หน่วยที่ 5 มัลติมิเตอร์และดิจิตอลมิเตอร์

101

5.1 มลั ติมิเตอร์ 5.2 ดิจิทลั มเิ ตอร์

มลั ติมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวดั อเนกประสงค์ สามารถวัดค่าปริมาณไฟฟ้าไดห้ ลายปริมาณในเครื่องวัด
เดียวกัน โดยใชส้ วิตชเ์ ลือกย่านวัด (Selector Switch) เลือกวงจรของมิเตอร์ มัลติมิเตอรส์ ามารถทาเป็น
มิเตอรไ์ ด้ 4 ชนิด คือโวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DCV) โวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสสลับ (ACV) มิลลิ
แอมมเิ ตอรไ์ ฟฟา้ กระแสตรง (DCmA) และโอหม์ มิเตอร์ () นอกจากนีย้ งั สามารถนาไปวดั ค่าปรมิ าณไฟฟ้า
อ่ืน ๆ ไดอ้ ีกหลายอย่าง เช่น วัดความดงั ของสญั ญาณเสียงเป็นเดซิเบล (Decibel ; dB) วัดอตั ราขยายของ
ทรานซิสเตอร์ (hFE) วดั กระแสร่วั ซมึ ของทรานซิสเตอร์ (lCEO) เป็นตน้

ดิจิตอลมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวัดท่ีแสดงผลเป็นตวั เลข มีขอ้ ดีหลายประการเม่ือเทียบกบั ชนิดแอนะล็อก
มิเตอร์ เช่น ในด้านความเร็ว ความแม่นยา ความละเอียด ลดความผิดพลาดจากการอ่านค่าของผูใ้ ช้
มีฟังกช์ นั ต่าง ๆ ใหเ้ ลอื กมาก มีระบบปอ้ งกนั วงจรภายในอย่างดี เป็นตน้

1. บอกสว่ นประกอบของมลั ติมิเตอรไ์ ด้
2. บอกสว่ นประกอบสเกลหนา้ ปัดของมลั ติมเิ ตอรไ์ ด้
3. อธิบายการใชม้ ลั ตมิ เิ ตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรงได้
4 อธิบายการใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟา้ กระแสสลบั ได้
5. อธิบายการใชม้ ลั ตมิ เิ ตอรว์ ดั กระแสไฟฟ้ากระแสตรงได้
6. อธิบายการใชม้ ลั ตมิ ิเตอรว์ ดั ความตา้ นทานได้
7. บอกขอ้ ควรระวงั ในการใชม้ ลั ตมิ เิ ตอรไ์ ด้
8. อธิบายการหลกั ทางานเบอื้ งตน้ ของดจิ ิตอลมิเตอรไ์ ด้

102

9. บอกลกั ษณะการใชง้ านของดจิ ิตอลมลั ตมิ ิเตอรไ์ ด้

มัลติมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวัดอเนกประสงค์ ท่ีมีโครงสรา้ งมาจากดารส์ ันวาลมิเตอร์ สามารถวัดค่า
ปรมิ าณไฟฟ้าไดห้ ลายปรมิ าณในเครื่องวดั เดยี วกนั โดยใชส้ วิตชเ์ ลือกยา่ นวดั (Selector Switch) เลือกวงจร
ของมิเตอร์ ไปใชง้ านรว่ มกบั ดารส์ นั วาลมเิ ตอร์ มิเตอรด์ งั กลา่ วนถี้ ูกเรยี กรวมกนั ว่า มลั ติมเิ ตอร์ (Multimeter)
หรือมัลติเทสเตอร์ (Multitester) หรือ OVM มิเตอร์ (Volt–Ohm–Milliammeter) รูปร่างของมัลติมิเตอร์
แสดงดงั รูปท่ี 5.1

รูปท่ี 5.1 ตวั อยา่ งมลั ติมเิ ตอรแ์ บบมาตรฐาน
จากรูปท่ี 5.1 เป็นมัลติมิเตอรแ์ บบมาตรฐาน ท่ีถูกผลิตขึน้ มาขายเพ่ือการใชง้ านท่ัวไปภายในมัลติ
มิเตอรส์ ามารถทาเป็นมิเตอรไ์ ด้ 4 ชนิด คือ โวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DCV) โวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้า
กระแสสลบั (ACV) มิลลิแอมมิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DCmA) และโอหม์ มิเตอร์ () นอกจากนีย้ งั สามารถ
นาไปวดั ค่าปริมาณไฟฟา้ อ่ืน ๆ ไดอ้ ีกหลายอย่าง เช่น วดั ความดงั ของสญั ญาณเสียงเป็นเดซิเบล (Decibel;
dB) วดั อตั ราขยายของทรานซิสเตอร์ (hFE) วดั กระแสร่วั ซมึ ของทรานซิสเตอร์ (lCEO) เป็นตน้

5.1.1 ส่วนประกอบของมลั ตมิ เิ ตอร์

มลั ติมิเตอรแ์ ต่ละรุ่นแต่ละแบบ มีความแตกต่างกนั ไปในส่วนรายละเอียดของเครื่องบา้ ง
แต่การใชง้ านการวดั ค่าปริมาณไฟฟ้าต่าง ๆ จะไม่แตกต่างกนั ดังนนั้ การทาความเขา้ ใจการใชง้ านมัลติ–
มิเตอรเ์ พยี งรุน่ ใดรุน่ หนงึ่ ก็สามารถนาหลกั การไปใชง้ านไดก้ บั มลั ติมเิ ตอรร์ ุน่ อ่นื ๆ ไดเ้ ชน่ เดียวกนั

มัลติมิเตอรข์ องซันวารุ่น YX–360TRE–B ถือได้ว่าเป็นมัลติมิเตอรย์ ่ีห้อหน่ึงท่ีนิยมใช้ใน
ประเทศไทยถูกนาไปใชง้ านอย่างแพรห่ ลาย ในมลั ติมิเตอรเ์ คร่ืองเดียวท่ีใชว้ ดั ค่าปรมิ าณต่าง ๆ ทางไฟฟ้าใน

103

ส่วนสาคัญ ๆ ได้ทั้งหมด นับว่ามีประโยชนต์ ่อการใช้งานอย่างมาก รูปร่างและส่วนประกอบของมัลติ–
มเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B แสดงดงั รูปท่ี 5.2

1 11

2 10

39
8

4
7

56

รูปที่ 5.2 มลั ติมเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B

จากรูปท่ี 5.2 แสดงมัลติมิเตอรซ์ นั วารุ่น YX–360TRE–B และส่วนประกอบต่าง ๆ แสดงกากับดว้ ย
ตวั เลข มีช่อื และหนา้ ท่ดี งั นี้

หมายเลข 1 คอื ตวั ถงั ของมเิ ตอร์
หมายเลข 2 คือ เขม็ ชีข้ องมิเตอร์
หมายเลข 3 คือ ฝาครอบสเกลหนา้ ปัด
หมายเลข 4 คือ ขวั้ ต่อเอาตพ์ ุต (OUTPUT) เป็นขวั้ ต่อท่ีมีตวั เก็บประจุต่ออนั ดับอยู่ภายในมิเตอร์ ใช้
รว่ มกบั ขวั้ ลบ (–COM) สาหรบั วดั ค่าดงั (dB) ของสญั ญาณเสยี งในเคร่ืองขยายเสียงวดั สญั ญาณไฟสลบั ใน
เคร่ืองรบั โทรทศั นห์ รอื วดั สญั ญาณเสียงท่ีตอ้ งการตดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรงทิง้
หมายเลข 5 คือ ขวั้ ตอ่ ขวั้ ลบ (–COM) ของมิเตอร์ สาหรบั ต่อสายวดั สีดา
หมายเลข 6 คือ ขวั้ ต่อขวั้ บวก (+) ของมิเตอร์ สาหรบั ต่อสายวดั สีแดง
หมายเลข 7 คือ สวิตชเ์ ลอื กยา่ นวดั สามารถหมนุ ไดร้ อบตวั
หมายเลข 8 คอื ป่มุ ปรบั ใหเ้ ข็มชขี้ องมเิ ตอรช์ ที้ ่ี 0  ขณะลดั ปลายสายวดั ของโอหม์ มเิ ตอรเ์ ขา้ กนั
หมายเลข 9 คือ สกรูเพ่อื ปรบั แต่งเข็มชีใ้ หช้ ีท้ ่ีตาแหน่งดา้ นซา้ ยมือสดุ ของสเกล (0 V, 0 A, ∞) ช่วยให้
การแสดงคา่ ออกมาถกู ตอ้ ง
หมายเลข 10 คือ แผ่นสเกลหนา้ ปัดของมิเตอร์

104

หมายเลข 11 คอื ไดโอดแปลง่ แสง (LED) จะติดสวา่ งขึน้ แสดงการต่อวงจรขณะตงั้ ย่านวดั Ω ท่ยี ่าน
 1 (CONT’Y)

5.1.2 ส่วนประกอบสเกลหน้าปัดของมัลติมิเตอร์

สเกลหนา้ ปัดของมัลติมิเตอร์ แต่ละรุ่น แต่ละแบบ และแต่ละบรษิ ัทมีความแตกต่างกันทัง้
สว่ นตาแหน่งสเกล ตัวเลขกากับค่าสเกล ระยะความห่างของช่องสเกล และปรมิ าณไฟฟ้าท่ีแสดงค่าไวบ้ น
สเกล แต่การวดั ค่า การอ่านค่าตอ้ งปฏบิ ตั ิในลกั ษณะเดียวกนั ดงั นนั้ การศกึ ษาทาความเขา้ ใจลกั ษณะสเกล
หนา้ ปัดของมลั ติมิเตอรเ์ พียงรุ่นเดียวก็สามารถนาไปประยกุ ตใ์ ชง้ านได้กบั สเกลหนา้ ปัดของมลั ติมิเตอรท์ ุก
รุน่ ได้ สเกลหนา้ ปัดของมลั ติมเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B แสดงดงั รูปท่ี 5.3

18

27

36

45

รูปท่ี 5.3 สเกลหนา้ ปัดของมลั ติมเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B

จากรูปท่ี 5.3 แสดงสเกลหนา้ ปัดของมัลติมิเตอรซ์ นั วารุ่น YX–360TRE–B แต่ละสเกลกากับไวด้ ว้ ย
ตวั เลขเป็นลาดบั มชี ่อื และหนา้ ท่ดี งั นี้

หมายเลข 1 คือ สเกล  เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่าความตา้ นทาน เม่ือตัง้ ย่านวัดความตา้ นทาน
() สเกลเป็นสีดา

หมายเลข 2 คือ สเกล DCV, A & ACV เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่าแรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรงเม่ือตงั้ ยา่ น
วดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรง (DCV) เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่ากระแสไฟฟา้ กระแสตรง เม่ือตงั้ ย่านวดั กระแส
ไฟตรง (DCmA) และเป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่าแรงดันไฟฟ้ากระแสสลบั เม่ือตัง้ ย่านวัดแรงดันไฟฟ้าไฟ
กระแสสลบั (ACV) สเกลเป็นสีดา

หมายเลข 3 คือ สเกล hFE เป็นสเกลแบบใชส้ าหรบั อ่านคา่ อตั ราการขยายกระแสไฟฟา้ กระแสตรงของ
ตวั ทรานซิสเตอร์ เม่อื ตงั้ ยา่ นวดั โอหม์ () ท่ี  (hFE) สเกลเป็นสีนา้ เงิน

105

หมายเลข 4 คือ สเกล LV (V) เป็นสเกลใชส้ าหรบั อา่ นค่าแรงดนั ไฟฟ้าภาระ (Load Voltage) หรือ LV
ของอปุ กรณท์ ่ที าการวดั เม่อื ย่านวดั โอหม์ () และวดั ในเวลาเดียวกนั กบั การวดั LI สเกลเป็นสดี า

หมายเลข 5 คือ สเกล dB เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านคา่ ความดงั ของสญั ญาณเสียง เม่อื ตงั้ ยา่ นวดั ACV
สเกลเป็นสีแดง

หมายเลข 6 คือ สเกล LI (µA, mA) เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่ากระแสภาระ (Load Current) หรือ LI
ของอปุ กรณท์ ่ีวดั ค่า เม่ือตงั้ ย่านวดั โอหม์ () โดยต่อวดั อย่างขนาน และยังสามารถใชว้ ดั ค่ากระแสร่วั ไหล
ระหวา่ งขา C และขา E ของทรานซิสเตอร์ (ICEO) ได้ สเกลเป็นสีนา้ เงิน

หมายเลข 7 คือ สเกล AC 10 V เป็นสเกลใชส้ าหรบั อ่านค่าแรงดนั ไฟฟ้าไฟกระแสสลบั เฉพาะย่านวดั
10 V (AC.V10V) สเกลเป็นสีแดง

หมายเลข 8 คือ กระจกเงาเพ่ือทาใหก้ ารอ่านค่าบนสเกลท่ีแสดงดว้ ยเข็มชีถ้ ูกตอ้ งท่ีสุด โดยอ่านค่า
ตาแหน่งเขม็ ชีจ้ รงิ กบั เขม็ ชีใ้ นกระจกเงาซอ้ นกนั พอดี

5.1.3 การใชม้ ัลติมิเตอร์

มลั ติมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวดั อเนกประสงค์ ท่ีสามารถวดั ค่าปรมิ าณไฟฟ้าไดห้ ลายปริมาณใน
เครื่องวัดเดียวกัน โดยใช้สวิตชเ์ ลือกย่านวัด (Selector Switch) เลือกวงจรของมิเตอร์ ไปใชง้ าน ดังนั้น
ผใู้ ชง้ านมลั ติมิเตอร์ จาเป็นตอ้ งศึกษาการใช้งานจากค่มู ือ และจะตอ้ งระมดั ระวงั หากผูใ้ ชป้ รบั สวิตชเ์ ลือก
ยา่ นวดั ไมถ่ กู ตอ้ งหรอื เกดิ ความผดิ พลาดในการวดั อาจทาใหเ้ ครอื่ งวดั มลั ติมิเตอรช์ ารุดได้

1) การใชม้ ัลติมิเตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรง
การนามัลติมิเตอรว์ ัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง (DC VOLTAGE) จะตอ้ งปรบั สวิตซย์ ่านวัดท่ี
ตาแหน่ง DCV และต่อมัลติมิเตอรข์ นานกับแหล่งจ่ายหรือต่อขนานกับโหลดท่ีตอ้ งการวัด โดยขวั้ บวก (+)
ของแหลง่ จ่าย ต่อกบั ขวั้ บวก (+) ของดีซีโวลตม์ ิเตอร์ และขวั้ ลบ (–) ของแหล่งจ่ายต่อกบั ขวั้ ลบ (–) ของดีซี
โวลตม์ เิ ตอร์ โดยท่ยี ่านวดั DCV มีทงั้ หมด 7 ย่าน คือ 0.1 V, 0.5 V, 2.5 V, 10 V, 50 V, 250 V และ 1,000 V
แสดงดงั รูปท่ี 5.4

106

รูปท่ี 5.4 แสดงยา่ นวดั DC.V ของมลั ติมิเตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B
ลาดบั ขน้ั การใชด้ ซี โี วลตม์ ิเตอร์
1. ตงั้ ยา่ นใชง้ านของมเิ ตอรใ์ นย่าน DCV
2. ต่อดีซโี วลตใ์ นขณะวดั คา่ แรงดนั ไฟฟ้าครอ่ มขนานกบั โหลด
3. ปรบั สวิตชเ์ ลือกย่านวดั ใหถ้ ูกตอ้ ง หากไม่ทราบแรงดนั ไฟฟ้าท่ีจะทาการวดั ใหต้ งั้ ย่านวดั ไว้
ท่ตี าแหน่งสงู สดุ กอ่ น แลว้ ปรบั ลดยา่ นใหต้ ่าลงทีละย่านจนกว่าเข็มมิเตอรจ์ ะชีค้ า่ ท่ีอา่ นไดง้ า่ ยและถกู ตอ้ ง
4. การวดั แรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรงในวงจร จะตอ้ งต่อสายวดั ใหถ้ กู ตอ้ ง แสดงดงั รูปท่ี 5.5

รูปที่ 5.5 แสดงตวั อย่างการวดั แรงดนั ไฟฟา้ ของแบตเตอรด่ี ว้ ยมลั ติมิเตอร์

107

อ่านสเกล DCV

รูปที่ 5.6 แสดงสเกลของดซี โี วลตม์ เิ ตอรข์ องมลั ตมิ ิเตอร์

2) การใชม้ ัลติมิเตอรว์ ัดแรงดนั ไฟฟ้ากระแสสลับ
เอซีโวลตม์ ิเตอร์ คือ มิเตอรว์ ัดแรงดันไฟฟ้าไฟสลับ (AC VOLTAGE) หลกั การใชม้ ิเตอร์

ชนิดนี้ จะเหมือนกับดีซีโวลตม์ ิเตอร์ คือในการใชง้ านจะตอ้ งนาไปวัดคร่อมขนานกับโหลดท่ีตอ้ งการวัด
แรงดันไฟฟ้านั้น จะมีส่วนท่ีแตกต่างจากดีซีโวลต์มิเตอร์ คือในการใชม้ ิเตอรว์ ัดคร่อมแรงดันไฟฟ้าหรือ
แหล่งจ่ายไฟฟ้า ไม่จาเป็นตอ้ งคานึงถึงขัว้ มิเตอร์ เพราะแรงดันไฟฟ้ากระแสสลบั จะมีขวั้ สลบั ไปสลับมา
ตลอดเวลา มัลติมิเตอรซ์ นั วารุ่น YX–360TRE–B ย่านวัด ACV มีทั้งหมด 4 ย่านวดั ไดแ้ ก่ 0~10V, 0~50V,
0~250V และ0~1,000V มัลติมิเตอรบ์ างรุ่นมีย่านวัด ACV มี 5 ย่านวัด ได้แก่ 0~2.5V, 0~10V, 0~50V,
0~250V และ0~1,000V แสดงดงั รูปท่ี 5.7

รูปท่ี 5.7 แสดงยา่ นวดั AC.V ของมลั ติมเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B

108

สเกลของเอซีโวลต์

สเกล ACV 10 V

รูปท่ี 5.8 แสดงสเกลของเอซโี วลตม์ ิเตอรข์ องมลั ติมิเตอร์

ลาดับขั้นการใช้เอซีโวลตม์ เิ ตอร์
1. ตอ่ เอซีโวลตใ์ นขณะวดั คา่ แรงดนั ไฟฟา้ ครอ่ มขนานกบั โหลด
2. ตงั้ ย่านใชง้ านของมเิ ตอรใ์ นยา่ น ACV
3. ปรบั สวิตชเ์ ลือกย่านวัด ใหถ้ ูกตอ้ ง หากไม่ทราบค่าท่ีจะวดั ใหต้ งั้ ย่านวดั ท่ีตาแหน่งสูงสุด
(1,000V) ไวก้ อ่ น แลว้ จึงปรบั ลดยา่ นใหต้ ่าลงทลี ะยา่ น จนกว่าเข็มมเิ ตอรจ์ ะชีค้ า่ ท่อี า่ นไดง้ า่ ยและถกู ตอ้ ง
4. ก่อนตอ่ มเิ ตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟา้ สงู ๆ ควรจะปิดสวิตชไ์ ฟ (OFF) ของวงจรท่ีจะวดั
5. อย่าจบั สายวัดหรือมิเตอรข์ ณะวดั แรงดันไฟฟ้าไฟสงู เม่ือวดั เสร็จเรียบรอ้ ยควรปิด (OFF)
สวติ ชไ์ ฟ ของวงจร ท่ที าการวดั เสียก่อนจึงปลดสายวดั ของมิเตอรอ์ อกจากวงจร
3) การใชม้ ัลติมเิ ตอรว์ ดั กระแสไฟฟ้ากระแสตรง
ดีซีแอมมิเตอร์ หรือดีซีมิลลิแอมมิเตอร์ คือมิเตอรว์ ัดกระแสไฟตรง (DC CURRENT) เพ่ือจะ
ทราบจานวนกระแสท่ีไหลผ่านวงจรว่ามีค่าเท่าไร การใชด้ ีซีแอมมิเตอร์ หรือดีซีมิลลิแอมมิเตอร์ วดั กระแส
ไฟตรงในวงจร จะตอ้ งตัดไฟแหล่งจ่ายออกจากวงจร และนาดีซีแอมมิเตอร์ หรือดีซีมิลลิแอมมิเตอร์ ต่อ
อนั ดับกับวงจร และแหล่งจ่ายไฟ ขัว้ ของดีซีแอมมิเตอร์ จะตอ้ งต่อใหถ้ ูกตอ้ งมิเช่นนั้นเข็มมิเตอรจ์ ะตีกลบั
อาจทาใหม้ ิเตอรเ์ สียได้ ย่านวดั DCA หรือ DCmA มีทงั้ หมด 4 ย่าน คือ 50 A, 2.5 mA, 25 mA และ 0.25
A (250 mA) แสดงดงั รูปท่ี 5.9

109

รูปท่ี 5.9 แสดงย่านวดั DCmA ของมลั ติมิเตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B
ลาดบั ข้นั การใช้ดีซมี ิลลแิ อมมิเตอร์
1. การต่อดีซมี ลิ ลแิ อมมิเตอรว์ ดั กระแสไฟฟา้ ในวงจร จะตอ้ งต่ออนั ดบั กบั โหลดในวงจร
2. ตงั้ ย่านใชง้ านของมเิ ตอรใ์ นย่าน DCmA
3. ปรบั สวิตชเ์ ลอื กยา่ นวดั ใหถ้ กู ตอ้ ง ถา้ หากไม่ทราบกระแสไฟฟา้ ท่ีจะทาการวดั ใหต้ งั้ ย่านวดั
ท่ีตาแหน่งสูงสุด (0.25 A) ไวก้ ่อน แลว้ ปรบั ลดย่านใหต้ ่าลงทีละย่านจนกว่าเข็มมิเตอรจ์ ะชีค้ ่าท่ีอ่านไดง้ ่าย
และถกู ตอ้ ง
4. ก่อนต่อมเิ ตอรว์ ดั กระแสไฟฟ้าสงู ๆ ควรจะปิด (OFF) สวติ ชไ์ ฟของวงจรท่จี ะวดั เสียกอ่ น
5. เม่ือวดั เสร็จเรียบรอ้ ยควรปิด (OFF) สวิตชไ์ ฟ ของวงจร ท่ีทาการวดั เสยี ก่อนจงึ ปลดสายวดั
ของมเิ ตอรอ์ อกจากวงจร ดงั รูปท่ี 5.10

รูปที่ 5.10 แสดงตวั อยา่ งการวดั กระแสไฟฟ้าท่ีไหลผา่ นตวั ตา้ นทานดว้ ยมลั ตมิ ิเตอร์

110
สเกล DC.A หรือ DC.mA

รูปที่ 5.11 แสดงสเกลของ DCA ของมลั ติมเิ ตอร์
4) การใช้มลั ตมิ เิ ตอรว์ ัดความต้านทาน

โอหม์ มิเตอร์ คือ มิเตอรท์ ่ีสรา้ งขึน้ มาไวว้ ดั ค่าความตา้ นทาน ของตวั ตา้ นทาน (R) โดยอ่าน
ค่าออกมาเป็นค่าโอหม์ โดยมีย่านการวัดทงั้ หมด 5 ย่าน คือ  1,  10,  100,  1k และ  10k อ่านค่า
ความตา้ นทานไดต้ งั้ แต่ 2 กโิ ลโอหม์ ถงึ 20 เมกโอหม์ แสดงดงั รูปท่ี 5.12

ป่มุ ปรบั 0 

รูปท่ี 5.12 แสดงยา่ นวดั DCmA ของมลั ติมเิ ตอรซ์ นั วารุน่ YX–360TRE–B
ลาดบั ขัน้ ตอนการใช้โอหม์ มิเตอร์
1. ตงั้ ยา่ นใชง้ านของมเิ ตอรท์ ่ยี า่ นโอหม์

111

2. ใชส้ ายวดั สแี ดงเสียบเขา้ ท่ีขวั้ ต่อขวั้ บวก (+) และสายวดั สดี าเสยี บเขา้ ท่ขี ัว้ ต่อขวั้ ลบ (–COM)
3. ปรบั สวิตชเ์ ลือกยา่ นวดั ใหถ้ กู ตอ้ ง
4. กอ่ นการนาโอหม์ มเิ ตอรไ์ ปใชว้ ดั ทกุ ครง้ั และทกุ ย่านจะตอ้ งทาการปรบั 0 โอหม์ เสมอ
5. ถา้ นาโอหม์ มิเตอรไ์ ปวดั คา่ ความตา้ นทานในวงจรตอ้ งแน่ใจว่าปิด (OFF) สวติ ชไ์ ฟ ทกุ ครงั้

รูปที่ 5.13 แสดงตวั อยา่ งการวดั ความตา้ นทานดว้ ยมลั ติมิเตอร์

สเกลโอหม์ ตาแหนง่ 0 

ตาแหนง่ ∞ 
รูปท่ี 5.14 แสดงสเกลในการอา่ นคา่ ยา่ นวดั โอหม์ ของมลั ตมิ เิ ตอร์

112

5.1.4 ข้อควรระวงั ในการใชม้ ัลติมเิ ตอร์

มลั ติมิเตอรเ์ ป็นมิเตอรท์ ่ีมีส่วนประกอบของอปุ กรณ์หลายชนิด แต่ละชนิดมีขนาดเล็กและ
บอบบาง ย่ิงในส่วนเคลื่อนไหวของมิเตอรย์ ่ิงตอ้ งระมัดระวังอย่างมาก ตลอดจนการนาไปใชง้ านก็ตอ้ ง
ระมดั ระวงั ในเรื่องของปริมาณไฟฟ้าท่จี ะวดั และอีกหลายสิ่งหลายอย่าง สามารถกลา่ วโดยสรุปเป็นขอ้ ๆ ได้
ดงั นี้

1. อย่าให้มัลติมิเตอรม์ ีการกระทบกระเทือนอย่างแรง เช่น ตก หล่นจากท่ีสูง เพราะจะทาให้
มลั ตมิ ิเตอรช์ ารุดเสยี หาย

2. ควรวางมลั ตมิ ิเตอรใ์ นตาแหน่งราบ (แนวนอน) ขณะใชง้ านและเลกิ ใชง้ าน
3. ก่อนทาการวดั ทกุ ครงั้ ตอ้ งแนใ่ จวา่ เลือกย่านการวดั ถูกตอ้ งเสมอ
4. ตงั้ คา่ สเกลสงู สดุ ของย่านการวดั ขณะวดั จดุ ท่ไี มท่ ราบค่าแน่นอน
4. เม่อื วดั แรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรงตอ้ งต่อสายวดั ใหถ้ กู ขวั้
5. เม่อื เลกิ ใชง้ านควรถอดสายวดั ออกและปรบั สวิตชเ์ ลอื กย่านไปท่ี OFF
6. ควรจดั เกบ็ มลั ติมเิ ตอรใ์ หอ้ ย่ใู นเคร่ืองหอ่ หมุ้ (Case) เสมอ

เคร่ืองมือวัดไฟฟ้าแบบแสดงผลเป็นตัวเลข (Digital Meter) เป็นเคร่ืองมือวัดท่ีวงจรใช้งานถูก
ออกแบบมาดว้ ยวงจรดิจิตอล มีขอ้ ดีหลายประการเม่ือเทียบกบั ชนดิ แอนะล็อกมิเตอร์ เช่น ในดา้ นความเรว็
ความแม่นยา ความละเอียด ลดความผิดพลาดจากการอ่านค่าของผูใ้ ช้มีฟังก์ชันต่าง ๆ ใหเ้ ลือกมาก มี
ระบบปอ้ งกนั วงจรภายในดี มอี นิ พตุ อิมพีแดนซส์ งู จงึ ไม่เกดิ สภาวะโหลดวงจร เป็นตน้

ปัจจุบันดิจิตอลมิเตอร์ มีการผลิตออกมาวางจาหน่ายมากมาย หลายรุ่นหลายย่ีห้อ ผู้ใชง้ านตอ้ ง
ศกึ ษาขอ้ มลู และรายละเอียดจากค่มู ือก่อนนาไปใชง้ าน แสดงตวั อยา่ งดิจติ อลมิเตอรด์ งั รูปท่ี 5.15

ก) แคลมป์ ออนมเิ ตอร์ ข) เคร่ืองวดั ความถ่ี ค) เครื่องวดั ความเขม้ ของแสง ง) ดจิ ทิ ลั มลั ติมิเตอร์

113

จ) โอหม์ มเิ ตอร์ ฉ) เครื่องวดั ความเรว็ รอบ ช) เคร่ืองวดั กาลงั ไฟฟา้ ซ) เครื่องวดั ปรมิ าตรลม
รูปท่ี 5.15 แสดงตวั อยา่ งดจิ ทิ ลั มิเตอร์

5.2.1 หลกั การทางานเบือ้ งตน้ ของดจิ ิทลั มิเตอร์

หลักการของดิจิทัลมิเตอร์ มีทางานโดยการเปลี่ยนปริมาณไฟฟ้าท่ีวัดไดใ้ ห้เป็นสญั ญาณ
ดจิ ิทลั แลว้ แสดงผลปรมิ าณไฟฟา้ ท่วี ดั ออกมาเป็นตวั เลข แสดงดงั รูปท่ี 5.15

A/D
รูปที่ 5.16 แสดงบล็อกไดอะแกรมเบือ้ งตน้ ของดิจทิ ลั มิเตอร์

จากรูปท่ี 5.16 เป็นการแสดงบลอ็ กไดอะแกรมเบอื้ งตน้ ของดจิ ิตอลมเิ ตอร์ มรี ายละเอียดดงั นี้
1) วงจรเปลี่ยนสญั ญาณไฟฟ้าจากสญั ญาณแอนะล็อกใหเ้ ป็นสญั ญาณดิจิทัล (analog-to-

digital (A/D) conversion)
2) วงจรนบั (Counter) เป็นวงจรนบั จานวนพลั ส์
3) ภาคแสดงผล (Display) เป็นภาคแสดงผลซง่ึ อาจจะเป็นแบบ LED หรอื LCD

5.2.2 ดิจิทลั มลั ติมเิ ตอร์

มลั ติมิเตอรแ์ บบแอนะล็อกนนั้ ตอ้ งมีส่วนประกอบท่ีสาคญั ในการแสดงค่าของการวดั คือใชช้ ดุ
ขดลวดเคลื่อนท่ีแม่เหล็กถาวร หรือท่ีเรียกว่า PMMC ค่าท่ีวดั ไดจ้ ะเป็นค่าของความตา้ นทาน แรงดนั ไฟฟ้า

114

หรือกระแสไฟฟ้า ถูกชีค้ ่าบนสเกลดว้ ยเข็มชีผ้ ูว้ ัดจะตอ้ งอ่านค่าบนเสกลและตอ้ งเขา้ ใจการใชต้ ัวคูณของ
สวิตชเ์ ลือกย่านวดั อย่างถกู ตอ้ ง ค่าท่ีวดั ไดจ้ ึงจะมีความแม่นยา การพัฒนามลั ติมิเตอรแ์ บบแอนะล็อกเป็น
ดจิ ิทลั มลั ติมิเตอร์ สามารถเพ่มิ ความสะดวก รวดเรว็ และถกู ตอ้ งแม่นยามากย่งิ ขึน้

รูปที่ 5.17 ดจิ ทิ ลั มลั ติมเิ ตอร์ ย่หี อ้ EDISON รุน่ DAM 982

จากรูปท่ี 15.7 เป็นดิจิทลั มลั ติมิเตอร์ ย่ีหอ้ EDISON รุน่ DAM 982 มีสวิตชเ์ ลือกย่านวดั ดว้ ยการบิด
หมนุ ดว้ ยมือ สามารถเลือกย่านวดั ต่างๆได้ เช่น วดั แรงดนั ไฟฟ้ากระสลบั วดั แรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรง การวดั
ค่าความตา้ นทาน วัดกระแสไฟฟ้ากระแสสลบั และวดั กระแสไฟฟ้ากระแสตรง ตัวแสดงผลดา้ นบนเป็น
จอภาพชนิด LCD แสดงผลการวัดไดส้ ามหลักคร่งึ และมีตัวอกั ษรแสดงผลการเลือกย่านวดั เช่น VDC
VAC และ k เพ่ือใหท้ ราบว่าผูว้ ดั กาลงั เลือกย่านวดั ใด ขวั้ ต่อสายวดั มี 3 ขั้ว (หรือมากกว่า) คือ ขวั้ A
และขวั้ COM ใชต้ อ่ สายวดั สองเสน้ สาหรบั ค่ากระแสไฟฟา้ กระแสสลบั และกระแสตรง สาหรบั ขวั้ ท่สี าม คือ
ขวั้ mA, A , V , , HZ และ โดยใชต้ ่อรว่ มกบั COM เพ่อื วดั คา่ ตา่ งๆ ตามตอ้ งการ

5.2.3 ข้อควรระวงั และการเตรียมใชง้ านดิจติ อลมลั ติมิเตอร์ , HZ และ

1. บิดสวติ ซเ์ ลอื กการวดั ตรงกบั ปรมิ าณไฟฟ้าท่วี ดั
2. เน่อื งจากชอ่ งเสียบสายวดั (สีแดง) มีหลายช่อง คือ mA, A , V ,
ตอ้ งแน่ใจวา่ เสยี บสายวดั สีแดงในชอ่ งเสียบตรงกบั ปรมิ าณไฟฟ้าท่จี ะวดั

115

3. การวดั ปรมิ าณกระแสไฟฟา้ สงู (~10A) ควรใชเ้ วลาวดั ในช่วงสนั้ ไม่เกนิ 30 วนิ าที
4. เม่ือใชง้ านเสรจ็ แลว้ ใหเ้ ล่ือนสวิตซป์ ิด-เปิด มาท่ี OFF ถา้ ไม่ไดใ้ ชเ้ ป็นเวลานาน ควรเอา
แบตเตอร่ีออกดว้ ย

มลั ติมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวดั อเนกประสงค์ สามารถวัดค่าปริมาณไฟฟ้าไดห้ ลายปริมาณในเครื่องวัด
เดียวกัน โดยใชส้ วิตชเ์ ลือกย่านวัด (Selector Switch) เลือกวงจรของมิเตอร์ มัลติมิเตอรส์ ามารถทาเป็น
มิเตอรไ์ ด้ 4 ชนิด คือโวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DCV) โวลต์มิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสสลับ (ACV) มิลลิ–
แอมมิเตอรไ์ ฟฟ้ากระแสตรง (DCmA) และโอหม์ มเิ ตอร์ (Ω)

การใชม้ ัลติมิเตอรว์ ัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง (DC VOLTAGE) จะตอ้ งปรบั ตั้งมัลติมิเตอรย์ ่านวัด
DCV และขนานกบั แหลง่ จา่ ยหรอื ตอ่ ขนานกบั โหลดท่ตี อ้ งการวดั

การใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสสลบั มีวิธีการเหมือนกบั การวดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรง แต่
ไมจ่ าเป็นตอ้ งคานึงถึงขวั้ บวก หรือขวั้ ลบ

การใชม้ ัลติมิเตอรว์ ัดกระแสไฟฟ้ากระแสตรง จะตอ้ งต่ออันดับกับวงจรและแหล่งจ่ายไฟ ขัว้ ของ
มลั ติมิเตอร์ (ดีซีแอมมิเตอร)์ จะตอ้ งตอ่ ใหถ้ กู ตอ้ ง มิเชน่ นนั้ เข็มมิเตอรจ์ ะตีกลบั อาจทาใหม้ ิเตอรเ์ สียได้ และ
ควรปรบั ตงั้ ย่านวัดใหเ้ หมาะสมกับค่าท่ีทาการวดั ย่านวดั DCA หรือ DCmA มีทงั้ หมด 4 ย่าน คือ 50 A,
2.5mA, 25mA และ 0.25 A (250mA)

การใชม้ ัลติมิเตอรว์ ัดความตา้ นทาน การนาโอหม์ มิเตอรไ์ ปใชว้ ัดความตา้ นทานทุกครง้ั ทุกย่านวัด
จะตอ้ งทาการปรบั 0 โอหม์ เสมอ และควรปรบั ตงั้ ย่านวดั ใหเ้ หมาะสมกบั ค่าท่ที าการวดั

ดิจิตอลมิเตอร์ เป็นเคร่ืองวัดท่ีแสดงผลเป็นตัวเลข มีขอ้ ดี เช่น ดา้ นความเร็ว ความแม่นยา ความ
ละเอียด ลดความผิดพลาดจากการอ่านค่าของผูใ้ ช้ มีฟังก์ชันต่าง ๆ ใหเ้ ลือกมาก มีระบบป้องกันวงจร
ภายในดี เป็นตน้

ดิจิตอลมัลติมิเตอร์ เป็นเครื่องวัดเอนกประสงค์ท่ีแสดงผลเป็นตัวเลข สามารถวัดปริมาณไฟฟ้าได้
หลายอย่าง เช่นวัดแรงดันไฟฟ้ากระสลับ วัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง การวัดค่าความต้านทานวัด
กระแสไฟฟา้ กระแสสลบั วดั กระแสไฟฟา้ กระแสตรง วดั ความถ่ี วดั ความจไุ ฟฟา้ เป็นตน้

116

117

1. จงอธิบายการใชง้ านมลั ติมิเตอร์
2. จงบอกสว่ นประกอบของมลั ติมิเตอร์
3. จงบอกสว่ นประกอบสเกลหนา้ ปัดของมลั ตมิ ิเตอร์
4. จงอธิบายการใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสตรง
5. จงอธิบายการใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั แรงดนั ไฟฟ้ากระแสสลบั

118

6. จงอธิบายการใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั กระแสไฟฟา้ กระแสตรง
7. จงอธิบายการใชม้ ลั ติมเิ ตอรว์ ดั ความตา้ นทาน
8. จงบอกขอ้ ควรระวงั ในการใชม้ ลั ติมิเตอร์
9. จงอธิบายการหลกั ทางานเบอื้ งตน้ ของดจิ ิทลั มิเตอร์

119

10. จากรูป ดจิ ทิ ลั มลั ตมิ เิ ตอร์ สามารถวดั ปรมิ าณไฟฟา้ อะไรไดบ้ า้ ง

120

คาส่ัง จงเลอื กคาตอบท่ถี กู ตอ้ งท่ีสดุ เพียงคาตอบเดยี ว

1. มลั ตมิ ิเตอรไ์ ม่สามารถวดั อะไรได้

ก. เดซเิ บล ข. ความตา้ นทาน

ค. พลงั งานไฟฟา้ ง. แรงดนั ไฟฟ้า

2. มลั ติมิเตอรแ์ บบเขม็ ชีเ้ ป็นเคร่อื งวดั แบบใด

ก. แบบ PMMC ข. แบบแผน่ เหล็กเคลื่อนท่ี

ค. แบบอิเลก็ โตรไดนาโมมเิ ตอร์ ง. แบบไฟฟา้ สถิต

3. สว่ นท่เี หมอื นกนั ของมลั ติมเิ ตอรท์ ่ตี ่างรุน่ ตา่ งแบบ และตา่ งย่หี อ้ คืออะไร

ก. นาไปวดั ปรมิ าณไฟฟ้าหลกั ๆ ไดเ้ หมอื นกนั

ข. ขวั้ เสยี บสายวดั และตาแหน่งสเกลหนา้ ปัดแสดงค่า

ค. ตวั เลขแสดงปรมิ าณการวดั ค่าและตวั เลขสเกลหนา้ ปัด

ง. คา่ ความไวของมเิ ตอรแ์ ละคา่ การวดั ปรมิ าณไฟฟ้าไดส้ งู สดุ

จากรูปตอบคาถามขอ้ 4–5

2

1 3
4
4. หมายเลขใดคือสวติ ชเ์ ลอื กย่านวดั
ก. หมายเลข 1 ข. หมายเลข 2
ค. หมายเลข 3 ง. หมายเลข 4

121

5. หมายเลข 3 เป็นสว่ นประกอบใดของมลั ตมิ เิ ตอร์

ก. กลอ่ งเก็บสายวดั ข. ป่มุ ปรบั ศนู ยโ์ อหม์

ค. สเกลหนา้ ปัด ง. สกรูปรบั แต่งเขม็ ใหช้ ที้ ่ีศนู ยพ์ อดี

6. สเกลหนา้ ปัดของมลั ติมเิ ตอรท์ ่แี สดงคา่ ไวข้ อ้ ใดถกู ตอ้ ง

ก. สเกลโอหม์ มี 0  อย่ดู า้ นขวา มี   อย่ดู า้ นซา้ ย
ข. สเกลโวลตไ์ ฟตรงใชร้ ว่ มกบั สเกลแอมป์ ไฟตรง

ค. สเกลโวลตไ์ ฟสลบั มี 0V อย่ดู า้ นซา้ ยของสเกล

ง. ถกู ทกุ ขอ้

7. ความสาคญั ของการใชม้ ลั ติมเิ ตอรป์ ระการแรกสดุ อยทู่ ่ีอะไร

ก. การตงั้ ค่าถกู ตอ้ ง ข. การวดั ค่าถูกตอ้ ง

ค. การใชง้ านถกู ตอ้ ง ง. การอา่ นค่าถูกตอ้ ง

8. ในขณะท่ีตงั้ ยา่ นวดั ความตา้ นทาน R  10 เขม็ ชีท้ ่เี ลข 20 จะอ่านคา่ ไดเ้ ท่าไร

ก. 2  ข. 20 

ค. 200  ง. 2,000 

9. ในขณะท่ีตงั้ ย่านวดั VAC 250 V เขม็ ชที้ ่เี ลข 22 V จะอา่ นคา่ ไดเ้ ท่าไร

ก. 22 V ข. 220 V

ค. 250 V ง. 1,000 V

10. การใชม้ ลั ติมิเตอรว์ ดั อะไรต่อไปนที้ ่ีตอ้ งคานงึ ถึงขวั้

ก. ความตา้ นทานไฟฟา้ ข. กระแสไฟฟ้ากระแสสลบั

ค. แรงดนั ไฟฟ้ากระแสสลบั ง. กระแสไฟฟา้ กระแสตรง

11. มลั ตมิ เิ ตอรแ์ บบเข็มหากปรบั 0  ไม่ได้ ควรแกไ้ ขอย่างไร

ก. เปลี่ยนฟิวส์ ข. เปลี่ยนแบตเตอรี่

ค. เปลี่ยน Moving Coil ง. สง่ รา้ นซ่อม

12. ขอ้ ใดเป็นขอ้ ควรระวงั การใชม้ ลั ติมเิ ตอร์

ก. อย่านาไปใชแ้ ทนโอหม์ มิเตอร์

ข. อยา่ นาไปใชแ้ ทนโวลตม์ เิ ตอร์

ค. อยา่ ใหม้ ลั ติมเิ ตอรไ์ ดร้ บั การกระทบกระเทือน

ง. อยา่ นามลั ตมิ ิเตอร์ 2 เคร่ือง ไปวดั ปรมิ าณไฟฟ้าพรอ้ มกนั

122

14. ขอ้ ใดไม่ใช่การบารุงรกั ษามลั ติมิเตอร์
ก. เชด็ ทาความสะอาดดว้ ยผา้ แหง้
ข. เม่อื เลิกใชง้ านเก็บไวใ้ นกลอ่ งใหเ้ รียบรอ้ ย
ค. เม่อื เลกิ ใชง้ านนาไขควงปรบั เขม็ ชที้ ่ตี าแหนง่ กลางสเกล
ง. เม่อื เลกิ ใชใ้ หจ้ ดั เก็บไวใ้ นตเู้ ก็บเครื่องมือเพ่อื ความเป็นระเบียบ

15. การหลกั ทางานเบอื้ งตน้ ของดิจิทลั มิเตอร์ ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง
ก. สญั ญาณไฟฟ้า →D/A→วงจรนบั →แสดงผล
ข. สญั ญาณไฟฟา้ →A/D→วงจรนบั →แสดงผล
ค. สญั ญาณไฟฟ้า →วงจรนบั →D/A→แสดงผล
ง. สญั ญาณไฟฟ้า →วงจรนบั →A/D→แสดงผล

16. ดจิ ิทลั มลั ตมิ ิเตอร์ ย่หี อ้ EDISON รุน่ DAM 982 สามารถวดั ปรมิ าณไฟฟ้า ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง
ก. A, A , , V , F, HZ และ
ข. mA, A , , V , kW-h, HZ และ
ค. A, A , , V , , HZ และ kW
ง. mA, A , , V , kW, HZ และ F