ระบบประสาทโซมาติก

การทางานของระบบประสาท

ระบบประสาท แบ่งตามโครงสรา้ ง

1.ระบบประสาทสว่ นกลาง
- สมอง (brain)
- ไขสันหลงั (spinal)

2. ระบบประสาทรอบนอก
- เส้นประสาทสมอง
- เส้นประสาทไขสันหลัง

ระบบประสาท แบง่ ตามการทางาน

1.ระบบประสาทโซมาติก - ควบคมุ การทางานของกลา้ มเนอื้ ลาย
(อย่ใู ตอ้ านาจจติ ใจ)
2. ระบบประสาทอัตโนวัติ - ควบคมุ การทางานของกล้ามเน้ือเรยี บและ

กลา้ มเนือ้ หวั ใจ (อยนู่ อกอานาจจิตใจ)

- ซมิ พาเทตกิ
- พาราซิมพาเทติก

ระบบประสาทโซมาตกิ

ระบบประสาทโซมาตกิ (somatic nervous system) เปน็ ระบบประสาทท่ี
ควบคุมการทางานของกล้ามเน้อื ลาย เม่อื หนว่ ยรับความรู้สึกถกู กระตุ้น ก็จะสง่ กระแส
ประสาทไปยงั เซลล์รับความรูส้ ึก เขา้ สูเ่ ส้นประสาทไขสันหลัง หรอื เส้นประสาทสมอง
จากนัน้ สมองจะส่งกระแสประสาทคาส่ังผ่านเส้นประสาทไขสนั หลัง หรอื เส้นประสาท
สมอง ไปยงั กล้ามเนอ้ื ลายซึ่งเป็นหนว่ ยปฏิบัติงาน

ตวั อยา่ งการตอบสนองของรา่ งกายในระบบประสาทโซมาติก
- การเคล่อื นไหวของร่างกาย
- การนง่ั การยืน การเดิน
- การทรงตวั เปน็ ต้น

หมายเหตุ

แตบ่ างคร้งั การทางานของกล้ามเนอ้ื ลาย อาจ
ทางานได้โดยรบั คาสง่ั จากไขสันหลงั เท่านนั้ เชน่ ..

การกระตุกขาเม่อื ถูกเคาะทหี่ ัวเข่าเบาๆ

การตอบสนองต่อสง่ิ เรา้ ที่มากระต้นุ โดยการกระตุกขานี้ จะเกดิ ขึ้นเองโดย
อัตโนมตั ิ เรยี กว่า “รเี ฟลกซ์” (reflex) ซง่ึ ไม่ไดอ้ าศยั คาสั่งจากสมอง แต่เปน็ การ
สัง่ การของ “ไขสนั หลัง” ทาใหก้ ิริยาท่แี สดงออกเกิดขึน้ ในเวลาอันสน้ั เน่ืองจาก
หน่วยปฏบิ ตั งิ านตอบสนองอย่างรวดเรว็ โดยไม่ได้มกี ารคดิ ลว่ งหนา้ มากอ่ น

กิรยิ าเชน่ นี้ เรียกวา่ “รเี ฟลก็ ซ์ แอกชนั ” (reflex action)

ตัวอยา่ ง reflex action เช่น...การกระตกุ ขาเม่ือถูกเคาะท่หี วั เขา่
เบาๆ , การชักมอื ออกจากของท่ีรอ้ น , การชักเทา้ ออกเมือ่ เหยยี บก้น
บุหร่ี , การกระพริบตา การไอ หรอื การจาม เปน็ ต้น

รเี ฟลกซ์ อาร์ก (reflex arc) หมายถึง วงจรการทางานของระบบประสาท
สว่ นกลางท่สี ามารถทาหน้าทใี่ นตวั เองไดอ้ ยา่ งสมบูรณ์ ซึง่ ประกอบด้วย
เซลลป์ ระสาท 2 ชนิด คือ
1. เซลลป์ ระสาทรับความร้สู กึ (นากระแสประสาทเขา้ สไู่ ขสันหลงั ทางรากบน)
2. เซลลป์ ระสาทนาคาสง่ั (นากระแสประสาทออกจากไขสนั หลังทางรากลา่ ง สง่ ไป
ยังหน่วยปฏิบัตงิ าน)

วงจรการทางานของ รีเฟลกซ์ แอกชนั

ไขสนั หลัง เซลล์ประสาทสัง่ การ

เซลล์ประสาทส่งั การของระบบประสาทโซมาติก



รีเฟลกซ์ แอกชนั (reflex action)ของการกระตกุ เข่า

เกดิ ขน้ึ โดย กระแสประสาทจากหนว่ ยรบั ความรู้สึกบรเิ วณหัวเขา่ ถูกสง่ ผา่ นเซลล์
ประสาทรบั ความรู้สกึ เข้าส่ไู ขสันหลัง จากน้ันเซลลป์ ระสาทส่งั การจะนากระแส
ประสาทจากไขสันหลงั ไปยงั หนว่ ยปฏบิ ตั งิ าน ทาให้เกดิ การกระตุกขาทันที โดยไม่ได้
อาศยั คาสั่งจากสมอง

รเี ฟลกซ์ แอกชัน (reflex action)ของการชักมอื ออกเมือ่ โดนตะปตู า

เกิดขน้ึ โดย หน่วยรบั ความรสู้ ึกบริเวณมือส่งกระแสประสาทผา่ นเซลลป์ ระสาท
รับความรูส้ กึ เขา้ สไู่ ขสนั หลัง จากนัน้ ไขสนั หลังส่งคาส่งั ผา่ นเซลลป์ ระสาทสง่ั การ ไป
ยงั หน่วยปฏบิ ัตงิ าน ทาใหเ้ กิดการชกั มอื ออก

ตวั อย่าง ปฏกิ ิรยิ ารีเฟลกซ์

ตวั อย่าง ปฏกิ ิรยิ ารีเฟลกซ์

วงจรการทางานของ reflex action

ประโยชนข์ องปฏกิ ริ ิยารีเฟลกซ์

ประโยชน์ทใ่ี ชใ้ นทางการแพทย์ คอื ..ใชท้ ดสอบการเปน็ โรคโปลโิ อ ซง่ึ
เกดิ จากเช้อื ไวรัสชนดิ หนึง่ เชื้อนจ้ี ะทาลายเซลลป์ ระสาทนาคาส่งั ใหเ้ สยี ไป
ดงั น้ันถา้ เอาคอ้ นยางเคาะทห่ี ัวเข่า จะไมเ่ กดิ ปฏกิ ิรยิ าตอบสนอง (ขาไมย่ ดื ออก



หมายเหตุ

ปฏกิ ิรยิ ารเี ฟลกซบ์ างอยา่ ง มีหนว่ ยปฏิบตั ิงานเปน็ กลา้ มเนือ้ เรียบ เชน่ ..
การหล่ังนา้ ย่อยของกระเพาะอาหารและลาไส้เลก็ .. การไหลของน้านมขณะ
ทารกดดู นมแม่

การไอ การจาม การกระพรบิ ตา

ระบบประสาทอัตโนวตั ิ

Autonomic Nervous System : ANS
ประกอบดว้ ย

1. ระบบประสาทซิมพาเทตกิ
2. ระบบประสาทพาราซมิ พาเทตกิ

ระบบประสาทซมิ พาเทตกิ
sympathetic nerve

ได้แก่ เสน้ ประสาทท่ีแยกออกจากไขสันหลังบริเวณอกและ
บรเิ วณเอว

ทาหนา้ ทเ่ี กีย่ วกับการตื่นตวั เชน่ ...ขนลกุ เหงือ่ ออก หัว
ใจเตน้ เร็ว กระเพาะอาหารและลาไส้ไมย่ อมบบี ตวั การขยายของ
รูมา่ นตา เป็นตน้ ฯลฯ

ระบบประสาทพาราซิมพาเทตกิ
Parasympathetic nerve

ไดแ้ ก่ เส้นประสาททแี่ ยกออกจากสมองค่ทู ่ี 3, 7, 9 และ 10
และเสน้ ประสาททแี่ ยกออกจากไขสันหลงั
บรเิ วณกระเบนเหนบ็



ขอ้ แตกตา่ งระหวา่ งประสาทซิมพาเทตกิ
กบั พาราซิมพาเทติก

ระบบประสาทซิมพาเทตกิ

1. มีศนู ย์กลางแฝงอยู่ในไขสันหลงั บรเิ วณอกและบ้นั เอว
2. ปมประสาทซมิ พาเทตกิ อย่ใู กลศ้ นู ย์สั่งงาน ทาใหเ้ สน้ ประสาทนาคาสงั่
หนา้ ไซแนปส์ ส้นั กว่าเสน้ ประสาทหลังไซแนปส์
3. ปลายประสาทแอกซอนหลงั ไซแนปสส์ ร้างสารเคมี ช่อื ..
นอรเ์ อพเิ นฟรนิ

ระบบประสาทพาราซมิ พาเทตกิ

1. มีศนู ย์กลางแฝงอยู่ในสมองสว่ นเมดัลลา ออบลองกาตา
และไขสนั หลงั บรเิ วณกระเบนเหนบ็
2. ปมประสาทพาราซมิ พาเทติกอยู่ไกลศูนยส์ ัง่ งาน แตอ่ ยู่ใกล้หน่วย
ปฏบิ ัตงิ าน ทาให้เสน้ ประสาทนาคาสงั่ หน้าไซแนปสย์ าวกว่าหลังไซแนปส์
3. ปลายประสาทแอกซอนหลงั ไซแนปสส์ ร้างสารเคมี ช่อื ..
อะซติ ิลโคลนี

การทางานของระบบประสาทอัตโนวตั ิ

การทางานของระบบประสาทอัตโนวัติ

การทางานของระบบประสาทอัตโนวัตปิ ระกอบดว้ ย เส้นประสาทของระบบ
ประสาทอัตโนวตั ิ มี 2ตอน คือ

-ตอนแรก คือ เส้นประสาทหนา้ ปมประสาทหรอื เซลล์ประสาทก่อน
glanglia มเี ยื่อไมอีลนิ หอ่ หุ้ม เชอ่ื มระหวา่ งระบบประสาทส่วนกลางกับปม
ประสาทอัตโนวตั ิ

-ตอนท่ี 2 คอื เส้นประสาทหลังปมประสาทหรอื เซลลป์ ระสาทหลงั
ganglia เป็นเสน้ ประสาททเ่ี ช่อื มระหวา่ งปมประสาทอัตโนวตั ิกับอวัยวะ
ตอบสนอง

ระบบประสาทซมิ พาเทติก

อวยั วะ ระบบประสาทซมิ พาเทตกิ
1. หวั ใจ เต้นแรง และเร็วขน้ึ
2. กล้ามเน้ือม่านตา ม่านตาขยาย
3. กล้ามเนื้อหลอดลม คลายตัว - หายใจได้คล่อง
4. ตอ่ มเหงอ่ื กระตนุ้ การหลงั่ เหง่อื - เหงื่อแตก
5. ตอ่ มหมวกไตชนั้ ใน กระตุ้นการหล่ังฮอร์โมน
6. กระเพาะอาหารและลาไส้ ห้ามการเคลอ่ื นไหวแบบเพอรติ ลั ซสิ
7. กระเพาะปัสสาวะ คลายตวั - ห้ามการปัสสาวะ
8. ตอ่ มนา้ ลาย สรา้ งเมอื ก เหนยี ว ขน้
9. เส้นเลือดแดง หดตัว

ระบบประสาทพาราซิมพาเทตกิ

อวัยวะ ระบบประสาทพาราซมิ พาเทติก
1. หวั ใจ เต้นช้าลง
2. กลา้ มเนื้อม่านตา มา่ นตาหดตัว
3. กล้ามเนื้อหลอดลม หดตัว - หายใจไม่สะดวก
4. ตอ่ มเหงอ่ื ยับยัง้ การหลั่งเหง่อื
5. ตอ่ มหมวกไตชั้นใน ยับยัง้ การหลง่ั ฮอรโ์ มน
6. กระเพาะอาหารและลาไส้ กระตุน้ การเคลือ่ นไหวแบบเพอรติ ัลซสิ
7. กระเพาะปัสสาวะ หดตัว- เร่งการปัสสาวะ
8. ตอ่ มน้าลาย - ไมม่ ีผล

9. เสน้ เลอื ดแดง คลายตวั
10. ตับอ่อน ไมม่ ีการควบคุม



สารสื่อประสาท

ระบบประสาทซมิ พาเทติก มีสารสื่อประสาทช่ือ “อะซิติลโคลนี ” เปน็ สารสื่อ

ประสาทระหวา่ งเซลล์ประสาทกอ่ นไซแนปส์และหลังไซแนปส์ สว่ นสารสอ่ื ประสาทท่ี
หลง่ั ออกมาเพื่อส่งกระแสประสาทไปควบคมุ หน่วยปฏิบัติงาน ช่ือ “นอร์เอพเิ นฟริน”

ระบบประสาทพาราซมิ พาเทตกิ มีสารส่อื ประสาทเฉพาะ

“อะซติ ิลโคลนี ” เท่าน้ัน