บทที่ 2 มาตรฐานงานเขียนแบบ สาระการเรียนรู้ เพื่อใหก้ารเขียนแบบเป็นไปในแนวทางเดียวกนั การปฏิบัติงานจึงมีมาตรฐานในการเขียนแบบ โดยเฉพาะชนิดของเส้นรและตัวอักษรที่ใช้ในการเขียนแบบ จะต้องมีมาตรฐานเป็ นสากล ท าให้ผู้ปฏิบัติงาน ทา ความเขา้ใจกนัไดง้่าย การที่เป็นรูปแบบอนัเดียวกนัทา ใหข้อ้มูลพ้ืนฐานเป็นไปในแนวเดียวกนัสามารถ น าไปใช้ได้ทุกสถานที่ งานเขียนแบบเป็นเครื่องมือที่ใชส้ื่อสารกนัระหวา่งผเู้ขียนแบบ ผอู้อกแบบกบัช่างผผู้ลิตงานเขียน แบบจึงตอ้งกา หนดมาตรฐานเพื่อใหม้ีความเขา้ใจตรงกนัและในงานเขียนแบบก็มีความแตกต่างกนัไปตาม ลักษณะและประเภทงาน ในที่น้ีจะกล่าวถึงในส่วนที่เป็นเบ้ืองตน้ทวั่ ไป ไดแ้ก่เส้น มาตราส่วน และตัวอักษร 1.เส้ น ลักษณะของเส้นในงานเขียนแบบไมาว่าจะเป็นเส้นที่เขียนดว้ยดินสอหรือใช้เขียนดว้ยปากกาเขียน แบบ ขนาดของเส้นจะตอ้งคงที่สม่า เสมอและเลือกใชใ้ห้ถูกกบัลกัษณะของเส้นน้นัๆ เส้นจะเป็นตวักา หนด ขนาดและลกัษณะรูปร่างของวตัถุซ่ึงการเขียนรูปร่างของวตัถุน้นัตอ้งใชเ้ส้นชนิดต่างๆ หลายชนิดดว้ยกนั เช่น เส้นขอบรูป เส้นประ เส้นเล็กศูนย์กลาง ฯลฯ เส้นที่ใชใ้นการเขียนแบบกา หนดความหนาของเส้นตาม ระบบ ISO ซ่ึงกา หนดเป็นมาตรฐานสากล ตาราง ชนิดของเส้นที่ใช้ในการเขียนแบบ ชนิดของเส้น ลักษณะของเส้น ปากกา (ม.ม.) ดินสอ การใช้งาน เส้นเต็มหนา 0.50 HB ใช้เป็ นเส้นขอบรูปที่มองเห็นชัดเจน เส้นต็มบาง 0.25 2H ใชเ้ป็นเส้นร่างแบบ, เส้นบอกขนาด, เส้นช่วยบอกขนาด, เส้นแสดงรอยตัด เส้นประ 0.35 H ใช้เป็ นเส้นขอบงานที่ถูกบังไว้ เส้นศูนย์กลางหนา 0.50 HB เส้นแสดงแนวตัด เส้นศูนย์กลางบาง 0.25 2H เส้นผา่ศูนยก์ลางของชิ้นงานกลม เส้นมือเปล่า 0.25 2H เส้นแสดงรอยตดัยอ่ส่วน เส้นแสดงรอยตัดแตกตัว
22 การเลือกใชเ้ส้นจะตอ้งใชใ้ห้ถูกกบัชนิดของเส้น ให้ค านึงถึงขนาดและความหนาของเส้นที่ กา หนดไว้ โดยทวั่ ไปจะใชใ้นลกัษณะของค่าประมาณ ลกัษณะของเส้น ไม่วา่จะเขียนดว้ยดินสอหรือใช้ ปากกาเขียนดว้ยน้า หมึกน้นั ขนาดของเส้นจะต้องคงที่สม ่าเสมอและเลือกใช้ใหถู้กกบัลกัษณะของเส้นน้นัๆ ขนาดของเส้นที่ใชป้ากกาจะทา ใหไ้ดเ้ส้นคงที่สม่า เสมอกนัส่วนขนาดของเส้นที่ใชด้ินสอจะข้ึนอยกู่บัขนาด ของใส้ดินสอและการเอียงดินสอ ตัวอย่างของเส้นที่ใช้ในงานเขียนแบบ 2.มาตราส่วน แบบงานส่วนมากจะเขียนแบบเท่ากบัชิ้นงานจริง บางคร้ังชิ้นงานมีขนาดใหญ่ไม่สามารถ เขียนลงบนกระดาษเขียนแบบได้จา เป็นตอ้งยอ่ขนาดลง ในขณะเดียวกนัถา้ชิ้นงานมีขนาดเล็กมากในการที่ จะเขียนเท่าขนาดจริงน้นัจะทา ใหแ้บบไม่ชดัเจน มีขนาดเล็กการเขียนหรือการอ่านแบบจะทา ไดย้าก จา เป็นตอ้งเขียนแบบขยายเพิ่มใหญ่ข้ึน มาตราส่วนที่ใชใ้นการเขียนแบบจึงมีส่วนจา เป็นมากโดยแบ่งมาตรา ส่วนที่ใชใ้นการเขียนแบบออกเป็น3ประเภทดงัน้ี 1. มาตราส่วนจริงขนาดของชิ้นงานที่เขียนแบบจะมีขนาดเท่าของจริง สัญลกัษณ์1 : 1 ซึ่งมีขนาด เท่ากบัของจริงน้นัๆ 2. มาตรราส่วนย่อขนาดของแบบงานจะยอ่เล็กลงตามความเหมาะสม ซึางมีสัดส่วนดงัน้ี1 : 2, 1 : 5, 1 : 10, 1 : 100, 1 : 1000 ฯลฯ เลข 1 หมายถึงขนาดจริง และ เลข 2 หมายถึงยอ่ขนาดลงหรือคร่ึงหน่ึงของ ของจริง นนั่คือเป็นตน้ มีใช้งานหลายขนาด 3. มาตราส่วนขยายขนาดของแบบงานจะขยายใหญ่กวา่แบบจริงที่กา หนด เขียนเป็ นสัญลักษณ์ได้ เช่น 2 : 1 ซึ่งเลข 1 หมายถึงขนาดจริง เลข 2 หมายถึงขยายขนาดข้ึนเป็น 2 เท่า นนั่คือเป็นตน้มีใช้งานหลาย ขนาด
23 ตารางขนาดมาตราส่วนที่ใช้ในงานเขียนแบบ ขนาดชิ้นงาน มาตราส่วนที่นิยมใช้ ขนาดจริง ขนาดยอ่ ขนาดขยาย 1:1 1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:50, 1:100, 1:200,1:500, 1:1000 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1, 100:1, 200:1, 500:1, 1000:1 การเปรียบเทียบขนาดสัดส่วน ตามมาตราส่วนจริง มาตราส่วนยอ่และมาตราส่วนขยาย การเปรียบเทียบมาตราส่วน 3.ตัวอักษรแบบตัวอักษรที่ใช้ในงานเขียนแบบ จะตอ้งเป็นแบบตวัอกัษรที่เขียนแลว้สามารถอ่านไดง้่ายและ ขนาดเหมาะสมกบัแบบที่เขียน ซ่ึงถา้ไม่เหมาะสมแลว้จะทา ใหแ้บบที่เขียนน้นัดูไม่สวยงามและไม่เป็น ระเบียบ ดงัน้นัแบบตวัอกัษรจึงมีความสา คญัต่องานเขียนแบบมากการกา หนดมาตรฐานของตวัอกัษรแบ่ง ออกเป็ น 2แบบคือตัวอักษรโรมัน และตัวอักษรภาษาไทย 1. ตัวอักษรโรมัน และตัวเลขอารบิคที่ใช้ในงานเขียนแบบมี 2 ชนิด คือ 1.1 ตัวอักษรแบบตรง ตามมาตรฐานสากล (มอก.210-2520)
24 ตัวอักษรแบบตัวตรงตามมาตรฐานสากล (มอก.210-2520) 1.2 ตัวอักษรแบบเอียง ตามมาตรฐานสากล(มอก.210-2520) ขนาดและระยะของตัวอักษร (ม.ม.) ความสูงของตวัอกัษรตวัใหญ่ = ขนาดความสูงของตัวอักษรตัวเล็ก = ความหนาของตัวอักษร = ความยาวส่วนล่างอกัษรตวัเล็ก = ระยะห่างระหวา่งบรรทดั = ระยะช่องไฟของตวัอกัษร =
25 ตัวอักษรแบบตัวเอียงตามมาตรฐานสากล (มอก.210-2520) 2.ตัวอักษรภาษาไทย ตัวอักษรที่ใช้ในราชการ ในปัจจุบันเขียนด้วยคอมพิวเตอร์ เพราะมีความเป็ น มาตรฐานนิยมใช้2 รูปแบบคือ 2.1 ตัวอักษรประดิษฐ์นิยมใช้ในการเขียนใบประกาศนียบัตร ปริญญาบัตร การ์ดเชิญ ร่วมงาน ในพิธีต่างๆ ในการเขียนจะใชค้อมพิวเตอร์ช่วย หรือเขียนดว้ยมือเปล่า ตัวอักษรหัวเหลี่ยม
26 2.2 ชนิดหัวกลม ตามมาตรฐานสากล (มอก.210-2520) ตัวอักษรหัวกลม สัญลักษณ์ที่ใช้ในงานเขียนแบบ สัญลักษณ์ในงานเขียนแบบ หมายถึง สิ่งที่ใชเ้ป็นภาพสื่อสารกนัระหวา่งผอู้อกแบบกบัผปู้ฏิบตัิงาน ซ่ึงผเู้ขียนแบบจะเขียนลงไปในแบบ เพื่อใหผ้อู้่านเขา้ใจและทราบรายละเอียดของแบบอยา่งชดัเจน สัญลกัษณ์ที่ใชใ้นงานเขียนแบบ อาจแบ่งเป็นประเภทต่างๆ ไดห้ลายอยา่ง เช่นสัญลกัษณ์ที่ใชใ้นงาน ก่อสร้าง งานไฟฟ้าวทยุ และสุขภัณฑ์ เป็ นต้น ิ 1. สัญลกัษณ์ที่ใชใ้นงานก่อสร้าง
27 2. สัญลักษณ์ที่ใช้ในงานไฟฟ้ า วิทยุ 3. สัญลัษณ์ที่ใช้ในงานประปา