ศิลปะไทย-วิวัฒนาการลวดลายไทย

บทเรยีนโมดลู

รวหชิัสวาชาศลิ20ป30ะ0ไ-ท10ย05

หนวยการเรยนที1่

เร่องววฒันาการลวดลายไทย

จดัทำโดย: ประเภทวชาศิลปกรรม
กาญจนาภสเิาษขกาววทชายคาลอัยมพชวาเงตทออรงกหราลฟวกง
นายธรรมนญูเศวตสทุธิสริกลุ

2ก3

บทเรียนโมดูล ชุดท่ี 1 เรื่อง วิวัฒนาการลวดลายไทย จัดทำขึ้นเพื่อใช้ประกอบการสอน
กับนักเรียนระดับชั้น ปวช. สาขาวิชาคอมพิวเตอร์กราฟิก และสาขาวิชาช่างทองหลวงวิชาศิลปะไทย
รหัสวิชา20300-1005 โดยให้ผู้เรียนเข้าใจง่าย ผู้เรียนสามารถศึกษาด้วยตนเอง เพื่อให้มีทักษะความรู้
พื้นฐานก่อนที่จะศึกษาเนื้อหานั้นจริง ๆ และเพิ่มเติมเนื้อหาบางตอนเพื่อให้ช่วยเสริมความรู้ความเข้าใจ
แกผ่ ู้เรียน นอกจากนี้ยงั ได้เพ่ิมในกจิ กรรมเสริมใหผ้ ู้เรียนมีประสบการณก์ ว้างขวางยง่ิ ขน้ึ

ผู้จัดทำบทเรียนโมดูลฉบับนี้หวังเป็นอย่างยิ่งว่าบทเรียนโมดูลชุดนี้จะช่วยให้ผู้เรียนได้รับความรู้
ความเข้าใจเกี่ยวกับวิวัฒนาการลวดลายไทย อย่างไรก็ตามบทเรียนโมดูลเล่มน้ีอาจมีข้อบกพร่อง
ผดิ พลาดบางจดุ ขอให้ท่านผู้อ่านโปรดแจ้งให้ข้าพเจ้าทราบดว้ ยจะขอบคุณเป็นอย่างย่ิง ข้าพเจ้ายินดีรับ
ฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากท่าน และพร้อมที่จะนำมาแก้ไขปรับปรุงบทเรียนโมดูลเล่มนี้ให้มีความ
ถกู ต้องตอ่ ไป

นายธรรมนูญ เศวตสุทธิสิรกิ ลุ

24

เรอ่ื ง ................................................................................................................................................................................ หน้า
คำนำ.................................................................................................................................................................................... ก
คำช้ีแจงในการใช้โมดลู สำหรบั นกั เรียน ...................................................................................................................................................................1
สาระสำคัญ ...................................................................................................................................................................................................................................2
จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้..........................................................................................................................................................................................................2
แบบทดสอบกอ่ นเรียน.........................................................................................................................................................................................................3
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น ............................................................................................................................................................................................5
ใบความรู้.........................................................................................................................................................................................................................................6
แบบทดสอบหลังเรยี น .......................................................................................................................................................................................................20
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน........................................................................................................................................................................................... 22

1

คำช้ีแจงในการใช้โมดูลสำหรบั นักเรียน

การใช้บทเรียนโมดูลให้เกิดประสิทธิภาพต่อการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนได้อย่างสูงสุด
นกั เรียนควรปฏิบตั ดิ งั นี้

1. การเตรียมตัวของนักเรียน
ศึกษาบทเรียนโมดูลก่อนล่วงหน้าก่อนที่จะทำการค้นคว้า หรือปฏิบัติกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้มี

ความรู้ ความสามารถ ความเข้าใจเก่ียวกับบทเรียนทีท่ ำการสอน จุดประสงค์ต่างๆ สื่อ อุปกรณ์ในการ
จัดการเรียน การสอน สามารถทำการค้นคว้าคว้าอย่างถกู วธิ ี

1.1 วางแผน และจัดเตรียมอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการเรียนรู้ของตัวเองหรือของกลุ่มให้พร้อม
สำหรับการปฏิบัตกิ ิจกรรมตามท่ไี ดร้ ับมอบหมาย

2. ดำเนินการจัดกิจกรรมในแตล่ ะครัง้ นกั เรยี นควรปฏิบตั ิ ดังนี้
2.1 ศึกษาข้อมูลก่อนการทำกิจกรรมให้มีความเข้าใจ หากพบปัญหาให้ปรึกษาครูผู้ทำการสอน
เพมิ่ เตมิ
2.2 ปฏิบตั กิ ิจกรรมต่าง ๆ ตามลำดับข้นั ตอนทกี่ ำหนด ดังนี้
2.2.1 นกั เรยี นทําแบบทดสอบความร้กู ่อนเรียน
2.2.2 นกั เรยี นศกึ ษาเนื้อหาความรใู้ ห้เขา้ ใจและปฏิบัติได้
2.2.3 นกั เรียนทาํ แบบทดสอบความรู้หลังเรยี น

2

สาระสำคัญ

มนุษย์เราน้นั จัดว่าเปน็ สตั ว์ประเสริฐกว่าสัตว์ท้ังหลายในโลก เพราะรจู้ ักรับประทานอาหารท่ีมี
คณุ คา่ มีประโยชน์ รู้จกั การพักผ่อน การปรับตัวให้เข้ากบั ธรรมชาติ ได้อยา่ งดีเย่ียมมาแตด่ กึ ดำบรรพ์
ฉะนนั้ มนุษย์จึงมีมันสมองดีกว่าสตั ว์ร้จู ักการแบ่งเช้ือชาตแิ บง่ ผิวพรรณ มีภาษาพดู ภาษาเขยี น
ขนบธรรมเนยี มประเพณี วัฒนธรรมและถนิ่ ท่ีอยเู่ ปน็ ของตนเอง แตก่ ารท่ีไดร้ ปู แบบดังกล่าวได้นั้น
จะต้องเกดิ จากประสบการณ์ปัจจัยตา่ ง ๆ และส่งิ บันดาลใจหลายทาง สำหรบั รูปแบบศลิ ปะไทยของเรา
น้ัน มีววิ ฒั นาการมาทุกยุคทุกสมัย
จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้

1 ด้านความรู้
1.1 สามารถจำแนกประเภทลกั ษณะของศลิ ปะไทยในยุคต่างๆได้
1.2 สามารถบอกความแตกตา่ งของศิลปะไทยในยุคต่างๆได้

2 ดา้ นทกั ษะ
2.1 มีทกั ษะในเขียนการลวดลายไทยพ้ืนฐานได้
2.2 สามารถคดั ลอกลวดลายตามลักษณะของลวดลายไทยในอดตี ได้

3 ดา้ นคุณลักษณะท่พี งึ ประสงค์
3.1 นักเรยี นมคี วามต้งั ใจในการเรยี นรู้
3.2 นักเรยี นสามารถร่วมตอบขอ้ ซักถามกับผู้สอน

3

แบบทดสอบก่อนเรียน
วิชา ศลิ ปะไทย รหสั วิชา 20300-1005

เรื่องววิ ฒั นาการของลวดลายไทย

คำช้ีแจง : จงเลอื กคำตอบท่ีถกู ตอ งท่ีสุดเพยี งขอเดียว ทำเคร่ืองหมาย X ลงในกระดาษคำตอบ
1. ศลิ ปะไทยมีความหมายตรงกับภาษาอังกฤษวา อะไร

ก. thai art
ข. thai painting
ค. thai sculpture
ง. thai arohitecture
2. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายวาอะไร
ก. ผลงานที่ไดรับรางวลั แหงชาติ
ข. ผลงานสรางสรรคศ ิลปะของคนไทย
ค. ผลงานศลิ ปะทีแ่ สดงเอกลักษณป ระจำชาติไทย
ง. ผลงานศิลปะทสี่ รา งสรรคโ ดยศิลปนไทย
3. แรงบันดาลใจในการเขยี นลวดลายไทยคอื อะไร
ก. ธรรมชาติ
ข. วฒั นธรรม
ค. ศาสนา
ง. ภูมิประเทศ
4. อุดมคติความงามในเรือนรางมนุษยตามแบบไทยขอ ใดกลา วถูกตอ ง
ก. คว้ิ โกง ดังคันศร
ข. ปากดังผลจนั ทร
ค. ใบหนา กลม
ง. ไหลตั้งตรง

4

5. กระจบั ใชเปรยี บเทียบกบั ความงามสวนใดของสตรีไทย
ก. ปาก
ข. จมูก
ค. ค้วิ
ง. ตา

6. ลายไทยยคุ แรกที่มลี ักษณะคลายธรรมชาตปิ ระกอบดวยเถา ดอก ใบมชี ่อื เรียกวา อะไร
ก. ลายพันธพ ฤกษา
ข. ลายแบบธรรมชาติ
ค. ลายกระจงั
ง. ลายกนก

7. ลายกระจงั มีตนกำเนดิ มาจากอะไร
ก. ฟน ปลา ข. กลบี ขนนุ
ค. กลีบบัว ง. ใบเทศ

8. การแกะสลกั หยวกกลวยนยิ มใชก ระจงั ชนดิ ใด
ก. กระจังฟนปลา
ข. กระจงั ตาออย
ค. กระจังใบเทศ
ง. กระจงั ปฏิญาณ

9 การบากลวดลายมีชอ่ื เรียกอกี อยางวา อะไร
ก. สอดไส ข. แบงตวั
ค. หยัก ง. กาบ

10. ลายกระจงั ใบเทศใชโครงสรา งรูปทรงสีเ่ หลี่ยมที่มขี นาดสัดสว นกวางxยาวเทา ไร
ก. 2 x 3 ข. 1 x 2
ค. 1 x 1 ง. 1 x 4

5

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น
วิชา ศลิ ปะไทย รหัสวชิ า 20300-1005

เรือ่ งววิ ฒั นาการของลวดลายไทย

1. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายตรงกบั ภาษาอังกฤษวาอะไร
ก. thai art

2. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายวา อะไร
ค. ผลงานศลิ ปะที่แสดงเอกลกั ษณประจำชาติไทย

3. แรงบนั ดาลใจในการเขยี นลวดลายไทยคอื อะไร
ค. ศาสนา

4. อดุ มคตคิ วามงามในเรือนรางมนุษยต ามแบบไทยขอ ใดกลา วถูกตอง
ก. คิว้ โกง ดงั คนั ศร

5. กระจบั ใชเปรียบเทยี บกับความงามสว นใดของสตรีไทย
ก. ปาก

6. ลายไทยยุคแรกท่ีมีลักษณะคลา ยธรรมชาตปิ ระกอบดว ยเถา ดอก ใบมีช่อื เรียกวา อะไร
ก. ลายพนั ธพฤกษา

7. ลายกระจงั มีตน กำเนดิ มาจากอะไร
ก. ฟนปลา

8. การแกะสลกั หยวกกลว ยนิยมใชก ระจงั ชนดิ ใด
ก. กระจงั ฟนปลา

9 การบากลวดลายมชี ื่อเรียกอกี อยา งวาอะไร
ข. แบง ตวั

10. ลายกระจังใบเทศใชโ ครงสรางรูปทรงสีเ่ หลี่ยมทีม่ ขี นาดสดั สว นกวางxยาวเทาไร
ก. 2 x 3

6

ใบความรู้

ส่ิงบันดานใจทีท่ ำให้เกดิ วิวัฒนาการของลวดลายไทยพ้ืนฐาน
มนุษย์เรานั้นจัดว่าเป็นสัตว์ประเสริฐกว่าสัตว์ทั้งหลายในโลก เพราะรู้จักรับประทานอาหารที่มี

คุณค่ามีประโยชน์ รู้จักการพักผ่อน การปรับตัวให้เข้ากับธรรมชาติ ได้อย่างดีเยี่ยมมาแต่ดึกดำ
บรรพ์ฉะนั้นมนุษย์จึงมีมันสมองดีกว่าสัตว์รู้จักการแบ่งเชื้อชาติแบ่งผิวพรรณ มีภาษาพูด ภาษาเขียน
ขนบธรรมเนียมประเพณี วัฒนธรรมและถิ่นที่อยู่เป็นของตนเอง แต่การที่ได้รูปแบบดังกล่าวได้น้ัน
จะต้องเกิดจากประสบการณ์ปจั จยั ต่าง ๆ และสง่ิ บันดาลใจหลายทาง สำหรบั รปู แบบการเขียนลวดลาย
ไทย1ของเราน้นั มวี ิวัฒนาการมาทุกยุคทุกสมัย ซงึ่ มสี ิ่งสำคัญอยู่ 4 ทางคอื

1. จากความเชื่อทางอุดมคติ (มโนคติ) คือสิ่งที่เกิดขึ้นจากความรู้สึกนึกคิดทางจิตใจที่เป็น
แนวทางเดียวกัน เปน็ ลักษณะของนามธรรมที่ปลูกฝงั อย่างแนน่ มาจากแรงศรัทธาทางศาสนา จนมีความ
เชื่อว่าเป็นสิ่งบริสุทธิ์ และเกิดความรู้สึกสบายใจ แล้วนำมาถ่ายเทหล่อหลอมลงในรูปของลวดลาย โดย
แสดงออกในทางปั้น เขียน เช่น รูปแบบของลวดลายปูนปั้นตั้งแต่สมัยสุโขทัย การแกะสลักไม้หน้าบรรพ์
โบสถ์ วิหาร ตามใบเสมาและภาพเขยี นลายบนตพู้ ระธรรม ในสมยั อยธุ ยาเป็นตน้

2. จากแบบทางวัฒนธรรมประเพณี คือสิ่งที่เป็นรูปแบบของช่างบรรพบุรุษทำไว้ซึ่งเห็นว่าดีงาม
เหมาะสม จึงได้ลอกเลียนแบบและทำสืบทอดกันต่อๆมา โดยคงรูปแบบดั้งเดิมไว้ เส้นสายของลวดลาย
คลายจะอ่อนช้อยสวยงามขึ้น หรือเข็งกระด้างขาดความนุ่มนวลนั้น ขึ้นอยู่กับฝีมือช่างที่รับการ
ถ่ายทอดมา แต่ก็จะเห็นว่าไม่ทิ้งร่องรอยลวดลายเดิมเช่น ลวดลายของกนก กระจังประจำยาม ลาย
หน้ากระดาน ลายมมุ ลายเทพพนม ลายหัวเสา ใช้เปน็ ลวดลายประดับอยมู่ ากในงานชา่ งต่าง ๆ

3. จากธรรมชาติ ลวดลายไทยกำเนิดขึ้นมาด้วยสติปัญญา ความนึกคิดของช่างไทยอีกทาง
หนึ่ง โดยเอารูปแบบจากธรรมชาติมาประดิษฐ์ดัดแปลงให้เกิดลวดลายอันงามวิจิตรตระการตาได้น่า
อัศจรรย์ ยากท่ชี ่างนา ๆประเทศจะกระทำได้ ไดแ้ ก่

7

-จากพชื ดอกบวั ดอกจันทร์ ดอกมะลิ ดอก
พ ุ ด ต าล ด อ ก ช ั ย พ ฤ ษ ์ รว ง ข ้ าว ด อ ก รั ก
ใบผกั กูด ตาออ้ ย กาบไผ่ ลูกฟกั เถาวลั ย์

-จากสตั ว์ นก ปลา กา้ มปู รวงผ้งึ
-จากห้วงอวกาศ ก้อนเมฆ คลื่นน้ำ ดวง
อาทติ ย์ ดาว เปลวไฟ

4. จากรูปทรงเรขาคณิต เป็นสิ่งที่เกิดจากการลากเส้น ทำให้เกิดปริมาตร และรูปทรงข้ึน
มักใช้เป็นขอบนอกของลวดลาย เพื่อใช้บังคับลายให้อยู่ในรูปทรงต่าง ๆ ตามรูปทรงของธรรมชาติ
อย่างเดียวนั้นอาจจะทำให้สัดส่วน การวางจังหวะ
ของลาย มีความเว้า แหลมยื่นออกไปอย่างไม่มี
กฎเกณฑ์ ฉะนั้น ช่างจึงต้องอาศัยรูปทรงต่าง ๆ
เป็นกรอบเปรียบเสมือนเป็น“การออกแบบและการ
กำหนดแผนผัง“ ไดแ้ ก่

-รูปสี่เหลี่ยม ใช้เป็นทรงบังคับลวดลายเช่น
ลายประจำยาม ลายหน้ากระดาน

-รูปสามเหลี่ยม ใช้เป็นทรงบังคับการเขียน
ลายกนก กระจัง พุม่ ข้าวบณิ ฑ์ ลายหูช้าง

-รูปทรงกลม ใช้เป็นทรงบังคับ ลวดลาย
ตามเพดาน ลายดอกต่าง ๆ

-รูปวงรี ใช้เป็นทรงบังคับลวดลายทั่วไป
แลว้ แตค่ วามเหมาะสม

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

แบบทดสอบหลังเรยี น
วชิ า ศลิ ปะไทย รหัสวชิ า 20300-1005

เรอื่ งวิวัฒนาการของลวดลายไทย

คำชแี้ จง : จงเลือกคำตอบทถ่ี ูกตองที่สุดเพยี งขอเดียว ทำเครอ่ื งหมาย X ลงในกระดาษคำตอบ
1. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายตรงกบั ภาษาองั กฤษวาอะไร

ก. thai art
ข. thai painting
ค. thai sculpture
ง. thai arohitecture
2. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายวาอะไร
ก. ผลงานที่ไดร บั รางวลั แหง ชาติ
ข. ผลงานสรางสรรคศ ลิ ปะของคนไทย
ค. ผลงานศิลปะท่ีแสดงเอกลักษณประจำชาติไทย
ง. ผลงานศลิ ปะท่ีสรา งสรรคโ ดยศลิ ปนไทย
3. แรงบนั ดาลใจในการเขียนลวดลายไทยคอื อะไร
ก. ธรรมชาติ
ข. วฒั นธรรม
ค. ศาสนา
ง. ภูมิประเทศ
4. อุดมคติความงามในเรือนรา งมนษุ ยต ามแบบไทยขอใดกลาวถูกตอ ง
ก. คิ้วโกง ดังคันศร
ข. ปากดังผลจนั ทร
ค. ใบหนากลม
ง. ไหลตัง้ ตรง

21

5. กระจบั ใชเ ปรียบเทียบกบั ความงามสว นใดของสตรีไทย
ก. ปาก
ข. จมกู
ค. ค้ิว
ง. ตา

6. ลายไทยยุคแรกทม่ี ีลกั ษณะคลายธรรมชาตปิ ระกอบดว ยเถา ดอก ใบมีชอ่ื เรียกวา อะไร
ก. ลายพนั ธพ ฤกษา
ข. ลายแบบธรรมชาติ
ค. ลายกระจัง
ง. ลายกนก

7. ลายกระจงั มตี น กำเนดิ มาจากอะไร
ก. ฟนปลา ข. กลบี ขนนุ
ค. กลีบบัว ง. ใบเทศ

8. การแกะสลักหยวกกลวยนยิ มใชก ระจงั ชนิดใด
ก. กระจังฟน ปลา
ข. กระจังตาออย
ค. กระจงั ใบเทศ
ง. กระจังปฏิญาณ

9 การบากลวดลายมีช่ือเรียกอกี อยางวาอะไร
ก. สอดไส ข. แบงตัว
ค. หยกั ง. กาบ

10. ลายกระจังใบเทศใชโครงสรางรปู ทรงส่ีเหลย่ี มที่มขี นาดสดั สว นกวา งxยาวเทา ไร
ก. 2 x 3 ข. 1 x 2
ค. 1 x 1 ง. 1 x 4

22

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น
วชิ า ศิลปะไทย รหสั วชิ า 20300-1005

เร่อื งวิวฒั นาการของลวดลายไทย

1. ศิลปะไทยมีความหมายตรงกบั ภาษาองั กฤษวา อะไร
ก. thai art

2. ศลิ ปะไทยมคี วามหมายวา อะไร
ค. ผลงานศิลปะที่แสดงเอกลักษณป ระจำชาติไทย

3. แรงบันดาลใจในการเขียนลวดลายไทยคอื อะไร
ค. ศาสนา

4. อุดมคติความงามในเรอื นรา งมนุษยตามแบบไทยขอ ใดกลา วถูกตอ ง
ก. คิ้วโกงดังคนั ศร

5. กระจบั ใชเ ปรยี บเทียบกบั ความงามสว นใดของสตรีไทย
ก. ปาก

6. ลายไทยยุคแรกท่ีมีลกั ษณะคลายธรรมชาติประกอบดวยเถา ดอก ใบมชี อ่ื เรียกวา อะไร
ก. ลายพันธพฤกษา

7. ลายกระจงั มตี น กำเนิดมาจากอะไร
ก. ฟน ปลา

8. การแกะสลักหยวกกลว ยนยิ มใชก ระจงั ชนิดใด
ก. กระจงั ฟนปลา

9 การบากลวดลายมีช่ือเรยี กอกี อยา งวา อะไร
ข. แบง ตวั

10. ลายกระจงั ใบเทศใชโครงสรางรูปทรงสี่เหลี่ยมทมี่ ขี นาดสัดสว นกวา งxยาวเทาไร
ก. 2 x 3