คำทับศัพท์และศัพท์บัญญัติ

คาทบั ศัพท์และศัพท์บัญญตั ิ

ประเทศไทยมีการติดตอ่ กบั ตา่ งประเทศ ส่งผลไหม้ ีภาษาต่างประเทศเขา้ มาในไทยเป็นจานวนมาก

ดว้ ยเหตุน้ีจึงมีการผกู คาศพั ทข์ ้ึนมาใหม่ใหม้ ีความหมายตรงตามคาศพั ทเ์ ดิมเพอ่ื ใหเ้ ขา้ ใจง่าย การรียกคาท่ีคิดข้ึนมา

ใหม่ มีความหมายตามศพั ทท์ ี่ตอ้ งการน้ีเรียกวา่ ศพั ทบ์ ญั ญตั ิ

การบญั ญตั ิศพั ทส์ ่วนใหญ่ประกอบคาข้ึนจากคาศพั ทภ์ าษาไทย ภาษาบาลี และภาษาสนั สกฤต ซ่ึงจะมี

คณะกรรมการบญั ญตั ิศพั ท์ ประกอบไปดว้ ย ผรู้ ู้และผทู้ รงคุณวฒุ ิจากสถาบนั และมหาวทิ ยาลยั ต่างๆ ที่เป็น

ผเู้ ชี่ยวชาญดา้ นภาษา มาเป็นผคู้ ิดหาคาศพั ทบ์ ญั ญตั ิข้ึน ถา้ ประกาศใชแ้ ละผใู้ ชย้ อมรับคาบญั ญตั ิน้นั จนไดร้ ับ

ความนิยมคาศพั ทน์ ้ีก็จะเป็นศพั ทบ์ ญั ญตั ิ

ความหมายของคาทบั ศพั ทแ์ ละศพั ทบ์ ญั ญตั ิ

คาทบั ศัพท์ คือ การเขียนคาในภาษาหน่ึง มาเป็นภาษาไทย ดว้ ยตวั อกั ษรและตามอกั ขรวธิ ีของภาษาไทย

การใชค้ าทบั ศพั ทค์ วรใชใ้ นกรณีท่ีไมม่ ีคาไทย คาบาลีหรือคาสันสกฤตบญั ญตั ิไว้ เพ่ือฝึกฝนการใชภ้ าษาไทยให้

ถูกตอ้ งและเป็นการอนุรักษภ์ าษาไทย เช่น ควรใชค้ าตา่ งๆ

ศัพท์บญั ญตั ิ คือ คาที่บญั ญตั ิข้ึนใหม่ในภาษาไทย โดยราชบณั ฑิตยสถานเป็นผรู้ ับรอง เพอ่ื รองรับศพั ทใ์ หม่

ๆ ท่ีเกิดข้ึนตามเทคโนโลยแี ละความกา้ วหนา้ ดา้ นตา่ งๆของโลก

หลกั การบญั ญตั ิศพั ทม์ ี ๒ ประการ ดงั น้ี

๑.การเกดิ คาใหม่

๑.๑ การคิดคาศพั ทไ์ ทยใหต้ รงกบั ความหมายเดิมของคาน้นั ๆใหม้ ากที่สุด เช่น

ศพั ทบ์ ญั ญตั ิ ภาษาองั กฤษ

น้าคา้ งแขง็ Frost

ตลาดมืด Black market

ค่าผา่ นทาง Toll

เครือข่าย Network

ปี แสง Light year

พดั ลม Fan

โลกเสรี Free world

เรือดาน้า Submarine

ไมข้ ีดไฟ Match

ลูกเสือ Boy scout

ไฟฟ้ า electricity

๔๘

๑.๒ ถา้ หาคาไทยไดไ้ มเ่ หมาะสม ใหส้ ร้างคาใหมโ่ ดยใชค้ าภาษาบาลีและสนั สกฤต ซ่ึงตอ้ งเป็นคาท่ีมีใชม้ า

ก่อนและสามารถออกเสียงไดง้ ่าย

ศพั ทบ์ ญั ญตั ิ ภาษาองั กฤษ

ทฤษฎี theory

วฒั นธรรม culture

ปรัชญา philosophy

กิจกรรม activity

มลพษิ pollution

มหาวทิ ยาลยั university

วทิ ยาศาสตร์ science

ยานอวกาศ spacecraft

โทรทศั น์ television

ไปรษณียบตั ร postcard

บุคลิกภาพ personality

ธนาคาร bank

ธญั พืช cereal

๔๙

ตวั อย่าง ศพั ทบ์ ญั ญตั ิท่ีใชใ้ นสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ

สาระการเรียนรู้ ศพั ทบ์ ญั ญตั ิ ภาษาองั กฤษ
image
ภาษาและวรรณคดี จินตภาพ style
series
ท่วงทานองการแต่ง mean
mode
คณิตศาสตร์ อนุกรม biophysics
nutrition
คา่ เฉล่ีย Global warming
video
ฐานนิยม Electronic mail (E-mail)
software
วทิ ยาศาสตร์ ชีวฟิ สิกส์ Free world
Political party
โภชนาการ demand
Mixed media
ภาวะโลกร้อน rhythm
melody
เทคโนโลยแี ละสารสนเทศ วดี ิทศั น์ health
incompetence
ไปรษณียอ์ ิเลก็ ทรอนิกส์(อีเมล)

ส่วนชุดคาสงั่ ,ซอฟตแ์ วร์

สังคมศาสตร์ โลกเสรี

พรรคการเมือง

อุปสงค์

ศิลปะและวฒั นธรรม งานส่ือผสม

จงั หวะ

ทานอง

สุขศึกษาและพลศึกษา สุขภาพ

ภาวะไร้สมรรถภาพ

๕๐

๒. การทบั ศัพท์ ในกรณีที่ไมส่ ามารถหาคาที่เหมาะสมได้ ท้งั คาภาษาไทยและคาภาษาบาลีสันสกฤต ใหใ้ ชว้ ธิ ีทบั

ศพั ท์ เช่น

คาทบั ศพั ท์ ภาษาองั กฤษ

เบียร์ beer

ฟิ ลม์ film

คอมพิวเตอร์ computer

ซีเมนต์ cement

เคก้ cake

แซนดว์ ชิ sandwich

แบดมินตนั badminton

ช็อกโกแลต chocolate

โอลิมปิ ก olympic

เวบ็ ไซต์ website

ทรัมเป็ ต trumpet

เส้ือเชิ้ต shirt

ออกซิเจน oxygen

หลกั การทบั ศัพท์

๑. การทบั ศพั ทใ์ หถ้ อดอกั ษรในภาษาเดิมเพ่อื พอควรแก่การแสดงที่มาของรูปศพั ท์ และใหเ้ ขียนในรูปอา่ นไดส้ ะดวก

ในภาษาไทย เช่น

Cholesterol = คอเลสเทอรอล(คนไทยไม่ถนดั พดู เสียงมี h ควบ จึงคงเหลือเพยี งเสียง c )

Form= ฟอร์ม ( พยญั ชนะ r ไม่ออกเสียงในภาษาไทย ใหใ้ ส่เคร่ืองหมายทณั ฑฆาตกากบั )

๒. คาทบั ศพั ทท์ ่ีใชก้ นั มานานจนถือเป็นภาษาไทยและปรากฏในพจนานุกรมฉบบั ราชบณั ฑิตยสถานแลว้ ใหใ้ ช้

ตอ่ ไปตามเดิม เช่น

Chocolate = ช็อกโกแลต

Gas = แกส๊

๓. คาวสิ ามานยนามท่ีใชก้ นั มานานแลว้ อาจใชต้ ่อไปตามเดิม เช่น

Vicyoia = วกิ ตอเรีย

Louis = หลุยส์

๔. ศพั ทว์ ชิ าการซ่ึงใชเ้ ฉพาะกลุ่ม ไมใ่ ช่ศพั ทท์ วั่ ไป อาจเพ่มิ หลกั เกณฑข์ ้ึนตามความจาเป็น

๕๑

การใชค้ าทบั ศพั ท์ ควรใชใ้ นกรณีท่ีไมม่ ีคาไทย คาบาลีหรือสนั สกฤตบญั ญตั ิไว้ เพือ่ ฝึกฝนการใชภ้ าษาไทย
ใหถ้ ูกตอ้ งและเป็นการอนุรักษภ์ าษาไทย เช่น ควรใชค้ าตา่ ง ๆดงั น้ี

รถจกั รยานยนต์ แทนคาวา่ มอเตอร์ไซค์
สวสั ดีค่ะ สวสั ดีครับ แทนคาวา่ ฮลั โหล
ตกลงค่ะ ตกลงครับ แทนคาวา่ โอเค
โทรทศั น์ แทนคาวา่ ทีวี

สรุปความรู้
๑. ศัพท์บัญญตั ิ คือ การคิดคาศพั ทโ์ ดยใชค้ าภาไทย ภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต แทนคาศพั ท์

ภาษาองั กฤษ โดยผา่ นการพจิ ารณาจากคณะกรรมการผทู้ รงคุณวฒุ ิและมีการยอมรับจากผใู้ ชภ้ าษา
๒. หลกั ในการบญั ญตั ิศัพท์ ไดแ้ ก่ คิดคาศพั ทไ์ ทยใหต้ รงกบั ความหมายเดิม สร้างคาใหม่ โดยใชค้ าภาษา

บาลีสันสกฤต ที่สามารถออกเสียงไดส้ ะดวก ถา้ ไม่สามารถหาคาท่ีเหมาะสมได้ ใหใ้ ชค้ าทบั ศพั ท์
๓. คาทบั ศัพท์ เกิดจากการหาคาศพั ทอ์ ่ืนแทนที่คาภาษาตา่ งประเทศไดไ้ ม่เหมาะสม ในกรณีน้ีเราสามารถ

ใชค้ าภาษาตา่ งประเทศได้ แต่ถา้ คาตา่ งประเทศน้นั มีศพั ทบ์ ญั ญตั ิอยแู่ ลว้ ควรใชศ้ พั ทบ์ ญั ญตั ิแทนคา
ภาษาต่างประเทศน้นั

ศึกษาเพม่ิ เตมิ แนะนาเวบ็ ไซต์
หลกั การสร้างคาทบั ศพั ท์ ศพั ทบ์ ญั ญตั ิ คาเฉพาะกลุ่ม คาที่ใชใ้ นวงการต่าง ๆ
http://www.mahathai.ac.th/file/.%20ม.(1).ppt
คาทบั ศพั ทท์ ่ีมกั เขียนผดิ
http:www.bu.ac.th/Newsand Inform/bunews/2547/Aug47/thaiknow.html

๕๒

คาศัพท์ทางวชิ าการและวชิ าชีพ

คาศัพท์ทางวชิ าการ หมายถึง คาศพั ทท์ ี่กล่าวถึงหรืออธิบายเร่ืองราวท่ีเป็นความรู้ทางวชิ าการแขนงต่างๆ

ศพั ทว์ ชิ าการเป็นคาที่ผศู้ ึกษาวชิ าการน้นั ๆ จะเขา้ ใจร่วมกนั ไดด้ ี ส่วนมากเป็นคาท่ีรับมาจากภาษาตา่ งประเทศ

๑. ตวั อยา่ ง ศพั ทก์ ารศึกษา

๑.๑ ความถนดั ( Aptitude ) ความสนั ทดั ๑.๒ เจตคติ , ท่าที ( Attitude) ความรู้สึกนึกคิด

๑.๓ นิทรรศการ (Exhibtion) การแสดงสิ่งของต่าง ๆ

๑.๔บุคลิกภาพ (Personality) ผลรวมของพนั ธุกรรมและประสบการณ์ของแตล่ ะบุคคล

๑.๕ประสบการณ์ (Experience) ความจดั เจน

๑.๖ อาจารยท์ ี่ปรึกษา (Adviser ) อาจารยผ์ ใู้ หค้ าแนะนาหรือดูแลทางการศึกษาแก่นกั ศึกษา นกั เรียนจานวนหน่ึง

-สารเสพติด หมายถึงสารเคมีที่มีฤทธ์ิเม่ือเสพเขา้ ร่างกายแลว้ ทาใหผ้ เู้ สพเลิกไม่ไดต้ อ้ งเสพอีก

-โรคพษิ สุราเร้ือรัง หมายถึง โรคท่ีเกิดจากการดื่มสุรามากเป็นเวลานาน มีอาการสมองและประสาทเส่ือม

มือส่นั เดินเซ สติปัญญาเส่ือม

-วชิ าชีพ หมายถึง อาชีพที่ตอ้ งอาศยั วชิ าความรู้ความชานาญ

๒.ตวั อยา่ ง ศพั ทค์ ณิตศาสตร์

๒.๑ ตวั ประกอบ( Factor) ส่วนที่คุณกนั ข้ึนเป็นจานวน ๒.๒ แผนภมู ิ (Chart) แผนท่ีสังเขป

๒.๓ มธั ยฐาน( Median) ปานกลาง ๒.๔สมการ( Equation) ส่วนเท่ากนั

๒.๕คอร์ด ( Chord) เส้นตรงที่ตดั เส้นโคง้ ๒. ๖สัญญลกั ษณ์ (Symbol) เคร่ืองหมาย

๒.๗สมมาตร( Symmetry) ความมีส่วนสดั รับกนั

-เศษส่วน ทศนิยม เซต ตรรกยะ อตรรกยะ จานวนจริง จานวนเตม็ แคลคูลสั ตรีโกณมิติ

ฟังกช์ นั พาราโบลา โคไซน์ ทฤษฎีบท เรขาคณิต องศา

๓. ตวั อยา่ ง ศพั ทภ์ าษาไทย

- การเปรียบเทียบแบบอุปลกั ษณ์(metaphor) หมายถึง การเปรียบเทียบของส่ิงหน่ึงวา่ เป็นหรือคืออีกสิ่งหน่ึง

- จินตภาพ(image) หมายถึง ภาพที่เกิดจากความนึกคิดหรือท่ีคิดวา่ ควรจะเป็นเช่นน้นั

อุปมา อุปลกั ษณ์ บุคคลวตั การพินิจ วรรณกรรม วรรณคดี อติพจน์ บริบท คติพจน์

๔. ตวั อยา่ งคาศพั ทว์ ทิ ยาศาสตร์

-เซลล(์ cell) หมายถึงโครงสร้างหน่วยและหน่วยทางานท่ีเลก็ ที่สุดของสิ่งมีชีวติ

-เอนไซม(์ enzyme) หมายถึง สารอินทรียท์ ่ีมีโครงสร้างซบั ซอ้ นประเภทโปรตีน มีปรากฏอยเู่ ซลลท์ ่ีมีชีวติ

ของพชื และสัตว์ ทาหนา้ ท่ีเป็นตวั เร่งปฏิกิริยาเคมีของกรรมวธิ ีต่างๆทางชีววทิ ยา

๕๓

-วติ ามิน( หมายถึง กลุ่มสารอินทรียซ์ ่ึงเป็นสารอาหารจาเป็นท่ีร่างกายตอ้ งการแต่เพียงจานวนนอ้ ยๆและ
ขาดไม่ได้ หากขาดจะทาใหอ้ วยั วะในร่างกายทางานผดิ ปกติและเกิดโรคได้
-พลาสมา หมายถึง ส่วนประกอบของเลือดที่แยกเอาเมด็ เลือดออกมา
-เอทานอล หมายถึง สารของเหลวระเหยง่าย มีกลิ่น มีรสแรง
สิ่งมีชีวติ ระบบนิเวศน์ สมบตั ิของสาร แรงโนม้ ถ่วง แรงยดึ เหน่ียว พลงั งาน พนั ธุกรรม ปฏิกิริยาเคมี
การเผาผลาญพลงั งาน ความหลากหลายทางชีวภาพ โมเมนตมั ไอโซโทป
๕. ตวั อยา่ งศพั ทส์ งั คมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
-ชาติพนั ธุ์(ethnos) หมายถึง กลุ่มท่ีมีพนั ธะเก่ียวขอ้ งกนั และที่แสดงเอกลกั ษณ์ออกมาโดยการผกู พนั
ลกั ษณาการของเช้ือชาติและสัญชาติเขา้ ดว้ ยกนั
-วฒั นธรรม(cultural) หมายถึงสิ่งท่ีทาความเจริญงอกงามใหแ้ ก่หมู่คณะ เช่นวฒั นธรรมไทย วฒั นธรรมการ
แต่งกาย วถิ ีชีวติ ของหม่คู ณะ เช่น วฒั นธรรมพ้ืนบา้ น วฒั นธรรมชาวเขา
การผลิต การบริโภค เศรษฐกิจ ระบบการเมืองการปกครอง เศรษฐกิจพอเพียง มาตรา ศาสนพธิ ี
๖. ตวั อยา่ งศพั ทส์ ุขศึกษาและพลศึกษา
-สุขสมรรถนะ(health related fitness) หมายถึง ความสัมพนั ธ์และเกี่ยวขอ้ งกนั ของสุขภาพและสมรรถภาพ
ทางกาย การมีสมรรถภาพทางกายที่ดีจะช่วยใหเ้ ป็นผทู้ ่ีมีสุขภาพดี สามารถประกอบกิจการตา่ งๆใน
ชีวติ ประจาวนั ไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพและยงั มีกาลงั งานเหลือที่จะสามารถใชใ้ นกิจกรรมนนั ทนาการในเวลา
วา่ งและยามฉุกเฉินได้
๗. ตวั อยา่ งศพั ทก์ ารงานอาชีพและเทคโนโลยี
-หน่วยประมวลผลกลาง(Central Processing Unit : CPU) หมายถึงส่วนที่ทาหนา้ ที่ปฏิบตั ิตามคาสั่งท่ี
รับมาจากหน่วยรับขอ้ มูล และควบคุมการปฏิบตั ิงานของเคร่ืองคอมพิวเตอร์
-หน่วยความจาหลกั (main memory) หมายถึง อุปกรณ์เกบ็ ขอ้ มูลหลกั ในคอมพิวเตอร์
ดาวนด์ โหลด ไฟล์ เวบ็ เพจ โฮมเพจ เวบ็ บอร์ด โปรแกรม เครือขา่ ย
๘. ตวั อยา่ งศพั ทศ์ ิลปะ(ดนตรี นาฏศิลป์ ทศั นศิลป์ )
กระบวนเพลง(movement) หมายถึง บทตา่ งๆของเพลงหน่ึงๆแต่ละบท แตล่ ะกระบวนน้นั จะจบในตวั เอง
คอนแชร์โต( concerto) หมายถึงบทประพนั ธ์เพลงที่กาหนดใหม้ ีเคร่ืองดนตรีเด่ียวมีบทบาทเด่นเล่นประชนั
น้าเสียงและลีลาไปกบั ดุริยางค์
ประติมากรรม สถาปัตยกรรม จิตรกรรม หุ่นร่าง ภาพปะติด การแรเงา ทศั นศิลป์ การประเทา้

๕๔
คาศัพท์ทางวชิ าชีพ
๑. ตวั อยา่ งศพั ทว์ ชิ าชีพครู

-ผเู้ รียนเป็นศูนยก์ ลาง (child centered) หมายถึง การจดั การเรียนการสอนดว้ ยวธิ ีการที่ผเู้ รียนมีส่วนร่วมใน
การเรียนรู้ ทากิจกรรม และปฏิบตั ิจริงจนคน้ พบขอ้ ความรู้และวธิ ีการปฏิบตั ิดว้ ยตนเอง
๒. ตวั อยา่ งศพั ทท์ นั ตแพทย์
-โรคปริทนั ต์ (periodontal disease) หมายถึง โรคที่เกิดกบั อวยั วะรอบฟัน นน่ั คือเหงือกและกระดูกเบา้ ฟัน
๓. ตวั อยา่ งศพั ทแ์ พทย์
- อลั ไซเมอร์ หมายถึง โรคที่มีเซลลส์ มองตายมากกวา่ ปกติ เน่ืองมีสารท่ีผดิ ปกติเกิดข้ึนในสมองไปทาลาย
เซลลส์ มอง
๔. ตวั อยา่ งศพั ทก์ ฎหมาย
-คดีอาญา (criminal case ) หมายถึง คดีที่เก่ียวกบั ความผดิ และมีโทษ ซ่ึงกาหนดไวใ้ นประมวลกฎหมาย
อาญาและกฎหมายอื่นๆ เช่นพระราชบญั ญตั ิตา่ งๆที่มีโทษทางอาญา เช่นความผดิ ตามพระราชบญั ญตั ิ
อาวธุ ปื น พระราชบญั ญตั ิจราจรทางบก
-กระทงความ หมายถึง ขอ้ หน่ึงๆของความอาญาที่วนิ ิจฉยั ความผดิ เป็นกิจจะลกั ษณะต่างกนั
-คดีดา หมายถึง คดีท่ียงั อยใู่ นระหวา่ งการพิจารณาของศาล
๕. ตวั อยา่ งศพั ทก์ ีฬา เช่นเหรียญทอง นกั เตะ อุน่ เคร่ือง ผจู้ ดั การทีม ทีมลูกหนงั เขา้ รอบ ตกรอบ ชิงแชมป์
๖. ตวั อยา่ งศพั ทส์ ่ือสารมวลชนเช่น คลื่นวทิ ยุ ทีมงาน ผสู้ ่ือขา่ ว เสนอข่าว นกั ขา่ ว ผปู้ ระกาศข่าว
แหล่งขา่ ว วเิ คราะห์ข่าว พาดหวั ขา่ ว
๗. ตวั อยา่ งศพั ทธ์ ุรกิจ เช่น โปรกเกอร์ ตลาดหุน้ ดชั นี ตลาดหลกั ทรัพท์ พกั หน้ี ประนอมหน้ี หน้ีเสีย
หน้ีท่ีไม่ก่อใหเ้ กิดรายได(้ (NPL) อุปสงค์ อุปทาน รายไดป้ ระชาชาติ เครดิต เดบิต ทุน ตลาด
๘. ตวั อยา่ งศพั ทก์ ารเมืองเช่น ประชุมสภา ฝ่ ายคา้ น ฝ่ ายรัฐบาล เปิ ดสภา เขา้ ชื่อถอดถอน
อภิปรายไม่ไวว้ างใจ งดออกเสียง คดั คา้ น เอกฉนั ท์
สรุปความรู้
๑.คาศพั ทท์ างวชิ าการ เป็นคาศพั ทท์ ี่ใช้อธิบายความรู้ในวงวชิ าการต่างๆซ่ึงอาจเป็นคาศพั ทท์ างวชิ าการท่ี
บญั ญตั ิข้ึน หรือเป็นคาทบั ศพั ทภ์ าษาองั กฤษ
๒. คาศพั ทท์ างวชิ าการ เป็นคาศพั ทท์ ี่เกย่ี วข้องกบั การประกอบอาชีพต่าง ๆ เช่น แพทย์ นกั กฎหมาย
ครู นกั ปกครอง

ศึกษาเพ่มิ เติม เวบ็ ไซตแ์ นะนา ศพั ทบ์ ญั ญตั ิวชิ าการ
http://rirs3.royin.go.th/coinges/webcoinag.php