HUTAN PAYA BAKAU SMK CANOSSIAN CONVENT KLUANG AHLI KUMPULAN AIREEN NUR RASYIQAH BINTI KHAIRUL FAUZI BATRISIA SYARFAA BINTI MOHD NOOR SOFI RIFHAN DANEYA BINTI ZULHAIDI LAY YU TONG LEONG JWU YUN VANNICE KHOW ZHI YAO POH HUI YUAN TEN JING YI LAXSITAA A/P MURUGAYA KEERTHI A/P SARAVANAN GURU PEMBIMBING PN. NURHIDAYATI BINTI SAYAD
PENGHARGAAN Terlebih dahulu, kami ingin mengucapkan kesyukuran kepada Tuhan kerana dengan limpah dan kurnianya, kami dapat menyiapkan buku skrap digital yang ini dengan sempurna dalam jangka masa yang telah ditetapkan. Penghasilan buku skrap ini melibatkan kerjasama banyak pihak. Sekalung penghargaan dan terima kasih ditujukan oleh kami kepada Pn Nora binti Tamasir, Penolong Kanan Kokurikulum SMK Canossian Convent dan Pn Nurhidayati binti Sayad selaku guru penasihat Persatuan Pandu Puteri SMKCC. Kami juga ingin mengucapkan ribuan terima kasih kepada mereka kerana mereka banyak memberikan bantuan dan sokongan kepada kami untuk menghasilkan Buku Skrap Digital : Ekopelancongan Bakau. Selain itu, kami juga ingin mengucapkan ribuan terima kasih kepada semua pihak yang terlibat secara langsung dan tidak langsung dalam usaha menjayakan penghasilan buku skrap digital ini. Sekian, terima kasih. Bulan dan bintang saling bermesra, Menghias langit bersulam awan, Andai tersalah bicara kata, Mohon ampun harap dimaafkan.
menjelaskan maklumat tentang hidupan liar yang wujud di kawasan hutan paya bakau meningkatkan pengetahuan pembaca tentang jenis dan zon pokok-pokok bakau yang wujud menyedarkan pembaca tentang kepentingan hutan paya bakau kepada alam sekitar Buku skrap ini bertujuan untuk:
APAKAH HUTAN PAYA BAKAUPOKOK BAKAU (Rhizophora spp) merupakan sejenis tumbuhan yang tumbuh di kawasan muara sungai di mana tempat tersebut merupakan pertemuan di antara air tawar daripada daratan dan air masin daripada laut. CIRI PAYA BAKAU: D A U N Daun berkutikel tebal serta stoma yang terbenam dapat mengurangkan kadar transpirasi. Daun mempunyai struktur khas yang dikenali sebagai hidatod untuk menyingkirkan garam berlebihan. 1. 2. A K A R Akar terdapat banyak liang yang disebut lentisel untuk membenarkan pertukaran gas dengan atmosfera. Sistem akar yang bercabang luas dan wujud dalam pelbagai bentuk dan size untuk memberi sokongan untuk terus hidup dalam tanah yang lembut dan berlumpur. 1. 2.
B a k a u M i n y a k t u m b u h d i k a w a s a n y a n g p a l i n g r e n d a h p a s a n g s u r u t d i m a n a k a w a s a n i n i t e r d i r i d a r i t a n a h y a n g l e m b u t d a n b e r l u m p u r . P o k o k i n i m e m p u n y a i a k a r j a n g k a n g y a n g b e r f u n g s i m e n y e s u a i k a n d i r i d e n g a n k e a d a a n k a w a s a n y a n g b e r l u m p u r . S e l a i n m e m p u n y a i s i s t e m a k a r j a n g k a n g , p o k o k d e w a s a k e b a n y a k a n n y a m e m p u n y a i a k a r s o k o n g a n ( a k a r t o p a n g ) y a n g t u m b u h k e b a w a h . S p e s i e s i n i m e m p u n y a i b u n g a b e r w a r n a k u n i n g . B u n g a B a k a u M i n y a k d a n ’ p r o p a g u l e s ’ b e r u k u r a n l e b i h k u r a n g 3 5 s e n t i m e t e r p a n j a n g d a n b e r w a r n a h i j a u g e l a p . H e l a i a n d a u n n y a a d a l a h t e b a l d a n h u j u n g y a n g r u n c i n g . D a u n y a n g b e r w a r n a k e m e r a h a n p a d a p a n g k a l d a n b a w a h d a u n . P o k o k B a k a u K u r a p m e m p u n y a i c i r i m o r f o l o g i y a n g h a m p i r s a m a d e n g a n B a k a u M i n y a k . P o k o k n y a s e d e r h a n a b e s a r s e r t a m e m p u n y a i l e n g k u n g a n a k a r j a n g k a n g d a n a k a r t o p a n g y a n g b e r f u n g s i m e n g u k u h k a n d i r i a n p o k o k . K u l i t n y a b e r e t a k - r e t a k s e k e l i l i n g b a t a n g s e r t a w a r n a h a m p i r k e h i t a m - h i t a m a n . D a u n n y a b e r b e n t u k b u j u r d a n l e b a r s e r t a b e r b i n t i k c o k l a t d i b a h a g i a n p e r m u k a a n b e l a k a n g d a u n . H u j u n g d a n p a n g k a l d a u n b e r b e n t u k d e m p a k s e r t a b e r d u r i b a h a g i a n b e l a k a n g . D a u n p e n g a s u h b e r w a r n a h i j a u a t a u k e m e r a h - m e r a h a n . B a k a u K u r a p m e m p u n y a i b u n g a y a n g l e b i h b e s a r d a r i B a k a u M i n y a k d a n t a n g k a i b u n g a b e r w a r n a p u t i h s e r t a b e r k e l o p a k t e b a l. B u a h b e r b e n t u k b u l a t t e l u r d a n a k a n m a t a n g m e n j a d i d u a k a l i g a n d a p a n j a n g s a i z b e r b a n d i n g B a k a u m i n y a k . JENIS & ZON POKOK-POKOK BAKAU POKOK BAKAU MINYAK ( RHIZOPHORA APICULATA ) POKOK BAKAU KURAP ( RHIZOPHORA MUCRONATA ) POKOK API-API PUTIH ( AVICENNIA ALBA ) P o k o k A p i - a p i p u t i h a d a l a h k u m p u l a n s p e s i e s p e r i n t i s y a n g b e r a d a d i k a w a s a n z o n h a d a p a n h u t a n p a y a l a u t y a n g s e r i n g d i j u m p a i d i t e p i l a u t d a n j u g a s u n g a i. Ci r i - c i r i m o r f o l o g i p o k o k A p i - a p i p u t i h a d a l a h b e r b a t a n g l i c i n d a n b e r w a r n a k e l a b u s e r t a b e r p u r u h a l u s . K u l i t d a l a m n y a k e r a s s e a k a n - a k a n b e r w a r n a p u t i h . M e m p u n y a i d a u n b e r b e n t u k l e m b i n g , t i r u s k e p a n g k a l , b e r k i l a t d a n b e r w a r n a h i j a u t u a d i s e b e l a h p e r m u k a a n a t a s d a u n d a n k e p u t i h - p u t i h a n d i b a h a g i a n p e r m u k a a n b e l a k a n g d a u n . T u l a n g b e l a k a n g d a u n n a m p a k k e k u n i n g - k u n i n g a n . M e m p u n y a i b u n g a y a n g k e c i l , b e r w a r n a k u n i n g s e r t a b u a h b e r w a r n a h i j a u d a n b e r b u l u d e n g a n b e n t u k r u p a n y a s e a k a n - a k a n p a c a t k e k e n y a n g a n .
P o k o k B e b a r u ( T h e s p e s i a p o p u l n e a ) a d a l a h p o k o k t r o p i s d a n m a l a r h i j a u y a n g d i h a r g a i k e r a n a k a y u g e l a p n y a y a n g k a y a . B e r j a y a d i b a w a h s i n a r m a t a h a r i p e n u h d e n g a n t a n a h y a n g l e m b a p t e t a p i d i k e r i n g k a n d e n g a n b a i k . I a t a h a n k e k e r i n g a n , a n g i n d a n g a r a m . D a u n d a n b u a h y a n g b o l e h d i m a k a n b o l e h d i m a k a n s e g a r a t a u d i m a s a k . K u l i t k a y u , a k a r , d a u n , b u n g a d a n b u a h t e l a h d i g u n a k a n s e c a r a p e r u b a t a n . P o k o k B e b a r u t e r d a p a t d i k a w a s a n p e s i s i r a n p a n t a i y a n g b e r p a s i r i a i t u d i b a h a g i a n l a p i s a n b e l a k a n g h u t a n p a y a l a u t d a n j u g a t e r d a p a t d i t e p i a n s u n g a i. P o k o k i n i a d a l a h s e d e r h a n a t i n g g i d e n g a n m e m p u n y a i d a h a n y a n g b a n y a k s e r t a d a u n - d a u n l e b a r y a n g l e b a t . I a n y a m e m p u n y a i b u n g a b e r w a r n a k u n i n g d a n b u a h a d a l a h j e n i s k a p s u l y a n g b e r b e n t u k b u l a t . POKOK BEBARU (THESPESIA POPULNEA) P o k o k b e r e m b a n g t u m b u h d i k a w a s a n p a y a b a k a u y a n g b e r c a m b a h s e c a r a e p i g e a l. K a j i a n m e n d a p a t i b i j i b e n i h b e r e m b a n g a g a k s u k a r u n t u k b e r c a m b a h t e r u t a m a j i k a d i b a w a h n a u n g a n . D a u n a n a k b e n i h b e r b e n t u k l a n s e o l a t e t i r u s d a n b e r u k u r a n 1 2 c m x 2 c m t e t a p i d a u n b e r e m b a n g m a t a n g a k a n b e r b e n t u k e p i l i p t i k . T u m b u h a n i n i m e n g h a s i l k a n b u a h y a n g d i m a k a n s e b a g a i s a y u r a n w a l a u p u n k u r a n g p o p u l a r . B u a h m u d a b e r e m b a n g s a n g a t m a s a m d a n d i g u n a k a n s e b a g a i b a h a n p e r a s a . T u m b u h a n i n i b a n y a k t u m b u h d i M a l a y s i a t e r u t a m a d i k a w a s a n b e r h a m p i r a n s u n g a i d a n d e k a t d e n g a n l a u t . P o k o k b e r e m b a n g m e m p u n y a i k e i s t i m e w a a n t e r s e n d i r i k e r a n a k i n i d i j a d i k a n p r o d u k p e l a n c o n g a n y a n g " a j a i b " d i M a l a y s i a i a i t u t e r d a p a t b a n y a k k u n a n g - k u n a n g d a t a n g p a d a m a l a m h a r i u n t u k m e n g h i s a p m a n i s a n b u n g a p o k o k b e r e m b a n g . POKOK BEREMBANG (SONNERATIA CASEOLARIS) POKOK BINTANGOR LAUT (CALOPHYLLUM INOPHYLLUM) B i n t a n g o r L a u t t u m b u h d i k a w a s a n p a n t a i b e r p a s i r . P o k o k n y a b e r s a i z s e d e r h a n a b e s a r , t i d a k b e r b a n i r s e r t a l a z i m n y a i a b e r d a h a n r e n d a h . M e m p u n y a i b a t a n g b e r w a r n a k e l a b u d a n k u n i n g l a n g s a t . K u l i t m e r e k a h t o h o r ( c a n g k a t ) s e r t a l e m b u t d i b a h a g i a n k u l i t d a l a m d a n b e r w a r n a m e r a h s a m a r - s a m a r . K u l i t d a l a m n y a j u g a b e r l a p i s - l a p i s d a n b e r g e t a h k u n i n g . Ra n t i n g y a n g k e r i n g s e a k a n - a k a n h i t a m d a n l i c i n . M e m p u n y a i b u a h b e r s e g i. B e r d a u n t e b a l , b e r b u j u r b u l a t , d a n p a n j a n g n y a 7 c m h i n g g a 1 6 c m . T u l a n g b e l a k a n g d a u n t a j a m s e d i k i t d a n b e r b u n g a p u t i h . B u n g a - b u n g a p o k o k t u m b u h d a l a m j a m b a k t a n d a n b e r p a y u n g y a n g p e n d e k d a r i k e t i a k d a u n a t a u h u j u n g d a h a n . K e l o p a k a n d r a n g g i k u n t u m b u n g a i n i n a m p a k s e r u p a d a n d i s u s u n m e l i n g k a r , s e t i a p k u n t u m m e m p u n y a i b a n y a k s u l u r b u n g a . B u a h s p e s i e s g e n u s i n i j e n i s d r u p b e r b e n t u k b u l a t d e n g a n l a p i s a n i s i n i p i s m e n u t u p i b i j i b e n i h b e s a r , d i a m e t e r n y a s e b a n y a k 2 - 3 s e n t i m e t e r .
H I D U P A N H I D U P A N L I A R D I K A W A S A N P A Y A B A K A U U D A N G K A R A N G L UMP U R ( T H ALASSI N A A N OMALA) H A N Y A A K T I F PA D A WA K T U MALAM. SPESIES I N I A D ALA H PE N T I N G D ALAM PE N G U D A R AA N K AWASA N PA Y A L UMP U R T E T API T I D A K D I G EMA R I SE B A G AI MA K A N A N . MEME R A N G L ICI N A D ALA H SPESIS MEME R A N G Y A N G D I T EMU I D I K E B A N Y A K A N A N A K B E N U A I N D IA D A N ASIA T E N G G A R A. SEPE R T I N AMA N Y A, B U L U SPESIS I N I LE B I H H AL U S D A N LE B I H PE N D E K D A R IPA D A SPESIS PEMA N G SA LAI N . MA T A D A N T EL I N G A ME R E K A A D ALA H K ECI L , E K O R ME N JA D I R A T A, A N G G O T A K A K I PE N D E K , K U A T D A N K A K I D EPA N D A N B ELA K A N G A D ALA H B ESA R D A N B E R SELAP U T . B U R U N G B A N G A U B ESA R MEMB U R U I K A N K ECI L , K E T AM, D A N H AIWA N AI R Y A N G K ECI L Y A N G D I J UMPAÏ N Y A D I D ALAM L UMP U R PA Y A B A K A U A T A U SAWA H . T EMPA T PEMB IA K A N B U R U N G B A N G A U B ESA R Y A N G T E R K E N AL D I SEME N A N J U N G MALA Y SIA IALA H D I PA N T AI PA Y A B A K A U D I SELA N G O R D A N PE R A K .
BURUNG YANG KELIHATAN ANEH YANG DITEMUI DI BANYAK HUTAN BAKAU INI TERKENAL DENGAN PARUH HITAMNYA YANG BESAR YANG BOLEH MEMBESAR SEHINGGA SEKITAR DUA INCI LEBARNYA. KEBANYAKANNYA MEMPUNYAI JAMBUL HITAM YANG PANJANG DAN ANGGUN YANG KELIHATAN SEPERTI RAMBUT DISIKAT KE BELAKANG. MEREKA BERKOMUNIKASI MELALUI PANGGILAN RAKUS MEREKA YANG SERING KEDENGARAN BERKUMANDANG DI SEKITAR HUTAN BAKAU. BULU MEREKA TIDAK PERNAH MELELEH, SEBALIKNYA, INI TUMBUH SECARA BERTERUSAN DAN AKHIRNYA BERTUKAR MENJADI SERBUK YANG MENUTUPI BULUNYA YANG LAIN DENGAN LAPISAN KALIS AIR. MARSUPIAL KABUR INI TINGGAL DI KANOPI TEBAL HUTAN HUJAN DAN BAKAU PAPUA NEW GUINEA DANAUSTRALIA. MEREKA BERSAIZ SEPERTI KUCING RUMAH DAN DILINDUNGI OLEH BULU BULU TEBAL YANG CANTIK DI SELURUH. MATA BULAT BESAR MEREKA BOLEH BERWARNA KUNING, OREN, ATAU BIRU PUCAT. BULU MEREKA BOLEH BERWARNA PUTIH ATAU KRIM DI SELURUH BADAN ATAU CAMPURAN KEDUA-DUANYA DENGAN BINTIKBINTIK TERSEBAR DI SELURUH BADANNYA. SEPERTI MONYET, MEREKA MEMPUNYAI JARI TANGAN DAN KAKI YANG BOLEH BERTENTANGAN YANG MEMBANTU MEREKA MEMANJAT POKOK. JUGA DIKENALI SEBAGAI MONYET HIDUNG PANJANG, PRIMATA INI MENDIAMI HUTAN BAKAU BORNEO DI ASIA TENGGARA. MEREKA TERKENAL DENGAN HIDUNG PANJANG YANG MENONJOL YANG MEREKA GUNAKAN UNTUK MENARIK PASANGAN. RAMAI SAINTIS PERCAYA BAHAWA HIDUNG BESAR MEREKA BERTINDAK SEBAGAI RUANG GEMA YANG MEMBOLEHKAN PANGGILAN MEREKA BERGERAK LEBIH JAUH DAN BUNYI MEREKA MENJADI LEBIH KUAT DAN BERANI. HANYA LELAKI YANG MEMPUNYAI LAMPIRAN ANEH INI. SELAIN HIDUNGNYA YANG BERBEZA, MONYET PROBOSCIS JUGA MEMPUNYAI KAKI BERSELAPUT YANG MEMBOLEHKAN MEREKA BERENANG MENJAUHI PEMANGSA APABILA BERADA DI DALAM AIR. Monyet Proboscis Cuscus Boat Billed Heron
i. Melindungi pesisiran pantai daripada hakisan yang disebabkan ombak kuat dan angina kencang. ii. Menstabilkan kawasan pantai dan bertindak sebagai penampan semulajadi terhadap ribut taufan. iii. Akar-akar bakau dapat mengheningkan air yang berkelodak dan menjernihkan air iv. Merupakan tempat perlindungan dan pembiakan pelbagai jenis hidupan. v. Kayu bakau boleh digunakan untuk pembinaan jeti, bangunan, bot dan dijadikan arang vi. Daun, tunas dan buah sesetengah jenis pokok bakau mempunyai nilai perubatan Kepentingan Paya Bakau HUTAN PAYA BAKAU MEMBERI PELBAGAI MANFAAT KEPADA MANUSIA SEPERTI:
SEBELUM BERAKHIRNYA BUKU SKRAP INI, DAPAT KITA LIHAT BAHAWA TUMBUHAN ATAU POKOK BAKAU MEMAINKAN PERANAN PENTING DALAM MENANGANI ISU PERUBAHAN IKLIM KERANA KAJIAN MENUNJUKKAN BAHAWA IA BOLEH MENYERAP DUA HINGGA EMPAT KALI LEBIH KARBON BERBANDING HUTAN HUJAN YANG SUDAH MATANG. SELAIN ITU, IA PENTING UNTUK EKOSISTEM PANTAI YANG SIHAT DAN BERTINDAK SEBAGAI PERISAI TERHADAP BENCANA ALAM SEPERTI BANJIR DAN HAKISAN. DENGAN MENYEDARI KEPENTINGAN HUTAN PAYA BAKAU INI KEPADA EKOSISTEM NEGARA DAN MAHU MEMAINKAN PERANAN DALAM PEMULIHARAANNYA KITA PERLU MEMPERGIATKAN AKTIVITI PENANAMAN POKOK BAKAU SEBAGAI SALAH SATU INISIATIF UNTUK MENGURANGKAN PELEPASAN GAS RUMAH HIJAU. OLEH ITU DENGAN TERHASILNYA BUKU SKRAP DIGITAL INI SAYA HARAP IA DPT MENAMBAHKAN ILMU PENGETAHUAN DAN MEMBANTU MENGENAI PELBAGAI INFORMASI MENGENAI PAYA BAKAU TERMASUKLAH MANFAATNYA KEPADA ALAM SEKITAR SERTA MANUSIA. PENUTUP
SEKIAN TERIMA KASIH