MODUL 4

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

MODUL 4: PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

_____

6.1. PENGENALAN.

Dalam ini betujuan untuk memberi pengetahuan asas kepada pelatih-pelatih Kursus
Teknologi Pemanasan, Pengudaraan, Penyejukan dan Penyamanan Udara (HVAC & R)
mengenai Tekanan dan Entapi dan kepentingannya dalam industri. Dengan ini, pelatih
berkebolehan menganalisa dan mencari kerosakan berpandukan carta Moolier.

OBJEKTIF PEMBELAJARAN

Objektif pembelajaran ini adalah, pelajar dapat :
1. Memahami maksud dan proses penyejukan
2. Memahami hubungan suhu dan tekanan
3. Memahami haba mampatan dan kitarannya
4. Mengetahui kegunaan carta Moolier
5. Memahami kitaran asas dan pam haba
6. Mengetahui kitaran sebenar dan pemampatan gas unggul
7. Memahami kawalan sistem penyejukan
8. Menilai kapasiti sistem

PENCAPAIAN KOMPETENSI

Pada akhir topik ini,pelajar dapat :
1. Menyatakan maksud dan proses penyejukan
2. Mengaplikasikan hubungan suhu dan tekanan dalam sistem
3. Memahami haba mampatan, pemampatan gas unggul dan kitaran sebenar.
4. Menganalisa sistem berpandukan carta entalpi.
5. Memahirkan diri membuat pengiraan kapsiti sistem berdasarkan plot-plot pada carta

Moolier.

BKT MARA 42 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.1. Introduction and definition of Refrigeration

Dalam unit ini menerangkan sistem penyejukan dan bahan pendingin. Penyejukan
merupakan proses memastikan jangka hayat makanan atau bahan mentah bertahan
lebih lama dari jangkitan bakteria perosak dan sistem penyamanan udara untuk
keselesaan pengguna. Bagi aplikasi penggunaan Industri penyejukan penyimpanan
makanan biasanya suhu diset pada julat 35ºF hingga 45ºF.
Beberapa tahun dahulu, di negara barat makanan di simpan di dalam rumah di bilik
sejuk. Di kutub selatan suhu menjangkau 55ºF. Ais akan dipotong-potong dalam bentuk
ketulan ais dan di simpan dalam peti sejuk. Ais akan mencair bila ia menyerap haba dari
makanan pada rak-rak penyimpanan.
Semasa perang dunia II, peti sejuk penyimpanan makanan semakin popular. Ini kerana
pada waktu masih ramai yang tidak memiliki sistem peti sejuk sendiri, sehinggalah
siapnya ‘central frozen food locker plants’. Pada hari ini penyejukan digunakan untuk
keselesaan pengguna di rumah-rumah dan untuk tujuan industri perniagaan yang
semakin kembang pesat selaras dengan perkembangan era teknologi moden.

6.2. Refrigeration process

Penyejukan ialah proses pemindahan haba dan penurunan suhu bilik berbanding suhu
sekeliling. Contohnya, pada masa dahulu makanan di simpan di dalam peti sejuk yang
berisi ketulan ais di sebelah atas, manakala makanan atau sayur-sayuran disimpan di
bawah ais. Didapati ais menjadi cair secara perlahan.

Rajah 1: Ice boxes were made of wood at first, then metal. The boxes were insulated with
cork. If a cooling unit were placed where the ice is, this would be a refrigerator.

BKT MARA 43 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Rajah 2: The colder air falls out of the refrigerator because it is heavier. It is replaced with
warmer air from the top. This warm air is a heat leakage

Rajah 3: Heat transfers through the walls into the box by conduction. The walls have
insulation, but this does not stop the leakage completely.

Ini menjelaskan bahawa haba sekeliling diserap dalam peti ais untuk menyejukkan
makanan atau sayur selain itu, penyejukan juga adalah merupakan proses pemindahan
haba dari tempat yang tidak memerlukan kepada tempat memerlukan.
Pada masa kini, proses pendinginan adalah untuk keselesaan samada bagi kegunaan di
rumah (domestik), industri komersil (perniagaan) dan penyamanan udara kenderaan.
BKT MARA 44 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.3. Pressure and temperature relationship

Bagi memahami proses penyejukan, rajah 4 di bawah menunjukkan dimana air telah
berubah bentuk menjadi wap. Air mendidih pada takat 212ºF, pada tekanan 29.92 in.Hg.
kenyataan ini menunjukkan takat didih air sentiasa berubah dan boleh dikawal dengan
pengawalan tekanan gas di atas paras air. Perenggan seterusnya, ujikaji terhadap air
menunjukkan hubungan diantara suhu dan tekanan.

Rajah 4: Boiling point of water – pressure/temperature relationship table
Takat didih air tepu di atas paras laut ialah 212ºF, apabila tekanan Barometer
menunjukkan 29.92 in.Hg pada tekanan nilai standard. Pada kedudukan ini, tekanan
atmosfera pada 14.696 psia (0 psi) pada paras laut. Rujuk rajah 5 menunjukkan air
mendidih di atas paras laut pada atmospheric pressure dan rajah 6 menunjukkan
tekanan dan suhu di dalam ‘Bell Jar ‘ berkurangan.

BKT MARA 45 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Rajah 5: Water boils at 212ºF when atmospheric pressure is 29.92 in.Hg

Rajah 6: Pressure in the bell jar is required to 0.739 in. Hg, and the boiling temperature of
the water is reduced to 70ºF because the pressure is 0.739 in. Hg (0.363 psia).

BKT MARA 46 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Rajah 7: Pressure/temperature relationship chart in in. Hg vacuum or psig.

6.4. The Cycle and heat Pump

6.4.1 Kitar Pendinginan
Terdapat 4 komponen penting dalam sistem kitaran penyejukan, iaitu:

1. Pemampat,
2. Pemeluwap,
3. Penyejat dan
4. Peranti permeteran.
1. Pemampat
Proses bermula dengan pemampatan gas bahan pendingin yang bersuhu (6ºC) dan
bertekanan rendah memasuki pemampat dari evaporator melalui saluran sedutan
(suction line). Semasa dalam pemampat gas akan berubah kepada gas yang bersuhu
dan bertekanan tinggi pada suhu 70ºC. Bahan pendingin akan dinyahcas kepada gas
bersuhu dan bertekanan tinggi ke bahagian Pemeluap melalui saluar nyahcas
(discharge line).

BKT MARA 47 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

2. Pemeluap

Di dalam pemeluwap, pertukaran haba antara gas bertekanan tinggi dan persekitaran
luar akan berlaku. Bahan pendingin gas bertekanan tinggi akan meluwap kepada cecair
dengan membebaskan haba kerana suhu pemeluwapan adalah lebih tinggi daripada
suhu persekitaran. Perbezaan suhu akan diperolehi akibat proses penyingkiran haba
dari 58ºC kepada 36ºC.

3. Peranti permeteran

Semua bahan pendingin gas perlu bertukar kepada cecair apabila ia sampai ke inlet alat
peranti permeteran.Tekanan dan suhu cecair akan berkurang secara mendadak kepada
31ºC apabila melalui alat kawalan menyebabkan suhu penyejatan cecair menjadi
rendah (6ºC).

4. Peranti permeteran

Bahan pendingin cecair akan menyejat kepada bentuk gas dan bersuhu rendah di dalam
penyejat, dengan menyerap haba daripada persekitaran luar untuk mencapai kapasiti
pendinginan yang dikehendaki.
Apabila bahan pendingin tiba di penyedut pemampat, semua bahan pendingin mestilah
dalam keadaan gas dan akan lengkap sebagi kitar pendinginan penuh. Proses ini akan
berulang secara berterusan.

BKT MARA Rajah 7: Basic components GSP20062

48

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Rajah 8: State of refrigerant on Refrigeration cycle

0.0025
1.75

1.4 3 2 0.0155
0.6 4 1 0.04

BKT MARA 240 415 435 GSP20062

Rajah 9: State of refrigerant on Moolier chart

49

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

0.6 11 415 0.04 0.15 1.75

1.4 55 435 0.0155 - 1.75

1.4 31 240 - - -

0.6 6 240 0.0025 - -

Rajah 10: Nilai absolute pressure, suhu, entalpi spesifik, spesific volume, dryness factor
dan specific entropy pada setiap titik 1 – 4.

6.4.2 Pam haba dan pendingin

Pam haba, pendingin hawa dan pendingin memindahkan haba daripada sejuk kepada
panas. Ia adalah enjin haba yang beroperasi dengan gerakan ke belakang. (Rujuk rajah
11) Haba QC digerakkan daripada takungan dingin dan bergerak ke tempat yang panas.

Rajah 11: Heat pump, air conditioners, and refrigerators are heat engines operated backward.
The one shown here is based on a Carnot (reversible) engine. (a) Schemetic diagram showing a

heat pump moving heat from a cold reservoir to a hot one. The directions of W, Qh, QC are
opposite what they would be in a heat engine. (b) PV diagram for a Carnot cycle. Following path
ADCBA. The area in side the loop is negative, meaning there is a net work input. Heat QC flows
into the system from a cold reservoir along path DC, and heat Qh flows out of the system into a

hot reservoir along path BA.

BKT MARA 50 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Hal ini memerlukan pemasukan kerja W yang juga ditukarkan kepada haba. Dengan itu,
haba yang dipindahkan ke takungan panas adalah Qh = Qc + W. (Perhatikan bahawa Qh,
Qc dan W adalah positif dengan arah yang ditunjukkan dengan tanda). Fungsi pam haba
adalah untuk menambah haba ke persekitaran yang panas, seperti rumah semasa
musim salji, meletakkan haba Qh ka dalamnya. Fungsi pendingin hawa dan peti sejuk
adalah untuk menyejukkan persekitaran yang dingin dengan menyingkirkan haba Qc
daripadanya.

Pam haba

Kebaikan menggunakan pam haba untuk memindahkan haba ke dalam rumah lebih
daripada sekadar membakar bahan api untuk menghasilkan haba adalah bekalan pam
haba Qh=Qc + W. Anda hanya perlu membayar untuk W dan akan mendapat jumlah
tambahan haba Qc daripada persekitaran yang percuma. Apabila anda membakar
bahan api untuk menghasilkan haba, anda akan membayar kesemuanya.Keburukannya
pula adalah kemasukan kerja (diperlukan oleh hukum kedua termodinamik) selalunya
lebih mahal daripada pembakaran bahan api. Kualiti pam haba adalah dinilai melalui
berapa banyak haba Qh diletakkan ke dalam takungan panas dibandingkan dengan
berapa banyak kemasukan kerja W diperlukan. Dengan mengambil nisbah yang
digunakan, pelaksanaan koefisien pam haba ditakrifkan (C.O.Php ) sebagai:

Perhatikan bahawa Persamaan, Eff = W/Qh, dengan itu kita tahu bahawa C.O.Php = 1/Eff
adalah fakta yang penting dan menarik. Pertama, oleh kerana kecekapan apa sahaja
enjin haba adalah kurang daripada 1, ini bermakna C.O.Php selalunya lebih besar
daripada 1- iaitu pam haba sentiasa menyingkirkan lebih banyak haba Qh daripada kerja
yang diletakkan padanya. Kedua, ini bermakna kerja pam haba adalah terbaik apabila
perbezaan haba adalah kecil. Kecekapan sempurna atau ‘Carnot’ enjin adalah Eff = 1 –
(Tc/Th); dengan itu, semakin kecil perbezaan suhu, semakin kecil kecekapan dan
semakin besar C.O.Php = 1/Eff.

Geseran dan proses lain yang tidak dapat dibalikkan mengurangkan kecekapan enjin
haba, tetapi ianya tidak memberikan faedah kepada operasi pam haba – sebaliknya, ia
mengurangkan bilangan kemasukan kerja dengan menukarkan sebahagian daripadanya
kepada haba sebelum ia masuk ke dalam pam haba dan menempatkan balik haba ke
dalam takungan dingin.

Contoh: C.O.Php pam haba yang terbaik untuk kegunaan rumah

Pam haba digunakan untuk memanaskan rumah mestilah menggunakan kitar yang
menghasilkan suhu panas yang lebih besar daripada suhu biasa dalam rumah supaya ia
boleh memindahkan haba ke dalam. Begitu juga, ia mesti menghasilkan suhu yang
dingin iaitu lebih sejuk daripada suhu di luar rumah supaya ia dapat menyerap haba
daripada luar. Suhu takungan yang sejuk dan panas tidak boleh terlalu hampir,
meletakkan had pada C.O.Phpnya. (Rujuk rajah 12) Apakah koefisien terbaik bagi

BKT MARA 51 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
pelaksanaan yang mungkin untuk pam haba, jika ia mempunyai suhu takungan haba,
45.0ºC dan suhu takungan dingin, -15ºC?
Strategi: Enjin pembalikan Carnot akan memberikan pelaksanaan terbaik yang mungkin
seperti pam haba. Seperti yang dinyatakan di atas, C.O.Php = 1/Eff dengan itu pertama,
kita perlu mengira kecekapan Carnot untuk menyelesaikan masalah ini.
Penyelesaian: Kecekapan Carnot dalam bentuk suhu mutlak diberikan oleh Persamaan
12, iaitu:

Suhu dalam Kelvin adalah Th = 318 K dan Tc = 258 K,dengan itu:

Rajah 12: The heat pump of example 12 absorbs heat from the outside and transfers it the inside
along with the work done to run the pump. Note that the cold temperature produced by the heat
pump is lower than the outside temperature, so that heat is transferred into the pump. The pump
produces a hot temperature greater than the indoor temperature in order to transfer heat into the

house.

BKT MARA 52 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Perbincangan: Keputusan ini menunjukkan bahawa pam haba menghantar 5.30 kali
haba sebanyak kerja yang diletakkan padanya.Ia memerlukan 5.30 kali untuk haba yang
sama terhasil oleh pemanas bilik elektrik seperti yang ia lakukan yang dihasilkan oleh
pam haba.
(sambungan)

atau

oleh itu,

Pam haba asal tidak beroperasi sebaik yang unggul dalam contoh yang sebelumnya:
julat C.O.Php daripada 2 kepada 4. Ini bermakna haba Qh pam haba asal yang dihantar
adalah 2 hingga 4 kali besar seperti kerja W yang diletakkan padanya. Penjimatan
kebolehlaksanaannya masih dihadkan, walau bagaimanapun , oleh kerana W selalunya
dibekalkan oleh tenaga elektrik yang memerlukan lebih per joule daripada haba yang
dihasilkan oleh pembakaran bahan api seperti gas natural. Tambahan lagi, keperluan
pertama pam haba adalah lebih besar daripada kebanyakan relau supaya pam haba
tahan lama untuk keperluannya dipulihkan. Pam haba adalah penjimatan yang lebih
besar di mana suhu musim salji adalah sederhana, tenaga elektrik adalah agak murah
dan bahan api yang lain adalah agak mahal.

Penghawa dingin dan peti seuk
Penghawa dingin dan peti sejuk berfungsi menyejukkan sesuatu di dalam persekitaran
yang panas. Seperti pam haba, kemasukan kerja diperlukan nutuk menyingkirkan haba
daripada kawasan sejuk ke panas, dan ini adalah mahal. Kualiti pendingin hawa dan peti
sejuk dinilai melalui berapa banyak haba Qc disingkirkan daripada persekitaran yang
sejuk dibandingkan dengan berapa banyak kemasukan kerja yang diperlukan. Dengan
itu, pelaksanaan koefisien (C.O.Php) pendingin hawa dan peti sejuk didefinisikan
sebagai:

Sila ambil perhatian, Qh = Qc + W, kita dapat melihat bahawa pendingin hawa akan
mempunyai pelaksanaan koefisien yang rendah berbanding pam haba kerana C.O.Php =
Qh/W dan Qh adalah lebih besar daripada Qc. Ia ditinggalkan sebagai masalah di akhir
bab yang menunjukkan bahawa

BKT MARA 53 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
Untuk pengguaan enjin haba sama ada pendingin hawa atau operasi pam haba di
antara dua haba yang sama. Pendingin hawa dan peti sejuk asal biasanya melakukan
dengan baik, mempunyai C.O.Pref berjulat daripada 2 hingga 6, Ini adalah lebih
baikdaripada nilai C.O.Php nutuk pam haba seperti yang dinyatakan di atas, kerana
perbezaan suhu adalah kecil ,tetapi adalah kurang daripada operasi enjin Carnot antara
dua suhu yang sama.
Sejenis sistem operasi C.O.P yang dikenali sebagai julat kecekapan tenaga (EER) telah
dihasilkan. EER diungkapkan dalam unit gabungan unit termal British (Btu) per jam
pemanasan atau pendinginan dibahagikan dengan kuasa input dalam unit watt.
Pendingin hawa bilik terdapat dengan EER berjulat daripada 6 hingga 12. Walaupun
tidak sama seperti C.O.P, EER adalah baik untuk tujuan pembezaan – semakin besar
EER, semakin mudah pendingin hawa beroperasi (tetapi semakin harganya semakin
mahal).

BKT MARA 54 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.5. PH Chart and the application

Gambarajah tekanan dan entalpi dikenali juga sebagai gambarajah Mollier (Mollier
Chart). Gambarajah ini menunjukkan keadaan bahan pendingin dalam sebarang bentuk
termodinamik yang boleh diperjelaskan melalui rajah hubung kait tekanan dengan
jumlah haba (enthalpy). Gambarajah ini juga menunjukkan keadaan bahan pendingin
sama ada cecair, gas atau campuran cecair-gas pada titik tertentu yang terletak pada
bahagian-bahagian tertentu dalam gambarajah. Terdapat 3 bahagian kawasan penting
dalam gambarajah asas tekanan dan entalpi, iaitu bahagian subdingin (subcooled area),
bahagian pertukaran bentuk (sama ada cecair kepada gas atau sebaliknya) dan
bahagian haba lampau (superheated area). Rujuk Rajah 1– Gambarajah tekanan dan
entalpi.

Sub Vapor to Liquid Super
Cooled Heated
Liquid iquid to Vapor Vapor
Region Region
Moisture
Saturated Vapor Saturated
Liquid Line Region Vapor Line

Rajah 2: Moolier Chart

BKT MARA 55 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.5.1. Tekanan Mutlak (Absolute pressure)

Tekanan disenggat pada paksi mendatar. Dengan itu, garisan mendatar mewakili garis
tekanan tetap; dan semua titik pada garis mendatar yang sama menunjukkan tekanan
yang sama.Skalanya adalah logaritma tetapi tidak terikat untuk digunakan. Skala
tekanan diwakilkan dalam nilai tekanan mutlak.
Absolute pressure = Gauge pressure + Atmospheric pressure
[MPa abs] = [MPa G] + 0.1 [MPa abs].

6.0 MPa

0.06 MPa

Rajah 3: Constant pressure line

6.5.1 Entalpi (Enthalpy)

Entalpi spesifik disenggat pada paksi menegak.Dengan itu, garisan entalpi spesifik tetap
diwakili dengan garisan menegak.Skala ini diukur secara berkadaran.Oleh itu, nilai
berangka mestilah dibaca setepat yang mungkin. Entalpi spesifik adalah jumlah tenaga
dalaman dan tenaga kerja;yang boleh ditakrifkan sebagai jumlah haba yang terkandung
dalam bahan pendingin pada keadaan yang diberikan.

Rumus di bawah menunjukkan pengiraan jumlah haba (Enthalpy)

BKT MARA 56 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

h=u+/j
h : Enthalpy (kcal/kg)
u : Internal energy (kcal/kg)
 : Absolute pressure (kgf/cm2)/ MPa
 : Specific volume (m3/kg)
j : Mechanical energy equivalent

High Pressure 1.7 MPa
Low Pressure 0.5 MPa

Rajah 4: Garisan melintang merujuk kepada tekanan tinggi dan tekanan rendah
‘Chiller’ beroperasi dengan mengganakan bahan pendingin R22. Tolok tekanan rendah
menunjukkan bacaan 0.5 Mpa G dan tolok tekanan tinggi menunjukkan bacaan 1.7 Mpa
G. Tunjukkan setiap tekanan tersebut pada Carta P-h dengan menggunakan garisan
mendatar.

BKT MARA 57 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

50 kJ/kg 600 kJ/kg

Rajah 5: Garisan mengufuk merujuk kepada entalpi

Entalpi spesifik disenggat pada paksi mendatar. Dengan itu, garisan entalpi spesifik
tetap diwakili dengan garisan menegak. Skala ini diukur secara berkadaran. Oleh itu,
nilai berangka mestilah dibaca setepat yang mungkin. Entalpi spesifik adalah jumlah
tenaga dalaman dan tenaga kerja yang boleh ditakrifkan sebagai jumlah haba yang
terkandung dalam bahan pendingin pada keadaan yang diberikan.

BKT MARA 58 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Dryness Factor Line

01
Rajah 6: Garisan mengufuk merujuk kepada ‘Dryness factor line’

Pada keadaan sebatian cecair/wap, iaitu pada kawasan wap yang lembab, peratusan
wap dalam sebatian disebut sebagai faktor kekeringan. Garisan yang dilukis bagi
menghubungkan titik-titik faktor kekeringan seimbang disebut sebagai garisan
kekeringan tetap.
Wap tepu yang kering mempunyai faktor kekeringan 1.0. Jika faktor kekeringan adalah
3.0, 30% daripada wap yang lembap adalah wap tepu kering dan 70% adalah cecair
tepu.Tetapi,peratusan ini adalah berat bahan pendingin tersebut. Faktor kekeringan
hanya menunjukkan peratusan wap pada kawasan wap yang lembap.
Apakah keadaan faktor kekeringan pada titik yang mempunyai tekanan 0.7 MPa abs
dan 340 kJ/kg entalpi spesifik? (R22)

BKT MARA 59 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

0.7 MPa

Dryness
0.65

340 kJ/kg

Rajah 7: Garisan bersilang (biru) merujuk kepada ‘Dryness factor line’

Cari nilai faktor kekeringan wap lembap yang mempunyai 240 kJ/kg spesifik entalpi dan
tekanan 0.2 MPa abs. (R22)

BKT MARA 60 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

0.2 MPa

0.3

240 kJ/kg

Rajah 8: Garisan bersilang (biru) merujuk kepada ‘Dryness factor line’

Apabila titik-titik suhu bahan pendingin yang seimbang dihubungkan dengan garisan di
sepanjang cecair subdingin, wap lembap dan kawasan wap panas lampau, garisan-
garisan ini disebut sebagai garisan suhu tetap.

BKT MARA 61 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE 200oC
-60oC

Rajah 9: Garisan mengufuk merujuk kepada ‘Constant temperature line’

Garisan suhu tetap ditunjukkan sebagai garisan menegak pada kawasan cecair
subdingin dan selari dengan garisan tekanan tetap pada kawasan wap lembap. Pada
kawasan wap panas lampau, ia ditunjukkan sebagai lengkung berkecerunan ke bawah.

Antara yang berikut,yang manakah merupakan adalah keadaan pada tekanan 0.8MPa
abs dan suhu pada 0ºC?Cari nilai entalpi spesifik pada keadaan tersebut.

1) Kawasan wap lembap
2) Kawasan wap panas lampau
3) Kawasan cecair subdingin

6.5.2. Entropi ( Entropy )

Garisan yang menghubungkan titik-titik entropi spesifik seimbang disebut sebagai
garisan entropi tetap. Mungkin terdapat kes di mana garisan ini dilukis hanya pada
kawasan wap panas lampau dengan garis kecerunan curam ke atas atau dipanjangkan
ke atas sehingga ke kawasan wap lembap.

Entropi adalah tenaga dalam sistem yang dikira melalui haba yang dipindahkan kepada
sesuatu bahan bagi setiap darjah suhu mutlak. Simbol entropy ialah S. Unit entropy
ialah kJ/kg/ºK. Garisan entropy ditunjukkan dalam Rajah 10 – Garisan entropy.

BKT MARA 62 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
1.5 kJ/kg.K

2.5 kJ/kg.K
Rajah 10: Garisan mengufuk merujuk kepada ‘Specific entropy line’

Proses mampatan bahan pendingin dengan pemampat selesai dalam masa yang cukup
pendek.Dengan itu, ialah adalah normal dengan menganggap tiada pertukaran haba di
antara bahan pendingin dengan persekitaran.dalam kata lain, mampatan berlaku
dengan entropi spesifik tetap. Hal ini dipanggil mampatan adiabatik. Dalam mampatan
adiabatik, keadaannya berbeza di sepanjang garisan entropi spesifik tetap.
Letakkan daripada Titik A ke Titik E yang ditunjukkan dalam jadual berikut pada Carta P-
h (R22) dan lengkapkan (1) sehingga (20) pada jadual dengan nilai berangka masing-
masing yang diperoleh daripada carta dengan menggunakan titik-titik yang diberikan.
(Jika lajur tidak dapat diisi daripada carta, isikannya dengan garis condong).

BKT MARA 63 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

1.75 kJ/kg.K

Point A

0.04 m3/kg

455 kJ/kg
Rajah 11: Titik A merujuk kepada nilai ‘Specific entropy line’

455 kJ/kg 0.04 m3/kg Superheated

BKT MARA 64 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
Point B
0oC

Rajah 12: Point is subcooled region

BKT MARA 65 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

-30oC 1.7 kJ/kg.K
0.06 m3/kg
Point C
0.85

Rajah 12: Point C is subcooled region

455 kJ/kg 1.75 kJ/(kg.K) 0.04 m3/kg Superheated
--

0oC Subcooled

-30oC 1.7 kJ/(kg.K) 0.06 m3/kg Moisture

BKT MARA 66 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Rajah 13: Garisan cecair tepu, Garisan wap tepu titik suhu genting

6.5.3. Cecair tepu (Saturated liquid)
Apabila suhu sesuatu cecair bertambah kepada satu takat dengan menambahkan haba
kepada cecair tersebut, maka cecair itu akan bertukar kepada wap. Cecair tersebut
dinamakan cecair tepu. Dengan perkataan lain, cecair tepu adalah cecair yang bertukar
kepada wap apabila ditambahkan suhu dan habanya. Keluk cecair tepu dapat dilihat
dalam Rajah 13 – Garisan atau keluk cecair dan wap tepu.
6.5.4. Wap tepu (Saturated vapour)
Sesuatu gas itu akan bertukar kepada cecair apabila suhu dikurangkan. Keadaan
bermulanya pemeluwapan inilah yang dinamakan wap tepu. Suhu gas ketika itu juga
dikenali sebagai suhu tepu (saturated temperature). Keluk wap tepu ditunjukkan dalam
Rajah 13 – Garisan atau keluk cecair dan wap tepu.
6.5.5. Suhu genting (Critical temperature)
Suhu genting bagi sebarang gas ialah suhu tertinggi bagi gas tersebut yang boleh
dikekalkan pemeluwapannya oleh pertambahan tekanan. Suhu yang lebih tinggi
daripada suhu genting menjadikan sebarang gas tidak boleh terpeluwap.
BKT MARA 67 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

0.001 m3/kg

2.000 m3/kg

Rajah 13: Garisan isipadu tentu

6.5.6. Isipadu tentu (Specific volume)
Isipadu spesifik adalah isipadu yang dipenuhi oleh 1 kg jisim bahan pendingin. Garisan
yang menghubungkan titik-titik isipadu seimbang adalah garisan isipadu tetap.Nilainya
ditulis pada sebelah kanan kawasan wap panas lampau.Skalanya adalah logaritma.
Simbol isipadu tentu ialah V dan unitnya ialah m³/kg. Rajah 11.5 – menunjukkan garisan
isipadu tentu.
Semakin besar isipadu bahan pendingin wap,semakin rendah ketumpatan gas.Dalam
kata lain,berat gas akan menjadi ringan.Dengan perbandingan,semakin kecil isipadu
spesifik,semakin tinggi ketumpatan gas,iaitu berat gas menjadi bertambah.Garisan
isipadu tetap tersebut adakalanya ditunjukkan melalui garisan putus-putus,atau garisan
tersebut tidak dimasukkan dalam kawasan wap lembap.
Cari nilai isipadu spesifik dan entalpi spesifik wap bahan pendingin pada tekanan
0.4Mpa abs dan pada suhu 30ºC. (R22)

BKT MARA 68 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE 0.07 m3/kg
30oC

0.4 MPa

Rajah 13: Garisan nilai isipadu tentu 0.07 m3/kg.

6.5.7. Haba Lampau (Superheated)
Sesuatu wap pada sebarang suhu di atas suhu tepu dikenali sebagai haba lampau.
Sekiranya wap yang telah terpeluwap ditambahkan lagi habanya, maka suhu yang naik
diatas aras cecair terpeluwap disebut haba lampau. Dengan perkataan lain, haba
lampau ialah tambahan haba kepada haba lampau. Haba lampau boleh dikira dengan
formula:

Haba lampau = Suhu saluran – suhu sepadan pada tekanan
sedutan

BKT MARA 69 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.5.8. Tekanan genting (Critical pressure)
Tekanan genting bagi sesuatu bahan ialah tekanan apabila suatu bahan yang bertukar
menjadi cecair tidak boleh bertukar kembali menjadi gas dengan pertambahan haba.

0oC

0.8 MPa
Sub-Cooled Region

200 kJ/kg

Rajah 14: kedudukan suhu 0ºC sub-cooled pada tekanan 0.8 MPa, enthalpy 200kJ/kg

6.5.9. Subdingin (Subcooled)

Sekiranya selepas pemeluwapan, cecair disejukkan dan suhunya lebih rendah daripada
takat tepu, maka cecair ini dikenali sebagai subdingin. Subdingin boleh dikira dengan
formula berikut:

Subdingin = Suhu sepadan pada – suhu sebelum peranti

tekanan tinggi pemeteran

BKT MARA 70 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.6. Ideal Vapour Compression and Actual Cycle

Dalam bab ini, diagram kitar yang sama digunakan untuk menganalisis kitar ‘real
refrigeration’. Ia juga menerangkan perbezaan antara kitar sebenar dan teori.

6.6.1. Real refrigeration cycle vapor-compression cycles
Kitar ‘real refrigeration’ kurang cekap daripada kitar ‘theoretical refrigeration’.
Kitar ‘real refrigeration’ adalah berbeza dengan kitar ‘theoretical saturated’. Andaian
mengenai kitar ‘theoretical saturated’ tidak menyokong kitar ‘vapor-compression’. Kesan
daripada pemanasan lampau dan subpendinginan bersama dengan tekanan titisan
digabungkan dengan aliran cecair melalui perpaipan dan tiub adalah diabaikan dalam
penganalisisan kitar ‘basic saturation’. Oleh kerana kesan ini berlaku dalam proses ‘real
refrigeration’, ia tidak boleh diabaikan dalam penganalisisan sistem sebenar.Perbezaan
antara proses ‘vapor-compression’ sebenar dan teori diselesaikan dalam bahagian
seterusnya.
6.6.2. The effect of suction vapor superheating
Pemanasan lampau terhadap bahan penyejuk wap pada bahagian bawah sistem
penyejukan mengurangkan kecekapan operasi kitar.
Dalam kitar ‘theoretical saturated’, ’suction vapor’ diandaikan mencapai pemampat
saluran sedutan sebagai wap tepu. Hal ini jarang berlaku dalam sistem sebenar kerana
wap tepu yang sejuk di dalam penyejat menyerap haba secara berterusan daripada
ruang yang sejuk. Haba penambahan juga boleh diserap oleh wap apabila ia melalui
garisa sedutan.Dengan itu, wap dipanaslampaukan sebelum ia sampai ke pemampat.

Rajah 6.1: Flow diagram of superheated cycle. Liquid completely vaporized at point C – saturated
vapor continues to absorb heat while flowing from C to C’ where vapor reaches compressor in
superheated condition. Notice the high discharge temperature. (Refrigeration-134a)

BKT MARA 71 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Kitar ‘theoretical saturated’ dibandingkan dengan kitar sebenar seperti yang ditunjukkan
pada diagram pH yang berikut:
Dalam ilustrasi tersebut,25ºF haba lampau diserap oleh wap sedutan,meningkatkan
suhunya daripada 20ºF kepada 45ºF haba lampau. A,B,C dan D menunjukkan kitar tepu
manakala A,B,C’ dan D’ menunjukkan kitar sebenar dengan wap sedutan haba lampau.
Dalam analisis ini, tekanan wap pada saluran penyedut pemampat dianggap sama
dengan tekanan tepu bahan penyejuk di dalam penyejat. Kesan daripada titik tekanan
hasil daripada aliran wap di dalam paip sedutan dipertimbangkan dalam bahagian 6.6.5.
bab ini. Berdasarkan andaian ini,titik C’ boleh dilukis pada carta pH diikuti dengan
garisan tekanan tetap daripada titik C ke tempat di mana garisan tekanan tetap
bersilang dengan garisan isotermal 45ºF. Daripada rajah 6.1, ciri-ciri wap haba lampau
pada titik C’ adalah seperti berikut:

 P=33.14 psia
 T=45ºF
 h=110 Btu/lbm
 s=0.230 Btu/lbm ºF
 v=1.50 ft³/lbm

Rajah 6.2: Pressure-enthalpy diagram comparing simple saturated cycle with the superheated
cycle. (Refrigeration 134a).

Titik D’ menunjukkan keadaan bahan penyejuk apabila ia meninggalkan pemampat. Ia
ditunjukkan oleh garisan entropi tetap daripada titik C’ ke garisan tekanan tetap sejajar
dengan tekanan pemeluwapan.Daripada rajah 6.2, ciri-ciri wap haba lampau pada titik
D’ adalah seperti berikut:

BKT MARA 72 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

 p=138.83 psia
 T=132ºF
 h=123.0 Btu/lbm
 s=0.230 Btu/lbm ºF
 v=0.381 ft³/lbm

Berdasarkan pada carta pH,proses C-C’ menunjukkan pemanasan-lampau wap sedutan
daripada 20ºF kepada 45ºf pada tekanan tepu penyejat. Perbezaan matematik antara
entalpi wap pada titik C dan C’ adalah sama dengan haba lampau diserap oleh setiap
paun bahan penyejuk.

6.6.2.1. The effect of superheating on the specific volume of the vapor

Oleh kerana titik tekanan wap sedutan diabaikan pada titik ini dalam penganalisisan,
isipadu wap sedutan meningkat dengan suhu selaras dengan Hukum Charles untuk
proses tekanan tetap. Dengan itu, isipadu spesifik wap haba lampau akan selalunya
lebih besar daripada wap tepu pada tekanan yang sama. Isipadu spesifik wap sedutan
dalam kitar tepu adalah 1.401 ft³/lbm meningkat kepada 1.50 ft³/lbm setelah wap
dipanaslampaukan kepada 45ºF, perubahan sebanyak 7.14%. Dengan itu,pemampat
mesti melakukan lebih banyak putaran per unit masa untuk mengangkut seunit jisim
bahan penyejuk, dengan itu menurunkan kadar aliran jisim melalui sistem.

6.6.2.2. The effect of superheating on the heat of compression

Haba pemampatan per paun bahan penyejuk untuk kitar haba lampau akan sedikit lebih
besar daripada kitar tepu pada suhu yang sama. Peningkatan dalam haba pemampatan
hasil daripada peningkatan dalam isipadu spesifik wap haba lampau. Semakin kurang
ketumpatan wap penyedut, semakin berkesan proses pemampatan. Apabila bilangan
molekul yang memasuki silinder berkurang dengan kenaikan isipadu spesifik,
peningkatan dalam tekanan dikaitkan dengan perlanggaran molekul-molekul apabila
pemampatannya dikurangkan. Sehubungan dengan itu, ia memerlukan lebih banyak
tenaga mampatan untuk memindahkan tenaga kepada molekul-molekul untuk
meningkatkan setiap unit jisim wap kepada tekanan pemeluwapan kitar. Ciri ini
ditunjukkan oleh garisan entropi tetap pada rajah pH. Kecerunan garisan entropi
menurun apabila jumlah haba lampau meningkat. Dalam ilustrasi ini, haba pemampatan
adalah 12.64 Btu/lbm untuk kitar tepu, sebaliknya kitar haba lampau mempunyai haba
pemampatan 13 Btu/lbm, 2.85% kenaikan.

6.6.2.3. The effect of superheating on the discharge temperature

Untuk suhu dan tekanan pemeluwapan yang sama, suhu wap nyahcas yang
meninggalkan kepala pemampat dikatakan tinggi untuk kitar haba lampau daripada kitar
tepu. Suhu nyahcas juga adalah lebih besar dan proses pemampatan adalah kurang
berkesan, menambahkan lebih banyak haba kepada wap. Suhu nyahcas untuk kitar
tepu adalah 132ºF, perbezaan sebanyak 21.10%.

BKT MARA 73 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.6.2.4. The effect of superheating on the heat rejected by the condenser

Untuk kitar haba lampau, sejumlah besar haba yang banyak mesti ditolak pada
pemeluwap berbanding dengan kitar tepu. Tambahan haba ini termasuklah wap haba
lampau yang memasuki pemampat bersama dengan haba pemampatan yang banyak
per paun bahan penyejuk. Untuk kitar tepu, haba ditolak per paun adalah 73.02 Btu/lbm
manakala untuk kitar haba lampau adalah 78.77 Btu/lbm kenaikan sebanyak 7.87%.
Oleh kerana jumlah haba pendam yang diserap dalam penyejat dan yang ditolak di
dalam pemeluwap adalah sama pada kedua-dua kitar , haba tambahan yang ditolak
dalam kitar haba lampau adalah haba nyata keseluruhannya. Ciri ini menunjukkan
sejumlah besar haba nyata mesti dilepaskan ke bahan sejatan. Oleh itu, sebahagian
besar tiub penyejat akan digunakan untuk menyejatkan wap nyahcas kepada suhu
tepunya dalam kitar haba lamapu. Ini meninggalkan sedikit ruang haba pemindahan
untuk pemindahan haba pendam dan subpendinginan cecair.

6.6.2.5. The effect of superheating on the refrigeration effect

Kesan pemanasan lampau pada wap sedutan mempunyai kebolehan pada sistem dan
koefisien pelaksanaannya (C.O.P) bergantung kepada di mana wap dipanaslampaukan
dalam kitar. Jika pemanasanlampau wap sedutan berlaku dalam garis sedutan, tiada
penyejukan tambahan berlaku dalam ruang dingin. Oleh itu, kesan penyejukan di dalam
pemeluwap dengan kadar aliran jisim bahan penyejuk diperlukan per unit keupayaan
penyejukan adalah sama untuk kedua-dua kitar. Kadar aliran jisim per tan kesan
penyejukan untuk kitar ditunjukkan dalam rajah 6.2 adalah 3.31 lb/min tan seperti yang
ditunjukkan dalam ‘Proof 6.5’ pada bahagian 6.6.

Seperti yang dinyatakan sebelum ini, wap isipadu spesifik dalam kitar haba lampau
adalah lebih besar daripada dalam kitar tepu. Sehubungan dengan itu, kitar haba
lampau juga akan mempunyai kadar aliran isipadu wap bahan penyejuk yang lebih
besar. Isipadu spesifik wap sedutan dalam kitar tepu adalah 1.401 ft³/lbm dan isipadu
wap mampatan per minit per tan adalah 4.64 ft³/min tan.Untuk kitar haba lampau,
isipadu spesifik wap sedutan adalah 1.50 ft³/lbm dan isipadu wap mampatan per minit
per tan adalah 4.97 ft³/min tan, kenaikan sebanyak 7.11% seperti yang ditunjukkan
dalam ‘Proof 6.6.6.’ dalam bahagian 6.6.Ini menunjukkkan operasi pemampatan dalam
kitar haba lampau mesti mempunyai 7.11% lebih sesaran daripada jika ia dijalankan
dalam kitar tepu.

6.6.2.6 The effect of superheating that occurs outside of the refrigerated
space

Oleh kerana haba mampatan per unit jisim adalah lebih besar untuk kitar haba lampau,
ia disimpulkan bahawa kuasa yang diperlukan per unit keupayaan penyejukan juga akan
besar untuk kitar ini. Sehubungan dengan itu, koefisien pelaksanaan untuk kitar haba
lampau akan berkurang daripada untuk kitar tepu.Untuk kitar tepu, kuasa kuda per tan
adalah 0.986 hp/tan dan mempunyai 4.78 C.O.P. untuk kitar haba lampau, kuasa kuda
per tan adalah 1.01 hp/tan dan mempunyai 4.64 C.O.P, seperti yang ditunjukkan dalam
‘Proof 6.6.7.’ pada bahagian 6.6.6. Ini adalah pengurangan sebanyak 2.93%.

BKT MARA 74 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Bila-bila sahaja pemanasan lampau wap sedutan berlaku tanpa menghasilkan
penyejukan berguna dalam ruang dingin,kadar isipadu aliran wap, kuasa yang diperlikan
dan jumlah haba yang ditolak oleh penyejat semuanya adalah tinggi. Sehubungan
dengan itu, pemampat, ’drive motor’ dan penyejat mestilah lebih besar bagi kitar haba
lampau berbanding dengan kitar tepu. Dengan itu, pemanasan lampau wap dalam ruang
garis sedutan yang terletak di luar ruang dingin perlu dikecilkan. Penebatan garis
sedutan mengurangkan pemanasan lampau wap sedutan.

Sama ada penurunan dalam keberkesanan kitar penyejukan adalah mencukupi untuk
mewajarkan pembiayaan penambahan penebatan garis sedutan terutamanya
bergantung pada saiz sistem kesannya kepada kecekapan kitar selalunya tidak penting.
Pembalikan adalah benar apabila suhu sedutan adalah rendah. Dalam sistem bersuhu
rendah, jumlah pemanasan lampau boleh menjadi cukup besar disebabkan oleh
perbezaan suhu yang besar di antara garis sedutan dan sekelilingnya. Setiap darjah
penambahan haba lampau menyebabkan peratusan penurunan yang besar di dalam
kecekapan kitar. Oleh itu, penebatan garis sedutan sistem bersuhu rendah adalah perlu
jika kecekapan kitar dikekalkan pada paras yang munasabah.

Selain daripada pertimbangan keupayaan dan kecekapan , penebatan garis sedutan
sering kali diperlukan untuk mencegahnya daripada membeku atau mengewap. Wap
sedutan yang sejuk selalunya merendahkan suhu perpaipan di bawah titik suhu embun
pada persekitaran udara. Sehubungan dengan itu, lembapan akan menyejat ke atas
permukaan paip, menyebabkan paip sedutan sama ada mengewap ataupun membeku.
Paip-paip akan menitiskan hasil pemeluwapan ke atas lantai, memberikan dan
menghasilkan, mengakibatkan risiko keselamatan, meningkatkan kerja rutin pengurusan
rumah dan kehilangan hasil pengeluaran. Permukaan paip yang basah juga
meningkatkan pemindahan haba ke paip, meningkatkan penambahan haba lampau
kepada wap. Pembekuan dan penewapan paip sedutan dihapuskan melalui penebatan
paip dengan betul.

6.6.2.7. The effect of superheating that occurs inside of the refrigerated
space

Jika haba lampau diserap oleh wap sedutan berlaku dalam ruang dingin, ia
menambahkan kesan penyejukan kitar dengan jumlah sama dengan haba lampau. Dalm
rajah 6.2, kesan penyejukan per paun untuk kitar haba lampaumeningkat daripada 60.38
kepada 65.77 Btu/lbm jika pemanasan lampau berlakudalam ruang dingin. Oleh kerana
kesan penyejukan per unit jisim adalah besar untuk kitar haba lampau daripada dalam
kitar tepu, kadar aliran jisim bahan penyejuk per unit keupayaan berkurang daripada
3.31 kepada 3.04 lbm/min tan,perubahan sebanyak 8.16% sepserti yang ditunjukkan
dalam ‘Proof 6.6.8.’ dalam bahagian 6.6.6.

Isipadu spesifik wap sedutan dan haba mampatan per unit jisim kedua-duanya besar
bagi kitar haba lampau. Namun begitu, isipadu wap mampatan per unit keupayaan dan
kuasa yang diperlukan adalah kurang bagi kitar di mana wap haba lampau ditambah
dalam ruang dingin. Penurunan ini hasil daripada pengurangan dalam kadar aliran jisim
bahan penyejuk yang diperlukan disebabkan oleh peningkatan kesan penyejukan.
Isipadu wap mampatan per minit per tan adalah 4.64 ft³/min tan bagi kitar haba lampau,

BKT MARA 75 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

pengurangan sebanyak 1.72% sepseti yang ditunjukkan dalam ‘Proof 6.6.9. pada
bahagian 6.6.6.

Bagi kitar haba lampau, kesan penyejukan per unit jisim dan haba mampatan per unit
jisim kedua-duanya lebih besar berbanding untuk kitar tepu. Walau bagaimanapun, oleh
kerana peningkatan dalam kesan penyejukan adalah dengan kekadaran lebih besar
daripada peningkatan dalam haba mampatan , kuasa yang diperlukan per tan berkurang
apabila C.O.P bagi kitar haba lampau meningkat. Untuk kitar tepu, kuasa yang
diperlukan adalah 0.986 hp/tan dan 4.78 C.O.P seperti yang ditunjukkan dalam ‘Proof
6.6.10 pada bahagian 6.6.6.Bagi kitar haba lampau, kuasa per tan adalah 0.932 hp dan
5.06 C.O.P Ini menunjukkan peningkatan hampir 6%.

6.6.2.8. The combined effect of all the superheating that occurs in a cycle

Tanpa menghiraukan kesan pembalikan,jumlah tertentu pemanasan lampau selalunya
diperlukan. Jika wap sedutan ditarik ke dalam saluran sedutan pemampat tanpa sedikit
jumlah pemanasan lampau, terdapat peningkatan kemungkinan zarah kecil cecair akan
dimasukkan dalam wap. Dalam keadaan ini,wap dikatakan ‘lembap’. Wap sedutan
lembap menjejaskan keupayaan pemampat. Tambahan lagi, oleh kerana pemampat
penyejukan direka sebagai pam wap, sebarang jumlah cecair yang nyata memasuki
pemampat boleh menyababkan kerosakan mekanikal yang serius. Pemanasan lampau
menghapuskan kemungkinan wap sedutan lembap mencapai saluran pemampat.

Pemanasan lampau wap sedutan boleh mengambil alih dalam sebarang gabungan
pada kawasan berikut:

1. pada hujung pemeluwap (dalam ruang dingin)
2. dalam pasangan paip sedutan dalam ruang dingin (selalunya merujuk kepada

gegelung pengering)
3. dalam paip sedutan terlatak di luar ruang dingin
4. dalam penukar haba cecair-sedutan

Pemanasan lampau biasanya berlaku sedemikian rupa sehingga sejumlah haba diserap
daripada ruang dingin dan lebihan seperti wap bergerak melalui garis sedutan dan
memasuki silinder pemampat. Ruang haba lampau yang menghasilkan penyejukan
berfaedah akan bergantung kepada penggunaan konfigurasi paip. Kesan gabungan
yang dipunyai oleh pemanasan lampau pada kitar berbeza dalam nisbah kepada jumlah
penyejukan berfaedah yang cekap.Walau bagaimanapun, tidak dihalangi oleh
peningkatan kecekapan dalam kitar, pemanasan lampau wap sedutan di dalam
pemeluwap adalah tidak cermat dan dibatasi kepada jumlah yang diperlukan untuk
mencegah wap lembap daripada sampai ke pemampat. Pemindahan haba melalui
dinding pemeluwap per darjah perbezaan suhu untuk wap tidak sebagus untuk cecair
disebabkan oleh perbezaan haba spesifik. Sehubungan dengan itu, keupayaan
pemeluwap selalunya dikurangkan dalam ruang pemeluwap di mana hanya terdapat
wap. Oleh itu, pemanasan lampau wap sedutan yang lebih akan terlalu mengurangkan
keupayaan pemeluwap.

BKT MARA 76 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Dalam kebanyakan unit penyejukan yang dibuat, gegelung pengering dimasukkan ke
dalam ruang dingin untuk tujuan pemanasan lampau pantas wap sedutan. Teknik ini
ditunjukkan dalam rajah 6.3. Penggunaan gegelung pengering membenarkan lebih
banyak kebocoran lengkap pemeluwap dengan bahan penyejuk tanpa risiko kemasukan
cecair tersebut ke dalam pemampat. Ini bukan sahaja menyediakan satu cara
pemanasan lampau wap sedutan dalam ruang dingin tetapi turut membuatkan
penggunaan pemindahan haba permukaan ruang pemeluwap lebih berkesan.
Sambungan di mana wap sedutan boleh dipanaslampaukan di dalam ruang dingin
adalah dihadkan oleh suhu pada ruang tersebut. Kebiasaannya, kos berkesan untuk
memanas lampau wap adalah antara 4ºF atau 5ºF suhu ruang dingin. Dalam kata lain,
wap sedutan mungkin dipanaslampaukan kepada kira-kira 33ºF di dalam ruang dingin
ditetapkan pada 38ºF. Untuk mengurangkan perbezaan suhu di bawah paras ini
memerlukan terlalu banyakpaip tambahan dan ruang.

6.3 : Flow diagram showing drier loop for superheating suction vapor inside refigerated space.

6.6.3 The effect of subcooling the liquid
Subpendinginan bahan penyejuk cecair sebelum ia memasuki alat bermeter
meningkatkan kesan pendinginan dan C.O.P. sistem penyejukan.

Untuk menunjukkan kesan subpendinginan bahan penyejuk, kitar teori tepu akan
dibandingkan dengan kitar pemampatan wap di mana bahan penyejuk cecair
disubdinginkan daripada 100ºF kepada 80ºF sebelum memasuki alat bermeter. Dalam
gambarajah pH pada rajah 6.4 , titik A,B,C,D dan E menunjukkan kitar teori tepu,
manakala titik A’,B’,C,D dan E menunjukkan kitar subdingin.

BKT MARA 77 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.6.3.1 The effect of subcooling on refrigeration effect
Apabila bahan penyejuk cecair disubdinginkan sebelum memasuki alat bermeter, kesan
penyejukan per unit jisim meningkat. Peningkatan dalam kesan penyejukan ini adalah
perbezaan hB dan hB’ seperti yang ditunjukkan dalam rajah 6.4. Perhatikan bahawa
kuantiiti ini adalah sama dengan perbzaab di antara hA dan hA’, di mana ia menunjukkan
haba dipindahkan oleh subpendinginan (6.96 Btu/lbm). Bagi kitar tepu, kesan
penyejukan

6.4: Pressure-enthalpy diagram comparing the subcooled cycle with the simple saturated cycle.
(Refrigerant-134a)

per unit jisim adalah 60.38 Btu/lbm sepserti yang ditunjukkan dalam ‘Proof 6.6.11’ pada
bahagian 6.6.6. Bagi kitar subdingin, kesan penyejukan per unit jisim adalah 67.34
Btu/lbm, perbezaan sebanyak 11.53%.
6.6.3.2. The effect of subcooling onmass flow rate
Peningkatan dalam kesan penyejukan disebabkan oleh subpendinginan menurunkan
kadar aliran jisim bahan penyejuk per unit keupayaan.Bagi kitar tepu, jisim bahan
penyejuk beredar per minit per tan adalah 3.31 lbm. Bagi kitar subdingin, kadar aliran
jisim per per tan adalah 2.97 lbm, menurun sebanyak 10.27% seperti yang ditunjukkan
dalam ‘Proof 6.6.12.’ pada bahagian 6.6.6.
6.6.3.3. The effect of subcooling on volume flow rate
Keadaan wap bahan penyejuk memasuki saluran penyedut pemampat adalah sama
bagi kedua-dua kitar. Oleh itu, isipadu spesifik wap memasuki pemampat akan menjadi
sama bagi kedua-dua kitar tepu dan subdingin.Oleh kerana kadar aliran jisim adalah
kurang untuk kitar subdingin , ia disimpulkan bahawa isipadu wap yang mesti dikawal
oleh pemampat per unit keupayaan juga akan menjadi sedikit. Bagi kitar tepu, isipadu
BKT MARA 78 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

spesifik wap sedutan adalah 1.401 ft3/min. Isipadu spesifik wap sedutan bagi kitar
subdingin juga adalah 1.401 ft3’/lbm tetapi isipadu wap mampatan per minit per tan
hanya 4.16 ft3/lbm , penurunan sebanyak 10.34% seperti yang ditunjukkan dalam ‘Proof
6.6.13.’ pada bahagian 6.6.6.
6.6.3.4. The effect of subcooling on the coefficient of performance

Sesaran pemampat yang diperlukan untuk kitar subdingin adalah lebih kecil daripada
yang diperlukan untuk kitar tepu kerana isipadu wap mampatan per unit keupayaan
adalah kurang untuk kitar subdingin. Oleh kerana haba pemampatan per unit jisim (hD-
hC) adalah sama untuk kedua-dua kitar, peningkatan kesan penyejukan per unit jisim
(hC-hB’) hasil daripada subpendinginan dilaksanakan tanpa meningkatkan tenaga yang
diperlukan oleh pemampat. Ciri ini akan menjanakan peningkatan yang sama dalam
C.O.P. pada kitar subdingin. Bagi kitar tepu, pelaksanaan koefisien adalah 4.78 dan
kuasa kuda per tan adalah 0.986 hp/tan. Bagi kitar subdingin,pelaksanaan koefisien
adalah 5.33 dan kuasa kuda per tan adalah 0.885 hp/tan seperti yang ditunjukkan dalam
‘Proof 6.6.14.’ pada bahagian 6.6.6. Dalam ilustrasi ini, C.O.P kitar subdingin adalah
11.5% lebih besar daripada kitar tepu.

6.6.4. Methods of subcooling refrigerants

Terdapat beberapa cara untuk mensubdingin bahan penyejuk cecair. Subdingin bahan
penyejuk cecair berlaku di beberapa kawasan dalam kitar. Bahan penyejuk sering kali
menjadi subdingin apabila ia berada di dalam tangki penerima cecair. Ia uga menjadi
sejuk apabila ia mengalir melalui garisan cecair, memindahkan tenaga termal ke udara
persekitaran seperti yang ditunjukkan dalam rajah 6.5. Dalam sesetengah rekaan, cecair
subdingin yang khusus digunakan untuk mensubdinginkan bahan penyejuk seperti yang
ditunjukan dalam rajah 6.6. Apabila ia digunakan, kos tambahan subdingin diimbangi
melalui penerimaan kesan penyejukan sistem dan kecekapan kawalan, khasnya bagi
aplikasi bersuhu rendah. Dalam aplikasi penyejat air sejuk, subdingin cecair mungkin
disalurkan sama ada secara siri ataupun selari dengan tong penyejat. Apabila subdingin
dialirkan secara bersiri

6.5: Flow diagram illustrating subcooling of the liquid in the liquid line (refrigerant 134a)

BKT MARA 79 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.6: Flow diagram illustrating subcooler piped in series with condenser.
dengan penyejat, air sejuk melalui subpendingin dan kemudiannya akan melalui
penyejat. Strategi ini menempatkan air yang paling sejuk bersentuh dengan cecair yang
telah disubdinginkan. Oleh kerana air sejuk dipanaskan oleh haba yang diserap di dalam
subpendingin, ia memasuki penyejat pada suhu yang tinggi, meningkatkan suhu
penyejatan kitar. Sehubungan dengan itu, beberapa kenaikan dalam kecekapan sistem,
hasil daipada subpendinginan ditindakbalaskan oleh kenaikan suhu penyejatan. Apabila
subdingin dialirkan secara selari seperti yang ditunjukkan dalam rajah 6.7, suhu air yang
memasuki penyejat tidak dijejaskan oleh subdingin.
Apabila menara penyejukan digunakan untk memindahkan haba yang diserap daripada
penyejat ke persekitaran luar, saiz penyejat pam air mestilah ditingkatkan jika
subpendingin ditambahkan kepada litar perpaipan. Jika hal ini idak dilakukan, kuantiti air
yang mengalir melalui penyejat akan dikurangkan melalui penambahan titik tekanan
yang disebabkan oleh paip subpendingin. Sehubungan dengan itu, suhu penyejatan
kitar akan meningkat, mengurangkan faedah berhubung dengan subdingin. Apabila
cecair subpendingin digunakan dalam penghubung dengan penyejat air sejuk, ia
selalunya bahagian penting pada penyejat. Cecair tersebut disubdinginkan melalui
melepaskan haba ke udara yang ditiup melalui sirip pemindah haba penyejat.

BKT MARA 80 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.7: Flow diagram showing parallel piping for condenser and subcooler

6.6.4.1. Liquid-suction heat exchangers
Kaedah lain subpendinginan cecair adalah dengan memudahkan pemindahan haba
antara air panas di dalam garisan cecair dan wap sedutan sejuk di dalam garisan
sedutan. Dalam penukar haba cecair sedutan, wap sedutan sejuk dialirkan melalui
penukar haba dalam arah aliran yang bertentangan. Konfigurasi ini membenarkan cecair
yang paling panas memasuki subpendingin dan memindahkan habanya kepada wap
sedutan panas, meninggalkan penyejat seperti yang ditunjukkan dalam rajah 6.8.
Begitu juga dengan cecair yang sejuk , ia akhirnya akan meninggalkan penyejat di mana
wap sedutan yang paling sejuk memasuki subpendingin. Strategi ini mengekalkan
perbezaan suhu yang nyata di antara cecair yang mengalir melalui subpendingin,
meningkatkan kadar pemindahan haba proses tersebut.

6.8: Flow diagram of refrigeration cycle illustrating the use of a liquid-suction heat exchanger.

BKT MARA 81 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

Setiap kaedah subpendinginan yang telah dibincangkan sebelum ini, haba yang
dilepaskan oleh cecair setelah ia disubdinginkan dipindahkan ke medium luaran. Dalam
kata lain, sejumlah haba melepasi sempadan sistem ke persekitaran. Sebaliknya, dalam
penukar haba cecair sedutan, wap sedutan yang sejuk menyerap haba daripada cecair
yang panas , mensubdinginkannya sebagaimana wap tersebut dipanaslampaukan. Oleh
kerana haba yang diserap oleh wap sebagaimana ia dipanaslampaukan diserap
daripada cecair tersebut, jumlah tenaga termal di dalam cecair tersebut dikurangkan
sama dengan haba yang diserap oleh wap dan haba kekal di dalam sistem.
Rajah 6.9 menunjukkan diagram pH yang perbandingan antara kitar teori tepu dengan
kitar penukar haba cecair sedutan yang digunakan untuk menunjukkan keputusan
penyimpanan haba di dalam sistem. Titik A,B,C,D dan E mewakili kitar tepu manakala
titik A’,B,C’,D’ dan E mewakili kitar di mana garisan cecair ke penukar haba wap sedutan
digunakan.Dalam kitar penukar haba, wap sedutan dipanaslampaukan draipada 20ºF
kepada 60ºF apabila ia mengalir melalui penukar haba. Haba yang diserap per unit jisim
oleh wap di dalam penukar haba adalah 8.47 Btu/lbm (hC’-hC). Oleh kerana haba
daripada cecair yang mengalir melalui penukar haba adalah sama dengan haba yang
diserap oleh wap sebagaimana ia dipanaslampaukan, kenaikan sejajar dalam kesan
penyejukan juga adalah 8.47 Btu/lbm (hA-hA’). Haba pemampatan per unit jisim bagi kitar
penukar haba adalah 12.92 Btu/lbm (hD’-hC’). Dengan itu, C.O.P kitar yang
menggunakan penukar haba adalah 5.33,di mana 11.5% lebih besar daripada C.O.P.
kitar tepu (4.78).

6.9: Pressure enthalpy diagram comparing simple saturated cycle with cycle employing a liquid-
suction heat exchanger. The amount of subcooling is equal to the amount of superheating.
(Refrigeration-134a).

BKT MARA 82 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.6.4.2. Justifying the use of liquid-suction heat exchangers

Dalam kitar sebenar, wap sedutan selalunya dipanaslampaukan sebalum proses
pemampatan bermula. Hal ini adalah benarwalaupun tiada pemanasanlampau berlaku
sama ada di dalam pemeluwap ataupun garisan sedutan kerana wap tersebut
dipanaslampaukan dengan menyerap haba daripada motor dan dinding silinder
panassebaik sahaja ia memasuki saluran pemampat. Oleh kerana pemanasanlampau
ini berlaku sebelum proses pemampatan berlaku, kesan pemanasanlampau pada
kecekapan kitar adalah hampir sama seperti jika pemanasanlampau berlaku di dalam
garisan sedutan tanpa menghasilkan penyejukan berfaedah. Keburukan hasil daripada
pembenaran wap sedutan menjadi haba lampau tanpa menghaslkan penyejukan
berfaedah telahpun dijelaskan. Oleh kerana pemanasanlampau wap sedutan tidak dapat
dielakkan di dalam kitar sebenar, apa sahaja kaedah praktikal pengurangan kesannya
dengan menghasilkan penyejukan yang berfaedah adalah bermanfaat. Dengan itu, nilai
sesuatu penukar haba itu bergantung pada keupayaannya dalam menghasilkan
penyejukan yang berfaedah semasa proses pemanasanlampau. Oleh itu, kesan
pemanasanlampau dan subpendinginan serentak yang dialami pada kecekapan kitar
apabila menggunakan penukar haba hanya boleh dinilai dengan membandingkan kitar
tersebut dengan kitar sebenar di mana pemanasanlampau berlaku tanpa menghasilkan
penyejukan yang berfaedah.

Oleh kerana haba spesifik wap adalah kurang daripada cecair, peningkatan dalam suhu
wap adalah selalunya lebih besar daripada penurunan dalam suhu cecair.Sebagai
contoh, haba spesifik bagi cecair R-134a adalah kira-kira 0.34 Btu/lbm, sebaliknya haba
spesifik bagi wap adalah kira-kira 0.21 Btu/lbm. Ini menunjukkan bahawa penurunan
suhu cecair akan menjadi kira-kira 62% (0.21/0.34) dalam kenaikan suhu wap. Dalam
kata lain,setiap kenaikan 10ºF dalam suhu wap , suhu cecair akan berkurang sebanyak
6.2ºF. Untuk kitar penukar haba dalam rajah 6.9, wap menyerap 8.47 Btu/lbm dalam
pemanasanlampau daripada 20ºF kepada 60ºF. Andaikan bahawa semua
pemanasanlampau berlaku di dalam penukar haba, haba dilepaskan oleh cecair juga
adalah 8.47 Btu/lbm supaya suhu cecair dikurangkan adalah 24.9ºF (8.47/0.34) setelah
ia melalui penukar haba.

6.6.5. The effect of pressure losses resulting from friction

Geseran yang dihasilkan oleh aliran cecair mengurangkan kecekapan operasi kitar
penyejukan.

Semua cecair mengalami kejatuhan dalam tekanan apabila mengalir melalui paip
tertutup. Penurunan dalam tenaga keupayaan cecair sebaik sahaja ia mengalir melalui
paip menghasilkan penurunan yang sejajar di dalam tekanan statiknya. Apabila cecair
mengalir, sesetengah tenaga keupayaannya ditukarkan kepada tenaga kinetikuntuk
mengatasi daya geseranyang terhasil di permukaan sempadan antara cecair dan
permukaan paip. Tenaga keupayaan tambahan ditukarkan kepada tenaga kinetik untuk
mengatasi kehilangan geseran dalam cecair itu sendiri. Geseran dalaman wujud
daripada kerusuhan di dalam aliran air dan di antara lapisan yang terhasil dalam cecair
akibat daripada kepekatannya. Kehilangan dalam tenaga keupayaan ditukar kepada
haba oleh daya geseran yang bertentangan dalam sistem. Dengan itu, apabila bahan

BKT MARA 83 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
penyejuk mengalir melalui sistem paip, ia mengalami kejatuhan dalam tekanannya dan
sedikit kenaikan dalam suhu.

6.6.5.1. Low side pressure drops
Rajah 6.10 menunjukkan bahawa sebaik sahaja bahan penyejuk mengalir melalui paip,
pemeluwap, penyejat, penerima dan komponen pemampat, tekanannya jatuh. PH
diagram kitar sebenar menunjukkan kehilangan tekanan berlaku di dalam pelbagai
bahagian dalam sistem, seperti yang ditunjukkan dalam rajah 6.11. Untuk meringkaskan
analisis kesan kejatuhan tekanan dalam kitar mampatan wap, tiada pemanasanlampau
atau subpendinginan ditunjukkan dalam rajah. Titik A,B,C,D dan E mewakili kitar tepu
dan A’,B’,C’,D’ dan E mewakili kitar asal menggabungkan kejatuhan tekanan.

6.10: Flow diagram illustrating the effect of pressure drop in various parts of the system. Pressure
drops are exaggerated for clarity. (Rerfrigerant-134a)

BKT MARA 84 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

6.11: Pressure-enthalpy diagram of refrigeration cycle illustrating the effect of pressure losses in
the various parts of the system. A simple saturated cycle is drawn in for comparison.
(Rerfrigerant-134a)

Kesan penyajukan per unit jisim dan kadar aliran jisim bahan penyejuk diperlukan per
unit keupayaan tinggal lebih kurang sama bagi kedua-dua kitar. Garisan B’-C’ mewakili
proses pengewapan yang berlaku di dalam pemeluwap semasa di mana bahan
penyejuk mengalami kejatuhan tekanan 1.4 psi. Sebaliknya, tekanan sebatian wap-
cecair di dalam saluran pemeluwap adalah 33.84 psi,tekanan wap tepu yang
meninggalkan pemeluwap adalah 32.44 psi. Ini sejajar dengan suhu ketepuan,19ºF di
mana 2ºF kurang daripada suhu ketepuan bahan penyejuk sebaik sahaja ia memasuki
pemeluwap. Walaupun kejatuhan suhu ketepuan berlaku dalam pemeluwap, purata
pengewapan suhu kekal pada 20ºF, iaitu sama dengan kitar tepu. Kesan kejatuhan
tekanan pada kecekapan kitar adalah lebih satu fungsi perubahan dalam isipadu spesifik
wap sedutan. Akibat kejatuhan tekanan di dalam pemeluwap, wap tinggal dengan
isipadu yang besar jika tiada kejatuhan tekanan berlaku.Perubahan ini meningkatkan
kadar aliran isipadu wap yang perlu dikawal oleh pemampat per unit keupayaan. Kuasa
yang diperlukan per unit keupayaan turut meningkat kerana peningkatan tekanan
melintasi pemampat adalah tinggi.
Garisan C’-C’’ mewakili kejatuhan tekanan yang dialami oleh wap sedutan apabila ia
mengalir melalui garisan sedutan. Tekanan jatuh dalam garisan sedutan menyebabkan
wap sampai ke pemampat pada tekanan yang rendah dan dalam keadaan yang
kembang. Sehbungan dengan itu, kadar aliran isipadu wap per unit keupayaan dan

BKT MARA 85 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

kuasa yang diperlukan per unit keupayaan mengalami kenaikan yang lain. Dengan itu,
kejatuhan tekanan di dalam pemeluwap dan garisan sedutan perlu dikurangkan untuk
mendapatkan kecekapan kitar paling baik yang mungkin. Kebiasaannya, rekaan
pemeluwap yang baik mengehadkan kejatuhan tekanan melalui pemeluwap kepada
kira-kira 2 psi. Secara ideal, garisan sedutan perlu dibuat supaya kejatuhan tekanan
tidak menyebabkan kejatuhan lebih daripada 1ºF dan 2ºF dalam suhu ketepuan. Strategi
ini juga digunakan untuk memanaskan penukar dan alat bantuan lain untuk
pemasangan dalam garisan sedutan.

6.6.5.2. Compressor related pressure drops

Garisan C’’-C’’’ mewakili kejatuhan tekanan yang dialami oleh wap sedutan dalam
pengaliran melalui injap sedutan dan laluan pemampat dalam perjalanannya ke dalam
silinder. Kesan kejatuhan tekanan ini adalah sama seperti jika kejatuhan tersebut
berlaku dalam garisan sedutan. Rekaan pemampat yang baik mengurangkan kejatuhan
ini dalam tekanan. Garisan C’’’-D’’ mewakili proses mampatan bagi kitar asal. Perhatikan
bahawa wap di dalam silinder dimampat kepada tekanan melebihi purata tekanan
penyejatan. Hal ini adalah perlu untuk membenarkan wap mengalir keluar daripada
silinder bertentangan dengan daya dan tekanan penyejat dihasilkan oleh pam nyahcas
berisi spring. Garisan D’’-D’ mewakili kejatuhan tekanan yang berlaku sebaik sahaja wap
berhalaju tnggi membuka pam nyahcas dan mengalir keluar dari laluan kepala
pemampat ke dalam garisan nyahcas.

6.6.5.3. High side pressure drops

Garisan D’-A mewakili kejatuhan tekanan yang berlaku sebaik sahaja bahan penyejuk
mengalir melalui garisan nyahcas dan tiub penyejat. Ruang garisan D’-A yang mewakili
aliran melalui garisan nyahcas berbeza berdasarkan kepanjangan garisan nyahcas
tetapi jumlah kejatuhan tekanan kekal sama.Garisan A-A’ mewakili kejatuhan tekanan
hasil daripada aliran bahan penyejuk melalui tangki penerima dan garisan cecair. Oleh
kerana bahan penyejuk pada titik A adalah cecair tepu, suhu cecair tersebut menurun
setelah tekanan jatuh. Sehubungan dengan itu, jika bahan penyejuk cecair tidak
disubdinginkan apabila tekanannya jatuh, ruang cecair akan menjadi wap di dalam
garisan cecair.

Perhatikan bahawa titik A’ terletak dalam kawasan fasa perubahan,menunjukkan
bahawa ruang bahan penyejuk pada titik ini adalah wap.Dengan itu, walaupun
perubahan cecair dan kejatuhan dalam suhu adalah sama dengan kejatuhan tekanan di
dalam garisan cecair, tiada kesan buruk pada kecekapan kitar. Pada dasarnya, tekanan
dan suhu cecair mesti dikurangkan kepada keadaan wap di dalam pemeluwadalam
sebarang kes. Fakta bahawa sebahagian daripadanya berlaku di dalam garisan cecair
daripada di dalam peranti permeteran tiada kesan langsung kepada kecekapan sistem.

Walau bagaimanapun,kejatuhan tekanan dalam garisan cecair mengurangkan aliran
bahan penyejuk kerana wap mengambil sebahagian besarnya lebih isipadu berbanding
cecair. Kewujudan wap turut meningkatkan kejatuhan tekanan melalui garisan.
Tambahan lagi, laluan wap melalui alat bermeter akan menyebabkan kerosakan kepada
alat bermeter dengan menghakis jarum injap dan ‘seat’. Biasanya, walaupun tanpa
penggunaan penukar haba, subpendinginan cecair yang mencukupi akan berlaku di

BKT MARA 86 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
dalam garisan cecair untuk menghalang penukaran cecair jika kejatuhan dalam tekanan
pada garisan tidak berlabihan. Penukaran cecair pada garisan cecair selalunya tidak
akan berlaku apabila kejatuhan pada garisan tidak melebihi 5 psi.
Kesemua kejatuhan tekanan individu berlaku pada bahagian nyahcas pemampat
bertindak bagi meningkatkan tekanan nyahcas. Hal ini berlaku untuk mengekalkan aliran
bahan penyejuk melalui sistem. Sehubungan dengan itu, kerja pemampatan kuasa kuda
yang diperlukan per tan kesan penyejukan meningkat apabila kejatuhan tekanan pada
bahagian tinggi meningkat. Rajah 6.12 menunjukkan diagram pH kitar penyejukan biasa.
Ia menunjukkan gabungan kesan kejatuhan tekanan, subpendinginan dan
pemanasanlampau dalam perbandingan dengan kitar toeri tepu. Kesan kejatuhan
tekanan pada garisan dan pada bahagian lain sistem akan dibincangkan dengan lebih
lanjut dalam bab seterusnya.

6.12: Pressure-enthalpy diagram of actual refrigeration cycle illustrating effects of subcooling,
superheating, and losses in pressure. A simple saturated cycle is drawn in for comparison.
(Rerfrigerant-134a)

BKT MARA 87 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE
Analisa pilihan:

BKT MARA 88 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

BKT MARA 89 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

BKT MARA 90 GSP20062

PH CHART AND REFRIGERATION CYCLE

BKT MARA 91 GSP20062