี เลือก

ประเภทวชิ าอุตสาหกรรม สาขาวชิ าชา่ งไฟฟ้าก�ำลัง
ส�ำนกั งานคณะกรรมการการอาชีวศกึ ษา (สอศ.) กระทรวงศกึ ษาธิการ

เรียบเรยี งโดย

นฤพนธ์ นตุ เจรญิ กลุ

กฎและมาตรฐานทางไฟฟา้

(Electrical Rules and Standards)

ISBN 978-616-495-000-9

จัดพมิ พแ์ ละจัดจ�ำ หนา่ ยโดย...
บริษัทวังอักษร จำ� กัด

69/3 ถนนอรณุ อมรินทร์ แขวงวดั อรณุ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพฯ 10600
โทร. 0-2472-3293-5 โทรสาร 0-2891-0742 Mobile 08-8585-1521
e-Mail : [email protected] Facebook : สำ�นกั พิมพ์ วงั อกั ษร
www.wangaksorn.com ID Line : @wangaksorn

พมิ พ์ครงั้ ท่ี 1 พ.ศ. 2562 จำ�นวนทพี่ มิ พ์ 3,000 เลม่

สงวนลิขสทิ ธ์ติ ามพระราชบญั ญัตลิ ขิ สิทธ์ิ พ.ศ. 2537

โดยบริษัทวังอักษร จ�ำกัด ห้ามน�ำส่วนใดส่วนหน่ึงของหนังสือเล่มน้ีไปท�ำซ้�ำ
ดัดแปลง หรือเผยแพร่ตอ่ สาธารณชน ไม่ว่ารูปแบบใด ๆ นอกจากได้รบั อนญุ าต

เปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษรลว่ งหนา้ จากทางบรษิ ทั ฯ เท่านั้น
ชื่อและเคร่ืองหมายการค้าอ่ืน ๆ ที่อ้างอิงในหนังสือฉบับน้ี

เป็นสิทธิโดยชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของแตล่ ะราย
โดยบริษัทวงั อกั ษร จ�ำกัด มไิ ด้อา้ งความเป็นเจา้ ของแตอ่ ยา่ งใด

กฎและมาตรฐานทางไฟฟา้
(Electrical Rules and Standards)

รหสั วชิ า 20104-2101

จดุ ประสงคร์ ายวิชา เพือ่ ให้

1. เข้าใจหลักการ ความหมายของกฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า
2. สามารถน�ำกฎและมาตรฐานไปใช้ประกอบอาชพี ในงานไฟฟา้
3. มีความตระหนักและเหน็ คุณคา่ เกย่ี วกับกฎและมาตรฐานทางไฟฟา้

สมรรถนะรายวิชา ค�ำอธิบายรายวิชา
แสดงความรู้เก่ียวกับกฎและมาตรฐานที่ใช้ ศึกษาเกี่ยวกับกฎและมาตรฐานท่ีใช้ในงาน
ในงานทางไฟฟ้าตามมาตรฐานวิศวกรรมสถานแห่ง ทางไฟฟ้า ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแหง่ ประเทศไทย
ป ระเทศไทย (วสท.) และมาตรฐานสากล (วสท.) และมาตรฐานสากลท่ีใช้งาน ระบบติดตั้งไฟฟ้า
ระบบปอ้ งกนั ระบบการตอ่ ลงดนิ ระบบการตดิ ตงั้ สญั ญาณ
เตือนภัยและเพลิงไหม้ การติดตั้งไฟฟ้าในพ้ืนที่อันตราย
และระบบอน่ื ๆ ทเี่ ก่ียวข้อง

ตารางวเิ คราะห์สมรรถนะรายวิชา
ท - ป - น 2 - 0 - 2 จ�ำนวน 2 คาบ / สปั ดาห์ รวม 36 คาบ

สมรรถนะรายวชิ า แสดงความ ูร้เ ่ีกยวกับกฎและ
มาตรฐาน ี่ทใ ้ชในงานทางไฟ ้ฟา
หนว่ ยที่ ตามมาตรฐานวิศวกรรมสถาน
แ ่หงประเทศไทย (วสท.) และ
มาตรฐานสากล

บทท่ี 1 กฎและมาตรฐานงานติดต้ังไฟฟ้าตามมาตรฐานวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ✓
และมาตรฐานสากล
✓
บทที่ 2 สายไฟฟ้า ✓
บทที่ 3 พื้นฐานการค�ำนวณหาคา่ กระแสไฟฟา้ ของภาระไฟฟา้ ✓
บทที่ 4 การเดนิ สายไฟฟา้ ดว้ ยเข็มขดั รดั สาย
บทท่ี 5 ข้อก�ำหนดการเดินสายและวัสดุตามมาตรฐานการติดต้ังทางไฟฟ้าส�ำหรับ ✓

ประเทศไทย พ.ศ. 2556 ✓
บทท่ี 6 ระบบป้องกนั ทางไฟฟา้ และระบบการตอ่ ลงดนิ
บทที่ 7 ระบบการติดตั้งสัญญาณเตือนภัยและเพลิงไหม้ การติดตั้งไฟฟ้าในพื้นที่อันตราย ✓

และระบบอน่ื ๆ ทเ่ี กย่ี วข้อง

คำ� น�ำ

วชิ ากฎและมาตรฐานทางไฟฟา้ รหสั วชิ า 20104 - 2101 จดั อยใู่ นหมวดวชิ าสมรรถนะวชิ าชพี
กลมุ่ สมรรถนะวชิ าชพี เลอื ก ประเภทวชิ าอตุ สาหกรรม สาขาวชิ าชา่ งไฟฟา้ ก�ำลงั ตามหลกั สตู รประกาศนยี บตั ร
วชิ าชพี พทุ ธศกั ราช 2562 ส�ำนกั งานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา (สอศ.) กระทรวงศกึ ษาธกิ าร ผเู้ ขยี น
ได้บริหารสาระการเรียนรู้แบ่งเป็น 7 บทเรียน ได้จัดแผนการจัดการเรียนรู้/แผนการสอนที่มุ่งเน้น
ฐานสมรรถนะ (Competency Based) และการบรู ณาการ (Integrated) ตรงตามจดุ ประสงคร์ ายวชิ า
สมรรถนะรายวชิ า และค�ำอธบิ ายรายวิชา ในแตล่ ะบทเรียน มุ่งใหค้ วามส�ำคญั ส่วนทเ่ี ป็นความรู้ ทฤษฎี
หลกั การ กระบวนการ ตัวอยา่ ง แบบฝึกปฏิบตั ิ และค�ำถามเพือ่ การทบทวน เพ่อื ฝกึ ทกั ษะประสบการณ์
เรง่ พฒั นาบทบาทของผเู้ รยี นใหเ้ ปน็ ผจู้ ดั การแสวงหาความรู้ (Explorer) เปน็ ผสู้ อนตนเองได้ สรา้ งองค์
ความรู้ใหม่ และบทบาทของผู้สอนเปล่ียนจากผู้ให้ความรู้มาเป็นผู้จัดการช้ีแนะ (Teacher Roles)
จัดสิ่งแวดล้อมท่ีเอื้ออ�ำนวยต่อความสนใจเรียนรู้ และเป็นผู้ร่วมเรียนรู้ (Co-investigator) จัดห้องเรียน
เปน็ สถานทท่ี �ำงานรว่ มกนั (Learning Context) จดั กลมุ่ เรยี นรใู้ หร้ จู้ กั ท�ำงานรว่ มกนั (Grouping) ฝกึ ความ
ใจกว้าง มุ่งสร้างสรรค์คนรุ่นใหม่ สอนความสามารถท่ีน�ำไปท�ำงานได้ (Competency) สอนความรัก
ความเมตตา (Compassion) ความเช่ือมั่น ความซื่อสัตย์ (Trust) เป้าหมายอาชีพอันยังประโยชน์
(Productive Career) และชีวิตที่มีศักดิ์ศรี (Noble Life) เหนือสิ่งอ่ืนใด เป็นคนดีท้ังกาย วาจา ใจ
มีคณุ ธรรม มจี รรยาบรรณทางธรุ กิจและวิชาชพี
ส่งเสริมสนับสนุนยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบคุณวุฒิวิชาชีพ (Vocational Qualification
System) ให้สอดคล้องตามมาตรฐานอาชีพ (Occupational Standard) เพ่ือสร้างภูมิคุ้มกัน เพ่ิมขีด
ความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ก�ำลังแรงงาน การพัฒนามาตรฐานการปฏิบัติงานระดับชาติ
(National Benchmarking) และการวิเคราะห์หน้าท่ีการงาน (Functional Analysis) เพื่อให้เกิดผล
ส�ำเร็จในภาคธุรกิจ อุตสาหกรรม และทุกสาขาอาชีพ เป็นการเตรียมความพร้อมของผู้เรียนเข้าสู่สนาม
การเเข่งขนั ในประชาคมอาเซยี น
ขอขอบพระคณุ ทา่ นอาจารยผ์ ู้สอน ผู้ประสาทวชิ าความรู้ เอกสาร หนังสือทีใ่ ช้ประกอบในการ
เรยี บเรียงไว้ ณ โอกาสนี้

นฤพนธ์ นุตเจริญกลุ

สารบัญ

บทที่ 1 กฎและมาตรฐานงานตดิ ตงั้ ไฟฟา้ ตามมาตรฐานวิศวกรรมสถาน 1
แห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากล

กฎและมาตรฐานทางไฟฟา้ 2
นิยามและข้อก�ำหนดทั่วไป 3
ระบบไฟฟ้าก�ำลังและระบบจ�ำหน่ายไฟฟ้า 8
สัญลกั ษณท์ างไฟฟ้า 14
แบบทดสอบและกจิ กรรมการฝึกทักษะ 22

บทที ่ 2 สายไฟฟา้ 25
บทน�ำ 26
มาตรฐานสายไฟฟ้า 27
สายไฟฟ้าทองแดงหุ้มฉนวนพวี ซี ตี าม มอก. 11 - 2553 28
แบบทดสอบและกิจกรรมการฝึกทกั ษะ 39

บทที ่ 3 พืน้ ฐานการค�ำนวณหาค่ากระแสไฟฟ้าของภาระไฟฟา้ 42

บทน�ำ 43
กระแสไฟฟา้ ของเคร่ืองใช้ไฟฟา้ ท่วั ไป 43
โหลดส�ำหรบั เต้ารบั 48
โหลดส�ำหรบั วงจรยอ่ ย 50
แบบทดสอบและกจิ กรรมการฝึกทกั ษะ 52

บทท่ ี 4 การเดนิ สายไฟฟ้าด้วยเข็มขดั รัดสาย 55
บทน�ำ 56
ขน้ั ตอนในการเดนิ สายไฟฟา้ ดว้ ยเข็มขดั รดั สาย 56
ขอ้ ควรปฏิบตั ใิ นการเดนิ สายและตดิ ตัง้ อุปกรณไ์ ฟฟา้ 60
วงจรไฟฟ้าแสงสวา่ งและวงจรก�ำลงั 60
แบบทดสอบและกจิ กรรมการฝึกทกั ษะ 65

บทที ่ 5 ข้อกำ� หนดการเดนิ สายและวัสดุตามมาตรฐาน 68
การตดิ ตง้ั ทางไฟฟา้ สำ� หรบั ประเทศไทย พ.ศ. 2556 69
บทน�ำ 69
ขอ้ ก�ำหนดการเดนิ สายส�ำหรับระบบแรงต่ำ�

การเดนิ สายบนผิวหรือเดินสายเกาะผนัง 72
การเดนิ สายเปดิ หรอื เดนิ ลอยบนวสั ดฉุ นวน 91
การเดินสายในท่อโลหะหนา ท่อโลหะหนาปานกลางและท่อโลหะบาง 95
การเดินสายในท่อโลหะอ่อน 97
การเดนิ สายในท่อโลหะอ่อนกนั ของเหลว 98
การเดินสายในท่ออโลหะออ่ น 98
การเดินสายในทอ่ อโลหะแขง็ 99
การเดินสายในทอ่ อโลหะอ่อนกนั ของเหลว 100
การเดินสายในช่องเดนิ สายโลหะบนพื้นผิว 101
การเดนิ สายในชอ่ งเดินสายอโลหะบนพ้ืนผิว 102
การเดนิ สายในรางเดนิ สาย 102
กลอ่ งส�ำหรับงานไฟฟ้า 103
โคมไฟฟ้าและเครือ่ งประกอบการติดตง้ั 104
สวิตช์ เต้ารบั และเต้าเสยี บ 105
แบบทดสอบและกจิ กรรมการฝึกทกั ษะ 106
109
บทที่ 6 ระบบปอ้ งกันทางไฟฟ้าและระบบการต่อลงดิน 110
ระบบป้องกนั ทางไฟฟ้า 124
ระบบการต่อลงดนิ 132
แบบทดสอบและกิจกรรมการฝกึ ทกั ษะ
135
บทท ี่ 7 ใรนะบพบืน้ กทา่ีอรันตตดิ รตาัง้ยสแญั ลญะราะณบเบตออื น่ืนภๆยั แทลเี่ กะ่ียเพวลขงิ้อไงห ม้ การตดิ ต้งั ไฟฟา้ 136
ระบบการติดต้ังสัญญาณเตอื นภัยและเพลงิ ไหม้ 145
การตดิ ตั้งไฟฟ้าในพ้ืนทีอ่ นั ตราย 155
การตดิ ตั้งไฟฟ้าช่วั คราว 158
แบบทดสอบและกิจกรรมการฝกึ ทกั ษะ

คำ� ถามการทบทวน 161
ค�ำศัพท์ 165
บรรณานุกรม 169

1บทท่ี
กฎและมาตรฐานงานติดตงั้ ไฟฟ้าตามมาตรฐาน
วศิ วกรรมสถานแห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากล

แนวคิด
สมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) ได้น�ำกฎการเดินสายและติดต้ังอุปกรณ์

ไฟฟา้ พ.ศ. 2538 ของการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และแนวปฏิบตั ิในการเดินสายและตดิ ตง้ั อปุ กรณไ์ ฟฟา้ พ.ศ. 2537
ของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) มาพิจารณาเพ่ือรวมเป็นมาตรฐานเดียวกัน โดยได้รับความเห็นชอบจากการไฟฟ้า
ทงั้ สองหนว่ ยงานแลว้ ในปี พ.ศ. 2545 ตอ่ มามกี ารปรบั ปรงุ มาตรฐานการตดิ ตงั้ ไฟฟา้ เปน็ มาตรฐานการตดิ ตง้ั ไฟฟา้ สำ� หรบั
ประเทศไทย พ.ศ. 2556 มผี ลบังคับใชเ้ ฉพาะผใู้ ชไ้ ฟฟา้ เทา่ นนั้
ระบบไฟฟ้าก�ำลัง แบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ ระบบการผลิตไฟฟ้า (Generating System) ระบบสายส่งก�ำลัง
ไฟฟา้ (Transmission System) และระบบจำ� หนา่ ยไฟฟ้า (Distribution System)

สาระการเรียนรู้ 3. ระบบไฟฟ้าก�ำลงั และระบบจำ� หนา่ ยไฟฟา้
4. สัญลักษณ์ทางไฟฟ้า
1. กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า
2. นยิ ามและขอ้ กำ� หนดทัว่ ไป

สมรรถนะประจ�ำบท

1. สรุปกฎและมาตรฐานงานตดิ ต้ังไฟฟา้ ตามมาตรฐานวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากลได้
2. เขยี นสัญลกั ษณ์ทางไฟฟ้าและเขยี นแผนผงั ไฟฟ้าอย่างง่ายของบา้ นพกั อาศยั ได้อย่างถูกตอ้ ง


จดุ ประสงค์เชงิ พฤติกรรม

1. อธิบายกฎและมาตรฐานไฟฟ้า
2. อธบิ ายนิยามและขอ้ กำ� หนดท่ัวไปตรงตามมาตรฐานการติดตง้ั ทางไฟฟ้าส�ำหรบั ประเทศไทย
พ.ศ. 2556
3. อธบิ ายระบบไฟฟา้ กำ� ลงั ประกอบดว้ ยระบบผลติ ไฟฟา้ ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ และระบบจำ� หนา่ ยไฟฟา้
4. จำ� แนกระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ แรงสูงออกจากระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ แรงตำ�่
5. เขียนสัญลกั ษณ์ไฟฟา้ ท่ัวไปของแสงสว่างและเต้ารบั ไฟฟา้
6. เขยี นสญั ลักษณ์ไฟฟ้าทางสถาปตั ยกรรมของอาคารพาณชิ ย์และโรงงานอตุ สาหกรรม
7. เขยี นแผนผังไฟฟา้ อย่างง่ายของบา้ นพักอาศัยทแ่ี สดงระบบแสงสวา่ งและเตา้ รบั

1บทที่

กฎและมาตรฐานงานตดิ ตง้ั ไฟฟ้า
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถาน

แหง่ ประเทศไทยและมาตรฐานสากล

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า

สมาคมวิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (วสท.) ได้น�ำกฎการเดินสาย
และติดต้งั อุปกรณไ์ ฟฟ้า พ.ศ. 2538 ของการไฟฟา้ นครหลวง (กฟน.) และแนวปฏิบัตใิ นการเดินสายและ
ติดต้ังอุปกรณ์ไฟฟ้า พ.ศ. 2537 ของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) มาพิจารณาเพื่อรวมเป็นมาตรฐาน
เดียวกนั โดยได้รับความเหน็ ชอบจากการไฟฟ้าทงั้ สองหน่วยงานแลว้ ในปี พ.ศ. 2545
ปจั จบุ นั เทคโนโลยดี า้ นวสั ดุ อปุ กรณแ์ ละการตดิ ตงั้ ไดเ้ ปลย่ี นแปลงไป โดยเฉพาะมาตรฐานการผลติ
สายไฟฟ้าท่ีจัดท�ำขึ้นโดยส�ำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 11 – 2553 ประกอบกับ
มขี อ้ บกพร่องบางประการ จงึ จ�ำเปน็ ต้องปรบั ปรงุ มาตรฐานการติดต้ังไฟฟา้ เปน็ มาตรฐานการติดตง้ั ไฟฟา้
สำ� หรบั ประเทศไทย พ.ศ. 2556 มผี ลบังคบั ใชเ้ ฉพาะผู้ใช้ไฟฟา้ เท่านน้ั ไมไ่ ดบ้ งั คบั ครอบคลมุ การออกแบบ
หรอื ตดิ ต้ังของการไฟฟ้าฯ
อย่างไรก็ตาม มาตรฐานการติดตั้งไฟฟ้าส�ำหรับประเทศไทยมีการอ้างอิงจากมาตรฐานสากลด้วย
น่ันคือ NEC (National Electrical Code) ซึ่งท่ัวโลกนิยมใช้งานกันอย่างแพร่หลาย นอกจากนี้ยังมี
มาตรฐานไฟฟ้าอ่ืน ๆ อีก เช่น ANSI (American National Standard Institute) DIN (Deutsches
Institute Normung) IEC (International Electrotechnical Commission) และ JIS (Japan
Industrial Standard)
ในการทำ� งานเกยี่ วกบั การติดตง้ั ไฟฟ้า จ�ำเป็นท่ีจะต้องมีกฎและมาตรฐานทางไฟฟา้ เข้ามาควบคมุ
ซึ่งกฎ หมายถึง ขอ้ ก�ำหนดทีบ่ งั คบั ใหป้ ฏบิ ตั ติ าม สว่ นค�ำวา่ มาตรฐาน หมายถึง สง่ิ ทีถ่ อื เป็นหลักส�ำหรับ
เทยี บก�ำหนด ดงั น้ัน กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้าจงึ หมายถงึ ขอ้ ก�ำหนดทางไฟฟา้ ทถ่ี อื ปฏบิ ตั เิ ป็นเวลานาน
คนท่วั ไปส่วนใหญย่ อมรบั ได้ดี มเี หตุผลถูกตอ้ งตามหลกั วิชาการและสามารถทำ� งานได้อย่างปลอดภัย

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า 3

นยิ ามและขอ้ กำ� หนดทว่ั ไป

นิยามและข้อก�ำหนดทั่วไปหรือค�ำเฉพาะทางไฟฟ้ามีจุดมุ่งหมายเพื่อส่ือความหมาย ใช้เรียกช่ือ
และอธิบายลักษณะรูปแบบหรือการกระท�ำ เพื่อท�ำใหผ้ ู้ใช้มาตรฐานสามารถเข้าใจขอบเขตและลักษณะ
ของอุปกรณห์ รอื การกระท�ำที่กำ� หนดไว้ในมาตรฐาน
อย่างไรก็ตาม นิยามและข้อก�ำหนดท่ัวไปนี้ได้น�ำมาจากหนังสือมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้า
สำ� หรับประเทศไทย พ.ศ. 2556 ซ่งึ มรี ายละเอยี ดมาก จึงไดเ้ ลือกค�ำเฉพาะทางไฟฟ้าทจี่ �ำเปน็ และใช้บ่อย
มีรายละเอียดดังน้ี
1. เข้าถึงได้ (Accessible) เมื่อใช้กับวิธีการเดินสาย หมายถึง ท่ีซึ่งสามารถถอดหรือเปิดได้
โดยไมท่ ำ� ให้โครงสร้างหรือส่วนทเ่ี สรจ็ แลว้ ของอาคารเสียหาย หรอื ที่ซึง่ ไมถ่ ูกปิดอยา่ งถาวรด้วยโครงสร้าง
หรือส่วนท่ีเสรจ็ แลว้ ของอาคาร
2. ซอ่ น (Concealed) หมายถงึ ทำ� ใหเ้ ขา้ ถงึ ไมไ่ ดโ้ ดยสงิ่ กอ่ สรา้ งหรอื สว่ นของอาคาร ซงึ่ สายไฟฟา้
ในช่องเดนิ สายท่ีซอ่ น ถอื วา่ เปน็ ทีซ่ อ่ นถึงแม้ว่าอาจจะเขา้ ถึงไดโ้ ดยการดงึ ออกมา
3. เปดิ โล่ง (Ecposed) เมอื่ ใชก้ บั วธิ กี ารเดนิ สาย หมายถงึ อยบู่ นหรอื ตดิ กบั พน้ื ผวิ หรอื อยดู่ า้ นหลงั
ของแผงทอ่ี อกแบบให้เขา้ ถงึ ได้
4. เข้าถึงได้ (Accessible) เม่ือใช้กับบริภัณฑ์ หมายถึง ที่ซึ่งอนุญาตให้เข้าไปใกล้ได้โดยไม่มี
การก้นั ด้วยประตูซงึ่ ถกู ล็อกหรือติดกญุ แจอยู่
5. บริภณั ฑ์ (Equipment) หมายถึง สิง่ ซึ่งรวมทงั้ วัสดุ เครอื่ งประกอบ อปุ กรณ์ เคร่อื งใช้ไฟฟ้า
ดวงโคม เครอื่ งส�ำเร็จและสิ่งอ่ืนท่คี ล้ายกัน ท่ใี ชเ้ ปน็ สว่ นหนงึ่ หรือใช้ในการต่อเขา้ กับการติดตง้ั ทางไฟฟ้า
6. เขา้ ถึงได้ง่าย (Accessible Readily) หมายถงึ ทซ่ี ง่ึ สามารถเขา้ ถงึ ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ เพอื่ ปฏบิ ตั กิ าร
เปล่ยี นหรือตรวจสอบ โดยไม่ท�ำให้ผเู้ ขา้ ถงึ ตอ้ งปนี ขา้ มหรือเคลอื่ นย้ายสง่ิ กดี ขวาง หรือใชบ้ ันไดหยิบยกได้
เป็นต้น
7. ขนาดกระแส (Ampacity) หมายถงึ ปรมิ าณกระแสไฟฟา้ ซง่ึ ตวั นำ� ยอมใหไ้ หลผา่ นอยา่ งตอ่
เนอื่ งในภาวะการใชง้ าน โดยไมท่ �ำใหพ้ กิ ดั อุณหภูมเิ กนิ ค่าท่กี ำ� หนด มีหน่วยเป็นแอมแปร์
8. เคร่ืองใช้ไฟฟ้า (Appliance) หมายถึง บริภัณฑ์ส�ำหรับประโยชน์ใช้สอยท่ัวไปนอกจาก
ในโรงงานอตุ สาหกรรม ซงึ่ ปกตจิ ะสรา้ งขน้ึ เปน็ ขนาดมาตรฐานสากล โดยตดิ ตง้ั หรอื ประกอบเขา้ เปน็ หนว่ ยเดยี ว
เพอ่ื ใชง้ านในหนา้ ทเี่ ดยี วหรอื หลายหนา้ ท่ี เชน่ เครอ่ื งซกั ผา้ เครอ่ื งปรบั อากาศ เครอื่ งผสมอาหาร เครอื่ งทอด
และอน่ื ๆ
9. เต้าเสยี บ (Attachment Plug) หมายถงึ อปุ กรณท์ ส่ี อดเขา้ ไปในเตา้ รบั แลว้ ทำ� ใหเ้ กดิ การตอ่
ระหว่างตวั นำ� ของสายออ่ นท่ตี ิดเตา้ เสยี บกบั ตวั น�ำทตี่ ่ออยา่ งถาวรกับเต้ารับ

4 บทท่ี 1 กฎและมาตรฐานงานติดตงั้ ไฟฟา้
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากล

10. อัตโนมัติ (Automatic) หมายถึง การท�ำงานได้โดยกลไกของตัวเอง เมื่อมีการกระตุ้น
อันไม่ใช่การกระท�ำของบุคคล เช่น มีการเปลี่ยนแปลงของกระแสไฟฟ้า แรงดันไฟฟ้า อุณหภูมิ
หรือการเปลย่ี นแปลงทางกล
11. การต่อฝาก (Bonding) หมายถึง การต่อถึงกันอย่างถาวรของส่วนท่ีเป็นโลหะให้เกิดเป็น
ทางน�ำไฟฟา้ ที่มีความตอ่ เน่อื งทางไฟฟา้ และสามารถน�ำกระแสไฟฟา้ ทีอ่ าจเกดิ ขึ้นไดอ้ ยา่ งปลอดภยั
12. สายตอ่ ฝาก (Bonding Jumper) หมายถึง ตัวนำ� ทใี่ ช้ตอ่ ระหว่างสว่ นท่เี ป็นโลหะท่ีตอ้ งการ
ตอ่ ถงึ กนั ทางไฟฟา้
13. ระบบสายต่อฝาก (Bonding Jumper System) หมายถึง การตอ่ กนั ระหว่างตวั นำ� ที่ต่อลง
ดินของวงจรกับสายต่อฝากด้านแหลง่ จา่ ย หรือกับสายดนิ ของบริภณั ฑ์ หรือกับทงั้ สองอยา่ งของระบบทมี่ ี
ตัวจา่ ยแยกต่างหาก
14. สายต่อฝากประธาน (Bonding Jumper Main) หมายถงึ สายต่อฝากท่ตี ่อระหว่างตัวน�ำ
ท่ีมีการต่อลงดินกบั ตวั นำ� ต่อลงดิน (สายดิน) ทต่ี ำ� แหนง่ ดา้ นไฟเขา้ ของบรภิ ัณฑป์ ระธาน
15. สายต่อฝากของบรภิ ณั ฑ์ (Bonding Jumper Equipment) หมายถงึ สายตอ่ ฝากระหว่าง
สายดินของบรภิ ัณฑ์ตัง้ แตส่ องสว่ นขึ้นไป
16. ลงดนิ หรือการตอ่ ลงดิน (Ground) หมายถงึ การต่อตัวนำ� ไมว่ า่ โดยต้งั ใจหรือบงั เอญิ ระหวา่ ง
วงจรไฟฟา้ หรือบรภิ ัณฑก์ ับดิน หรอื กบั สว่ นท่ีเปน็ ตัวนำ� ซึง่ ท�ำหนา้ ทีแ่ ทนดิน
17. ต่อลงดิน (Grounded) หมายถึง ตอ่ ลงดินหรือตอ่ กบั ส่วนทเ่ี ป็นตัวนำ� ซึ่งท�ำหน้าทแ่ี ทนดนิ
18. ตอ่ ลงดนิ อยา่ งมปี ระสิทธิผล (Grounded Effectively) หมายถงึ การตอ่ ลงดนิ โดยตรง
อย่างตั้งใจ หรือโดยผ่านอิมพีแดนซ์ (Impedance) ท่ีมีค่าต�่ำเพียงพอที่จะไม่ท�ำให้เกิดแรงดันไฟฟ้า
ตกคร่อมมาก จนทำ� ให้เกิดอันตรายต่อบริภัณฑ์ทีต่ อ่ อยู่หรือต่อบคุ คล
19. ตวั นำ� ทม่ี กี ารตอ่ ลงดนิ (Grounded Conductor) หมายถงึ ระบบหรอื ตวั นำ� ในวงจรทตี่ อ่ ลงดนิ
โดยต้ังใจ
20. ตัวน�ำนวิ ทรลั (Neutral Conductor) หมายถงึ ตวั น�ำไฟฟา้ ทตี่ อ่ กบั จุดนวิ ทรัลของระบบ
ซ่งึ มุ่งหมายใหน้ ำ� กระแสไฟฟ้าภายใตส้ ภาวะปกติ
21. ตวั นำ� สำ� หรบั ตอ่ ลงดนิ หรอื สายดนิ (Grounding Conductor) หมายถงึ ตวั นำ� ทใ่ี ชต้ อ่ บรภิ ณั ฑ์
หรอื วงจรทีต่ อ้ งต่อลงดินของระบบการเดนิ สายเข้ากบั หลกั ดิน
22. ตวั นำ� ส�ำหรบั ตอ่ ลงดินหรือสายดนิ ของบริภัณฑ์ (Grounding Conductor Equipment)
หมายถึง ตัวน�ำที่ใช้ต่อส่วนโลหะท่ีไม่น�ำกระแสไฟฟ้าของบริภัณฑ์ ช่องเดินสายที่ล้อมเข้ากับตัวน�ำ
ท่ีมีการต่อลงดินของระบบ และ/หรือตัวน�ำต่อหลักดินท่ีบริภัณฑ์ประธาน หรือท่ีแหล่งจ่ายไฟฟ้าของ
ระบบจา่ ยแยกตา่ งหาก

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า 5

23. ตวั นำ� ตอ่ หลกั ดนิ หรอื สายตอ่ หลกั ดนิ (Grounding Electrode Conductor) หมายถงึ
ตัวน�ำที่ใช้ต่อหลักดิน กับตัวน�ำส�ำหรับต่อลงดินของบริภัณฑ์ และ/หรือกับตัวน�ำท่ีมีการต่อลงดินของ
วงจรทบ่ี ริภณั ฑป์ ระธาน หรอื ท่ีแหล่งจา่ ยไฟฟ้าของระบบจ่ายแยกตา่ งหาก
24. วงจรยอ่ ย (Branch Circuit) หมายถงึ ตวั นำ� วงจรในวงจรระหวา่ งอปุ กรณป์ อ้ งกนั กระแสไฟฟา้
เกินจุดสุดทา้ ยกับจดุ จ่ายไฟฟา้
- วงจรย่อยสำ� หรับเครื่องใชไ้ ฟฟา้ (Branch Circuit Appliance) หมายถงึ วงจรย่อย
ท่ีจ่ายไฟฟ้าให้จุดจ่ายไฟฟ้าที่มีเครื่องใช้ไฟฟ้ามาต่อมากกว่า 1 จุดขึ้นไป เช่น วงจรไม่มีการต่อจาก
สายดวงโคม เปน็ ตน้
- วงจรยอ่ ยสำ� หรบั จดุ ประสงคท์ ่ัวไป (Branch Circuit General Purpose) หมายถึง
วงจรยอ่ ยท่จี า่ ยไฟฟา้ ให้กับจดุ จ่ายไฟฟา้ เพ่ือใช้สำ� หรบั แสงสว่างและเครอื่ งใช้ไฟฟา้
- วงจรย่อยเฉพาะ (Branch Circuit Individual) หมายถึง วงจรย่อยท่ีจ่ายไฟฟ้าให้
บริภัณฑใ์ ช้สอยหน่ึงชิน้ เท่านั้น
25. เซอร์กติ เบรกเกอร์ (Circuit Breaker) หมายถงึ อปุ กรณ์ซง่ึ ถูกออกแบบใหป้ ิดและเปิดวงจร
โดยไมอ่ ตั โนมตั ิ และใหเ้ ปดิ วงจรโดยอตั โนมตั เิ มอ่ื มกี ระแสไฟฟา้ ไหลผา่ นเกนิ กำ� หนด โดยทเ่ี ซอรก์ ติ เบรกเกอร์
ไม่เสยี หายเม่อื ใชง้ านภายในพกิ ดั
26. ตวั น�ำเปลือย (Bare Conductor) หมายถงึ ตวั น�ำที่ไมม่ กี ารหุ้มหรอื ไมม่ ฉี นวนไฟฟา้ ใด ๆ
27. ตัวน�ำหุ้ม (Covered Conductor) หมายถึง ตัวน�ำท่ีหุ้มด้วยวัสดุที่มีส่วนประกอบหรือ
มีความหนา ซงึ่ ไม่เป็นทยี่ อมรบั วา่ เป็นฉนวนไฟฟ้าตามมาตรฐานน้ี
28. ตัวน�ำห้มุ ฉนวน (Insulated Conductor) หมายถงึ ตวั นำ� ทหี่ มุ้ ด้วยวสั ดุที่มีส่วนประกอบ
และมคี วามหนาเปน็ ท่ยี อมรับวา่ เปน็ ฉนวนไฟฟา้
29. โหลดต่อเน่ือง (Continuous Load) หมายถึง โหลดที่คาดว่ากระแสไฟฟ้าสูงสุดที่คงท่ี
ตดิ ต่อกันตั้งแต่ 3 ช่ัวโมงขนึ้ ไป
30. อุปกรณ์ (Device) หมายถึง หน่วยหน่ึงของระบบไฟฟ้า ท่ีมุ่งหมายให้เป็นทางผ่านของ
กระแสไฟฟ้าแต่ไมใ่ ช้พลงั งานไฟฟา้
31. เครอื่ งปลดวงจร (Disconnecting Means) หมายถงึ อปุ กรณห์ รอื กลมุ่ ของอปุ กรณห์ รอื สง่ิ อน่ื
ทสี่ ามารถปลดตวั น�ำในวงจรออกจากแหลง่ จ่ายไฟฟ้า
32. จา่ ยไฟ, มไี ฟ (Energized) หมายถงึ เปน็ สภาวะทม่ี กี ารตอ่ ทางไฟฟา้ กบั แหลง่ จา่ ยแรงดนั ไฟฟา้
หรอื เปน็ แหลง่ จา่ ยแรงดนั ไฟฟา้ ซงึ่ ไมจ่ ำ� กดั วา่ เปน็ บรภิ ณั ฑท์ ต่ี อ่ กบั แหลง่ จา่ ยแรงดนั ไฟฟา้ เทา่ นน้ั แตย่ งั รวมถงึ
ต่อคาปาซิเตอรแ์ ละตัวน�ำที่มแี รงดนั ไฟฟา้ เหน่ยี วน�ำด้วย
33. สายปอ้ น (Feeder) หมายถงึ ตวั นำ� ของวงจรระหว่างบรภิ ัณฑ์ประธาน หรอื แหล่งจ่ายไฟฟา้
ของระบบตดิ ต้ังแยกต่างหากกบั อุปกรณป์ อ้ งกันกระแสไฟฟา้ เกินของวงจรย่อยตวั สุดทา้ ย

6 บทที่ 1 กฎและมาตรฐานงานติดตัง้ ไฟฟา้
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากล

34. เครอื่ งตดั วงจรไฟฟา้ เมอ่ื กระแสไฟฟา้ รวั่ ลงดนิ (Ground - Fault Circuit - Interrupter)
หรอื เครอื่ งตดั ไฟรว่ั (Residual Current Device, RCD) หมายถงึ อปุ กรณท์ มี่ งุ่ หมายสำ� หรบั ปอ้ งกนั บคุ คล
โดยทำ� หนา้ ทต่ี ดั วงจรหรอื สว่ นของวงจรภายในเวลาทก่ี ำ� หนด เมอ่ื กระแสไฟฟา้ รว่ั ลงดนิ เกนิ คา่ ทก่ี ำ� หนดไว้
แต่น้อยกวา่ คา่ ที่อุปกรณ์ปอ้ งกันกระแสไฟฟา้ เกินของวงจรแหลง่ จา่ ยไฟฟา้ จะทำ� งาน
35. ระบบแรงสงู (High Voltage System) หมายถงึ ระบบไฟฟ้าทม่ี แี รงดนั ไฟฟา้ ระหวา่ งเฟส
(Phase to Phase) เกนิ 1,000 V หรอื แรงดันไฟฟ้าเทยี บดนิ เกนิ 600 V
36. ระบบแรงต�่ำ (Low Voltage System) หมายถงึ ระบบไฟฟ้าทีม่ แี รงดนั ไฟฟา้ ระหว่างเฟส
(Phase to Phase) ไมเ่ กิน 1,000 V หรือแรงดันไฟฟ้าเทียบดนิ เกนิ 600 V
37. พกิ ดั ตดั วงจรหรอื พกิ ดั ตดั กระแสไฟฟา้ (Interrupting Rating) หมายถงึ กระแสไฟฟา้ สงู สดุ
ณ แรงดนั ไฟฟา้ ทีก่ ำ� หนด ท่ีอุปกรณถ์ กู ประสงค์ให้ตัดวงจรท่ภี าวะทีก่ �ำหนดในมาตรฐานการทดสอบ
38. พิกัดกระแสไฟฟ้าลัดวงจร (Short - Circuit Current Rating) หมายถึง กระแสไฟฟ้า
ลัดวงจรแบบสมมาตร ณ แรงดันไฟฟ้าระบุ ซ่ึงเครื่องส�ำเร็จหรือระบบยังสามารถต่ออยู่ได้โดยไม่มี
ความเสยี หายเกินกวา่ เกณฑท์ ก่ี ำ� หนดไว้
39. จดุ จา่ ยไฟแสงสวา่ ง (Lighting Outlet) หมายถงึ จดุ จา่ ยไฟฟา้ ทตี่ อ่ เขา้ โดยตรงกบั ขว้ั รบั หลอด
ดวงโคม หรอื ตอ่ กับปลายสายออ่ นทอ่ี กี ดา้ นหนง่ึ ต่อกบั ขว้ั รบั หลอดในดวงโคมแขวน
40. จดุ จา่ ยไฟ (Outlet) หมายถงึ จดุ ในระบบการเดนิ สายทนี่ ำ� กระแสไฟฟา้ มาใชก้ บั บรภิ ณั ฑใ์ ชส้ อย
41. กระแสเกนิ (Overcurrent) หมายถงึ กระแสไฟฟา้ ท่ีเกนิ คา่ พกิ ดั กระแสไฟฟ้าของบริภัณฑ์
หรือขนาดกระแสไฟฟ้าของตวั นำ� ซง่ึ อาจมีผลจากโหลดเกนิ การลดั วงจรหรอื การมกี ระแสไฟฟ้ารั่วลงดนิ
42. โหลดเกิน (Overload) หมายถึง การใชง้ านเกินพิกัดปกติของบรภิ ณั ฑ์ หรือใชก้ ระแสไฟฟ้า
เกินขนาดกระแสไฟฟ้าของตัวน�ำ ซึ่งหากเป็นอยู่ระยะเวลาหน่ึงจะท�ำให้เกิดความเสียหายและอันตราย
เน่ืองจากความร้อนเกนิ ขนาด การลัดวงจรหรือการมกี ระแสไฟฟ้ารัว่ ลงดินไมถ่ อื เปน็ โหลดเกนิ
43. แผงย่อย (Panelboard) หมายถึง แผงเด่ียวหรอื กลุ่มของแผงเดยี่ วทอี่ อกแบบให้ประกอบ
รวมกันเปน็ แผงเดียวกัน ประกอบดว้ ยบัส อุปกรณ์ป้องกันกระแสไฟฟา้ เกนิ อตั โนมัติ และมหี รอื ไม่มสี วิตช์
ส�ำหรับควบคุมแสงสว่าง ความรอ้ นหรือวงจรไฟฟา้ ก�ำลัง แผงยอ่ ยเปน็ แผงท่ีออกแบบใหต้ ดิ ตั้งไวใ้ นต้หู รือ
กลอ่ งคตั เอาต์ (Cutout) ทตี่ ิดบนผนงั ซง่ึ สามารถเข้าถงึ ไดท้ างดา้ นหน้าเทา่ นน้ั
44. เต้ารับ (Receptacle) หมายถึง อุปกรณ์หน้าสัมผัสซ่ึงติดตั้งที่จุดจ่ายไฟฟ้า ใช้ส�ำหรับการ
ต่อกบั เต้าเสยี บ เตา้ รับทางเดียว คือ อปุ กรณห์ นา้ สมั ผสั ที่ไมม่ อี ุปกรณ์หน้าสมั ผัสอืน่ อยู่ในโครงเดยี วกัน
เต้ารับหลายทาง คอื อปุ กรณ์หนา้ สัมผัสตั้งแต่สองชุดขนึ้ ไปทีอ่ ยู่ในโครงเดยี วกนั
45. จุดจ่ายไฟชนิดเต้ารับ (Receptacle Outlet) หมายถึง จุดจ่ายไฟฟ้าท่ีติดต้ังเต้ารับต้ังแต่
1 ชุดขน้ึ ไป

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า 7

46. ระบบประธาน (Service) หมายถงึ บรภิ ณั ฑแ์ ละตวั นำ� สำ� หรบั จา่ ยพลงั งานไฟฟา้ จากระบบไฟฟา้
ของการไฟฟา้ ฯ ไปยงั ระบบสายภายใน
47. ตวั นำ� ประธาน (Service Conductors) หรอื สายเมน หมายถงึ ตวั นำ� ทต่ี อ่ ระหวา่ งเครอื่ งวดั
หนว่ ยไฟฟา้ ของการไฟฟา้ ฯ กับบรภิ ัณฑ์ประธาน (ทง้ั ระบบแรงสงู และแรงต�่ำ)
48. บรภิ ณั ฑป์ ระธาน (Service Equipment) หรอื เมนสวติ ช์ หมายถงึ บรภิ ณั ฑจ์ ำ� เปน็ โดยปกติ
ประกอบด้วย เซอร์กิตเบรกเกอร์หรอื สวิตช์ ฟวิ ส์ และเคร่อื งประกอบต่าง ๆ ต้งั อยู่ใกล้กับจดุ ทางเข้าของ
ตัวน�ำประธานเขา้ อาคาร โดยมจี ดุ ประสงคเ์ พ่อื ควบคุมและตดั วงจรท้ังหมดของระบบจ่ายไฟฟ้า
49. แผงสวติ ช์ (Switchboard) หมายถงึ แผงเดย่ี วขนาดใหญห่ รอื หลายแผงประกอบเขา้ ดว้ ยกนั
เพ่ือใช้ติดต้ังสวิตช์ อุปกรณ์ป้องกันกระแสไฟฟ้าเกิน อุปกรณ์ป้องกันอื่น ๆ บัสและเครื่องวัดต่าง ๆ
ทงั้ ดา้ นหนา้ ดา้ นหลงั หรอื ทงั้ สองดา้ น โดยทว่ั ไปแผงสวติ ชเ์ ขา้ ถงึ ไดท้ งั้ ทางดา้ นหนา้ และดา้ นหลงั และไมม่ ี
จุดประสงคใ์ ห้ติดตัง้ ในตู้
50. แรงดนั (Voltage) ของวงจร หมายถงึ คา่ รากเฉลี่ยกำ� ลังสองของความตา่ งศกั ยไ์ ฟฟา้ สงู สดุ
ระหว่างตวั น�ำ 2 สายในวงจรทีเ่ กยี่ วขอ้ งกนั
51. ฟิวส์ (Fuse) หมายถึง อุปกรณ์ปอ้ งกนั กระแสไฟฟ้าเกนิ ซ่งึ มีสว่ นทเ่ี ปิดวงจรหลอมละลาย
ด้วยความรอ้ นท่เี กิดจากมีกระแสไฟฟ้าไหลผา่ นเกนิ ก�ำหนด
52. คตั เอาต์ (Cutout) หมายถงึ ชดุ ประกอบสำ� เรจ็ ของทรี่ องรบั ฟวิ ส์ ซง่ึ อาจมตี วั ยดึ ฟวิ ส์ ตวั รบั ฟวิ ส์
หรือใบมีดปลดวงจรอย่างใดอย่างหนึ่ง ตัวยึดฟิวส์หรือตัวรับฟิวส์อาจมีส่วนประกอบน�ำกระแสไฟฟ้า
(ไส้ฟวิ ส์) รวมอยู่ดว้ ย หรืออาจทำ� หน้าทีเ่ ปน็ ใบมีดปลดวงจรโดยรว่ มกับส่วนท่ีไมห่ ลอมละลาย
53. สายเส้นไฟ (Line Conductor) หมายถึง ตัวน�ำทีม่ ีกระแสไฟฟ้าไหลผา่ น ซ่ึงตวั นำ� นจ้ี ะไมม่ ี
การตอ่ ลงดนิ และมีแรงดันไฟฟา้ เม่ือเทียบกับดิน

8 บทท่ี 1 กฎและมาตรฐานงานติดตั้งไฟฟ้า
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแห่งประเทศไทยและมาตรฐานสากล

1 Ø 220 V

ตวั น�ำประธาน

50 A บปรระิภธณั าฑน์ แผงสวิตช์

สายตอ่ หลกั ดิน 20 A 20 A

หลักดนิ สายป้อน สายปอ้ น
ชุดท่ี 1 ชุดท่ี 2
15 A 15 A แผงย่อย 2

แผงย่อย 1

วงจรย่อย 1 S1 S2
หลอดไฟฟา้ วงจรย่อย 2

มอเตอร์

รปู ที่ 1.1 วงจรไฟฟ้าท่วั ไปส�ำหรับบา้ นพกั อาศยั

จากรปู ที่ 1.1 เปน็ รูปแบบวงจรไฟฟ้าทั่วไปสำ� หรบั บ้านพักอาศัย ซ่ึงแรงดนั ไฟฟา้ 220 V 1 เฟส
2 สายจากเครอ่ื งวดั หน่วยไฟฟ้า ส่งเขา้ มาทบี่ ริภณั ฑ์ประธานขนาดกระแสไฟฟ้าพิกดั 50 A ท�ำหน้าท่ี
ควบคมุ กระแสไฟฟา้ ทงั้ หมดภายในบา้ น แลว้ สง่ ตอ่ ใหก้ บั เซอรก์ ติ เบรกเกอร์ 2 ตวั มพี กิ ดั กระแสไฟฟา้ ตวั ละ
20 A ส่งไปควบคมุ ท่แี ผงย่อย 1 และแผงยอ่ ย 2 ตามลำ� ดับ

ระบบไฟฟา้ ก�ำลงั และระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้

ระบบไฟฟา้ กำ� ลงั โดยทวั่ ไปแบง่ ออกเปน็ 3 สว่ น คอื ระบบการผลติ ไฟฟา้ (Generating System)
ระบบสายส่งกำ� ลังไฟฟา้ (Transmission System) และระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ (Distribution System)

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า 9

ระบบการผลิตไฟฟา้ ก�ำลงั

คือ การผลติ ไฟฟา้ จากโรงจกั รกลไฟฟ้าหรอื เครือ่ งกำ� เนิดไฟฟ้า เช่น โรงจกั รใช้ถา่ นหิน โรงไฟฟา้
นิวเคลยี ร์ โรงจักรไอน้�ำ โรงไฟฟ้าพลงั น�ำ้ โรงจกั รแบบกงั หนั แก๊ส เป็นตน้
การพิจารณาวา่ จะใชโ้ รงไฟฟา้ แบบใดนน้ั ขน้ึ อยกู่ บั ปัจจยั หลายอยา่ ง เช่น ระดับราคา ทรัพยากร
ธรรมชาติ และสภาพแวดลอ้ ม เป็นต้น ซึ่งโดยทั่วไปโรงไฟฟา้ ดงั กลา่ วน้จี ะผลิตแรงดันไฟฟ้าตงั้ แต่ 11 kv
ถึง 27 kv แลว้ ยกระดับแรงดนั ไฟฟา้ ให้สูงขนึ้ โดยผา่ นหม้อแปลงไฟฟา้ กำ� ลังแลว้ สง่ จ่ายแรงดันไฟฟา้ ไป
ตามสถานไี ฟฟา้ ยอ่ ยต่าง ๆ
โรงไฟฟา้ ประกอบดว้ ยสว่ นส�ำคัญ 3 สว่ นดงั น้ี
1. ระบบผลิตกระแสไฟฟา้ ประกอบด้วยตวั ตน้ ก�ำลังหรอื เคร่อื งกังหนั ไฟฟ้าทำ� หนา้ ทเ่ี ป็นตัวหมนุ
เครื่องก�ำเนดิ ไฟฟ้าซง่ึ แรงดนั ไฟฟา้ ท่ีผลติ ออกมาเป็นระบบแรงดนั ไฟฟา้ 3 เฟส มขี นาดแรงดนั ไฟฟ้า
ไมเ่ กิน 20 kv เชน่ เคร่อื งก�ำเนดิ ไฟฟ้าท่เี ข่อื นภมู พิ ล จังหวดั ตากผลติ แรงดนั ไฟฟ้าไดเ้ ท่ากับ 13.80 kv
เปน็ ตน้
2. สว่ นลานไกไฟฟ้า ท�ำหนา้ ท่ีแปลงแรงดนั ไฟฟ้าที่ผลติ จากเคร่ืองก�ำเนดิ ไฟฟา้ ใหส้ งู ขน้ึ เพอื่ ส่งต่อ
ไปยังสถานีไฟฟา้ อ่ืน ๆ ที่อยู่ห่างไกล ซงึ่ ส่วนลานไกไฟฟ้านปี้ ระกอบดว้ ยหมอ้ แปลงไฟฟา้ กำ� ลัง (แปลงแรง
ดันไฟฟ้าใหส้ ูงข้นึ ) และระบบปอ้ งกนั ทางไฟฟา้
3. ส่วนปอ้ งกนั การเดินเครื่องและการควบคุมไฟฟา้ ทำ� หน้าทคี่ วบคมุ และป้องกนั ระบบไฟฟ้าไม่
ให้ท�ำงานผิดพลาด สง่ ผลให้ระบบไฟฟ้าไดท้ �ำงานดมี ีประสิทธิภาพ บรรลุตามวตั ถปุ ระสงค์และเป้าหมาย
ที่ตง้ั ไว้ ได้แก่ รเี ลยต์ รวจจบั ความผดิ ปกติทางไฟฟา้ หมอ้ แปลงไฟฟา้ ก�ำลงั และการปอ้ งกันเครือ่ งก�ำเนดิ
ไฟฟา้
อยา่ งไรก็ตาม ความสามารถในการผลิตไฟฟา้ กำ� ลังถกู กำ� หนดเปน็ กโิ ลวตั ต์ (Kilowatt, kW) หรือ
เมกะวตั ต์ (Megawatt, MW) สว่ นความสามารถในการผลติ ไฟฟ้ากำ� ลงั ทคี่ วบคู่ไปกบั ระยะเวลาในการ
ผลติ เรียกวา่ พลงั งานไฟฟา้ ท่ีได้

ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้

ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ เปน็ ระบบทร่ี บั พลงั งานไฟฟา้ ทถี่ กู ยกระดบั แรงดนั ไฟฟา้ ตอ่ จากระบบผลติ
ไฟฟา้ กำ� ลงั สำ� หรบั ประเทศไทยจะมรี ะดบั แรงดนั ไฟฟา้ ระหวา่ ง 69 kV ถงึ 500 kV สามารถสง่ พลงั งานไฟฟา้
ไปทไี่ กล ๆ ไดโ้ ดยรกั ษาระดบั แรงดนั ไฟฟา้ ไวไ้ ดอ้ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง
ความมงุ่ หมายหลกั ของระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ จะทำ� หนา้ ทส่ี ง่ ผา่ นกำ� ลงั ไฟฟา้ จากแหลง่ ผลติ ไปยงั ผู้
ใชไ้ ฟฟา้ หรอื แหลง่ จา่ ยไฟฟา้ สง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ ไปทศี่ นู ยก์ ลางการจา่ ยภาระไฟฟา้ (Load) นอกจากนยี้ งั เชอ่ื มโยง
ระบบสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ เขา้ ดว้ ยกนั เพอื่ เพม่ิ ความเชอ่ื ถอื ได้ (Reliability) และลดความสญู เสยี ในระบบไฟฟา้

10 บทที่ 1 กฎและมาตรฐานงานตดิ ตงั้ ไฟฟา้
ตามมาตรฐานวิศวกรรมสถานแหง่ ประเทศไทยและมาตรฐานสากล

ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ มี 2 ระบบ คอื ระบบไฟฟา้ เหนอื ศรี ษะ (Over Line System) ระบบไฟฟา้
ใตด้ นิ (Under Ground Cable System)
ระบบไฟฟา้ เหนอื ศรี ษะจะทำ� ใหส้ ายตวั นำ� อยบู่ นเสาสง่ ผา่ นทโ่ี ลง่ แจง้ จากสถานไี ฟฟา้ แหง่ หนง่ึ ไปยงั
สถานไี ฟฟา้ อกี แหง่ หนง่ึ ทำ� ใหง้ า่ ยตอ่ การตรวจสอบและบำ� รงุ รกั ษาระบบไฟฟา้
ระบบไฟฟ้าใต้ดินจะท�ำให้สายตัวน�ำถูกฝังลงไปในดินตามรางเดินสายและมีบ่อพักสายเป็นช่วง ๆ
เหมาะสำ� หรบั ตดิ ตงั้ ในพน้ื ทช่ี มุ ชนทแ่ี ออดั และมคี วามตอ้ งการพลงั งานไฟฟา้ สงู สว่ นการตรวจสอบและบำ� รงุ
รกั ษาระบบไฟฟา้ กระทำ� ไดย้ ากและใชง้ บประมาณมากดว้ ย
ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ ประกอบดว้ ยสายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู และสถานเี ปลย่ี นแรงดนั ไฟฟา้ ซงึ่ ระบบการ
สง่ ไฟฟา้ แรงสงู ในประเทศไทยจะสง่ ดว้ ยแรงดนั ไฟฟา้ 2 ระดบั คอื ไฟฟา้ แรงสงู (High Voltage) กบั ไฟฟา้
แรงสงู เอกซต์ รา (Extra High Votage)
ระบบไฟฟา้ แรงสงู เขยี นตวั ยอ่ คอื HV ใชแ้ รงดนั ไฟฟา้ ไมเ่ กนิ 230 kV สว่ นไฟฟา้ แรงสงู เอกซต์ ราเขยี น
ตวั ยอ่ คอื EHV ซงึ่ ใชแ้ รงดนั ไฟฟา้ ระหวา่ ง 230 kV ถงึ 1,000 kV

ระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟ้า
มี 2 ชนดิ คอื ระบบจำ� หนา่ ยไฟฟา้ แรงสงู กับระบบจำ� หนา่ ยไฟฟา้ แรงต�ำ่
1. ระบบจ�ำหน่ายไฟฟ้าแรงสงู
จากรปู ที่ 1.2 แสดงระบบไฟฟา้ กำ� ลงั ประกอบดว้ ยระบบการผลติ ไฟฟา้ ระบบสายสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้
และระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟา้ พบวา่ หมอ้ แปลงไฟฟา้ ยอ่ ยจะแปลงแรงดนั ไฟฟา้ ใหล้ ดลงเหลอื 115kVหรอื 69kV
ส่งผ่านเซอร์กิตเบรกเกอร์น�้ำมัน แล้วแยกออกเป็นสายป้อนเป็นชุดเพ่ือขึงไปตามถนน บนเสาโครงเหล็ก
(เสาคอนกรตี ) แล้วสง่ กำ� ลังไฟฟา้ ดังกลา่ วไปใหก้ บั หมอ้ แปลงไฟฟา้ ยอ่ ยชุมชน

แปลงแรงดันไฟฟ้าสงู ขนึ้ แปลงแรงดันไฟฟ้า แปลงแรงดันไฟฟ้า แปลงแรงดนั ไฟฟา้ ต่ำ� ลง
ต�ำ่ ลง ต�่ำลง 400/230 V
69 kV 230 kV 115 kV 3 ∅ 4 Wire
สายสง่ ไฟฟ้า 12 kV หรอื
~ 24 kV

หมอ้ แปลงไฟฟ้า หม้อแปลงไฟฟ้าย่อย หมอ้ แปชลมุ งชไฟนฟ้าย่อย แปลงแรงดันไฟฟ้าต่ำ� ลง จแร�ำไฟระหงบฟนตบ้าา่ �ำ่ ย
เครอื่ งก�ำเนิดไฟฟา้ 230/460 V
1 ∅ 3 Wire
สายจำ� หนา่ ยไฟฟา้ แรงสงู

หม้อแปลงไฟฟา้ ตดิ ตง้ั ตามเสาไฟฟ้า

รปู ท่ี 1.2 ระบบไฟฟ้าก�ำลังประกอบด้วยการผลิตไฟฟา้ ระบบสายส่งก�ำลังไฟฟา้ และระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟา้

กฎและมาตรฐานทางไฟฟา้ 11

พิจารณาท่หี มอ้ แปลงไฟฟา้ ย่อยชุมชนจะแปลงแรงดนั ไฟฟา้ จาก 115 kV ให้เหลอื ระดับแรงดนั
ไฟฟ้า 12 kV หรอื 24 kV ซึ่งเปน็ ระบบไฟฟา้ 3 เฟส 3 สาย ในเขตจำ� หนา่ ยไฟฟา้ แรงสูงของการไฟฟา้
นครหลวงดงั รูปที่ 1.3

A 12 kV A 24 kV
B B
12 kV
12 kV 24 kV
24 kV

CC

(ก) ระบบจำ� หน่ายไฟฟา้ แรงสงู 12 kV (ข) ระบบจ�ำหน่ายไฟฟ้าแรงสงู 24 kV
มีลักษณะ 3 เฟส 3 สาย มลี กั ษณะ 3 เฟส 3 สาย

รปู ท่ี 1.3 การไฟฟา้ นครหลวงสง่ จ่ายไฟฟา้ แรงสงู 12 kV และ 24 kV

ในสว่ นของการไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคจะจำ� หนา่ ยไฟฟา้ แรงสงู ขนาด 22 kV และ 33 kV ซงึ่ มลี กั ษณะเปน็
ระบบ 3 เฟส 3 สาย แสดงในรูปท่ี 1.4

A สายดินเป็นสายลอ่ ฟ้า (บนสดุ ) N
22 kV A

B 19 kV 33 kV 33 kV B
22 kV
33 kV
22 kV
C C
(ก) ระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ แรงสงู 22 kV (ข) ระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟ้าแรงสงู 33 kV มีลกั ษณะ 3 เฟส 3 สาย
โดยสาย A กบั สายดนิ มแี รงดันไฟฟา้ 19 kV มลี กั ษณะ 1 เฟส 2 สาย
มลี ักษณะ 3 เฟส 3 สาย

รูปท่ี 1.4 การไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคสง่ จา่ ยไฟฟ้าแรงสูง 22 kV และ 33 kV

จากรปู ท่ี 1.4 (ก) แสดงระบบแรงดันไฟฟา้ 22 kV เป็นระบบที่จำ� หน่ายเกอื บท่ัวประเทศ (ยกเว้น
ภาคเหนอื กับภาคใตใ้ นบางจงั หวดั ) ส่วนรูปท่ี 1.4 (ข) แสดงระบบแรงดันไฟฟ้า 33 kV จะมีจ�ำหนา่ ยท่ี
จงั หวัดพะเยากบั จังหวัดเชียงราย ส่วนภาคใตก้ ต็ ้งั แตจ่ งั หวดั ระนองลงไป

12 บทท่ี 1 กฎและมาตรฐานงานติดตั้งไฟฟา้
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแหง่ ประเทศไทยและมาตรฐานสากล

2. ระบบจำ� หนา่ ยไฟฟ้าแรงต่�ำ
ระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ แรงตำ�่ ทกี่ ารไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคกบั การไฟฟ้านครหลวงสง่ จา่ ยกำ� ลงั ไฟฟา้ นั้น
พบวา่ สง่ ออก 2 ระบบ คอื ระบบจ�ำหน่ายไฟฟา้ แรงตำ�่ 1 เฟส กบั ระบบจ�ำหน่ายไฟฟ้าแรงตำ่� 3 เฟส
2.1 ระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟา้ แรงตำ่� 1 เฟส
การไฟฟา้ นครหลวงสง่ จ่ายไฟฟา้ แรงต�่ำ 1 เฟส มี 2 ระบบ คอื ระบบไฟฟ้า 1 เฟส 2 สาย
ขนาดแรงดนั ไฟฟา้ 240 V กบั ระบบไฟฟา้ 1 เฟส 3 สาย ขนาดแรงดนั ไฟฟา้ 480/240 V แสดงในรปู ท่ี 1.5

(HHot) 240 V H(Hot)
24 kV 240 V 24 kV 240 V 480 V (NNeutral)

N(Neutral) 4H(H8o0t/)240 V
(ก) ระบบไฟฟ้า 1 เฟส 2 สาย 240 V (ข) ระบบไฟฟา้ 1 เฟส 3 สาย 480/240 V

รูปที่ 1.5 การไฟฟา้ นครหลวงส่งจ่ายไฟฟ้าแรงต่ำ� 1 เฟส

การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคส่งจ่ายไฟฟ้าแรงต�่ำ 1 เฟส มี 2 ระบบ คือ ระบบไฟฟ้า 1 เฟส 2 สาย
ขนาดแรงดนั ไฟฟา้ 230 V กบั ระบบไฟฟา้ 1 เฟส 3 สาย ขนาดแรงดนั ไฟฟา้ 460/230 V แสดงในรปู ที่ 1.6

22 kV และ 19 kV (HHot) 22 kV และ 19 kV 230 V H(Hot)
230 V 230 V 460 V N(Neutral)
H4(H6o0t/)230 V
(NNeutral)
(ก) ระบบไฟฟา้ 1 เฟส 2 สาย 230 V (ข) ระบบไฟฟ้า 1 เฟส 3 สาย 460/230 V

รปู ท่ี 1.6 การไฟฟ้าสว่ นภูมภิ าคส่งจ่ายไฟฟา้ แรงต�่ำ 1 เฟส

พิจารณารูปท่ี 1.5 กับรูปท่ี 1.6 จะมีสายเส้นท่ีมีไฟฟ้า (Hot, H) กับสายเส้นที่ไม่มีไฟฟ้า
(Neutral, N) ซ่ึงถา้ นำ� ไขควงทดสอบไฟฟ้ามาสมั ผัสกบั สาย H จะทำ� ให้หลอดไฟฟ้าภายในไขควงทดสอบ
ไฟฟา้ เกดิ ความสวา่ งขน้ึ แลว้ ถา้ นำ� รา่ งกายสว่ นหนงึ่ สว่ นใดจบั ตอ้ งหรอื สมั ผสั กบั สาย H จะทำ� ใหถ้ กู ไฟฟา้ ดดู
แต่ถ้านำ� ไขควงทดสอบไฟฟา้ มาสมั ผัสกบั สาย N จะท�ำใหส้ ายนีไ้ มม่ ไี ฟฟ้า และถา้ จับตอ้ งถูกสาย N นกี้ ็จะ
ไมเ่ กิดอันตรายจากการถกู ไฟฟ้าดูด

กฎและมาตรฐานทางไฟฟ้า 13

จากรูปที่ 1.7 แสดงการเดินสายวงจรย่อยจากแผงจ่ายไฟฟ้า ก�ำหนดให้สายที่มีไฟฟ้า คือ
สายสีน้�ำตาล ส่วนสายที่ไม่มีไฟฟ้า (สายศูนย์) ให้ใช้สายสีฟ้าตามมาตรฐานสีของสายไฟฟ้าใหม่ คือ
มอก. 11 - 2553

สายมไี ฟฟา้ (H) สายสนี ำ้� ตาล

สายไม่มีไฟฟา้ (N) 220 V
สายสฟี ้า

จากแผงไฟฟา้

รปู ท่ี 1.7 แสดงสสี ายไฟใหมต่ าม มอก. 11 – 2553

2.2 ระบบจ�ำหนา่ ยไฟฟ้าแรงต่ำ� 3 เฟส
การไฟฟา้ นครหลวงส่งจ่ายไฟฟ้าแรงต�่ำ 3 เฟส 4 สาย ขนาดแรงดนั ไฟฟ้า 416/240 V
ขณะทกี่ ารไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคสง่ จา่ ยไฟฟา้ แรงตำ�่ 3 เฟส 4 สาย ขนาดแรงดนั ไฟฟา้ 400/230 V ซง่ึ รปู ที่ 1.8
แสดงการสง่ จ่ายกำ� ลังไฟฟ้าแรงต�่ำ 3 เฟส 4 สาย ของการไฟฟา้ ส่วนภมู ิภาค และได้ก�ำหนดมาตรฐานสี
ของสายไฟฟ้าใหม่ตาม มอก. 11 เ-ป2็น5ส5า3ยสโีเดทยาสาสยาไยฟนฟิว้าทเฟรัลสหLร1ือสเปา็นยสศาูนยยส์เีนป้�ำ็นตสาาลยสสีฟาย้าไฟแฟละ้าเสฟาสยดLิน2
เป็นสายสีด�ำ สายไฟฟ้าเฟส L3
เป็นสายสีเขยี วแถบเหลอื ง

A A (L1) 230 V 400 V
232ØkV3 Wire B (L2)
B (สายสีดำ� ) (สายสนี ้�ำตาล)
230 V 400 V 400 V N แสถาบยสเหเี ขลยีอื วง
C N (สายสฟี า้ )

230 V กราวด์
C (L3) (สายสเี ทา)

รปู ท่ี 1.8 ระบบจำ� หน่ายไฟฟา้ แรงต�่ำ 3 เฟสของการไฟฟา้ ส่วนภมู ภิ าค

14 บทที่ 1 กฎและมาตรฐานงานตดิ ตง้ั ไฟฟ้า
ตามมาตรฐานวศิ วกรรมสถานแหง่ ประเทศไทยและมาตรฐานสากล

สญั ลกั ษณ์ทางไฟฟ้า

สัญลักษณ์ทางไฟฟ้าส�ำหรับงานติดต้ังไฟฟ้า หมายถึง ภาพที่เขียนข้ึนแสดงส่วนประกอบต่าง ๆ
ของอปุ กรณไ์ ฟฟา้ ในหอ้ งนอน หอ้ งครวั เปน็ ตน้ โดยสว่ นประกอบตา่ ง ๆ ของอปุ กรณไ์ ฟฟา้ จะเขยี นแทนดว้ ย
สญั ลกั ษณต์ า่ ง ๆ ทำ� ใหด้ งู า่ ยกวา่ การเขยี นรายละเอยี ดดว้ ยวงจรไฟฟา้ ทเ่ี หมอื นจรงิ ซง่ึ สญั ลกั ษณท์ างไฟฟา้
ตา่ ง ๆ มดี ังตอ่ ไปนี้
1. สัญลักษณ์งานติดต้ังไฟฟ้าทั่วไปทางวิศวกรรมของวงจรไฟฟ้าแสงสว่างและวงจรไฟฟ้า
กำ� ลงั
สัญลักษณ์งานติดต้ังไฟฟ้าท่ัวไปทางวิศวกรรมไฟฟ้าของวงจรไฟฟ้าแสงสว่างและวงจรไฟฟ้า
กำ� ลงั แสดงในตารางที่ 1.1 มีรายละเอยี ดดงั นี้
ตารางท่ี 1.1 สัญลกั ษณ์งานติดต้ังไฟฟา้ ทว่ั ไป

สญั ลกั ษณ์ รายละเอยี ด
S สวติ ช์ขัว้ เดียว
S2 สวติ ช์ 2 ขว้ั
S3 สวติ ช์ 3 ทาง
S4 สวติ ช์ 4 ทาง
SK สวิตชก์ ุญแจ
SP สวิตชไ์ พล็อต (สวิตช์กบั หลอดไฟฟา้ สญั ญาณ)
Sa สวติ ชข์ ั้วเดยี วควบคุมดวงโคมไฟฟ้าชดุ a

FH เตา้ รับเดย่ี ว
เต้ารบั คู่
เตา้ รับพดั ลมแขวน

เตา้ รับ 3 ขัว้

WP เต้ารบั คู่ ทนอากาศ