คู่มือการปฏิบัติงาน EB

คมู่ ือการปฏบิ ัตงิ าน

วิธกี ารตรวจวิเคราะหเ์ ช้ือเอนเทอโรแบคทีเรียซีอโี ดยใช้ แผ่น Petrifilm™

ชอ่ื เรื่อง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หน้าท่ี : 1 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้ังที่ : วันทอี่ นุมตั ิ :

ผู้อนมุ ัติ....................................................................................... วันท่ี ………………………………
ตำแหนง่ ………………………………………………….

ผู้ทบทวน..................................................................................... วนั ที…่ ………….………………..
ตำแหนง่ ………………………………………………….

ผจู้ ัดทาํ ......................................................................................... วันที่ …………..…………………
ตำแหนง่ ………………………………………………….

0. ประวตั กิ ารแก้ไข (Revision history)

วนั /เดอื น/ปี ฉบับแก้ไข เลขท่ี: รายละเอียด

ช่อื เรอ่ื ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าที่ : 2 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้ังท่ี : วนั ท่ีอนุมัติ :

1. วตั ถุประสงค์

เพอ่ื ให้ผปู้ ฏบิ ัติงานสามารถตรวจวเิ คราะหห์ าปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้ Petrifilm™
Enterobacteriaceae Count Plates ไดอ้ ย่างถกู ต้อง

2. ขอบข่าย
เพ่อื ใชท้ ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae ในตวั อย่างจากสงิ่ แวดล้อม และนำ้ เชื่อม

3. คำจำกดั ความ

เชื้อเอนเทอโรแบคทีเรียซีอี (Enterobacteriaceae) เป็นเช้อื แบคทเี รียแกรมลบตระกูลใหญแ่ ละถือเป็น
กลุ่มเชอื้ ท่ีสำคัญสำหรับการตรวจสอบสขุ อนามยั และการฆา่ เช้อื ในอุตสาหกรรมอาหาร กลมุ่ เชอื้ นี้ ได้แก่ จลุ นิ ทรีย์
หลากหลายชนิด รวมถงึ โคลิฟอร์ม (Coliform) ทั้งหมด สมาชิกในกลุ่มครอบคลุมตั้งแตแ่ บคทีเรีย เช่น เช้ือ
ซาลโมเนลลา่ (Salmonella) และอีโคไล (E. coli) ซ่ึงเปน็ ท่ีทราบกันดวี ่าเป็นสาเหตุของโรคท่ีมีอา หาร เป็นสื่อ
ตลอดจนทำใหอ้ าหารเนา่ เสยี รวมถึงเช้อื จลุ ินทรยี ห์ ลากหลายชนิดท่ีพบไดท้ ่วั ไปในทางเดนิ อาหารของคนซึ่งเป็น
สว่ นของจุลชีพท่ีอาศัยอยู่ในทางเดนิ อาหาร การทเ่ี ชื้อกลุ่มนมี้ ีกระจายอยู่ท่วั ไปทำให้มีโอกาสท่ีเช้อื ในกลุ่มของเชื้อ
Enterobacteriaceae เขา้ มาในหว่ งโซอ่ าหารได้

เชื้อเอนเทอโรแบคทีเรียซีอี (Enterobacteriaceae) มีคุณลักษณะเป็นแบคทีเรียแกรมลบ รูปร่าง
แบบท่อน ไม่สร้างเอนไซม์ออกซิเดส และมีความสามารถในการหมักกลูโคสให้เป็นกรดและ/หรือก๊าซ
คาร์บอนไดออกไซดไ์ ด้ สามารถเคล่ือนท่ไี ด้ มีความยาวประมาณ 1-5 ไมครอน

ช่ือเรอื่ ง : วธิ ีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 3 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้งั ที่ : วันทอ่ี นุมตั ิ :

4. ผู้รับผิดชอบ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

5. ข้อควรระวังและความปลอดภัย

5.1 เครื่องแก้วและอุปกรณท์ ีใ่ ชใ้ นการทดสอบต้องลา้ งดว้ ยน้ำยาลา้ งเครื่องแก้ว ตามดว้ ยนำ้ สะอาดแล้ว
ล้างด้วยน้ำกลนั่ อกี ครง้ั

5.2 การฆ่าเชอ้ื อุปกรณก์ ่อนนำไปใช้ในการทดสอบ

5.2.1 เครื่องแก้วทุกประเภท นำไปฆ่าเชือ้ ในตู้อบ (Oven) ที่อุณหภูมิ 170 องศาเซลเซียส
เป็นเวลาอย่างน้อย 1 ช่วั โมง

5.2.2 ปเิ ปตทิป ใสใ่ นกลอ่ งทิปปิเปตและใส่ในถุงพลาสติกที่ปิดสนิท แลว้ ทำการฆ่าเช้ือโดยใช้
Autoclave ท่ีอณุ หภูมิ 121 องศาเซลเซียส เป็นเวลา 15 นาที

5.2.3 ปเิ ปต หุ้มดว้ ยฟอยล์ท้ัง 2 ด้าน หรอื ใส่ในกระบอกสแตนเลสก่อนนำไปอบฆา่ เช้ือ

5.2.4 ไม้พันสำลี (Cotton Swab) ห่อด้วยกระดาษสติกเกอร์ ฆ่าเชื้อโดยใช้ Autoclave ที่
อุณหภมู ิ 121 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา 15 นาที

5.3 อุปกรณท์ ใ่ี ช้ในการทดสอบที่ทำการทดสอบเสร็จแลว้ ต้องทำการฆ่าเชอื้ โดยใช้ Autoclave ทอี่ ุณหภูมิ
121 องศาเซลเซียส เปน็ เวลา 15 นาที

ชอื่ เรอ่ื ง : วิธีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 4 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนครง้ั ที่ : วนั ทอี่ นุมัติ :

6. ขั้นตอนการปฏิบัตงิ าน
6.1 เครอื่ งมอื อปุ กรณ์
6.1.1 ไมโครปเิ ปต (Micropipettes) พร้อมปิเปตทิป ขนาด 1000 ไมโครลติ ร
6.1.2 ปิเปตปลอดเชื้อ (Sterilized Pipette) ขนาด 10 มลิ ลลิ ิตร
6.1.3 บกี เกอร์ (Beaker) ขนาด 1,000 มลิ ลิลิตร
6.1.4 เอทานอล (Ethanol) ความเข้มขน้ 70% และ 90%
6.1.5 ตะเกยี งแอลกอฮอล์พรอ้ มไฟแช็ค
6.1.6 ตบู้ ม่ เพาะเชอ้ื (Incubator) อณุ หภมู ิ 35±1 องศาเซลเซียส
6.1.7 หลอดทดลองพรอ้ มฝา
6.1.8 3M Petrifilm Flat Spreader หรือตวั กดพลาสติก
6.1.9 เคร่ืองช่ัง (Balance Analytical) ละเอียด 2 ตำแหนง่
6.1.10 ตู้อบลมร้อน (Hot air oven)
6.1.1 ขวดสำหรบั เจอื จางตวั อย่าง หรอื ขวดดูแรน

ชือ่ เรอ่ื ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หน้าที่ : 5 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครงั้ ท่ี : วันท่ีอนมุ ตั ิ :

6.2 สารละลายบฟั เฟอรแ์ ละอาหารเลีย้ งเชือ้ (Buffer and Medium)

6.2.1 อาหารเลี้ยงเช้ือสำเรจ็ รูป 3M Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count (EB) Plate

6.2.2 0.85% Sodium chloride (NaCl) 10 มลิ ลลิ ิตร

ชั่งผง Sodium chloride 8.50 กรัม ละลายในน้ำกลน่ั 1,000 มิลลิลิตร จนสารละลาย
หมด แบง่ บรรจใุ สห่ ลอดทดลอง ๆ ละ 10 มิลลิลิตร ปดิ ฝาใหส้ นทิ นำไปฆา่ เชอ้ื โดยใช้ Autoclave ทอี่ ณุ หภมู ิ 121
องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 15 นาที

เพ่อื การเจริญเตบิ โตและการรอดอย่างเหมาะสมของเช้ือจลุ นิ ทรีย์ ใหป้ รับ pH ของสาร
แขวนลอยตัวอยา่ งใหอ้ ยทู่ ่ีระหว่าง 6.5-7.5 สำหรับผลติ ภณั ฑ์ที่เป็นกรด ใหป้ รบั pH ด้วย โซเดียมไฮดร อกไซด์
ความเข้มขน้ 1 นอร์มอล สำหรับผลติ ภณั ฑ์ที่เปน็ ดา่ ง ให้ปรับ pH ด้วย ไฮโดรคลอรกิ ความเขม้ ขน้ 1 นอรม์ อล

6.2.3 0.1% Buffered peptone water

ชั่งผง Buffered peptone water 1 กรัม ละลายผง Buffered peptone water ใน
น้ำกลน่ั 1,000 มิลลลิ ติ ร จนสารละลายหมด แบง่ บรรจุใสข่ วดสำหรับเจอื จางตวั อย่างขวดละ 225 มลิ ลิลติ ร และ
แบง่ บรรจุใสห่ ลอดทดลอง หลอดละ 9 มิลลิลติ ร ปดิ ฝาให้สนทิ นำไปฆ่าเชือ้ โดยใช้ Autoclave ทอี่ ณุ หภูมิ 121
องศาเซลเซียส เป็นเวลา 15 นาที

ชอ่ื เรื่อง : วิธีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 6 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนครัง้ ที่ : วนั ทีอ่ นมุ ัติ :

6.3 การเตรยี มตัวอย่าง

6.3.1 ในการเกบ็ ตวั อย่างไมค่ วรเกบ็ จนเตม็ ขวด ควรเหลอื ที่ว่างไวป้ ระมาณ 2.5 เซนตเิ มตร จาก
ปากขวดเพือ่ ให้มอี อกซิเจนสำหรับเช้อื จลุ ินทรีย์และสะดวกในการเขยา่ ขวดตวั อย่าง

6.3.2 การเตรยี มตัวอย่างสำหรับตวั อย่างน้ำเชอื่ ม : ช่งั ตวั อย่างนำ้ เชอ่ื ม 25±0.1 กรมั ใส่ในขวด
เตรียมตัวอย่าง เตมิ 0.1% Buffered peptone water 225 มลิ ลลิ ิตร ผสมให้ตวั อย่างกระจายทั่ว สารละลาย
ตัวอย่างทไ่ี ดถ้ อื ว่ามคี วามเจอื จาง 10-1 (ตวั อยา่ งถูกเจือจาง 10 เท่า) เตรียมสารละลายตวั อยา่ งให้มคี วามเจือจาง
10-2 10-3 และ 10-4 หรอื ระดับความเจือจางท่เี หมาะสม โดยปิเปตตวั อย่างทคี่ วามเจือจาง 10-1 จำนวน 1 มลิ ลิลติ ร
ใส่ในหลอดทดลองท่ีมี 0.1% BPW 9 มลิ ลลิ ิตร จะได้ความเจือจาง 10-2 เขย่าให้เชื้อกระจายท่ัวกัน สว่ นทค่ี วาม
เจอื จาง 10-310-4 กเ็ ตรียมได้ในลกั ษณะเดียวกนั แต่ใช้ตวั อย่างทีม่ ีความเจือจาง 10-2 และ 10-3 ตามลำดบั

6.3.3 การเตรยี มตวั อย่างสำหรับตัวอย่างจากสงิ่ แวดล้อม

1. กำหนดพนื้ ท่ที จ่ี ะทำการ swab เช่น ผนงั หอ้ ง พ้ืนโตะ๊ ท่สี ัมผัสอาหาร และฝา่ มอื เปน็ ตน้

2. นำไมพ้ ันสำลที ี่ผา่ นการฆ่าเชื้อจุม่ ลงในหลอดทีม่ ี 0.85% NaCl 10 มลิ ลลิ ติ ร แลว้ กดไมเ้ ข้ากับ
ขา้ งในหลอด เพ่อื ไลน่ ้ำส่วนเกนิ ออก

3. นำไมพ้ ันสำลมี า swab บนพืน้ ผิวไปทางใดทางหน่ึงใหท้ วั่ บริเวณท่ีจะตรวจนับจลุ ินทรีย์
(อย่างนอ้ ย 100 ตารางเซนติเมตร) ไมพ้ นั สำลที ่ี swab เสร็จแล้วใหจ้ มุ่ ลงในหลอดเดิม หกั ก้านไมพ้ นั สำลที ีถ่ ูกมอื จับ
แลว้ ทิง้ นำเอาสำลีเข้าไปในหลอดแลว้ ปิดหลอด

หมายเหตุ : การทดสอบตัวอย่างควรทำทนั ทภี ายหลงั การเกบ็ ตวั อย่าง ในกรณที ่ีไมส่ ามารถทำการทดสอบได้ทันที
จะต้องทำการรกั ษาสภาพตัวอย่าง โดยการแชข่ วดตัวอย่างในตูเ้ ยน็ ทอี่ ุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส)

ชื่อเร่อื ง : วธิ ที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าท่ี : 7 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครงั้ ท่ี : วนั ทีอ่ นมุ ตั ิ :

6.4 วธิ กี ารทดสอบ

6.4.1 วาง 3M PetrifilmTM EB Plates บนพน้ื ผิวเรยี บและอยใู่ นแนวราบ

6.4.2 ทำการปัน่ ตวั อย่างโดยการหมุนหลอดไปมาด้วยมือ แลว้ เปิดแผน่ ฟลิ ์มท่ีอยดู่ า้ นบนขขึ้นและ
หยดสารละลายเจือจางตัวอยา่ งด้วยปเิ ปต 1 มิลลิลติ ร ลงตรงกลางของแผ่นฟิลม์ ดา้ นล่าง ในแนวต้ังฉากกับพื้นผิว
คอ่ ย ๆ ปลอ่ ยแผ่นฟลิ ม์ ท่ีอยดู่ ้านบนลงบนตัวอย่างเพอ่ื ป้องกนั ไม่ให้เกิดฟองอากาศ

6.4.3 วาง 3M Petrifilm Flat Spreader ดว้ ยด้านทเ่ี รียบลงตรงกลางของ 3M PetrifilmTM EB
Plates กดเบา ๆ ตรงกลางตัวกดแบบเรียบ เพือ่ กระจายตวั อยา่ งให้เสมอกัน กระจายสารละลายเช้ือให้ท่ัวทั้ง
บริเวณที่เช้ือเจรญิ เติบโตบน 3M PetrifilmTM EB Plates ก่อนทเี่ จลจะก่อตัวขึ้น ห้ามเลอ่ื น 3M Petrifilm Flat
Spreader ไปมาบนแผ่นฟิล์ม

6.4.4 นำ 3M Petrifilm Spreader ออกและปล่อย 3M Petrifilm EB Plates ทิ้งไว้เป็นเวลา
อยา่ งนอ้ ยหน่งึ นาทเี พ่ือใหเ้ จลกอ่ ตัว

6.4.5 นำ 3M PetrifilmTM EB Plates ไปบม่ ท่ีอณุ หภูมิ 35±1 องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 24±2
ช่ัวโมง โดยหนั ด้านใสขน้ึ บน สามารถวางซ้อนกนั ไดไ้ ม่เกิน 20 แผ่น

ช่ือเร่ือง : วธิ ีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 8 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนครงั้ ที่ : วันท่อี นมุ ตั ิ :

6.5 การนับโคโลนีและการคํานวณผลการทดสอบ

6.5.1 นบั จำนวนโคโลนีของเช้ือที่เจริญบนเพลทที่มีจำนวนโคโลนีระหวา่ ง 15-100 โคโลนีต่อ
เพลท Enterobacteriaceae จะปรากฏเปน็ โคโลนสี แี ดงท่ีมโี ซนสเี หลือง และ/หรือโคโลนีสีแดงที่มีฟองก๊า ซที่มี
หรอื ไมม่ โี ซนสีเหลอื ง โคโลนีที่ไม่สรา้ งก๊าซ (ระยะห่างระหวา่ งโคโลนีและฟองก๊าซมากกว่าเส้นผา่ นศนู ย์กลางของ
หนง่ึ โคโลน)ี และโคโลนีที่ไม่สร้างโซนสีเหลืองจะไมน่ ับเป็น Enterobacteriaceae และนำไปคําน วณตา มสูตร
รายงานผลในหน่วย CFU/g ตวั อยา่ ง และรายงานผลในหน่วย CFU/100cm2 สำหรบั ตัวอย่าง swab test

ภาพ ลกั ษณะโคโลนีของ Enterobacteriaceae บน 3M PetrifilmTM EB Plates

ชอ่ื เร่ือง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หนา้ ท่ี : 9 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้ังที่ : วันทีอ่ นมุ ตั ิ :

การคำนวณเชื้อจลุ นิ ทรยี ์ทง้ั หมดในหนว่ ย CFU/g
ΣC

CFU/g= v ∙ (n1+ 0.1n2) ∙ d
เมอื่ ∑C คือ ผลรวมจำนวนโคโลนีทงั้ หมดจากทกุ เพลทท่ีสามารถนบั จำนวนได้

v คอื ปริมาณของตัวอย่างทีใ่ ชใ้ นการตรวจวิเคราะห์
n1 คอื จำนวนเพลทท่ีสามารถนบั โคโลนีไดเ้ มอ่ื ใชส้ ารละลายตัวอยา่ งท่ีมีการเจือจางนอ้ ย
n2 คอื จำนวนเพลทท่สี ามารถนับโคโลนีได้เมอ่ื ใช้สารละลายตัวอยา่ งท่มี ีการเจือจางมากขึน้
d คือ ระดับการเจือจางของสารละลายตัวแรก (n1)

ตัวอย่างการคำนวณ

ทร่ี ะดบั การเจอื จาง 100 เท่า นับจำนวนโคโลนไี ด้ 88 โคโลนี
88

CFU/g = 1 ∙ (1 + 0) ∙ 10-2
= 8800 CFU/g

= 8.8 x 103 CFU/g

ชือ่ เรอ่ื ง : วิธที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หน้าที่ : 10 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครง้ั ที่ : วันทอี่ นมุ ัติ :

การคำนวณเชอื้ จุลินทรีย์ท้ังหมดในหนว่ ย CFU/100cm2

CFU/g= v ∙ ΣC ∙ d ∙ n3
(n1+ 0.1n2)

เมอ่ื ∑C คือ ผลรวมจำนวนโคโลนีทง้ั หมดจากทุกเพลททส่ี ามารถนบั จำนวนได้

v คือ ปรมิ าณของตัวอยา่ งท่ีใช้ในการตรวจวิเคราะห์

n1 คือ จำนวนเพลทท่สี ามารถนบั โคโลนีไดเ้ มอื่ ใชส้ ารละลายตวั อย่างทม่ี ีการเจอื จางน้อย
n2 คอื จำนวนเพลทท่สี ามารถนบั โคโลนไี ดเ้ มอ่ื ใช้สารละลายตัวอย่างท่ีมีการเจอื จางมากข้นึ
n3 คอื ปริมาตรเร่ิมต้นของการ swab test
d คอื ระดับการเจอื จางของสารละลายตวั แรก (n1)

ตัวอย่างการคำนวณ : swab พน้ื ทข่ี นาด 100 cm2

ที่ระดบั การเจือจาง 100 เท่า นบั จำนวนโคโลนีได้ 64 โคโลนี และ 52 โคโลนี

CFU/100cm2 = 1 ∙ 64 + 52 100 ∙10
(2 + 0) ∙

= 580 CFU/100cm2

= 5.8 x 102 CFU/100cm2

ชื่อเรอ่ื ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าท่ี : 11 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครั้งที่ : วนั ทอ่ี นุมตั ิ :

6.5.2 สามารถนับจำนวนเช้อื บน 3M PetrifilmTM EB Plates ไดโ้ ดยใชเ้ คร่ืองนบั โคโลนีมาตรฐาน
หรอื เคร่ืองขยายขนาดภาพทม่ี ีการส่องสวา่ งประเภทอ่ืน ๆ ไมต่ อ้ งนบั โคโลนบี นขอบโฟมเนอ่ื งจากเป็นบริเวณท่ีไม่
สมั ผสั กบั อาหารเล้ียงเชอ้ื ไม่นบั ฟองอากาศปลอมท่อี าจเกิดข้ึน

6.5.3 พื้นที่การเจริญเติบโตเป็นวงกลมขนาดประมาณ 20 ตารางเซนตเิ มตร การประมาณ
ค่าสามารถทำได้บน 3M PetrifilmTM EB Plates ทม่ี มี ากกวา่ 100 โคโลนโี ดยการนับจำนวนโคโลนีในชอ่ งส่เี หลี่ยม
สองชอ่ งหรือมากกวา่ และหาคา่ เฉลี่ยจำนวนโคโลนีตอ่ ช่อง คณู คา่ เฉลยี่ น้ันดว้ ย 20 เพ่ือคำนวณคา่ โคโลนีท่ีนับได้
โดยประมาณตอ่ แผ่นอาหารเล้ยี งเช้ือหนง่ึ แผ่น

6.5.4 เมื่อโคโลนีมีจำนวนมาก 3M PetrifilmTM EB Plates จะมีสีของเจลเข้มขึ้น หรือแผ่น
อาหารอาจเปลยี่ นเปน็ สีเหลอื งท้งั หมด และมลี ักษณะใดลกั ษณะหนึ่งหรอื มที ั้งสองลักษณะ ดงั ต่อไปน้ี: โคโลนขี นาด
เลก็ จำนวนมากทแี่ ยกจากกันอย่างเห็นได้ชดั และ/หรือมีฟองก๊าซจำนวนมาก ในกรณีเช่นน้ี ให้จดบันทึกผลว่ามี
จำนวนมากเกนิ กวา่ ท่จี ะนบั ได้ (TNTC) กรณีท่ีจำเปน็ ตอ้ งรจู้ ำนวนทแ่ี ทจ้ รงิ ให้ทำการเจือจางเพ่มิ ขึ้น

6.5.5 หากไมส่ ามารถนับ 3M Petrifilm EB Plates ภายใน 1 ช่วั โมงหลังจากนำออกจากตู้บ่ม
แล้ว อาจนำแผ่นอาหารนั้นแชแ่ ข็งไวใ้ นภาชนะท่ปี ิดได้สนิททีอ่ ุณหภูมิตำ่ กว่าหรือเท่ากับ -15 องศาเซลเซียส เป็น
เวลาไม่เกนิ หน่งึ สัปดาหเ์ พื่อนับจำนวนโคโลนใี นภายหลัง

ช่อื เรือ่ ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าท่ี : 12 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้ังท่ี : วันทีอ่ นุมตั ิ :

6.5 การแปลผล

ภาพ รายละเอียด
อินดิเคเตอร์บนแผ่นเพาะเช้ือ 3M PetrifilmTM EB จะยอ้ มสที ุกโคโลนี
Enterobacteriaceae Count = 13 แผ่นเพาะเช้ือให้เป็นสแี ดง แผน่ ฟิล์มด้านบนจะดกั ฟองก๊าซท่ีสร้างจาก
ภาพท่ี 1 เชอ้ื แบคทีเรยี บางชนดิ สำหรบั แบคทีเรยี ที่สรา้ งกรดจะเห็นเปน็ โคโลนี
สแี ดงท่ีมโี ซนสีเหลอื งล้อมรอบ แบคทเี รียท่ีสร้างก๊าซและ/หรือกรดจะ
นับเปน็ เชอื้ กลุ่ม Enterobacteriaceae โดยมลี ักษณะบนแผ่น เพา ะ
เชื้อ 3M PetrifilmTM EB ดงั น้ี โคโลนสี แี ดงมฟี องก๊าซและไม่มีบริเวณ
กรด (ดังวงกลมหมายเลข 1 ของภาพท่ี 1) โคโลนีสแี ดงมบี ริเวณกรด
แต่ไมม่ กี ารสร้างก๊าซ (ดงั วงกลมหมายเลข 2 ของภาพท่ี 1) หรือโคโลนี
สีแดงที่มีการสร้างทั้งก๊าซและกรด (ดังวงกลมหมายเลข 3 ของ
ภาพท่ี 1) ลักษณะของฟองก๊าซอาจแตกตา่ งกันไป ฟองกา๊ ซอาจเบียด
โคโลนีจนเปน็ ขอบลอ้ มรอบฟองกา๊ ซ (ดังวงกลมหมายเลข 4 ของ
ภาพที่ 1)

ชอื่ เรื่อง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 13 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนครง้ั ท่ี : วนั ท่อี นมุ ัติ :

ภาพ รายละเอยี ด

แสดงลักษณะแผน่ เพาะเช้ือ 3M PetrifilmTM EB ท่มี จี ำนวนโคโลนี
ของ Enterobacteriaceae อยจู่ ำนวนนอ้ ย และมีจำนวนของโคโลนี
ที่ไมใ่ ช่ Enterobacteriaceae อยจู่ ำนวนมาก ไมต่ ้องนับโคโลนีที่
ปรากฎบนขอบฟิล์มเพราะโคโลนีเหลา่ นี้เจริญเตบิ โตอยนู่ อกสภาวะ
ทกี่ ำหนดไว้

Enterobacteriaceae Count = 9
ภาพที่ 2

จากภาพท่ี 3-8 ใหส้ งั เกตการเปลี่ยนแปลงสีของเจล ถา้ จำนวนของ
Enterobacteriaceae เพิ่มขึ้นสีของเจลจะอ่อนลงจากสีม่วงเปน็
สเี หลืองหรือส้ม

Enterobacteriaceae Count = 0
ภาพที่ 3

ชอ่ื เร่อื ง : วิธีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หน้าที่ : 14 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้ังท่ี : วนั ท่ีอนุมตั ิ :

ภาพ รายละเอียด

Enterobacteriaceae Count = 35
ภาพที่ 4

ช่วงการนบั ที่เหมาะสมบนแผ่น 3M PetrifilmTM EB อย่ทู ี่ 10-150
โคโลนี การประมาณจำนวนโคโลนีทำได้เมือ่ ในแผ่นมีจำนวน
มากกว่า 150 โคโลนี ในการนับจำนวนโคโลนใี น 1 ช่องตาราง
หรือมากกว่า แล้วหาค่าเฉลี่ยของจำนวนโคโลนีต่อ 1 ช่อง
จากนั้นจึงนำค่าเฉลี่ยมาคูณด้วย 20 (พื้นที่วงกลมในกา ร
เจรญิ เติบโตของแบคทเี รยี ) และรายงานจำนวนโคโลนีในแผ่นที่ได้
เป็นค่าคาดประมาณ

Enterobacteriaceae Count = 77
ภาพทื่ 5

ชอ่ื เร่ือง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 15 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้งั ท่ี : วันท่อี นุมัติ :

ภาพ รายละเอียด

แผ่น 3M PetrifilmTM EB ท่มี จี ำนวนมากกว่า 150 โคโลนีและไม่
สามารถนบั แบบประมาณค่าได้ ให้รายงานผลเป็น TNTC (มากเกิน
กว่าจะนับได้) จากภาพที่ 6 จะเห็นลักษณะของเนื้อเจลจะมี
สีออ่ นลง เน่ืองจากมีจำนวนโคโลนเี ล็ก ๆ และฟองก๊าซเปน็ จำนวน
มาก

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพที่ 6

จากภาพที่ 7 มจี ำนวนโคโลนมี ากกว่าจะนับได้ จนทำใหไ้ มส่ ามารถ
เห็นลกั ษณะของบริเวณกรดและฟองกา๊ ซได้ชัดเจนสีของเน้ือเจ ลท่ี
อ่อนลง บง่ บอกว่าเป็นลกั ษณะของ TNTC

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพท่ี 7

ช่อื เรอื่ ง : วิธที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 16 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครงั้ ท่ี : วนั ทีอ่ นมุ ตั ิ :

ภาพ รายละเอียด

จากลกั ษณะบนแผ่น 3M PetrifilmTM EB ในภาพที่ 8 บ่งบอกว่า
เป็น TNTC เน่ืองจากเนอื้ เจลมีสีอ่อนลงและมีโคโลนีเลก็ ๆ เป็น
จำนวนมาก

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพท่ี 8

ฟองอากาศที่เกิดขึ้นขณะถา่ ยตัวอย่างลงบน 3M PetrifilmTM EB
ฟองเหล่านี้จะมีรูปร่างไม่แน่นอนและไม่เกี่ยวข้องกับโคโลนี
ดังภาพที่ 9

Enterobacteriaceae Count = 44
ภาพที่ 9

ชื่อเรอื่ ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าที่ : 17 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้งั ท่ี : วันทอี่ นมุ ัติ :

7. บนั ทึกคุณภาพ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

8. เอกสารอา้ งองิ

ค่มู ือการแปรผล. 3M Petrifilm Enterobacteriaceae count Plate. แผนกผลิตภัณฑจ์ ลุ ชวี วทิ ยาบริษทั

3 เอ็ม ประเทศไทย จำกัด. กรงุ เทพฯ

FDA. Bacteriological Analytical Manual (BAM), Reagents Index for BAM found at:
http://www.fda.gov/Food/ FoodScienceResearch/LaboratoryMethods/ucm055791.htm.

Horwitz, W. & Latimer, G. W. (eds) (2010) Official Methods of Analysis of AOAC International. 18th
edition, revision 3. Gaithersburg, Maryland, AOAC International.

ISO 7 2 1 8 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – General rules for microbiological
examination.

ISO 6 8 8 7 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – Preparation of test samples, initial
suspension and decimal dilutions for microbiological examination.

ISO 1 6 1 4 0 - 2 . Microbiology of the food chain – Method Validation -- Protocol for the validation
of alternative (proprietary) methods against a reference method.

ISO 2 1 5 2 8 - 2 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – Horizontal methods for the
detection and enumeration of Enterobacteriaceae – Part 2: colony count method.

ชื่อเร่อื ง : วธิ ีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 18 จาก 20

สำเนาท่ี : ทบทวนครั้งท่ี : วันท่ีอนมุ ตั ิ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (1/3)

การเตรียมสารละลายบฟั เฟอร์

ชอ่ื เร่ือง : วิธที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าที่ : 19 จาก 20

สำเนาที่ : ทบทวนครั้งท่ี : วนั ทีอ่ นมุ ัติ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (2/3)

การเตรยี มตัวอยา่ งสำหรับตวั อย่างน้ำเช่อื ม การเตรยี มตวั อย่างสำหรับ swab test

ชื่อเรือ่ ง : วธิ ที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หนา้ ท่ี : 20 จาก 20

สำเนาที่ : ทบทวนครง้ั ที่ : วนั ทอ่ี นุมตั ิ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (3/3)

วิธีการทดสอบ

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 11 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้งั ที่ : วนั ที่อนมุ ตั ิ :

6.5.2 สามารถนบั จำนวนเชอ้ื บน 3M PetrifilmTM EB Plates ได้โดยใชเ้ คร่อื งนับโคโลนีมาตรฐาน
หรือเครอื่ งขยายขนาดภาพท่ีมีการส่องสว่างประเภทอื่น ๆ ไมต่ ้องนบั โคโลนีบนขอบโฟมเนื่องจากเปน็ บริเวณที่ไม่
สมั ผสั กับอาหารเล้ียงเชื้อ ไมน่ บั ฟองอากาศปลอมท่อี าจเกดิ ขน้ึ

6.5.3 พื้นที่การเจริญเติบโตเป็นวงกลมขนาดประมาณ 20 ตารางเซนตเิ มตร การประมาณ
ค่าสามารถทำไดบ้ น 3M PetrifilmTM EB Plates ท่มี มี ากกว่า 100 โคโลนีโดยการนับจำนวนโคโลนใี นช่องสเ่ี หล่ียม
สองชอ่ งหรอื มากกวา่ และหาคา่ เฉล่ียจำนวนโคโลนีต่อช่อง คณู ค่าเฉล่ียนน้ั ดว้ ย 20 เพอ่ื คำนวณค่าโคโลนีท่ีนับได้
โดยประมาณตอ่ แผ่นอาหารเล้ยี งเช้ือหน่ึงแผ่น

6.5.4 เมื่อโคโลนีมีจำนวนมาก 3M PetrifilmTM EB Plates จะมีสีของเจลเข้มขึ้น หรือแผ่น
อาหารอาจเปลี่ยนเปน็ สเี หลืองทั้งหมด และมีลกั ษณะใดลักษณะหน่ึงหรือมที ง้ั สองลักษณะ ดงั ต่อไปนี:้ โคโลนขี นาด
เลก็ จำนวนมากท่ีแยกจากกันอย่างเหน็ ได้ชัด และ/หรือมฟี องก๊าซจำนวนมาก ในกรณีเช่นนี้ ให้จดบันทึกผลว่ามี
จำนวนมากเกินกวา่ ท่ีจะนบั ได้ (TNTC) กรณีที่จำเปน็ ต้องรู้จำนวนทแี่ ทจ้ ริง ให้ทำการเจอื จางเพมิ่ ข้นึ

6.5.5 หากไม่สามารถนับ 3M Petrifilm EB Plates ภายใน 1 ชว่ั โมงหลงั จากนำออกจากตู้บ่ม
แลว้ อาจนำแผน่ อาหารนน้ั แช่แขง็ ไว้ในภาชนะที่ปิดได้สนิทท่ีอุณหภูมิตำ่ กวา่ หรือเทา่ กับ -15 องศาเซลเซียส เป็น
เวลาไม่เกินหนง่ึ สปั ดาหเ์ พื่อนับจำนวนโคโลนีในภายหลงั

ช่อื เรือ่ ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าท่ี : 12 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้ังท่ี : วันทีอ่ นุมตั ิ :

6.5 การแปลผล

ภาพ รายละเอียด
อินดิเคเตอร์บนแผ่นเพาะเช้ือ 3M PetrifilmTM EB จะยอ้ มสที ุกโคโลนี
Enterobacteriaceae Count = 13 แผ่นเพาะเช้ือให้เป็นสแี ดง แผน่ ฟิล์มด้านบนจะดกั ฟองก๊าซท่ีสร้างจาก
ภาพท่ี 1 เชอ้ื แบคทีเรยี บางชนดิ สำหรบั แบคทีเรยี ที่สรา้ งกรดจะเห็นเปน็ โคโลนี
สแี ดงท่ีมโี ซนสีเหลอื งล้อมรอบ แบคทเี รียท่ีสร้างก๊าซและ/หรือกรดจะ
นับเปน็ เชอื้ กลุ่ม Enterobacteriaceae โดยมลี ักษณะบนแผ่น เพา ะ
เชื้อ 3M PetrifilmTM EB ดงั น้ี โคโลนสี แี ดงมฟี องก๊าซและไม่มีบริเวณ
กรด (ดังวงกลมหมายเลข 1 ของภาพท่ี 1) โคโลนีสแี ดงมบี ริเวณกรด
แต่ไมม่ กี ารสร้างก๊าซ (ดงั วงกลมหมายเลข 2 ของภาพท่ี 1) หรือโคโลนี
สีแดงที่มีการสร้างทั้งก๊าซและกรด (ดังวงกลมหมายเลข 3 ของ
ภาพท่ี 1) ลักษณะของฟองก๊าซอาจแตกตา่ งกันไป ฟองกา๊ ซอาจเบียด
โคโลนีจนเปน็ ขอบลอ้ มรอบฟองกา๊ ซ (ดังวงกลมหมายเลข 4 ของ
ภาพที่ 1)

ชอื่ เรื่อง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 13 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนครง้ั ท่ี : วนั ท่อี นมุ ัติ :

ภาพ รายละเอยี ด

แสดงลักษณะแผน่ เพาะเช้ือ 3M PetrifilmTM EB ท่มี จี ำนวนโคโลนี
ของ Enterobacteriaceae อยจู่ ำนวนนอ้ ย และมีจำนวนของโคโลนี
ที่ไมใ่ ช่ Enterobacteriaceae อยจู่ ำนวนมาก ไมต่ ้องนับโคโลนีที่
ปรากฎบนขอบฟิล์มเพราะโคโลนีเหลา่ นี้เจริญเตบิ โตอยนู่ อกสภาวะ
ทกี่ ำหนดไว้

Enterobacteriaceae Count = 9
ภาพที่ 2

จากภาพท่ี 3-8 ใหส้ งั เกตการเปลี่ยนแปลงสีของเจล ถา้ จำนวนของ
Enterobacteriaceae เพิ่มขึ้นสีของเจลจะอ่อนลงจากสีม่วงเปน็
สเี หลืองหรือส้ม

Enterobacteriaceae Count = 0
ภาพที่ 3

ชอ่ื เร่อื ง : วิธีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หน้าที่ : 14 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้ังท่ี : วนั ท่ีอนุมตั ิ :

ภาพ รายละเอียด

Enterobacteriaceae Count = 35
ภาพที่ 4

ช่วงการนบั ที่เหมาะสมบนแผ่น 3M PetrifilmTM EB อย่ทู ี่ 10-150
โคโลนี การประมาณจำนวนโคโลนีทำได้เมือ่ ในแผ่นมีจำนวน
มากกว่า 150 โคโลนี ในการนับจำนวนโคโลนใี น 1 ช่องตาราง
หรือมากกว่า แล้วหาค่าเฉลี่ยของจำนวนโคโลนีต่อ 1 ช่อง
จากนั้นจึงนำค่าเฉลี่ยมาคูณด้วย 20 (พื้นที่วงกลมในกา ร
เจรญิ เติบโตของแบคทเี รยี ) และรายงานจำนวนโคโลนีในแผ่นที่ได้
เป็นค่าคาดประมาณ

Enterobacteriaceae Count = 77
ภาพทื่ 5

ชอ่ื เร่ือง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 15 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนคร้งั ท่ี : วันท่อี นุมัติ :

ภาพ รายละเอียด

แผ่น 3M PetrifilmTM EB ท่มี จี ำนวนมากกว่า 150 โคโลนีและไม่
สามารถนบั แบบประมาณค่าได้ ให้รายงานผลเป็น TNTC (มากเกิน
กว่าจะนับได้) จากภาพที่ 6 จะเห็นลักษณะของเนื้อเจลจะมี
สีออ่ นลง เน่ืองจากมีจำนวนโคโลนเี ล็ก ๆ และฟองก๊าซเปน็ จำนวน
มาก

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพที่ 6

จากภาพที่ 7 มจี ำนวนโคโลนมี ากกว่าจะนับได้ จนทำใหไ้ มส่ ามารถ
เห็นลกั ษณะของบริเวณกรดและฟองกา๊ ซได้ชัดเจนสีของเน้ือเจ ลท่ี
อ่อนลง บง่ บอกว่าเป็นลกั ษณะของ TNTC

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพท่ี 7

ช่อื เรอื่ ง : วิธที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ที่ : 16 จาก 20
สำเนาท่ี : ทบทวนครงั้ ท่ี : วนั ทีอ่ นมุ ตั ิ :

ภาพ รายละเอียด

จากลกั ษณะบนแผ่น 3M PetrifilmTM EB ในภาพที่ 8 บ่งบอกว่า
เป็น TNTC เน่ืองจากเนอื้ เจลมีสีอ่อนลงและมีโคโลนีเลก็ ๆ เป็น
จำนวนมาก

Enterobacteriaceae Count = TNTC
ภาพท่ี 8

ฟองอากาศที่เกิดขึ้นขณะถา่ ยตัวอย่างลงบน 3M PetrifilmTM EB
ฟองเหล่านี้จะมีรูปร่างไม่แน่นอนและไม่เกี่ยวข้องกับโคโลนี
ดังภาพที่ 9

Enterobacteriaceae Count = 44
ภาพที่ 9

ชื่อเรอื่ ง : วิธที ดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าที่ : 17 จาก 20
สำเนาที่ : ทบทวนคร้งั ท่ี : วันทอี่ นมุ ัติ :

7. บนั ทึกคุณภาพ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

8. เอกสารอา้ งองิ

ค่มู ือการแปรผล. 3M Petrifilm Enterobacteriaceae count Plate. แผนกผลิตภัณฑจ์ ลุ ชวี วทิ ยาบริษทั

3 เอ็ม ประเทศไทย จำกัด. กรงุ เทพฯ

FDA. Bacteriological Analytical Manual (BAM), Reagents Index for BAM found at:
http://www.fda.gov/Food/ FoodScienceResearch/LaboratoryMethods/ucm055791.htm.

Horwitz, W. & Latimer, G. W. (eds) (2010) Official Methods of Analysis of AOAC International. 18th
edition, revision 3. Gaithersburg, Maryland, AOAC International.

ISO 7 2 1 8 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – General rules for microbiological
examination.

ISO 6 8 8 7 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – Preparation of test samples, initial
suspension and decimal dilutions for microbiological examination.

ISO 1 6 1 4 0 - 2 . Microbiology of the food chain – Method Validation -- Protocol for the validation
of alternative (proprietary) methods against a reference method.

ISO 2 1 5 2 8 - 2 . Microbiology of food and animal feeding stuffs – Horizontal methods for the
detection and enumeration of Enterobacteriaceae – Part 2: colony count method.

ชื่อเร่อื ง : วธิ ีทดสอบหาปริมาณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หนา้ ท่ี : 18 จาก 20

สำเนาท่ี : ทบทวนครั้งท่ี : วันท่ีอนมุ ตั ิ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (1/3)

การเตรียมสารละลายบฟั เฟอร์

ชอ่ื เร่ือง : วิธที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหัสเอกสาร : หน้าที่ : 19 จาก 20

สำเนาที่ : ทบทวนครั้งท่ี : วนั ทีอ่ นมุ ัติ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (2/3)

การเตรยี มตัวอยา่ งสำหรับตวั อย่างน้ำเช่อื ม การเตรยี มตวั อย่างสำหรับ swab test

ชื่อเรือ่ ง : วธิ ที ดสอบหาปรมิ าณ Enterobacteriaceae โดยใช้
Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates

หมายเลข : รหสั เอกสาร : หนา้ ท่ี : 20 จาก 20

สำเนาที่ : ทบทวนครง้ั ที่ : วนั ทอ่ี นุมตั ิ :

Diagram of procedure for Petrifilm™ Enterobacteriaceae Count Plates (3/3)

วิธีการทดสอบ