ขนมไทยเบื้องต้นหน่วยที่ 1

แผนการสอน
ม่งุ เน้นสมรรถนะอาชพี
รหัสวชิ า 20404-2003 วชิ า ขนมไทยเบื้องตน้
สาขาวชิ าอาหารและโภชนาการ
หลักสูตร ประกาศนยี บัตรวชิ าชีพ พทุ ธศักราช 2562
ประเภทวิชา คหกรรม

จัดทาโดย

นายสมภพ อตุ สาหะ

แผนกวิชาอาหารและโภชนาการ วิทยาลยั อาชีวศกึ ษาสพุ รรณบรุ ี สานกั งานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

จุดประสงค์รายวชิ าเพอื่ ให้
1. เขา้ ใจเกีย่ วกบั ประวัตขิ นมไทย ประเภทและชนดิ ของขนมไทยประจาท้องถิ่น การเตรียม

วตั ถุดบิ การเลอื กใช้เคร่อื งมอื อปุ กรณ์ในการทาขนมไทย การเลือกใช้วตั ถุดบิ ทดแทน
2. บอกลักษณะท่ีดขี องขนมไทย หลักการวธิ ีการและเทคนิคการทาขนมไทยการ บรรจุภัณฑ์

การเก็บรกั ษาขนมไทย
3. มเี จตคติและกจิ นิสัยที่ในการทางาน ปฏิบัติงานด้วยความเป็นระเบียบเรียบร้อย ประณีต

รอบคอบ และมคี วามรับผิดชอบ

สมรรถนะรายวชิ า
1. แสดงความร้เู กยี่ วกับหลักการและกระบวนการการประกอบขนมไทย
2. เลอื กวตั ถุดิบ เครอื่ งมือ อุปกรณใ์ นการประกอบขนมไทยตามหลักการและ

กระบวนการ
3. ประกอบขนมไทยตามหลกั การและกระบวนการ
4. ใช้บรรจภุ ณั ฑเ์ หมาะสมกับประเภทของขนมไทย

คาอธบิ ายรายวชิ า
ศกึ ษาและปฏบิ ตั เิ กี่ยวกบั ประวัตคิ วามเป็นมาของขนมไทย

ประเภทของขนมไทย ชนิดของขนมไทยประจาท้องถิ่น
การเลอื กใช้เครือ่ งมืออุปกรณ์ การเตรยี มและการเก็บรักษาวัตถุดิบ
การเลือกใช้วตั ถุดบิ ทดแทน ลกั ษณะท่ดี ีของขนมไทย หลกั การและ
เทคนคิ การทาขนมไทย การจัดตกแต่ง การบรรจุภณั ฑ์และการเก็บ
รักษาขนมไทย

สมรรถนะอาชีพรายวชิ า
- ด้านความรู้
1. มีความรู้ ความเขา้ ใจ ประเภทและชนดิ ของขนมไทยประจาท้องถิ่น
2. มีความรู้ ความเข้าใจ การเลอื กวัตถดุ บิ อปุ กรณ์ และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีใน

การประกอบขนมไทย
3. มีความรู้ความเขา้ ใจ ในหลกั การ เทคนคิ และลักษณะทด่ี ขี องขนมไทย
4. มีความรู้ ความเขา้ ใจ ในการเตรยี มวัตถุดิบและอปุ กรณ์สาหรับการทาขนมไทย
5. มีความรู้ ความเขา้ ใจ ในการทาขนมไทยประเภทตา่ งๆ จัดตกแตง่ และจดั จาหนา่ ย

สมรรถนะอาชพี รายวชิ า
-ด้านความสามารถ
1. มีทักษะในแยกประเภทและชนิดของขนมไทยประจาท้องถน่ิ
2. มีทักษะในการเลือกวัตถุดิบ อุปกรณ์ และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี

ในการประกอบขนมไทย
3. มีทักษะหลกั การ เทคนคิ และลกั ษณะทด่ี ีของขนมไทย
4. มีทกั ษะในการเตรยี มวตั ถดุ บิ และอุปกรณ์สาหรบั การทาขนมไทย
5. มที กั ษะในการทาขนมไทย จดั ตกแตง่ และจดั จาหนา่ ย
6. มที กั ษะในการนาแนวทางเศรษฐกจิ พอเพยี งมาประยกุ ตใ์ ช้กับการเรียน

สมรรถนะอาชีพรายวิชา
- ดา้ นกจิ นิสยั
เปน็ ผู้ท่มี ีคุณธรรม จรยิ ธรรม ค่านิยม คุณลกั ษณะทพี่ งึ ประสงคแ์ ละมีจรรยาบรรณ

ในวิชาชพี เช่น มคี วามรับผิดชอบ ตรงตอ่ เวลา ขยันหม่นั เพยี ร อดทน เสียสละ
ซอื่ สตั ย์สจุ รติ มปี ระชาธิปไตยในการทางาน มีมนุษย์สมั พันธ์ทดี่ ี ปฏบิ ัตติ ามกฎระเบยี บ
อย่างเคร่งครดั มีความภูมิใจในวิชาชีพของตน และมจี รรยาบรรณในการประกอบอาชพี

และนาแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงมาประยกุ ตใ์ ชก้ ับการเรยี นและการดาเนนิ ชีวิต

หนว่ ยที่ ชื่อหนว่ ยการสอน จานวนชว่ั โมง
1 10
2 เรอื่ งความรทู้ ่วั ไปเกยี่ วกับขนมไทย 5
การเลอื กใชว้ ตั ถดุ บิ และอุปกรณ์ทใี่ ชใ้ น
3 การประกอบขนมไทย 5
4 หลกั การ เทคนิค การประกอบขนมไทย 5
5 และลกั ษณะทด่ี ขี องขนมไทย 5
6 การเตรยี มและการเกบ็ รกั ษาวัตถดุ ิบ 5
การคดิ ตน้ ทุนและการกาหนดราคาขาย 5
7 การจัดตกแต่ง การบรรจภุ ัณฑ์ และการ 45
เก็บรักษาขนมไทย 5
สอบกลางภาค 90

ฝึกปฏิบตั ิการทาขนมไทยประเภทตา่ งๆ

สอบปลายภาค

รวม

คา่ นา้ หนกั คะแนน
คะแนนรายหน่วย
ลาดบั ที่ หน่วยการเรียน เกณ ์ฑ ่ผานราย
หน่วย( ้รอยละ)
ความรู้ ความ
เ ้ขาใจ
ัทกษะพิสัย
กระบวนการ
ทางาน
งานที่
มอบหมาย
กิจ ินสัย

1 เรอ่ื งความรทู้ ัว่ ไปเกย่ี วกับขนมไทย 20 80% 5 5 2 62

2 การเลือกใชว้ ตั ถดุ ิบและอปุ กรณ์ท่ใี ช้ในการ 20 80% 5 2 5 53
ประกอบขนมไทย

3 หลกั การ เทคนคิ การประกอบขนมไทยและ 20 80% 4 2 10 2 2
ลักษณะที่ดขี องขนมไทย

4 การเตรยี มและการเก็บรักษาวตั ถดุ ิบ 20 80% 3 2 5 55

5 การคดิ ตน้ ทุนและการกาหนดราคาขาย 20 80% 3 2 5 55

6 การจัดตกแตง่ การบรรจภุ ัณฑ์ และการเกบ็ รกั ษา 20 80% 5 2 5 55
ขนมไทย

7 ฝกึ ปฏบิ ตั กิ ารขนมไทยประเภทต่างๆ 80 80% 30 10 20 15 5

รวม 80 80%

คุณธรรม จรยิ ธรรม 20 80%
รวมท้ังส้นิ 100

หน่วยการเรียนที่ 1 ความรู้ทั่วไป สมรรถนะทพ่ี ึงประสงค์

เก่ยี วกับขนมไทย 1. ทราบประวัติความเป็นมาของขนมไทย
- ประวัติความเป็นมาของขนมไทย 2. อธิบายความหมายของขนมไทยได้
- ความหมายของขนมไทย 3. บอกประเภทและชนิดของขนมไทยประจาทอ้ งถ่นิ ได้อย่าง
- ประเภทและชนิดของขนมไทย
ถกู ต้องตามหลักและกระบวนการ
ประจาทอ้ งถน่ิ 4. แยกความแตกต่างของขนมไทยประยุกต์และขนมไทย
- ความแตกตา่ งของขนมไทยประยุกต์
โบราณ
และขนมไทยโบราณ 5. ทราบประโยชน์ของขนมไทยในอดตี ท่ีใชใ้ นโอกาสตา่ งๆ
- ขนมไทยกับประเพณีตา่ งๆ 6. จาแนกประเภทของขนมไทยได้ถูกต้องตามหลักการและ
- ประโยชนข์ องขนมไทยในอดีต
กระบวนการ
7. มีความสนใจใฝ่รู้ กระตือรือร้น ตรงต่อเวลา มีความ

รับผดิ ชอบ
8.นาแนวทางเศรษฐกจิ พอเพยี งมาประยกุ ต์ใชใ้ นการเรียน

หนว่ ยการเรียนที่ 2 การเลือกใชว้ ัตถุดิบและอุปกรณ์ทใี่ ช้ในการประกอบขนมไทย
- การเลอื กใช้วตั ถุดบิ ในการทาขนมไทยประเภทตา่ งๆ
- การเลือกใช้อปุ กรณ์ในการทาขนมไทยประเภทต่างๆ
- ทาความสะอาดและเก็บรักษาอปุ กรณ์ในการทาขนมไทยประเภทตา่ งๆ

สมรรถนะที่พงึ ประสงค์

1. อธบิ ายวธิ ีการเลอื กวัตถดุ ิบในการทาขนมไทยประเภทต่างๆ
2. อธบิ ายคณุ สมบตั ิ วธิ ีการใช้ การบารุงรักษาเคร่อื งมอื อปุ กรณไ์ ด้
3. ใช้เคร่ืองมอื อุปกรณ์และเทคโนโลยไี ด้เหมาะสมกบั งาน
4. อธบิ ายการทาความสะอาดและการเก็บรักษาอุปกรณ์
5. ปฏิบตั งิ านได้ถูกต้องตามขั้นตอน สามารถทางานรว่ มกับผู้อ่นื ได้
6. นาแนวทางเศรษฐกจิ พอเพียงมาประยุกตใ์ ชใ้ นการเรียน

หน่วยการเรียนที่ 3 หลักการ เทคนิค การประกอบ สมรรถนะทีพ่ งึ ประสงค์
ขนมไทยและลกั ษณะท่ีดีของขนมไทย
1. อธิบายเทคนิคการประกอบขนมไทยประเภท
- เทคนคิ ต่างๆ ในการทาขนมไทย ตา่ งๆได้
- การเลือกใชว้ ัตถุดบิ ที่สามารถทดแทนกันได้ 2. มีความรู้เกี่ยวกับเลือกใช้วัตถุดิบท่ีสามารถ
- การใช้พชื ธรรมชาติมาทาขนมไทย
- ความหมายของคาท่ใี ชใ้ นการทาขนมไทย ทดแทนกนั ได้
- หลกั การประกอบขนมไทยตามประเภท 3. ทราบหลักการและกระบวนการในการประกอบ
- ลกั ษณะของขนมไทยท่ีดี
ขนมไทยตามหลักและกระบวนการ
4.บอกลักษณะที่ดขี องขนมไทยประเภทตา่ งๆได้
5. มีความขยันหม่ันเพียร อดทน ภาคภูมิใจใน

วิชาชพี
6. สามารถนาแนวทางเศรษฐกิจพอเพยี งมา

ประยกุ ต์ใช้

หน่วยการเรยี นท่ี 4 การเตรียมและการเก็บรกั ษาวตั ถดุ ิบ
- หลักการเลอื กซ้ือและเตรยี มวัตถดุ บิ ตา่ งๆในการประกอบขนมไทย
- รปู แบบและกระบวนการเกบ็ รักษาวัตถดุ บิ ทใ่ี ช้ในการประกอบขนมไทย
- สาเหตุตา่ งๆทีท่ าให้ขนมเสีย
- การเกบ็ รกั ษาขนมไทยใหถ้ ูกสุขลักษณะ
- ขอ้ ควรปฏิบตั ใิ นการเก็บรกั ษาขนมไวใ้ หไ้ ด้นานและถูกสุขลกั ษณะ

สมรรถนะท่ีพึงประสงค์
1. อธบิ ายหลกั การหลกั การเลอื กซอ้ื และเตรียมวัตถุดิบต่างๆในการประกอบขนมไทย
2. สามารถนารปู แบบและกระบวนการเก็บรกั ษาวตั ถุดิบท่ีใชใ้ นการประกอบขนมไทย
3. อธิบายถงึ รปู แบบสาเหตตุ ่างๆท่ีทาใหข้ นมเสยี
4. บอกรูปแบบทนี่ ิยมในการเก็บรักษาคณุ ค่าอาหารของวตั ถดุ บิ ได้
5. นารูปแบบของการเตรยี มและการเกบ็ รักษาวตั ถุดิบไปใช้ไดต้ ามหลกั การและกระบวนการ
6. มคี วามสามคั คี ยอมรับฟังความคดิ เห็นของผูอ้ ่ืน มคี วามคดิ สรา้ งสรรค์ และมีจรรยาบรรณในวชิ าชีพของตน
7. สามารถนาแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงมาประยกุ ต์ใชไ้ ด้อยา่ งเหมาะสม

หน่วยการเรยี นท่ี 5 สมรรถนะท่ีพึงประสงค์
1. สามารถคานวณราคาต้นทุนการผลิตขนมไทยชนิดต่างๆ
การคดิ ตน้ ทุนและการกาหนดราคาขาย
- ความรเู้ ก่ยี วกับต้นทนุ การผลิต ตามขัน้ ตอน ในการทาไดถ้ ูกต้อง
- การกาหนดราคาขาย 2.สามารกาหนดราคาขายสินค้าได้ถูกต้องตามหลักและ
- วตั ถุประสงคใ์ นการตัง้ ราคา
- ปัจจยั ทม่ี ผี ลต่อการต้ังราคา กระบวนการ
- การแขง่ ขันในปจั จุบันและแนวโนม้ ในอนาคต 3. ทราบวัตถุประสงค์ของการตั้งราคาในการจาหน่ายขนม
ส่วนประกอบอ่นื ๆทางการตลาด
ไทยได้
4. บอกวิธีการคดิ ต้นทุนและการกาหนดราคาจาหน่ายได้
5. มีความรู้เกี่ยวกับการแข่งขันและแนวโน้มในอนาคตและ

สว่ นประกอบอื่นๆทางการตลาด
6. สามารถหาช่องทางและวิธกี ารจัดจาหนา่ ยได้
7.มีความสามัคคี ยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อ่ืน มี

ความคิดสรา้ งสรรค์ และมจี รรยาบรรณในวชิ าชีพของตน
8. สามารถนาแนวทางเศรษฐกิจพอเพยี งมาประยุกต์ใชไ้ ด้
อย่างเหมาะสม

หน่วยการเรยี นที่ 6

การจดั ตกแต่ง การบรรจภุ ัณฑ์ และการเกบ็ รักษาขนมไทย

- วตั ถปุ ระสงค์ในการใช้ภาชนะบรรจขุ นมไทย

- วัสดุที่ใช้ในการบรรจขุ นมไทย

- ภาชนะบรรจอุ าหารเพ่อื การจัดจาหนา่ ย

- ประโยชนข์ องการบรรจุหีบห่อ สมรรถนะท่พี งึ ประสงค์
- การจัดจาหน่าย 1. บอกวัตถปุ ระสงคใ์ นการใช้ภาชนะบรรจุขนมไทย
- ช่องทางการจดั จาหน่าย 2. บอกวัสดุทใ่ี ชใ้ นการบรรจขุ นมไทยได้

3. แยกประเภทของวัสดุท่ีใชใ้ นการบรรจุขนมไทย

4. ทราบลักษณะของภาชนะบรรจุอาหารเพอื่ การจัดจาหน่าย

5. ทราบประโยชนข์ องการบรรจุหีบห่อผลิตภณั ฑ์ขนมไทย

6.จัดจาหนา่ ยในชอ่ งทางการจาหน่ายได้ถกู ตอ้ งตามหลกั การ

7. ปฏิบตั งิ านได้ถกู ต้องตามขนั้ ตอน สามารถทางานร่วมกับผูอ้ ื่นได้

8. นาแนวทางเศรษฐกจิ พอเพียงมาประยุกต์ใช้ในการเรยี น

หน่วยการเรยี นที่ 7 สมรรถนะท่ีพงึ ประสงค์
ฝกึ ปฏิบัตกิ ารขนมไทยประเภทตา่ งๆ 1. สามารถปฏิบัตกิ ารประกอบขนมไทยประเภทนึ่ง
2.สามารถปฏบิ ตั ิการประกอบขนมไทยประเภทต้ม
- ฝึกปฏบิ ตั ิการประกอบขนมไทยประเภทน่งึ 3.สามารถปฏิบตั กิ ารประกอบขนมไทยประเภทกวน
- ฝึกปฏบิ ตั กิ ารประกอบขนมไทยประเภทตม้ 4. สามารถปฏบิ ตั กิ ารประกอบขนมไทยประเภทอบหรือผงิ
- ฝึกปฏิบตั ิการประกอบขนมไทยประเภทกวน 5. สามารถปฏบิ ัติการประกอบขนมไทยประเภทเชื่อม
- ฝกึ ปฏิบัติการประกอบขนมไทยประเภทอบผงิ 5. สามารถปฏิบตั กิ ารประกอบขนมไทยประเภทบวด
- ฝกึ ปฏิบัตกิ ารประกอบขนมไทยประเภทเชือ่ ม 6. สามารถปฏบิ ัตกิ ารประกอบขนมไทยประเภทนา้ กะทิ
- ฝึกปฏบิ ัติการประกอบขนมไทยประเภทบวด 7. สามารถปฏิบัตกิ ารประกอบขนมไทยประเภทน้าเช่ือม
- ฝกึ ปฏิบัติการประกอบขนมไทยประเภทนา้ กะทิ 8. มีความขยันหม่ันเพยี ร อดทน ภาคภมู ใิ จในวิชาชีพ
-ฝกึ ปฏบิ ัตกิ ารประกอบขนมไทยประเภทน้าเชื่อม 9. สามารถนาแนวทางเศรษฐกจิ พอเพยี งมาประยกุ ต์ใช้

หน่วยที่ 1 ความร้ทู ัว่ ไปเก่ียวกับขนมไทย

ความหมายของขนมไทย

ขนมไทย หมายถึง ขนมไทย หมายถึง ขนมไทยเป็นขนมหวานมีมาตั้งแต่สมัยโบราณถือ

เป็นทางศาสนาหรอื การประกอบพิธีกรรมต่างๆ แต่ที่เห็นมีหลายชนิดกินทุกวันหลังคิดถึงหวานหรือ
กนิ เปน็ ของกเ็ ลยลว้ น แต่คิดประดิดประดอยขึ้นแล้ว รวมถึงขนมหวานจากต่างชาติที่เข้ามาโดยผ่าน
ทางความเป็นไปได้ท่ีเราจะได้รับ มีส่วนประกอบของสามชนิด คือ แป้ง น้าตาล มะพร้าว
โดยการทาขนมไทยจะบ่งบอกลักษณะนิสัยของคนไทยในเร่ือง ความอดทนความหมายอันลึกซึ้ง
ไวใ้ นช่ือของขนมไทยแต่ละชนดิ ดว้ ย

หนว่ ยที่ 1 ความรทู้ ั่วไปเกยี่ วกบั ขนมไทย

ประวตั ิความเปน็ มาของขนมไทย

ในสมัยโบราณคนไทยจะทาขนมเฉพาะวาระสาคัญเท่านั้น เป็นต้นว่างานทาบุญ งาน

แต่ง เทศกาลสาคัญ หรือต้อนรับแขกสาคัญ เพราะขนมบางชนิดจาเป็นต้องใช้กาลังคน อาศัย
เวลา ในการทาพอสมควร ส่วนใหญ่เป็น ขนบธรรมเนียมประเพณี เป็นต้นว่า ขนมงาน เน่ืองใน
งานแต่งงาน งานบวช ขนมพ้ืนบ้าน เช่น ขนมครก ขนมถ้วย ฯลฯ ส่วนขนมในร้ัวในวังจะมี
หนา้ ตาสวยงาม ประณตี วิจิตรบรรจงในการจัดวางรูปทรงขนมสวยงาม

ขนมไทยด้งั เดิม มีสว่ นผสมคือ แป้ง น้าตาล กะทิ เท่านั้น ส่วนขนมที่ใช้ไข่เป็นส่วนประกอบ
เช่น ทองหยิบ ทองหยอด เม็ดขนุน น้ัน มารี กีมาร์ เดอ ปีนา (ท้าวทองกีบม้า) หญิงสาว
ชาวโปรตุเกส เปน็ ผนู้ าสตู รมาจากโปรตเุ กส

หน่วยที่ 1 ความรทู้ วั่ ไปเกีย่ วกับขนมไทย

ประวัติความเป็นมาของขนมไทย

ขนมไทยที่นยิ มทากันทกุ ๆ ภาคของประเทศไทย ในพิธีการต่างๆ ก็คือขนมจากไข่ และเชื่อกันว่า
ชอื่ และลักษณะของขนมนั้นๆ เช่น รับประทานฝอยทอง เพื่อหวังให้อยู่ด้วยกันยืดยาว มีอายุยืน
รับประทาน ขนมชั้น กใ็ ห้ได้เลอ่ื นขนั้ เงินเดอื น รบั ประทาน ขนมถ้วยฟูก็ขอให้เจริญ รับประทาน
ขนมทองเอก ก็ขอใหไ้ ด้เป็นเอก เป็นต้น ในสมัยรัชกาลที่ 1 มีการพิมพ์ตาราอาหารออกเผยแพร่
รวมถึงตาราขนมไทยด้วย จึงนับได้ว่าวัฒนธรรมขนมไทยมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรคร้ัง
แรก ตาราอาหารไทยเล่มแรกคือแม่ครัวหัวป่าก์ต่อมาเม่ือการค้าเจริญข้ึนในตลาดมีขนมนานา
ชนิดมาขาย และนบั วา่ เปน็ ยคุ ที่ขนมไทยเป็นท่นี ิยม

หนว่ ยที่ 1 ความรทู้ ว่ั ไปเกยี่ วกบั ขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมทองหยบิ
ขนมไทยท่ีมีมาต้ังแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ลักษณะคล้ายดอกไม้สีทอง ทาจากไข่แดงตีจนฟู

แล้วนาไปหยอดลงในน้าเช่ือมเดือด เม่ือสุกแล้วนามาใส่ถ้วย จับจีบอย่างประณีตให้เหมือนกลีบ
ดอกไม้ สื่อความหมายถึงความมั่งค่ังร่ารวย ทาการงานส่ิงใดก็จะร่ารวยมีเงินมีทองใช้ไม่ขาดมือ
หยิบเงนิ หยิบทองสมดงั ชื่อทองหยิบ

หนว่ ยท่ี 1 ความรูท้ ่ัวไปเกี่ยวกบั ขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมทองหยอด
ขนมไทยท่ีมีลักษณะคล้ายหยดน้า ทาจากไข่แดงสีเหลือง แล้วนาไปหยอดลงในน้าเช่ือม

เดือดเช่นเดียวกันกับขนมทองหยิบ มีความหมายสื่อถึงทอง จึงมักนามาใช้ประกอบในพิธีมงคล
ต่าง ๆ หรือมอบเป็นของขวัญในโอกาสสาคัญ ๆ แทนคาอวยพรให้ร่ารวยมีเงินมีทองใช้จ่าย
อยา่ งไมร่ หู้ มดส้นิ ซึ่งการใหข้ นมทองหยอดกเ็ ปรียบเสมอื นให้ทองคาแก่กันน่ันเอง

หนว่ ยท่ี 1 ความรทู้ ่ัวไปเกยี่ วกับขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมฝอยทอง
ขนมไทยที่ทาจากไขแ่ ดงสีเหลือง มีลักษณะเป็นเสน้ ยาว ๆ วางแบบทบกนั เป็น

แพ มกั นามาใชใ้ นงานมงคลต่าง ๆ โดยเฉพาะงานแตง่ งาน ซึ่งข้ันตอนการทาจะต้อง
ทาเปน็ เสน้ ยาว ๆ เพื่อสอ่ื ความหมายถงึ การครองรักครองเรือนทย่ี าวนาน หรือการ
อวยพรใหม้ ชี วี ิตทย่ี ืนยาวเหมอื นเส้นของฝอยทอง

หน่วยท่ี 1 ความรูท้ ่ัวไปเก่ียวกับขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมเมด็ ขนุน
ขนมไทยอกี หนง่ึ ในขนมตระกูลทอง เพราะทามาจากไข่แดงที่ใหส้ ีเหลืองทอง

รูปรา่ งลักษณะคลา้ ยกับเม็ดขนุนสอดไส้ด้านในด้วยถั่วเขยี วบดละเอยี ด รสหวานมนั
เช่อื กันว่าช่ือของขนมเม็ดขนุนนเ้ี องจะช่วยเสรมิ ความเป็นสริ มิ งคล ใหม้ ีคนคอย
สนับสนุน ไมว่ ่าจะเปน็ ในเรอื่ งของการดาเนินชวี ิต หน้าที่การงาน หรือกิจการต่าง ๆ

หนว่ ยท่ี 1 ความรูท้ วั่ ไปเกย่ี วกบั ขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมทองเอก
ขนมไทยตระกลู ทอง ทเ่ี พม่ิ ความพิเศษกวา่ ขนมทองชนิดอนื่ ด้วยการติด

ทองคาเปลวดา้ นบนของขนม โดยคาว่าเอกนั้น สอ่ื ความหมายถึงการเป็นที่หนง่ึ
ความกา้ วหน้าทางหน้าที่การงาน การไดเ้ ล่อื นยศเลอ่ื นตาแหนง่ จึงนิยมใช้ขนม
ทองเอกประกอบพธิ ีมงคลสาคัญต่าง ๆ หรอื ใชม้ อบเปน็ ของขวัญการฉลอง
ความสาเร็จ ซ่งึ เปรียบเสมือนคาอวยพรให้เป็นทหี่ นงึ่ สมกับชื่อของขนม

หนว่ ยท่ี 1 ความรู้ทั่วไปเกยี่ วกับขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมดาราทอง
ขนมไทยทมี่ ีขัน้ ตอนการทาทคี่ อ่ นข้างสลบั ซับซ้อน นิยมทากันเพ่อื ใช้ประกอบพธิ ีการที่สาคัญ

จรงิ ๆ แต่เดมิ สูตรไทยโบราณจะไม่มสี ่วนผสมของไข่ มเี พียงแปง้ กะทิ และน้าตาล ปัจจบุ ันหาทาน
ได้ยากมาก รปู ลักษณ์จะเป็นสเี ขียว มีโรยแป้งทอด ตอ่ มาไดร้ บั วฒั นธรรมตะวันตก ประกวดในงาน
ฉลองปีใหมใ่ นสมัยจอมพลแปลก พบิ ลู สงคราม คนทัว่ ไปร้จู ักในชื่อว่า ‘ดาราทอง’ หรอื ‘ทองเอก
กระจงั ’ มสี ว่ นผสมของไข่ เมลด็ แตงโม รวมถงึ แผน่ ทองคาเปลวท่ีนามาประดบั ตกแต่ง คลา้ ย
เคร่อื งราชอิสรยิ าภรณ์ทเ่ี ป็นรูปดาว มีความคล้ายคลงึ กับมงกุฏของฝร่ัง ทาให้รู้จักกันในนามของขนม
‘จา่ มงกุฏ’ คอ่ นข้างมากกว่าดาราทองหรือทองเอกกระจงั หรอื เรยี กได้ว่าเป็นจา่ มงกุฏยุคปจั จบุ ัน
น่นั เอง สาหรบั คาวา่ จ่ามงกุฎน้ัน หมายถึง ความสงา่ งาม การเป็นหวั หน้าสงู สุด หรือความมีเกียรตยิ ศ
ในตาแหนง่ สูงสุด จึงนิยมใช้เป็นของขวญั ในงานเลื่อนยศเลื่อนตาแหนง่ เพอื่ แสดงความยินดีและอวย
พรใหผ้ ู้รับมคี วามกา้ วหน้าในหนา้ ท่ีการงานย่งิ ๆ ข้นึ ไป

หน่วยที่ 1 ความรทู้ ่ัวไปเกีย่ วกับขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมถ้วยฟู
ขนมไทยท่ีมีเนอื้ นุม่ ฟแู ละกลิ่นหอมอบรา่ ของดอกไม้สดอันเป็นเอกลักษณ์ นิยมใชป้ ระกอบในพธิ ี

มงคลตา่ ง ๆ ชอ่ื ของขนมถว้ ยฟใู ห้ความหมายเป็นสริ ิมงคล ส่อื ถึงความเจริญกา้ วหนา้ รงุ่ เรอื งเฟอื่ งฟู

หน่วยท่ี 1 ความร้ทู ัว่ ไปเก่ยี วกบั ขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมชัน้
ขนมไทยท่จี ะต้องหยอดเนื้อขนมให้ได้ 9 ชั้น ซึ่งเลข 9 นี้เองที่ส่ือถงึ ความเป็นเลขมงคล ชัน้

ของขนมกเ็ ปรียบเสมือนตาแหน่งช้ันยศทส่ี งู ขึ้น ไดร้ บั การเลอื่ นข้ัน แสดงถงึ ความเจริญก้าวหน้า ทา
ใหค้ นนยิ มทาขนมช้ันให้มี 9 ชั้น เพือ่ เสริมความเปน็ สริ มิ งคลยิ่ง ๆ ขนึ้ ไป เมอื่ นาไปมอบให้ใครก็
นับเป็นการอวยพรใหเ้ ขาเหล่านน้ั ประสบความสาเร็จ

หนว่ ยท่ี 1 ความรทู้ วั่ ไปเกยี่ วกบั ขนมไทย

ความหมายของขนมไทยมงคล

ขนมเสนห่ ์จนั ทน์
ขนมไทยทีไ่ ด้รับแรงบันดาลใจหรือประยุกตม์ าจากต้นจันทน์ ที่มีผลสเี หลอื ง โดยการทาขนม

ชนดิ นจ้ี ะปนั้ ให้เป็นลูกกลม ๆ ใส่ผลจันทร์ปน่ เพ่อื ให้มกี ลน่ิ หอมเหมอื นผลลูกจันทร์แท้ ๆ แล้วจงึ เติม
คาว่าเสนห่ ์เขา้ ไป คนโบราณเช่อื ว่าคาวา่ เสน่ห์จันทนเ์ ป็นคาทมี่ ีสิรมิ งคล เพ่อื แสดงถึงความเป็นที่รัก
มีเสน่ห์ มคี นรกั และเอน็ ดู ดงั เสนห่ ข์ องผลจนั ทน์ จงึ นยิ มนามาใชป้ ระกอบในงานพิธมี งคลต่าง ๆ
และให้เป็นของขวัญแทนความรัก

หน่วยที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกยี่ วกบั ขนมไทย

ประเภทและชนิดของขนมไทยแบง่ ไดต้ ามลักษณะของการประกอบหรือทาให้สุกไดด้ ังน้ี

ขนมทที่ ำให้สกุ ดว้ ยกำรกวน ส่วนมากใช้กระทะทอง กวนต้ังแต่เป็นน้าเหลวใส

จนงวด แลว้ เทใส่พิมพ์หรือถาดเม่ือเย็นจึงตัดเป็นช้ิน เช่น ตะโก้ ขนมลืมกลืน ลูกชุบ
ขนมเปียกปูน ขนมศิลาอ่อน และผลไม้กวนต่าง ๆ รวมถึงข้าวเหนียวแดง
ขา้ วเหนยี วแกว้ และกะละแม

หน่วยท่ี 1 ความรู้ทั่วไปเก่ียวกบั ขนมไทย

ขนมท่ีทำให้สุกด้วยกำรน่ึง ใช้ลังถึง บางชนิดเทส่วนผสมใส่ถ้วยตะไล
แล้วนึ่ง บางชนิดใสถ่ าดหรือพิมพ์ บางชนิดห่อด้วยใบตองหรือใบมะพร้าว
เช่น ช่อม่วง ขนมช้ัน ข้าวต้มผัด สาลี่อ่อน สังขยา ขนมกล้วย ขนมตาล
ขนมใสไ่ ส้ ขนมเทียน ขนมนา้ ดอกไม้ ขา้ วเกรยี บปากหม้อ

หน่วยท่ี 1 ความรทู้ ่ัวไปเก่ียวกับขนมไทย

ขนมที่ทำให้สกุ ด้วยกำรเชอื่ ม เปน็ การใส่สว่ นผสมลงในน้าเช่อื มทกี่ าลังเดือด

จนสกุ ไดแ้ ก่ ทองหยอด ทองหยิบ ฝอยทอง เม็ดขนุน กล้วยเชอ่ื ม จาวตาลเชอ่ื ม

หนว่ ยที่ 1 ความรู้ทัว่ ไปเก่ยี วกบั ขนมไทย

ขนมท่ที าให้สุกด้วยการทอด เป็นการใส่ส่วนผสมลงในกระทะที่มีน้ามันร้อนๆ

จนสุก เช่น4. ขกนลมท้ว่ีทยำใทหส้ อกุ ดด้วยกขำ้ารทวอเดม่าเทป็นอกาดรใสข่ส่วนนผมสมกลงงในขกรนะทมะทคี่ม้านี ้างมคันรา้อนวๆ ขจนนสกุ มเชฝน่ ักบัว ขนมนางเล็ด

กลว้ ยทอด ข้าวเมา่ ทอด ขนมกง ขนมค้างคาว ขนมฝกบวั ขนมนางเลด็

หน่วยที่ 1 ความรู้ท่ัวไปเกี่ยวกับขนมไทย

ขนมท่ที ำให้สุกด้วยกำรนึ่งหรอื อบ ไดแ้ ก่ ขนมหม้อแกง ขนมหน้านวล ขนมกลบี ลาดวน

ขนมทองม้วน สาลแี่ ขง็ นอกจากนี้ อาจรวม ขนมครก ขนมเบื้อง

หน่วยที่ 1 ความรทู้ ่วั ไปเกีย่ วกับขนมไทย

ขนมทท่ี ำให้สกุ ดว้ ยกำรต้ม ขนมประเภทน้ีจะใช้หม้อหรือกระทะต้มน้าให้เดือด

ใส่ขนมลงไปจนสุกแล้วตักขึ้น นามาคลุกหรือโรยมะพร้าว ได้แก่ ขนมถ่ัวแปบ
ขนมตม้ ขนมเหนยี ว ขนมเรไร นอกจากนี้ยังรวม

หนว่ ยท่ี 1 ความร้ทู ว่ั ไปเก่ยี วกบั ขนมไทย

ขนมประเภทนำ ท่นี ิยมนามาต้มกบั กะทิ หรือใส่แป้งผสมเป็นขนมเปียก

และขนมท่ีกินกับน้าเช่ือมและน้ากะทิ เช่น กล้วยบวชชี มันแกงบวด
สาคูเปยี ก ลอดชอ่ ง ซา่ หร่ิม

หนว่ ยที่ 1 ความรู้ทั่วไปเก่ียวกบั ขนมไทย

ขนมไทยในงานเทศกาล
❖งานตรุษสงกรานต์ ท่พี ระประแดง และราชบรุ ี ใช้กะละแมเป็นขนมประงานตรษุ
❖สารทไทย เดือน 10 ทกุ ภาคยกเว้นภาคใต้ ใชก้ ระยาสารทเป็นขนมหลัก นอกจากนั้น อาจมี
ข้าวยาคู ข้าวมธุปายาส ข้าวทิพย์ ส่วนทางภาคใต้ จะมี ขนมสารทเดือนสิบ โดยใช้ขนมลา ขนมพอง
ขนมท่อนใต้ ขนมบา้ ขนมเจาะหหู รอื ขนมดีซา ขนมต้ม (ข้าวเหนียวใสก่ ะทิห่อใบกะพ้อต้ม ต่างจากขนม
ต้มของภาคกลาง) ยาสาด (กระยาสารท) ยาหนม (กะละแม) โดยขนมแต่ละชนิดที่ใช้มีความหมายคือ
ขนมพอง เป็นแพพาขา้ มห้วงมหรรณพ ขนมกงหรอื ขนมไขป่ ลา เป็นเคร่ืองประดับ ขนมดีซาเป็นเงินเบี้ย
สาหรบั ใช้สอย ขนมบา้ ใชเ้ ปน็ ลูกสะบ้า ขนมลาเป็นเสอ้ื ผ้าแพรพรรณ

หน่วยท่ี 1 ความรูท้ ่วั ไปเกย่ี วกับขนมไทย

ขนมไทยในงานเทศกาล
❖เทศกาลออกพรรษา การตกั บาตรเทโว เดอื น 11 นยิ มทาข้าวต้มผดั ห่อดว้ ยใบตองหรอื ใบออ้ ย
ธรรมเนียมน้ีมาจากความเช่ือทางศาสนาที่ว่า เม่ือประชาชนไปรอรับเสด็จพระพุทธเจ้าเม่ือทรงพุทธ
ดาเนินจากเทวโลกกลับสู่โลกมนุษย์ ณ เมืองสังกัสสะ ชาวเมืองที่ไปรอรับเสด็จได้นาข้าวต้มผัดไปเป็น
เสบียงระหว่างรอ บางท้องท่ีมีการทาข้าวต้มลูกโยนใส่บาตรด้วยเช่น ชาวไทยเชื้อสายมอญที่จังหวัด
ราชบุรี ในช่วงออกพรรษา ที่จังหวัดนครศรีธรรมราชมีประเพณีลากพระและตักบาตรหน้าล้อ ซึ่งจะใช้
ขนมสองชนดิ คอื หอ่ ตม้ (ขา้ วเหนียวผดั กะทหิ ่อเปน็ รปู สามเหล่ียมด้วยใบพ้อ) และห่อมัด (เหมือนห่อต้ม
แตห่ ่อด้วยใบจากหรอื ใบมะพรา้ วออ่ นเป็นรูปสี่เหล่ยี มใช้เชอื กมดั )

หน่วยท่ี 1 ความรู้ทัว่ ไปเกี่ยวกบั ขนมไทย

ขนมไทยในงานเทศกาล

❖ ในชว่ งถือศลี อดในเดือนรอมฎอน ชำวไทยมุสลมิ นิยมรับประทำนขนมอำเก๊ำะ
❖ เดือนอ้ำย มีพระรำชพิธีเลียงขนมเบือง เมื่อพระอำทิตย์โคจรเข้ำรำศีธนู นิมนต์พระสงฆ์ 80 รูป มำฉันขนมเบืองใน

พระทนี่ ั่งอมรนิ ทรวินิจฉัย
❖ เดอื นอำ้ ยในจงั หวัดนครศรีธรรมรำชมีประเพณีให้ทำนไฟ โดยชำวบ้ำนจะก่อไฟและเชญิ
พระสงฆ์มำผิงไฟ ขนมที่ใช้ในงำนนีมี ขนมเบือง ขนมครก ขนมกรอก ขนมจูจุน กล้วยแขก ข้ำวเหนียวกวน ขนมกรุบ
ขำ้ วเกรียบปำกหมอ้ )
❖ เดือนสำม ทำงภำคอสี ำนมีประเพณบี ุญข้ำวจ่ี ซง่ึ จะทำขำ้ วจีไ่ ปทำบญุ ทว่ี ัด

หน่วยที่ 1 ความรทู้ ว่ั ไปเก่ียวกับขนมไทย

ขนมไทยในพธิ ีกรรมและความเช่อื

❖ การสะเดาะเคราะห์และแก้บนของศิลปินวายัง-มะโย่งของชาวไทยมุสลิมทางภาคใต้ ใช้ข้าวเหนียวสามสี
(ขาว เหลือง แดง) ข้าวพอง (ฆีแน) ขา้ วตอก (มอื เตะ) รา (กาหงะ) และขนมเจาะหู (ลีงอโตะ๊ แว)

❖ ในพธิ ีเขา้ สุหนตั ขนึ้ บ้านใหม่ แตง่ งาน นาเรอื ใหมล่ งน้า ชาวไทยมุสลิมนิยมทาขนมฆานม
❖ ขนมท่ีใช้ในงานแต่งงาน ในภาคกลางนอกกรุงเทพฯออกไปจะมีขนมกงเป็นหลัก นอกจากนั้นมีทองเอก

ขนมชะมด ขนมสามเกลอ ขนมโพรงแสม ขนมรังนก บางแห่งใช่ขนมพระพายและขนมละมุดก็มี ในบาง
ท้องถนิ่ ใช้ กะละแม ขา้ วเหนยี วแดง ข้าวเหนยี วแก้ว ขนมชนั้ ขนมเปยี ก ขนมเปี๊ยะ ถ้าเป็นตอนเชา้ ยังไม่
ถึงเวลาอาหาร จะมีการเลี้ยงของว่างเรียก กินสามถ้วย ได้แก่ ข้าวเหนียวน้ากะทิ ข้าวตอกนากะทิ
ลอดช่องน้ากะทิ บางแหง่ ใช้ มันน้ากะทิ เมด็ แมงลกั นา้ กะทิ บางทอ้ งถ่ินใชข้ นมตม้ ดว้ ย

หน่วยท่ี 1 ความรู้ท่ัวไปเกี่ยวกบั ขนมไทย

ขนมไทยในพิธกี รรมและความเชือ่

❖ พธิ แี ตง่ งานของชาวไทยมุสลมิ จะมพี ธิ กี นิ สมางตั ซง่ึ เปน็ การปอ้ นขา้ วและขนมให้เจ้าบ่าวเจ้าสาว ขนมท่ีใช้
มี กะละแมหรือขนมดอดอย ขนมกอ้ หรอื ตปู งปตู ู ขนมลาและขา้ วพอง

❖ ขนมทใ่ี ช้ในงานบวชและงานทอดกฐินของชาวไทยเช้ือสายมอญในจังหวัดราชบุรีได้แก่ ขนมปลาหางดอก
และลอดชอ่ งน้ากะทิ

❖ ในงานศพ ชาวไทยเชอ้ื สายมอญในจังหวดั ราชบุรนี ยิ มเล้ียงเมด็ แมงลักนา้ กะทิ
❖ การบูชาเทวดาในพิธีกรรมใดๆ เช่น ยกเสาเอก ต้ังศาลพระภูมิใช้ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว เป็นหลักใน

เครือ่ งสังเวยชุดธรรมดาชดุ ใหญ่เพิ่ม ข้าวตอก งาค่ัว ถ่ัวทอง ฟกทองแกงบวด ในพิธีทาขวัญจุกใช้ขนมต้ม
ขาวตม้ แดงด้วยเช่นกนั เคร่อื งกระยาบวชในการไหว้ครูเพื่อทาผงอทิ ธิเจ ใชข้ นมตม้ แดงตม้ ขาวเชน่ กนั

หน่วยท่ี 1 ความร้ทู ่ัวไปเก่ยี วกับขนมไทย

ขนมไทยในพิธกี รรมและความเชอื่
❖ พิธีเลี้ยงผขี องชาวไทยเชือ้ สายมอญในจังหวดั ราชบรุ ใี ช้ ขนมบวั ลอย ขนมทอด
❖ ขนมท่ีใช้ในพิธีไหว้ครูมวยไทยและกระบี่กระบอง ไดแ้ ก่ แกงบวด (กลว้ ย เผือกหรือมนั )

เผือกตม้ มนั ตม้ ขนมต้มแดงตม้ ขาว ขนมช้ัน ถว้ ยฟู ฝอยทอง เม็ดขนุน
❖ ในการเล่นผีห้ิงของชาวชอง บนหงิ้ มขี นมต้ม

หนว่ ยที่ 1 ความรูท้ ัว่ ไปเกย่ี วกบั ขนมไทย

ขนมไทย มีรากเหง้ามาจากสังคมเกษตรผูกพันกับธรรมชาติ วัตถุดิบที่นามาทาเป็นขนม

ก็ล้วนมาจากธรรมชาติ ดังนั้นคุณสมบัติหลายประการของผลผลิตตามธรรมชาติก็จะยังคงมี
อยู่มาก จากการสารวจคุณค่าทางโภชนาการขนมไทย ของกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
พบว่าขนมไทยส่วนใหญ่ นอกจากจะมีคุณค่าในสารอาหารหลักๆ อย่างคาร์โบไฮเดรต โปรตีน
ไขมนั แลว้ ยังมีแร่ธาตแุ ละวิตามินทสี่ าคญั ต่อรา่ งกายรวมอีกด้วย อาทิเช่น แคลเซียม ฟอสฟอรัส
เหลก็ วิตามนิ เอ เรตนิ อล แคโรทีน เป็นต้น

แบบทดสอบเร่อื ง ความรู้ท่วั ไปเก่ยี วกบั ขนมไทย