Sức bật trong sự nghiệp

NHÓM DỰ ÁN CAREER RESILIENCE SỨC BẬT
Giám đốc dự án: Nguyễn Cảnh Bình
Bản quyền: Trịnh Hoài Thương TRONG SỰ NGHIỆP
Nội dung: Trâm Nguyễn
PR - Marketing: Tạ Liên Hương Nhóm VNHR dịch
Email: [email protected] | Hotline: 0932 329 959
64
HBR’s 10 Must Reads on Career Resilience
Original work copyright ©2021 Harvard Business School Publishing Quản lý bản thân
Corporation
Published by arrangement with Harvard Business Review Press 81
Unauthorized duplication or distribution of this work constitutes
copyright infringement. Tạo dựng và tận dụng
quan hệ để thực sự
SỨC BẬT TRONG SỰ NGHIỆP thành công
Bản quyền tiếng Việt © 2022 Công ty Cổ phần Sách Alpha
Không phần nào trong xuất bản phẩm này được phép sao chép hay phát hành 104
dưới bất kỳ hình thức hoặc phương tiện nào mà không có sự cho phép trước
bằng văn bản của Công ty Cổ phần Sách Alpha. Vươn lên sau thất bại

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN Better knowledge, Better success
Địa chỉ: 207 Đường Giải Phóng, Hai Bà Trưng, Hà Nội
Website: http://nxb.neu.edu.vn-email: [email protected] NHÀ XUẤT BẢN
Điện thoại: (024) 3628 0280 / Máy lẻ: 5726/5722 ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Chịu trách nhiệm xuất bản: TS. NGUYỄN ANH TÚ, Giám đốc Nhà xuất bản
Chịu trách nhiệm nội dung: GS.TS. NGUYỄN THÀNH ĐỘ, Tổng biên tập

Biên tập: Bùi Thị Hạnh
Sửa bản in: Thảo Vương
Thiết kế bìa: Mạnh Cường
Trình bày: Vũ Lê Thư

In 3.000 cuốn, khổ 20.5 x 26.5 cm tại Công ty Cổ phần In Thương mại
Truyền thông Việt Nam; địa chỉ: Số 7, ngách 28, ngõ 29 phố Vĩnh Tuy,
phường Vĩnh Tuy, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội.
Số xác nhận đăng kí xuất bản: 2087-2022/CXBIPH/2-145/ĐHKTQD
Quyết định xuất bản: 170/QĐ-NXBĐHKTQD
do Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân cấp ngày 28 tháng 06 năm 2022
ISBN: 978-604-330-277-6. In xong và nộp lưu chiểu năm 2022.

Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Sức bật trong sự nghiệp = On career resilience : Chúng ta mắc kẹt trong nghề
nghiệp sai lầm như thế nào. - H. : Đại học Kinh tế Quốc dân ; Công ty Sách
Alpha, 2022. - 200 tr. ; 27 cm
ISBN 978-604-330-277-6

1. Tâm lí học 2. Thay đổi 3. Phát triển 4. Sự nghiệp
155.24 - dc23
DKM0027p-CIP

LỜI GIỚI THIỆU

Xây dựng sự nghiệp luôn là một trong khăn, nâng cao hiệu quả công việc, và tìm thấy
những vấn đề quan trọng trong cuộc hạnh phúc trong sự nghiệp.
đời mỗi con người, song không phải ai
cũng có thể vạch ra cho mình một con đường Đặc biệt trong tuyển tập này, một số bài viết về
sự nghiệp bền vững. Có rất nhiều yếu tố khiến thay đổi công việc hay thay đổi nghề nghiệp là
sự nghiệp của một người trở nên bấp bênh, vô một đề tài nóng với các bạn trẻ thời nay. Bên
định, thậm chí là nguy hiểm… Tìm cách vượt cạnh đó, xuyên suốt tác phẩm, ngoài nội dung
qua những khó khăn thử thách và xây dựng về sức bền bỉ của tinh thần, còn có một khái
sức mạnh trong nghề nghiệp là câu hỏi đau niệm được nhắc đến nhiều, là sự chuyển mình
đáu của không ít người trong chúng ta, và đó (nói cách khác là tái tạo bản thân) trong công
cũng là chủ đề chính của cuốn sách Sức bật việc – một điều mà những người đã có kinh
trong sự nghiệp mà chúng tôi muốn giới thiệu nghiệm nghề nghiệp và đang ở quãng giữa con
đến độc giả. đường sự nghiệp hoặc đã dày dạn kinh nghiệm
làm việc đang cân nhắc lựa chọn tiếp tục những
Là một tựa sách trong loạt tuyển tập HBR’s 10 công việc có ý nghĩa sau thời kỳ làm việc toàn
Must Reads, cuốn Sức bật trong sự nghiệp tập thời gian – rất nên quan tâm.
hợp các bài viết xoay quanh đề tài về sức kiên
cường trước những thử thách, khó khăn, nghịch Thêm một quyển sách hợp tác giữa
cảnh, thất bại, hoặc thậm chí khủng hoảng Alphabooks và VNHR mà chúng tôi hân hạnh
trong cuộc đời làm việc của con người. Mười bài giới thiệu đến bạn đọc. Mong rằng các ý tưởng
viết là những tác phẩm uy tín được đăng trên trong sách sẽ cho bạn thêm nguồn cảm hứng
tạp chí Harvard Business Review (HBR), đúc để thu xếp được một hành trình thú vị cho sự
kết từ những nghiên cứu về sức bền bỉ, về cách nghiệp của bản thân.
người ta tái tạo bản thân, cách họ thay đổi nghề
nghiệp… với đối tượng nghiên cứu chủ yếu là Thay mặt nhóm biên dịch VNHR
những nhà điều hành và nhà quản lý các cấp. LÊ VŨ TUỆ NƯƠNG

Nếu bạn đang làm hoặc sẽ làm công việc gì đó,
ở bất kỳ vị trí nào (cán bộ quản lý hoặc nhân
viên), và công việc là thứ chiếm phần lớn thời
gian trong ngày của bạn, thì cuốn sách này có
thể ít nhiều hữu ích cho bạn. Mỗi bài viết có
thể mang lại cho bạn chút ý tưởng gì đó, hoặc
gợi nhớ những gì bạn đã biết nhưng đã quên
hoặc không thực hành, chẳng hạn làm thế nào
để hiểu mình, hiểu người, làm thế nào nhìn
ra những con đường mình có thể đi, làm thế
nào để kết nối đam mê và ước mơ với những
gì mình đang hoặc sẽ làm… Đó đều là những
ý tưởng giúp vực dậy tinh thần sau những khó

Mục lục

06 28 48

Chúng ta mắc kẹt Tận dụng sở trường Học cách để học
trong nghề nghiệp của bạn
sai lầm như thế nào Erika Andersen
Laura Morgan Roberts,
Herminia Ibarra Gretchen Spreitzer, 56
Jane Dutton, Robert Quinn,
22 Emily Heaphy và Nghề tay trái
Brianna Barker Caza chiến lược
Tái tạo sự nghiệp thời
khủng hoảng 40 Ken Banta và Orlan Boston

Herminia Ibarra Năm sai lầm cẩu thả khi
thay đổi công việc

Boris Groysberg và
Robin Abrahams

64 110 124

Quản lý bản thân Đánh thức đam mê Hưu trí thế hệ mới
công việc
Peter F. Drucker Heather C. Vough, Christine D.
Richard Boyatzis, Annie McKee và Bataille, Le sa Sargent và
81 Daniel Goleman Mary Dean Lee

Tạo dựng và tận dụng
quan hệ để thực sự
thành công

Herminia Ibarra và
Mark Lee Hunter

94

Trỗi dậy
từ nghịch cảnh

Joshua D. Margolis và
Paul G. Stoltz

104

Vươn lên sau thất bại

Mitchell Lee Marks, Philip
Mirvis và Ron Ashkenas

Chúng ta mắc kẹt trong
nghề nghiệp sai lầm
như thế nào

Herminia Ibarra

BẠN CÓ SẴN SÀNG VỨT BỎ TẤT
CẢ NHỮNG GÌ BẠN ĐÃ NGHE VỀ
CHUYỂN ĐỔI NGHỀ NGHIỆP VÀ
ĐI THEO CON ĐƯỜNG QUANH CO
THAY VÌ CON ĐƯỜNG THẲNG VÀ
HẸP CHẲNG ĐƯA BẠN ĐẾN ĐÂU?

Chúng ta thường nghe kể về một doanh nhân
thông minh và tài năng đã đánh mất niềm
đam mê công việc, không còn mong muốn
đến văn phòng, nhưng vẫn mắc kẹt không lối
thoát. Chúng ta cũng thường nghe câu chuyện về
một người đã từ bỏ sự nghiệp 20 năm để theo đuổi
một thứ hoàn toàn khác như một luật sư từ bỏ tất
cả để trở thành nhà văn, hoặc kiểm toán viên bỏ
công ty kế toán để thành lập công ty đồ chơi của
riêng mình và thấy hạnh phúc hơn vì điều đó.
Ngày nay, một trong những câu hỏi đau đáu nhất
trong tâm trí những người đang ở quãng giữa
con đường sự nghiệp là: “Liệu mình có đang làm
những gì phù hợp, hay mình nên đổi hướng đi?”.

6

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

Số người thực hiện những thay đổi lớn trong sự nghiệp, chưa kể những người
mới chỉ dừng ở việc suy nghĩ về nó, đã tăng đáng kể trong thập kỷ qua và còn
tiếp tục tăng lên. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa người luôn khao khát thay đổi
nhưng vẫn ở yên tại chỗ và người cất bước đi tìm hạnh phúc mới ở quãng giữa
sự nghiệp có thể khiến bạn ngạc nhiên. Hãy xem các ví dụ sau:
Susan Fontaine (tên nhân vật trong bài đã được thay đổi) đã chấm dứt hoàn
toàn với quá khứ không mấy suôn sẻ của mình trong vai trò sáng lập và đứng
đầu bộ phận tư vấn chiến lược tại một công ty tư vấn hàng đầu. Nhưng nhà cựu
tư vấn quản trị này vẫn chưa có thời gian để tìm ra hướng đi tương lai. Khi một
khách hàng thân thiết mời cô vào vị trí chiến lược cấp cao tại một công ty thuộc
nhóm Financial Times 1001, cô đã nhận lời. Cô sẵn sàng đón nhận thay đổi,
đâu thể từ chối cơ hội tốt như vậy. Nhưng thật thất vọng, vị trí này – dù phù
hợp một cách hoàn hảo theo những gì cô gọi là “logic chặt chẽ của một hồ sơ
ứng viên đã có bằng MBA” – không khác gì công việc cũ của cô ở tất cả các khía
cạnh mà cô đang tìm cách thay đổi. Sau hai tuần trong vai trò mới, cô nhận ra
mình đã mắc sai lầm khủng khiếp.
Sau chương trình đào tạo bốn tuần dành cho các nhà lãnh đạo điều hành tại
một trường kinh doanh hàng đầu, Harris Roberts, giám đốc phụ trách pháp chế
dược của một công ty chăm sóc sức khỏe lớn, đã sẵn sàng thay đổi. Anh muốn
chịu trách nhiệm thực tế về kết quả kinh doanh, và rất muốn áp dụng một số ý
tưởng tiên tiến đã học được trong chương trình. Người cố vấn lâu năm của anh,
tổng giám đốc của công ty, đã hứa: “Khi anh trở về, chúng tôi sẽ để anh phụ
trách một đơn vị kinh doanh.” Nhưng khi Harris trở về, chương trình giới thiệu
sản phẩm mới phức tạp mà công ty đang thực hiện đã trì hoãn kế hoạch chuyển
đổi anh hằng chờ đợi. Công ty vẫn cần anh trong vai trò như trước, nên đã bảo
anh tạm gác giấc mơ của mình. Như mọi khi, Harris luôn vì công ty trước tiên.
Nhưng anh thấy thất vọng; không có thử thách nào nữa. Đành chờ cho “qua
con trăng này”, anh đã tạo cho mình một “mạng lưới các nhà cố vấn”, những
thành viên cấp cao của công ty đưa đường chỉ lối cho sự phát triển của anh và
giúp anh cố gắng đạt được vai trò quản lý kinh doanh đáng mong ước. 18 tháng
sau, về cơ bản anh vẫn làm công việc cũ.
Một sinh nhật đánh dấu một cột mốc quan trọng trong cuộc đời, một biến cố
trong cuộc sống cá nhân, và một kết quả đánh giá thành tích không tốt lần đầu
trong sự nghiệp của mình, tất cả những điều ấy kết hợp lại đã vượt quá giới
hạn chịu đựng của Gary McCarthy, một người từng làm việc tại một ngân hàng

1. Nhóm 100 công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn nhất niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán
London. (ND)

hbr.org.vn 7

HBR ON CAREER RESILIENCE

TÓM LƯỢC

Bạn có phải là một trong số ngày càng nhiều những người đang loay hoay tìm cách thay đổi giữa quãng
đường sự nghiệp? Hay đang tìm kiếm 10 bước đơn giản để tái tạo nghề nghiệp? Hay đang chờ những ý
tưởng tốt chợt lóe lên trong khi các cơ hội cứ lướt qua?

Bạn có sẵn sàng vứt bỏ tất cả những gì bạn đã nghe về chuyển đổi nghề nghiệp và đi theo con đường
quanh co thay vì con đường thẳng và hẹp chẳng đưa bạn đến đâu?

Nếu vậy, hãy xem xét cách tiếp cận phản trực giác được mô tả trong bài viết này. Nó giúp bạn bắt tay vào
làm thay vì chỉ luôn lập kế hoạch. Hành động thay vì chỉ luôn làm các bài trắc nghiệm tự đánh giá. Bạn sẽ
đổi mới bản thể của mình trong công việc – nhận thức bạn là ai trong công việc – bằng cách thử nghiệm
xem bạn có thể là ai.

đầu tư. Sau khi tốt nghiệp trường kinh doanh, nghề nghiệp sai lầm, không sống đúng với tiềm
anh nhận đại công việc tại một công ty blue-chip, năng của mình và hy sinh niềm hạnh phúc viên
“chờ thời” để mong ngày tìm thấy “chân ái” của mãn trong công việc.
mình. Anh quyết định đã đến lúc chủ động chọn
nghề. Quyết tâm làm mọi thứ cho đúng, Gary theo Nhiều học giả cùng cố vấn nghề nghiệp quan sát
đúng bài bản. Anh bắt đầu với một nhà tâm lý học sức ì này và kết luận rằng vấn đề nằm ở động cơ
hướng nghiệp, người đã cho anh một loạt bài trắc cơ bản của con người: Chúng ta sợ thay đổi, thiếu
nghiệm để giúp anh nhận ra những giá trị và mối sẵn sàng, không muốn hy sinh, tự ngăn bản thân
quan tâm trong nghề nghiệp của mình. Anh nói làm điều mình muốn. Nghiên cứu chuyên sâu của
chuyện với những chuyên gia tuyển dụng nhân sự tôi (xem bảng “Nghiên cứu thay đổi nghề nghiệp”
cấp cao, bạn bè và gia đình, đọc những cuốn sách có giải thích về các phương pháp nghiên cứu) dẫn
bán chạy nhất về thay đổi nghề nghiệp. Anh nhận đến một kết luận khác: Người ta thường thất bại vì
thấy không có lời khuyên rất hữu ích nào cả. Anh họ đi sai đường từ đầu. Thật vậy, những lời khuyên
đã tìm hiểu các ngành và công ty khả thi. Anh lập truyền thống về cách thay đổi nghề nghiệp thật ra là
hai danh sách: các nghề hoàn toàn khác liên quan lời chỉ dẫn cách để giậm chân tại chỗ. Vấn đề nằm ở
đến những thứ anh đam mê, và những loại việc na phương pháp, không phải ở động cơ của chúng ta.
ná công việc anh đang làm. Một năm sau, một bến
đỗ mới khả thi cho anh vẫn chưa thành hiện thực. Những lời khuyên
truyền thống về cách
Khi nghiên cứu trải nghiệm của những người thay đổi nghề nghiệp
này và nhiều người khác nữa trong vài năm qua, thật ra là lời chỉ dẫn cách
tôi nhận ra điều không thể nghi ngờ: Nói thì dễ, để giậm chân tại chỗ.
nhưng để thực sự đổi hướng là rất khó. Đó không
phải do các nhà quản lý hoặc chuyên viên thường
không muốn thay đổi; ngược lại, nhiều người rất
cố gắng để chuyển mình, dành nhiều thời gian
cũng như năng lượng cho tiến trình này với rủi ro
lớn về nghề nghiệp và cá nhân. Nhưng bất chấp
các nỗ lực dũng cảm, họ vẫn mắc kẹt trong những

8

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

VẬN DỤNG

Nghe có vẻ hợp lý, nhưng …
“Lập kế hoạch và thực hiện” là cách tiếp cận truyền thống để thay đổi nghề nghiệp: Đánh giá sở thích, kỹ
năng và kinh nghiệm của bạn; xác định công việc phù hợp; tham khảo ý kiến bạn bè, đồng nghiệp, cố vấn
nghề nghiệp; lao vào thực hiện nó.
Tất cả những điều đó nghe có vẻ hợp lý nhưng thật ra nó nuôi dưỡng sự trì trệ. Bạn bị sa lầy vào việc xem
xét nội tâm trong khi tìm kiếm “một con người thật” của mình, một cuộc tìm kiếm vô ích, vì mỗi người có thể
có nhiều bản thể. Lý tưởng của bạn không nhất thiết phải phù hợp với thế giới thực. Tệ hơn nữa, phương
pháp này khuyến khích thực hiện một thay đổi lớn ngay lập tức, điều này có thể đặt bạn vào công việc
không phù hợp.
Nghe có vẻ điên rồ, nhưng. . .
Bây giờ, bạn hãy xem xét phương pháp “thử nghiệm và học hỏi”: Bạn áp dụng nhiều bản thể công việc vào
thực tế, tinh chỉnh cho đến khi các bản thể ấy chín muồi, để bạn có thể tiến hành các bước mang tính quyết
định hơn. Bạn làm cho các bản thể công việc khả thi trong tương lai của mình trở nên sống động, hữu hình
và hấp dẫn, đi ngược với xu hướng chọn công việc quen thuộc khi điều chưa biết trở nên quá đáng sợ.
Bạn cần vài năm để tái tạo bản thể công việc và hành trình đó có thể đưa bạn đến những nơi bất ngờ.
Nhưng điều đó không có nghĩa đây là hành trình ngẫu nhiên. Những chiến thuật dưới đây gợi ý một phương
pháp có vẻ điên rồ:
• Tạo ra các thử nghiệm. Hãy nhập vai một số nghề mới, ít thôi nhưng có ý nghĩa, sao cho không ảnh

hưởng đến công việc hiện tại của bạn. Thử làm ngoài giờ các công việc tự do hoặc những việc công
ích. Tạm nghỉ làm việc để theo đuổi sở thích hoặc gia hạn thêm kỳ nghỉ phép để khám phá các hướng
đi mới.
• Ví dụ: Một cựu nhân viên ngân hàng đầu tư đã thử học hỏi các chương trình du lịch về rượu vang và
lặn biển trước khi xác định được rằng anh sẽ không có hứng thú lâu dài với công việc như vậy. Nhận
ra một con đường sự nghiệp “bình thường hơn” sẽ phù hợp hơn với nhu cầu cảm xúc và nhu cầu tài
chính của mình, anh hiện là nhà đầu tư mạo hiểm nội bộ cho một công ty truyền thông.
• Thêm mối quan hệ. Những người xa lạ có thể giúp bạn biết rõ nhất mình đang trở thành ai, cho bạn
những ý kiến mới mẻ không bị ảnh hưởng gì từ bản thể trước đây của bạn. Hãy tạo thêm mối quan hệ
mới bằng cách làm việc cho những người mà bạn đã ngưỡng mộ từ lâu và có thể học hỏi. Hãy tìm ra
những người có thể giúp bạn phát triển thành phiên bản mới của chính mình bằng cách thông qua hội
cựu sinh viên và các mối liên hệ trong công ty.
• Truyền tải ý nghĩa. Hãy truyền tải ý nghĩa đặc biệt vào những việc bạn làm. Hãy dệt chúng thành một
câu chuyện về con người bạn đang trở thành. Công khai kể câu chuyện đó. Bạn sẽ làm rõ ý định của
mình, duy trì động lực và truyền cảm hứng để được những người khác ủng hộ.
• Ví dụ: Một chuyên viên ngân hàng đầu tư đang cân nhắc ý định viết tiểu thuyết đã đến gặp một nhà
chiêm tinh học, người này cho anh biết các lực kéo anh theo những hướng đối lập (một hướng của sự
ổn định, còn hướng kia của sự sáng tạo) đang giằng co bất phân thắng bại. Anh kể cho mọi người nghe
câu chuyện này và viết về nó trên tờ báo địa phương. Anh càng kể về nó, câu chuyện càng có ý nghĩa
và càng có nhiều bạn bè cùng người thân ủng hộ hoài bão viết lách của anh.

hbr.org.vn 9

HBR ON CAREER RESILIENCE

Qua nghiên cứu, tôi thấy nhiều người cố gắng theo sự thay đổi xảy ra theo chiều ngược lại. Làm trước,
cách tiếp cận thông thường để rồi mệt mỏi sau vài biết sau.
tháng, nếu không muốn nói vài năm. Nhưng bằng
một cách khác mà tôi gọi là phương pháp xác định Tại sao? Bởi thay đổi nghề nghiệp nghĩa là xác
bản thể trong công việc, cuối cùng họ đã tìm được định lại bản thể công việc. Thay đổi đó tuân theo
con đường đến với sự nghiệp hoàn toàn mới. Tất trình tự hành động trước – suy nghĩ sau, vì chúng
nhiên, khái niệm “bản thể trong công việc” mang ta là ai và chúng ta làm gì có mối liên hệ chặt chẽ
hai ý nghĩa. Thứ nhất, đó là nhận thức của chúng với nhau, đó là kết quả của nhiều năm hành động;
ta về bản thân trong công việc của mình, những để thay đổi mối liên hệ đó, chúng ta cũng phải
gì chúng ta thể hiện về bản thân cho người khác dùng đến hành động, điều mà chúng ta thường
thấy; và thứ hai, đó là cách chúng ta sống với công được khuyên không nên làm.
việc của mình. Khái niệm đó cũng có thể biểu
thị hành động – một tiến trình nỗ lực định hình Các phương pháp thông thường để thay đổi
lại bản thể đó. Tôi nhận thấy xây dựng bản thể công việc như những bước tiến “hợp lý” trong hồ
là vấn đề kỹ năng, không phải vấn đề tính cách, sơ ứng viên của Susan, mạng lưới quan hệ của
do đó hầu như bất kỳ ai đang tìm cách đổi mới Harris, kế hoạch của Gary, tất cả là một phần
nghề nghiệp đều có thể học được. Nhưng trước của những gì tôi gọi là mô hình thay đổi “lập kế
tiên, chúng ta phải sẵn sàng từ bỏ mọi thứ mình hoạch và thực hiện”. Nó diễn ra như thế này: Đầu
từng được dạy về việc đưa ra các quyết định nghề tiên, bạn xác định rõ ràng và chắc chắn nhất có
nghiệp đúng đắn. thể những gì mình thực sự muốn làm. Tiếp theo,
dựa trên hiểu biết đó để xác định những công việc
KẾ HOẠCH BA ĐIỂM hoặc lĩnh vực là nơi để những niềm đam mê của
bạn hòa nhịp với những kỹ năng và kinh nghiệm
Chúng ta muốn nghĩ rằng chìa khóa để thành bạn có. Hãy tìm lời khuyên từ những người hiểu
công trong việc thay đổi sự nghiệp là biết chúng ta bạn nhất và từ các chuyên gia am hiểu thị trường.
muốn làm gì tiếp theo, rồi hành động theo những Sau đó, bạn chỉ cần hành động theo kế hoạch. Sự
hiểu biết đó. Nhưng nghiên cứu những người đang thay đổi được coi là chuyện chỉ xảy ra một lần:
trong tiến trình thay đổi nghề nghiệp (khác với Phương pháp lập kế hoạch và thực hiện cảnh báo
những người đã nhìn rõ mọi việc sau khi thay đổi), chúng ta không nên thay đổi trước khi biết chính
tôi đi đến một kết luận đáng kinh ngạc: Thật ra, xác mình sẽ đi đâu.

Thay đổi nghề nghiệp Tất cả nghe có vẻ hợp lý và người ta yên tâm khi
nghĩa là xác định lại làm theo cách đó. Tuy nhiên, nghiên cứu của tôi
bản thể công việc. cho thấy nếu bạn tiến hành theo cách này, bạn sẽ
không đạt được kết quả gì, dẫn đến nỗi thất vọng
ê chề nhất. Vì vậy, nếu mong muốn sâu thẳm của
bạn là ở lại vô thời hạn với một công việc khiến
bạn căng thẳng hoặc không cho bạn cơ hội thể
hiện bản thân, hãy cứ theo lời khuyên bài bản, đó
là một kế hoạch ba điểm rõ ràng, được trình bày
dưới đây.

10

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

NGHIÊN CỨU THAY ĐỔI NGHỀ NGHIỆP Mẫu nghiên cứu của tôi là những người có độ tuổi
từ 32-51, trung bình là 41 tuổi. Tôi chọn độ tuổi
NHIỀU NGƯỜI ĐÃ NGHIÊN CỨU KỸ LƯỠNG VÀ này không phải vì đó là quãng đời xảy ra khủng
HIỂU RÕ một số thay đổi nghề nghiệp nhất định: hoảng trung niên như ta thường nghe nói, mà vì
chuyển sang một vị trí có trách nhiệm quản lý và địa để nghiên cứu nhóm người đã có đủ kinh nghiệm
vị cao hơn trong tổ chức, chuyển sang một công trong một nghề để có thể thử dấn thân vào một
việc tương tự trong một công ty hoặc ngành mới, cuộc phiêu lưu khác. 65% người tham gia là nam
chuyển sang một chức năng công việc khác trong giới. Gần một nửa số đối tượng sống và làm việc
một lĩnh vực quen thuộc. Nhưng rất ít nhà nghiên bên ngoài nước Mỹ, chủ yếu ở Pháp và Anh. Mẫu
cứu tìm hiểu các nhà quản lý và chuyên viên bắt nghiên cứu là những người có bằng cấp cao: Tất
đầu thay đổi hướng đi thực sự như thế nào. cả đều có bằng đại học, và khoảng 3/4 có bằng
sau đại học hoặc bằng cấp nghề nghiệp chuyên
Nghiên cứu của tôi là một nghiên cứu chuyên sâu môn (kinh doanh, khoa học, luật…). Họ đại diện
về 39 người đã thay đổi, hoặc đang cố gắng thay cho tất cả các cấp quản lý và chuyên viên các lĩnh
đổi công việc. Việc xác định mức độ hệ trọng của vực, bao gồm quản lý kinh doanh, luật, tài chính,
bất kỳ thay đổi công việc nào đều mang tính chủ học thuật, y tế, khoa học và công nghệ.
quan cao. Ai, ngoài người đã trải nghiệm nó, có
thể nói liệu một sự thay đổi là triệt để hay là một Một số cuộc phỏng vấn là hồi tưởng, với những
thay đổi dần dần? Sau khi phỏng vấn hàng chục người đã hoàn tất trải nghiệm về thay đổi sự
người đang thực hiện những kiểu thay đổi công nghiệp. Còn với những người ở giai đoạn mới
việc rất khác nhau, tôi đúc kết một định nghĩa gồm thay đổi, tôi thực hiện trung bình ba cuộc phỏng
ba phần về thay đổi nghề nghiệp. vấn trong hai đến ba năm. Câu hỏi phỏng vấn là
câu hỏi mở, thường bắt đầu bằng: “Hãy kể tôi
Một số người trong nghiên cứu của tôi đã thực nghe về sự nghiệp của bạn cho đến nay.” Giữa
hiện những thay đổi đáng kể về bối cảnh công các cuộc phỏng vấn, tôi có trao đổi e-mail và điện
việc, thường là chuyển từ các công ty lớn, lâu thoại với họ để theo dõi tiến trình. Ngoài phần
đời sang những doanh nghiệp nhỏ hoặc tự kinh nghiên cứu cốt lõi này, tôi còn có nhiều cuộc
doanh, hoặc chuyển giữa tổ chức lợi nhuận và tổ phỏng vấn ngắn hơn với nhiều chuyên gia về thay
chức phi lợi nhuận. Những người khác thực hiện đổi nghề nghiệp, bao gồm chuyên gia tuyển dụng
các thay đổi lớn về nội dung công việc, đôi khi rời nhân sự cấp cao, nhà đầu tư mạo hiểm, cố vấn
bỏ ngành nghề họ đã được đào tạo chuyên sâu, nghề nghiệp và chuyên gia hỗ trợ tìm việc.
như y học, luật hoặc học thuật. Đa số họ có những
thay đổi đáng kể về cả nội dung công việc lẫn nơi
làm việc, nhưng quan trọng nhất, tất cả đều cảm
thấy như đã đến một ngã rẽ, một điều đòi hỏi thay
đổi tâm lý.

THẤU HIỂU BẢN THÂN hãy tìm hiểu bản thân trước đã. Về lý thuyết, người
ta hiểu bản thân nhờ tự nhìn lại mình, tự xem xét
Giống như Gary McCarthy, hầu hết chúng ta được nội tâm một mình hoặc với sự trợ giúp của bảng
khuyên rằng khi muốn thay đổi nghề nghiệp thì câu hỏi chuẩn và các chuyên gia được chứng nhận.

hbr.org.vn 11

HBR ON CAREER RESILIENCE

Việc tìm hiểu chúng ta là người hướng nội hay những công ty trẻ năng động. Nhưng không có cơ
hướng ngoại, thích làm việc trong một môi trường hội nào hoàn toàn phù hợp.
có tổ chức và bài bản hay môi trường nhiều biến
động, coi trọng tầm ảnh hưởng hay thu nhập hơn Tất nhiên, cách thông thường – nhìn lại sự nghiệp,
giúp chúng ta tránh đâm đầu lần nữa vào những xác định những gì mình thích và không thích, hài
công việc không như ý. Sau khi hiểu được tính khí, lòng và không hài lòng – có thể là một công cụ
nhu cầu, năng lực, giá trị cốt lõi và những ưu tiên hữu ích. Nhưng hành động này thường xuất phát
của mình, một người có thể ra ngoài thị trường tìm từ một ngộ nhận trầm trọng rằng chúng ta có thể
công việc hay tổ chức phù hợp. khám phá ra “con người thật” của mình, trong khi
thực tế là không ai có “con người thật” như vậy.
Gary đã làm tất cả những điều này. Với kết quả (Bảng “Nhiều phiên bản khả thi của chúng ta”
trắc nghiệm của mình, anh tìm hiểu các công ty và trình bày tại sao con người thật của một người rất
ngành đầy hứa hẹn cũng như tạo quan hệ với rất khó nắm bắt.) Việc xem xét nội tâm quá thấu đáo
nhiều người để được chỉ dẫn và giới thiệu. Anh đưa cũng gây ra nguy cơ một người có ý định đổi việc
ra hai danh sách khả năng: “việc quen thuộc” và sẽ mắc kẹt trong thế giới mộng mơ. Hoặc điều ta
“việc mới lạ”. Nhưng những gì đã xảy ra kể từ đó, tưởng tượng không bao giờ giống việc làm công ăn
và những gì đã tiêu tốn 90% thời gian trong năm lương trong thế giới thực; hay, không như Gary, ta
anh dành để tìm việc mới, là những gì mà các mô cứ đắm đuối nghĩ về một sự nghiệp tưởng tượng
hình thông thường không tính đến – rất nhiều lần mà không nhận ra bản thân mình đã phát triển
thử và sai. nhiều hơn rồi.

Gary khởi đầu bằng một số vòng nói chuyện với Chúng ta nhận ra mình đã trở thành người thế
các công ty truyền thống và công ty tuyển dụng. nào – trên thực tế, không phải trên lý thuyết –
Tiếp theo, anh cố gắng biến một niềm đam mê bằng cách thử nghiệm điều tưởng tượng và thực
hoặc sở thích nào đó thành sự nghiệp: Anh và tế, không phải bằng cách “nhìn vào bên trong”.
vợ đã soạn kế hoạch kinh doanh cho một doanh
nghiệp bán chương trình du lịch về rượu vang. Khi tự hiểu mình,
Doanh thu không được bao nhiêu nên họ dẹp bỏ thông qua xem xét nội
kế hoạch này. Tiếp đó, anh theo đuổi nghề ước tâm và trắc nghiệm tâm
mơ thực sự của mình: Gary được chứng nhận là lý, người ta có thể dễ
một hướng dẫn viên lặn biển và cân nhắc kế hoạch dàng tìm kiếm công việc
mua một cơ sở kinh doanh lặn biển. Tuy nhiên, phù hợp và tránh những
anh sớm nhận ra mình khó duy trì sự hứng thú với sai lầm trong quá khứ.
công việc trong mơ đó về lâu dài (do đó, nó không
đáng để hy sinh về kinh tế). Vì vậy, anh quay
lại các công ty tuyển dụng và các công ty truyền
thống, chỉ để xác nhận lại rằng anh không muốn
làm những công việc đó. Tiếp theo, anh xác định
những doanh nhân mà anh ngưỡng mộ và tìm cơ
hội làm chân chạy việc cho họ. Anh tìm hiểu công
việc tự do, cố gắng nhận các dự án ngắn hạn trong

12

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

NHIỀU PHIÊN BẢN KHẢ THI CỦA CHÚNG TA

BẢN THỂ LÀ GÌ? HẦU HẾT CÁC ĐỊNH NGHĨA thế hấp dẫn có thể cảm nhận, tiếp xúc và nếm
TRUYỀN THỐNG – những định nghĩa tạo nền trải. Vì thế, bản thể công việc, trong thực tiễn, nhất
tảng cho phần lớn lời khuyên nghề nghiệp – đều thiết phải là một quy trình thử nghiệm, kiểm tra và
dựa trên khái niệm về “cốt lõi bên trong” hoặc tìm hiểu về những phiên bản khả thi của chúng ta.
“con người thật”. Các lý thuyết này cho rằng, khi
bắt đầu tuổi trưởng thành, con người đã hình Ví dụ, Gary McCarthy, từng là một nhà tư vấn
thành một cấu trúc nhân cách tương đối ổn định, ngân hàng đầu tư như đã kể. Trường hợp của
được xác định bởi năng khiếu, sở thích và giá anh là ví dụ điển hình về số lượng và phạm vi các
trị của mỗi người. Theo những lời khuyên truyền phiên bản khả thi. Tập hợp các phiên bản của anh
thống, việc khai phá con người thật này, một việc bao gồm: phiên bản “bỏ tất cả và mở một doanh
thường bị lãng quên trong khi người ta mãi theo nghiệp lữ hành ở miền nam nước Pháp với vợ”;
đuổi danh vọng, tiền tài, địa vị xã hội nên là điểm phiên bản “đối tác tư vấn” được xã hội nể trọng
khởi đầu cho mọi tiến trình tái định hướng nghề và cha mẹ sẽ tán thành; phiên bản trẻ trung, thích
nghiệp. Khi tự hiểu mình, thông qua xem xét nội hoạt động ngoài trời, “sống với đam mê”, từ bỏ
tâm và trắc nghiệm tâm lý, người ta có thể dễ lối mòn và muốn mở một doanh nghiệp lặn biển;
dàng tìm kiếm công việc phù hợp và tránh những phiên bản “vợ chồng cùng gánh vác và tương lai
sai lầm trong quá khứ. Định nghĩa này về con làm cha mẹ” muốn đưa ra quyết định tốt để cả hai
người hoàn toàn phù hợp với phương pháp lập vợ chồng cùng làm việc; phiên bản “kẻ vô dụng
kế hoạch và thực hiện, một khi chúng ta tìm thấy trong công ty ở tuổi 50, đầy hối tiếc”; phiên bản
mình, chỉ việc thực hiện thôi. “người học việc” theo học một doanh nhân mình
ngưỡng mộ; và phiên bản thực tế, hợp lý, “đến
Tuy nhiên, nghiên cứu của nhà tâm lý học nhận một công ty truyền thống, nơi mình có thể ứng
thức Stanford Hazel Markus và các nhà khoa học dụng phối hợp kiến thức và kinh nghiệm trong lĩnh
hành vi khác đưa ra một định nghĩa khác về bản vực ngân hàng và tư vấn”.
thể, một định nghĩa phù hợp hơn với những gì
tôi đã khám phá: Chúng ta có nhiều phiên bản. Theo lẽ thường, danh sách các khả năng trải rộng
Những phiên bản này được xác định một phần như vậy cho thấy anh thiếu tập trung và chưa
bởi quá khứ của chúng ta, nhưng chủ yếu được sẵn sàng thay đổi. Nhưng về mặt bản thể công
xác định bởi hoàn cảnh hiện tại cũng như những việc, chính sự đa dạng này giúp anh tìm thấy bến
hy vọng và sợ hãi của chúng ta đối với tương lai. đỗ phù hợp thực sự. Chúng ta có thể có một số
phiên bản cụ thể và hữu hình, được xác định bởi
Phiên bản khả thi của chúng ta – những hình ảnh những việc mình làm và công ty mình còn ở lại
và tưởng tượng của chúng ta về người mà mình làm việc đến nay; trong khi một số phiên bản khác
hy vọng trở thành, nghĩ rằng mình nên trở thành, vẫn còn mơ hồ và mờ nhạt, chỉ tồn tại trong thế
hoặc thậm chí sợ trở thành – là trọng tâm của tiến giới của những giấc mơ riêng tư, các giả định và
trình thay đổi nghề nghiệp. Dù sách vở nói rằng ý tưởng trừu tượng. Bằng cách tập trung hơn vào
nỗi đau – một phiên bản mà chúng ta sợ trở thành các khả năng, cả những gì mình mong muốn và sợ
hiện thực – là động lực duy nhất cho sự thay đổi, hãi, trong hiện tại và tương lai, chúng ta tạo cho
nhưng trên thực tế, nỗi đau có thể gây ra tê liệt. mình một cơ sở kinh nghiệm cụ thể để lựa chọn
Chúng ta chỉ thay đổi khi có những lựa chọn thay các khả năng ấy.

hbr.org.vn 13

HBR ON CAREER RESILIENCE

Tự hiểu mình là điều quan trọng, nhưng đó Bạn bè và gia đình,
thường là kết quả chứ không phải xuất phát điểm những người đã cùng
của quá trình tái tạo. Tệ hơn nữa, việc bắt đầu bạn chia sẻ một quãng
bằng cách cố gắng xác định con người thật của dài trên đường đời, có
mình thường khiến người ta “tê liệt”. Trong khi thể cho bạn cái nhìn
chúng ta chờ đợi sự thấu hiểu vụt lóe sáng trong thấu đáo về bản chất
đầu, các cơ hội cứ thế trôi qua. Để tái khởi động của bạn và quan tâm
bản thân, chúng ta cần thoát ra khỏi đầu mình. những gì tốt nhất cho
Chúng ta cần hành động. bạn; còn các chuyên
gia cung cấp cho bạn
THAM KHẢO Ý KIẾN CỐ VẤN ĐÁNG TIN CẬY cái nhìn thực dụng,
giúp bạn có cơ sở thực
Nếu bạn chấp nhận lẽ thường rằng sự thay đổi tiễn về thị trường.
nghề nghiệp bắt đầu từ chỗ thấu hiểu bản thân rồi
xem xét một cách khách quan các lựa chọn có sẵn,
bạn nên tìm đến ai để được hướng dẫn? Sách vở
cho rằng bạn nên tìm đến những người hiểu bạn
nhất và những người am hiểu thị trường. Bạn bè
và gia đình, những người đã cùng bạn chia sẻ một
quãng dài trên đường đời, có thể cho bạn cái nhìn
thấu đáo về bản chất của bạn và quan tâm những
gì tốt nhất cho bạn; còn các chuyên gia cung cấp
cho bạn cái nhìn thực dụng, giúp bạn có cơ sở thực
tiễn về thị trường.

14

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

Vươn ra ngoài mạng lưới quan hệ bình thường để quen biết thêm
nhiều người, tham gia các cộng đồng chuyên môn là cách tốt nhất
để vừa phá vỡ khuôn khổ vừa bồi bổ tâm lý.

Trong thời kỳ đầy những đổi thay và bất trắc, vượt ra ngoài bốn bức tường, Harris đã thực sự giới
chúng ta tự nhiên cảm thấy thoải mái trong mối hạn bản thân. Anh thiếu thông tin thị trường bên
quan hệ lâu bền với bạn bè và gia đình. Nhưng khi ngoài, và những đồng nghiệp này cứ giữ nguyên
ta cần chuyển mình, những người hiểu ta rõ nhất trong đầu hình ảnh chưa cập nhật về một Harris
lại là những người dễ cản trở hơn. Có thể họ muốn non trẻ hơn phiên bản anh có thể trở thành.
hỗ trợ, nhưng họ có khuynh hướng củng cố hoặc
thậm chí khư khư gìn giữ những bản thể cũ mà Các chuyên gia tuyển dụng và dịch vụ hỗ trợ tìm
chúng ta đang cố gắng rũ bỏ. Khi mới bắt đầu sự việc làm, những chuyên gia về thay đổi nghề
nghiệp, Gary đã nhận ra những người gần gũi với nghiệp thời nay, có thể cũng “giỏi” không kém
mình sẽ không giúp ích được gì nhiều. Anh nói: trong việc gắn chặt chúng ta với quá khứ. Đúng là
“Tôi muốn làm điều gì đó khác biệt, nhưng đã bị họ hiểu biết thị trường hơn chúng ta, nhưng chúng
sốc khi nhận ra mọi người đang ‘đóng khung’ sẵn ta quên rằng nghề của họ là giúp người tìm việc di
cho tôi. Tôi cố gắng bàn với bạn bè và gia đình chuyển từng bước theo một quỹ đạo có sẵn. Tuy
về những việc khác mà tôi có thể làm. Tất cả các nhiên, ở quãng giữa sự nghiệp, nhiều người không
câu trả lời đều là: ‘Chà, bạn có thể làm quản lý còn tìm cách “vận dụng kinh nghiệm quá khứ vào
cấp trung trong bộ phận tài chính của một công một môi trường khác”. Họ muốn tạo ra công việc
ty.’ Hoặc: ‘Bạn có thể trở thành một thực tập sinh của riêng mình và thoát khỏi những trói buộc của
trong một chương trình quản trị viên tập sự.’” các quy ước trong doanh nghiệp, trong một số
John Alexander, nhân viên một ngân hàng đầu tư, trường hợp là làm một việc gì đó hoàn toàn khác.
hy vọng mình có thể thành công với nghề viết tiểu Một ví dụ điển hình là trải nghiệm của Susan
thuyết, kể rằng anh thường nói về những nỗi trăn Fontaine, nhà tư vấn quản trị: “Về cơ bản, tôi thấy
trở trong sự nghiệp với bạn bè và gia đình. “Họ các chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp cao chẳng
có khuynh hướng nói: ‘Tôi có thể hiểu tại sao viết giúp được gì. Khi tôi nói: ‘Đây là những kỹ năng
lách cũng thú vị, nhưng cậu có một công việc rất của tôi; tôi có thể làm gì khác?’, thì họ cứ nói: ‘Sao
tốt, cậu có thực sự muốn liều lĩnh thế không?’” bạn không chuyển đến Andersen?’ hoặc ‘Sao bạn
không thử với Bain?’. Tất cả những gì họ đề xuất
Dù có ý tốt, những người cố vấn và đồng nghiệp đều giống hệt nhau. Tôi tiếp tục nói: ‘Tôi biết rõ
thân thiết cũng có thể vô tình kìm hãm chúng ta. mình không muốn làm việc đó, còn nếu muốn
Ví dụ như Harris Roberts, giám đốc của công ty làm, tôi đã không tìm đến bạn. Tôi tự làm việc đó
chăm sóc sức khỏe, muốn đảm nhận vai trò giám được mà.’”
đốc quản lý đơn vị kinh doanh. Những người xung
quanh anh, vốn đã quen thấy anh ngồi ở vị trí Như vậy, nếu việc tự đánh giá, lời khuyên của
hiện tại, chỉ như tấm gương phản chiếu lại nỗi ngờ những người thân thiết và lời tư vấn của chuyên
vực vốn có của anh về việc bước ra khỏi vùng an gia không hữu ích, chúng ta có thể tìm hỗ trợ ở nơi
toàn của mình. Những người cố vấn quan tâm đến nào cho việc chuyển mình? Để thực sự đoạn tuyệt
anh và có quyền lực để biến sự thay đổi anh hằng với quá khứ, chúng ta cần nhìn nhận bản thân theo
mong muốn thành hiện thực. Nhưng thay vì một một cách khác. Chúng ta cần những người hướng
cửa ngõ, họ lại dựng lên một rào cản ngăn chặn dẫn từng làm được như thế và có thể hiểu chúng ta
những bước đi có thể dẫn đến thay đổi sự nghiệp. đang đi đâu. Vươn ra ngoài mạng lưới quan hệ bình
Vì chỉ nói chuyện với những người trực tiếp làm thường để quen biết thêm nhiều người, tham gia
việc với mình, và ý kiến họ dành cho anh không các cộng đồng chuyên môn là cách tốt nhất để vừa
phá vỡ khuôn khổ vừa bồi bổ tâm lý.

hbr.org.vn 15

HBR ON CAREER RESILIENCE

NGHĨ LỚN vấn đề của mình cùng một lúc, Susan đã thực hiện
một thay đổi gần như chẳng khác gì. Hai tuần sau
Chúng ta muốn nghĩ rằng mình có thể nhảy trực khi nhận việc mới, cô từ chức.
tiếp từ mong muốn thay đổi sang một quyết
định duy nhất, và thế là ta thực hiện được ý định Dù chúng ta muốn tránh việc trì hoãn vô thời hạn
chuyển mình – theo lẽ thường, người ta cho rằng đến đâu, nhưng việc chấm dứt quá sớm không
bạn không nên tự đánh lừa mình bằng những điều phải là cách tốt. Chúng ta cần có thời gian để nhận
chỉnh nhỏ và hời hợt. Nhưng việc cố gắng thực ra những gì mình thực sự muốn thay đổi và xác
hiện những thay đổi lớn quá nhanh có thể phản định những thói quen, nhận định đã khắc sâu
tác dụng. Cũng như việc bắt đầu thay đổi bằng đang kìm hãm bản thân. Bài học từ câu chuyện
cách tìm kiếm con người thật của mình có thể của Susan là cố gắng thực hiện một bước đi táo
khiến bạn tê liệt thay vì tiến triển, việc cố gắng bạo có thể nhanh chóng đưa chúng ta quay lại
thực hiện một bước đi lớn một lần và mãi mãi có điểm xuất phát. Tiến trình chuyển đổi dài hơn, ít
thể ngăn cản sự thay đổi thực sự. trực tiếp hơn có thể khiến ta cảm thấy mình đang
lãng phí thời gian. Nhưng như chúng ta sẽ thấy
Khi quyết định từ bỏ sự nghiệp tư vấn, Susan bên dưới đây, việc thực hiện các bước nhỏ hơn có
Fontaine có lý do chính đáng. Là một bà mẹ đơn thể giúp xác định lại về bản thể công việc chúng ta
thân của hai đứa con, cô nhận thấy việc đi công tác sẽ thể hiện một cách phong phú hơn, có cơ sở hơn.
và những yêu cầu khác trong cuộc sống cá nhân
ngày càng quá tải. Cô nghỉ việc và quyết tâm dành BA CÂU CHUYỆN THÀNH CÔNG
thời gian khám phá các lựa chọn. Tuy nhiên, quyết
tâm đó đã tan biến, khi cô đang chịu áp lực tài Dù lúng túng, các nạn nhân của sách vở truyền
chính thì nhận được lời mời béo bở cho một vị trí thống như Gary McCarthy, Harris Roberts và
trong đội ngũ quản lý của một khách hàng cũ. Cô Susan Fontaine cuối cùng đã chuyển sang một
chấp nhận vị trí mới để rồi phát hiện ra những yêu cách tiếp cận khác và thành công hơn. Gary hiện
cầu của công việc này rất giống các yêu cầu của đang làm việc tại một công ty truyền thông mà
vị trí cô đã rời bỏ. Cô chia sẻ: “Tôi nghĩ: ‘Mình đã anh ngưỡng mộ, ở vị trí nhà đầu tư mạo hiểm nội
làm gì vậy? Mình đã có cơ hội để bỏ tất cả những bộ, một vai trò cho phép anh sử dụng kỹ năng tư
điều đó!’” Với hy vọng có thể giải quyết tất cả các vấn và tài chính, đồng thời cho anh thỏa sức sáng
tạo và hoàn toàn làm chủ kết quả của mình. Harris
Cố gắng thực hiện là Chủ tịch và Giám đốc Vận hành (COO) của một
một bước đi táo bạo công ty thiết bị y tế đang phát triển và tham gia
có thể nhanh chóng đưa mạnh mẽ vào định hướng chiến lược cho công ty.
chúng ta quay lại điểm Susan đang làm việc với các tổ chức phi lợi nhuận,
xuất phát. vận dụng sở trường về chiến lược của mình cho
lĩnh vực này và yêu thích công việc của mình.

Không ai trong số họ đi theo con đường thẳng và
hẹp. Gary học đòi làm các chương trình du lịch
rượu vang và nổi hứng định mua một cơ sở dịch
vụ lặn biển, trước khi chốt quyết định chọn một
con đường bình thường hơn theo cách nói của vợ

16

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

Bản thể công việc của bạn là sự kết hợp của loại công việc bạn làm,
các mối quan hệ và tổ chức tạo thành một phần trong công việc của
bạn, cũng như câu chuyện bạn kể về lý do cho những sứ mệnh của
bạn và cách bạn thực hiện chúng.

anh. Harris lần thứ hai bị vuột mất cơ hội cho vị tiếp theo đều mất nhiều thời gian để chọn được
trí giám đốc quản lý đơn vị kinh doanh quý giá nghề thực sự phù hợp. Hầu hết các “thời kỳ quá
do tái cấu trúc công ty. Anh cân nhắc nghỉ việc để độ” trong sự nghiệp kéo dài khoảng ba năm. Đó
gia nhập một công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực hiếm khi là một đường thẳng: Chúng ta tiến hai
công nghệ sinh học, nhưng nhận ra anh hoàn toàn bước và lùi một bước, và điểm đến thường khiến
không có hứng thú với một bước đi mạo hiểm như chúng ta ngạc nhiên.
vậy. Susan tạm thời làm nhà tư vấn tự do, nhận
các dự án tư vấn truyền thống để có tiền thanh BẢN THỂ CÔNG VIỆC
toán chi phí sinh hoạt, đồng thời sử dụng thời gian
để khám phá một danh mục dự án đa dạng hơn. Một khi chúng ta bắt đầu đặt câu hỏi liệu công
việc hay tổ chức hiện tại có đúng là nơi dành cho
Trải nghiệm của họ là những ví dụ điển hình. Gần mình, và băn khoăn về những gì chúng ta nghĩ
như tất cả những người cố gắng tìm ra công việc

THỬ NGHIỆM VÀ HỌC HỎI

BẢN THỂ CÔNG VIỆC CỦA BẠN là sự kết hợp của loại công việc bạn làm, các mối quan hệ và tổ chức tạo
thành một phần trong công việc của bạn, cũng như câu chuyện bạn kể về lý do cho những sứ mệnh của bạn
và cách bạn thực hiện chúng. Do đó, định hình lại bản thể là điều chỉnh dần cả ba khía cạnh đó theo thời gian.
Những điều chỉnh diễn ra theo kiểu thăm dò từng bước một, do đó, tiến trình này có thể trông kém mạch lạc.
Thật ra, đó là một quy trình logic gồm các bước thử nghiệm, khám phá và thích nghi, một quy trình mà hầu
như bất kỳ ai đang tìm kiếm sự đổi mới nghề nghiệp đều có thể học được.

Tạo ra các thử nghiệm Hãy thử một chút các hoạt động và vai trò nghề
nghiệp mới trước khi toàn tâm toàn ý đổi sang
Bản thể công việc được xác định bởi những gì một con đường khác.
chúng ta làm, các hoạt động nghề nghiệp chúng ta
tham gia. Phát triển các mối quan hệ có thể mở ra cánh
cửa nhìn ra những thế giới mới, tìm kiếm các
Phát triển mối quan hệ hình mẫu và nhóm tham khảo mới để định
hướng và kiểm chuẩn về tiến trình của bạn.
Bản thể công việc cũng được xác định bởi công ty
nơi chúng ta đang làm việc, các mối quan hệ trong Tìm hoặc tạo ra các chất xúc tác và kích hoạt
công việc và những hội nghề nghiệp mà chúng ta là sự thay đổi, qua đó viết lại câu chuyện cuộc
thành viên. đời bạn.

Truyền tải ý nghĩa

Bản thể công việc cũng được xác định bởi những
sự kiện để lại dấu ấn trong đời chúng ta và những
câu chuyện cho thấy chúng ta là ai cũng như sẽ trở
thành ai.

hbr.org.vn 17

HBR ON CAREER RESILIENCE

mình muốn cho tương lai, thì các phương pháp tìm ta nhụt chí, vì cách duy nhất chúng ta biết mình
việc mà chúng ta được dạy là chưa đủ. Nhưng điều thực sự muốn làm gì là làm thử. Cũng dễ hiểu khi
đó không có nghĩa chúng ta phải tạm chấp nhận hầu hết mọi người đều miễn cưỡng nếu nhảy vào
một quy trình ngẫu nhiên bị chi phối bởi các yếu những việc mình chưa biết. Nếu chúng ta không
tố ngoài tầm kiểm soát – một cuộc khủng hoảng thử nghiệm những tưởng tượng của mình, chúng
trong đời buộc chúng ta phải sắp xếp lại thứ tự ưu sẽ mãi chỉ là tưởng tượng. Tôi nhận ra phần lớn
tiên, một lời mời làm việc bất ngờ. Có một phương chúng ta tạo ra bản thể công việc mới ngoài công
pháp thay thế theo một logic khác với cách tiếp việc chính của mình bằng cách tham gia các hoạt
cận lập kế hoạch và thực hiện. Gary, Harris và động ngoại khóa và dự án vào ngày nghỉ cuối tuần.
Susan, cũng như nhiều người thay đổi nghề nghiệp
thành công khác mà tôi quan sát, đã chia sẻ Tạo ra các thử nghiệm nghĩa là tạo ra các dự án
phương pháp này, tôi gọi là mô hình thay đổi “thử ngoài giờ. Lợi thế lớn của việc này là chúng ta có thể
nghiệm và học hỏi”. Trong thời kỳ chuyển đổi, thử sức với các vai trò chuyên môn mới ở quy mô
khi những phiên bản khả thi của chúng ta đang giới hạn mà không ảnh hưởng đến công việc hiện
chuyển biến mạnh, cách duy nhất để tạo ra thay tại hoặc phải nhảy sang vị trí mới quá nhanh. Trong
đổi là đưa những bản thể ấy vào thực tế, tinh chỉnh hầu hết mọi trường hợp thay đổi thành công mà tôi
cho đến khi các bản thể chín muồi, để chúng ta có đã quan sát, đương sự đã dấn thân sâu vào sự nghiệp
thể tiến hành những bước mang tính quyết định mới một thời gian trước khi chính thức thay đổi.
hơn. (Xem bảng “Thử nghiệm và học hỏi.”)
Có nhiều cách để tạo được các thử nghiệm có hiệu
Phương pháp thử nghiệm và học hỏi thừa nhận quả. Khi mới quyết định khám phá một loạt khả
cách duy nhất để chống lại sự không chắc chắn năng, Susan nhận những công việc tự do trong
và sự lôi kéo của những điều quen thuộc là làm chuyên môn đã có của mình và làm việc công ích cho
cho tương lai mới trở nên sinh động, hữu hình và các tổ chức từ thiện như một dây cứu sinh để giúp cô
khả thi hơn. Chúng ta đã có được bản thể cũ trong vượt qua giai đoạn khó khăn. Thông qua công việc
thực tiễn. Tương tự, chúng ta định nghĩa lại các đó, cô bắt đầu phát triển các mối quan hệ đưa cô
bản thể đó trong thực tiễn, bằng cách tạo ra những đến cơ hội việc làm tư vấn có phí cho các tổ chức từ
thử nghiệm, phát triển các mối quan hệ và truyền thiện. Dần dần, cô dành hết thời gian cho các tổ chức
tải ý nghĩa vào những thay đổi chúng ta đang trải phi lợi nhuận, lĩnh vực cô chưa bao giờ kỳ vọng có
qua. Ba hành động thông thường này là trọng tâm thể tìm được sự nghiệp. Và cô cảm thấy vui thích với
của khác biệt rõ nhất trong những thay đổi nghề công việc tự do. Hiện tại, cô đang làm việc với công
nghiệp, thêm lý lẽ logic cho những gì có thể trông ty tư vấn lớn nhất nước Anh, chuyên về các tổ chức
giống như sự kiện tình cờ và hành vi ngẫu nhiên. từ thiện, và cô chia sẻ: “Tất cả những gì tôi hy vọng
là mình sẽ không bao giờ phạm sai lầm nhảy việc
TẠO RA CÁC THỬ NGHIỆM một lần nữa trước khi cho bản thân cơ hội khám phá
những gì mình thực sự muốn làm.”
Một sai lầm trầm trọng hơn hẳn những sai lầm
khác mà người ta mắc phải khi cố gắng thay đổi Những người khác dùng các công việc tạm thời,
nghề nghiệp là trì hoãn bước đầu tiên cho đến những hợp đồng bên ngoài, công việc tư vấn và
khi họ biết được điểm đến. Lỗi này khiến người ngoài giờ để có kinh nghiệm hoặc xây dựng kỹ
năng trong những ngành nghề mới. Nhờ một
thời gian tạm thời ở vị trí quản lý cao nhất của bộ

18

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

phận, Harris vượt qua nỗi sợ hãi vốn đã âm thầm giữa con đường sự nghiệp, mong muốn thay đổi của
ám ảnh anh trong nhiều năm, rằng anh thiếu kiến chúng ta hiếm khi chỉ liên quan đến công việc mình
thức về tài chính và kinh nghiệm liên chức năng làm; có lẽ điều quan trọng hơn là thay đổi các mối
cần thiết để trở thành một giám đốc đơn vị giỏi. quan hệ công việc để mình hài lòng hơn, dạt dào
Hơn bất kỳ sự tự phản ánh nào, kinh nghiệm ở cảm hứng hơn. Phát triển mối quan hệ nghĩa là tìm
vị trí đó đã giúp anh hình dung bản thân ở vị trí những người có thể giúp chúng ta nhìn thấy và phát
một giám đốc đơn vị. Ngoài ra, tham gia các khóa triển thành phiên bản mới của mình. Đối với hầu
học hoặc chọn những chương trình đào tạo trong hết những người thay đổi nghề nghiệp thành công
một lĩnh vực mới là một cách khác để thử nghiệm. mà tôi đã quan sát, một người hướng dẫn hoặc một
Đối với nhiều người trong nghiên cứu của tôi, một cộng đồng nghề nghiệp mới đã soi đường và nâng
chương trình đào tạo cấp điều hành, một kỳ nghỉ đỡ cho bước nhảy quyết định của họ.
không hưởng lương dài hạn hoặc kỳ nghỉ có gia
hạn đã giúp họ nâng cao năng lực để chuyển sang Tìm một công việc mới luôn đòi hỏi chúng ta tạo
một hướng đi mới. Những khoảng thời gian nghỉ thêm quan hệ bên ngoài phạm vi quen biết thông
ngơi này rất hữu ích, vì nó buộc ta thoát ra khỏi thường của mình. Chúng ta có ý tưởng và thông
công việc hằng ngày, đồng thời đưa ta đến với tin tuyển dụng bằng cách mở rộng quan hệ. Ví dụ,
những con người và hoạt động mới. Gary tận dụng mối quan hệ với hội cựu sinh viên
và đồng nghiệp trong công ty khá thành công.
PHÁT TRIỂN MỐI QUAN HỆ Một nhân viên cũ của công ty anh – một người mà
anh không thân thiết – đã giới thiệu anh tham gia
Hãy xem đã bao lần nhân viên nói về công ty của dự án tạm thời ở công ty hiện tại của anh. Nhưng
họ: “Tôi không muốn trở nên giống ai ở đây cả.” Ở điều khiến anh ra quyết định của mình, điều khiến

hbr.org.vn 19

HBR ON CAREER RESILIENCE

Để đoạn tuyệt với quá khứ, chúng ta phải khám phá những mạng
lưới quan hệ ta chưa biết và không chỉ để tìm thông tin tuyển dụng.
Thông thường, chính những người lạ lại có thể hỗ trợ ta tốt nhất
trong việc nhìn ra mình đang trở thành ai.

công việc này khác biệt so với những công việc TRUYỀN TẢI Ý NGHĨA
quen thuộc khác mà anh từng cân nhắc, là cơ hội
được làm việc cho một hình mẫu anh đã ngưỡng Giữa cơn bối rối không biết nên đi con đường nào,
mộ từ lâu, một người anh có thể theo học những nhiều người hy vọng sẽ có điều gì đó xảy ra làm
“bí kíp”. sáng tỏ mọi thứ, đưa những bước đi loạng choạng
của ta vào một quỹ đạo nhất quán. Julio Gonzales,
Việc tìm nơi nương tựa ở các mối quan hệ thân một bác sĩ đang cố gắng rời bỏ nghề y, đã nói thế
thiết trong công việc là tự nhiên trong thời kỳ này: “Tôi đang chờ đợi một vị thần hiển linh, tôi
nhiều đổi thay và bất trắc. Nhưng Harris đã mắc thức giấc giữa đêm và Thiên thần của Lòng thương
một sai lầm kinh điển khi trông cậy vào một xót nói với tôi đây là việc tôi nên làm.” Truyền tải
người cố vấn cũ, Alfred, người đã in sâu ấn tượng ý nghĩa có nghĩa là tạo ra các yếu tố kích hoạt thay
về một Harris non trẻ ngơ ngác, từng không cho đổi cho riêng mình: truyền tải ý nghĩa đặc biệt vào
anh không gian phát triển. Harris thoát khỏi mối các sự kiện trọng đại và bình thường rồi dệt chúng
quan hệ “phụ thuộc một chiều” này nhờ một người thành một câu chuyện về việc chúng ta đang trở
mà anh tình cờ gặp tại một hội nghị nghề nghiệp. thành người như thế nào.
Gerry, người sáng lập công ty sau này tuyển Harris
làm COO, ban đầu đã tiếp cận Harris để xin lời Mỗi người đã thay đổi nghề nghiệp đều có một
khuyên về pháp lý. Harris sau đó tiếp tục là người câu chuyện về khoảnh khắc đối diện với sự thật.
tư vấn không chính thức cho Gerry. Ở Gerry, Đối với John Alexander, người muốn trở thành
Harris nhìn thấy một người tin tưởng vào tiềm nhà văn, khoảnh khắc đó là khi anh nổi hứng
năng của mình trong vai trò tổng giám đốc, và đến gặp một nhà chiêm tinh. Anh ngạc nhiên
muốn thiết lập một kiểu quan hệ khác, gần gũi và vì điều đầu tiên bà ấy nói với anh là: “May mà
gắn bó với nhau: “Nó hoàn toàn trái ngược với mối tôi không phải là cậu của hai hoặc ba năm qua.
quan hệ của tôi với Alfred,” Harris chia sẻ. “Không Thời gian này, trong lòng cậu đang bị giằng co
giống kiểu quan hệ cha con. Gerry biết những điều kịch liệt giữa hai phương án đối nghịch. Một bên
tôi cần học – những thứ liên quan đến tài chính muốn ổn định, kinh tế sung túc và địa vị xã hội,
sáng tạo, các cách gây quỹ – nhưng anh ấy cũng còn bên kia khao khát thể hiện nghệ thuật, có thể
cần học hỏi từ tôi. Anh ấy không biết cách điều bằng cách trở thành một nhà văn hoặc người tổ
hành một công ty, còn tôi thì biết. Anh ấy muốn chức các buổi biểu diễn sân khấu. Chắc cậu muốn
tôi hướng dẫn những điều cần thiết để phát triển tin rằng hai phương án này có thể hòa hợp. Tôi
một tổ chức, xây dựng nền tảng. Tôi nghĩ mình có nói cậu nghe, hai thứ đó không đội trời chung.”
thể học hỏi được nhiều từ Gerry, nhưng đó là mối Một ví dụ khác là một phụ nữ đang ngày càng
quan hệ trưởng thành và chuyên nghiệp hơn so với nản lòng với vai trò điều hành một công ty khởi
những gì tôi từng có với Alfred.” nghiệp công nghệ cao, đã chia sẻ: “Một ngày nọ,
chồng tôi hỏi: ‘Em có hạnh phúc không? Nếu có
Để đoạn tuyệt với quá khứ, chúng ta phải khám thì tuyệt. Nhưng trông em không hạnh phúc.’
phá những mạng lưới quan hệ ta chưa biết và Câu hỏi của anh ấy khiến tôi phải xem xét lại
không chỉ để tìm thông tin tuyển dụng. Thông những gì mình đang làm.”
thường, chính những người lạ lại có thể hỗ trợ ta
tốt nhất trong việc nhìn ra mình đang trở Nghe những câu chuyện như vậy, người ta dễ tin
thành ai. rằng sự thay đổi nghề nghiệp bắt nguồn từ những

20

Chúng ta mắc kẹt trong nghề nghiệp sai lầm như thế nào

khoảnh khắc đó. Nhưng khoảnh khắc thấu hiểu là điều đó?” Bằng cách tuyên bố công khai những gì
một kết quả chứ không phải là nguyên nhân của chúng ta tìm kiếm, cũng như mối liên quan giữa
sự thay đổi. Qua nhiều cuộc phỏng vấn, tôi nhận phiên bản cũ và mới của mình, chúng ta làm rõ ý
ra một điều đáng chú ý là những khoảnh khắc như định của mình và nâng cao khả năng tranh thủ sự
vậy có khuynh hướng xảy ra muộn trong quá trình ủng hộ của người khác.
chuyển đổi, chỉ sau nhiều thử thách và gian khổ.
Thay vì xúc tác cho sự thay đổi, người ta hiểu được CON ĐƯỜNG TA ĐÃ CHỌN
những thay đổi đã diễn ra từ lâu qua việc xác định
những khoảnh khắc như vậy. Hầu hết chúng ta đều biết những gì mình đang
cố gắng thoát ra: thiếu cơ hội thăng tiến trên con
Những sự kiện kích hoạt không chỉ đẩy chúng ta đường sự nghiệp hạn hẹp, chức danh không đúng
bước ra khỏi thói quen, mà còn là nơi neo đậu cho thực chất hoặc công việc không gây hứng thú, mệt
những câu chuyện chuyển mình của ta. Sắp xếp mỏi vì những vấn đề chính trị trong doanh nghiệp,
các sự kiện trong đời thành một câu chuyện mạch thiếu thời gian cho cuộc sống ngoài công việc. Tìm
lạc là một trong những thách thức tinh tế nhất một giải pháp thay thế thực sự phù hợp, chẳng hạn
nhưng cũng đòi hỏi khắt khe nhất của việc chuyển tìm ra sứ mệnh của mình trong cuộc sống là việc
đổi sự nghiệp. Chuyển mình là viết lại câu chuyện không thể làm trong một sớm một chiều. Chúng ta
của mình. Khi mới bắt đầu chuyển đổi nghề cần có thời gian, lòng kiên trì và cố gắng miệt mài.
nghiệp, tất cả những gì chúng ta có là một danh Nhưng chỉ nỗ lực thôi vẫn chưa đủ, chúng ta cũng
sách dài dằng dặc các ý tưởng phân tán, khiến ta cần một phương pháp hợp lý và kỹ năng để áp
bối rối vì mình không có câu chuyện nào. Ta băn dụng ý tưởng vào thực tế.
khoăn khi thấy quá nhiều lựa chọn hấp dẫn khác
nhau, và lo lắng rằng phiên bản từng chọn việc mà Ý tưởng về bản thể công việc của một người khác
ta không còn muốn làm nữa có thể lại đưa ra một hẳn mọi thứ chúng ta luôn được nghe về việc lựa
lựa chọn tồi. Nếu không có một câu chuyện giải chọn nghề nghiệp. Ý tưởng này yêu cầu chúng
thích tại sao chúng ta phải thay đổi, khán giả bên ta dành phần lớn thời gian và năng lượng cho
ngoài, những người đang nghe chúng ta “quảng hành động hơn là suy nghĩ, để thực hiện thay vì
cáo” về sự chuyển mình, sẽ cảm thấy điều ta nói lập kế hoạch. Nó khuyên chúng ta từ bỏ việc tìm
nghe thật lùng bùng, còn bản thân ta cũng lúng kiếm một kế hoạch 10 điểm và chấp nhận một
túng và do dự. con đường quanh co. Nhưng thứ có vẻ là một con
đường bí ẩn từ một khoảnh khắc “giác ngộ” thật ra
Những câu chuyện hay là câu chuyện được phát lại là một tiến trình học từ thực tiễn mà bất kỳ ai
triển qua từng lần kể, được kể cho công chúng cũng có thể áp dụng. Chúng ta bắt đầu bằng cách
nghe ngay cả trước khi câu chuyện được viết hoàn hành động.
chỉnh. Chẳng hạn, thay vì ngượng ngùng về việc
từng tìm đến nhà chiêm tinh, John đã kể cho mọi
người nghe câu chuyện của mình và thậm chí
viết về nó trên chuyên mục của một tờ báo. John
càng tiến gần đến nguồn cảm hứng sáng tạo anh
muốn tìm, tình tiết câu chuyện của anh càng có ý
nghĩa, và người ta càng ít hỏi: “Sao bạn muốn làm

hbr.org.vn 21

HBR ON CAREER RESILIENCE

Tái tạo
sự nghiệp thời
khủng hoảng

Herminia Ibarra

Những biến cố không mong đợi hoặc các cú PHÁT TRIỂN NHIỀU PHIÊN BẢN KHẢ THI
sốc bất ngờ làm gián đoạn thói quen hằng CỦA BẢN THÂN
ngày của chúng ta, đẩy ta ra khỏi vùng an
toàn, khiến ta đặt ra các câu hỏi lớn về những gì Khi không biết tương lai sẽ mang lại điều gì, hoặc
quan trọng và đáng làm. Do đó, không có gì ngạc khi con đường bạn nghĩ mình đang đi có một ngã
nhiên, khi trong một cuộc khủng hoảng như đại rẽ bất ngờ, bạn nên theo đuổi nhiều lựa chọn đa
dịch Covid-19, nhiều người đang suy nghĩ lại về sự dạng thay vì chỉ chăm chăm vào một phương án.
nghiệp của họ. Ngay cả trong những thời kỳ yên ổn hơn, thay
đổi nghề nghiệp không bao giờ là một con đường
Nhưng làm thế nào chúng ta cân bằng được giữa thẳng tắp. Đó là một hành trình khám phá lộn xộn
nhu cầu thiết yếu để sinh tồn – cho gia đình và
doanh nghiệp của chúng ta – với nhu cầu ngày
càng thôi thúc để làm điều gì đó mới sau khi cuộc
khủng hoảng lắng xuống?

Tôi đã nghiên cứu sự thay đổi nghề nghiệp trong
hai thập kỷ qua, một thời kỳ trải dài từ sự bùng
nổ và suy thoái của các công ty công nghệ, cuộc
khủng hoảng tài chính năm 2008, đến giai đoạn
thị trường giá lên, rồi đại dịch Covid-19 đã kết
thúc giai đoạn tăng giá đó. Kinh nghiệm dạy cho
tôi rằng một vài nguyên tắc đơn giản có thể giúp
những người sống qua thời kỳ khó khăn tiếp tục
tập trung tái tạo sự nghiệp của họ.

22

Tái tạo sự nghiệp thời khủng hoảng

một cách cần thiết và để làm đúng, bạn phải thử túy. Và, một cách tự nhiên, một số phiên bản hấp
nghiệm và tìm hiểu một loạt phiên bản mà bạn có dẫn chúng ta hơn số khác.
thể trở thành.
Ngày nay, hơn bao giờ hết, con đường dẫn đến sự
Những phiên bản có thể trở thành là những ý nghiệp tiếp theo của bạn sẽ rất quanh co. Để sẵn
tưởng của ta về con người mình có thể muốn trở sàng cho mọi tình huống bạn sẽ cần chuẩn bị, cần
thành. Một số phiên bản là cụ thể và đầy đủ thông hình dung một tập hợp đa dạng những phiên bản
tin theo kinh nghiệm; một số khác lại mơ hồ và bạn có thể trở thành và những bức tranh về tương
mờ nhạt, còn non trẻ và chưa được kiểm chứng. lai. Theo sát tiến trình đó và khám phá càng nhiều
Một số là thực tế; số khác là tưởng tượng thuần phiên bản càng tốt.

hbr.org.vn 23

HBR ON CAREER RESILIENCE một loạt nỗ lực lăng xăng để tự hoàn thiện mình.
Thời gian chết rất quan trọng, không chỉ để nạp
Khi không biết tương cho não thêm sức chú ý và động lực, mà còn để
lai sẽ mang lại điều gì, duy trì các quy trình nhận thức giúp chúng ta phát
hoặc khi con đường triển toàn diện. Đó là cách chúng ta củng cố ký ức,
bạn nghĩ mình đang tích hợp những gì đã học được, lập kế hoạch cho
đi có một ngã rẽ bất tương lai, giữ vững la bàn đạo đức và xây dựng ý
ngờ, bạn nên theo đuổi thức về bản thân.
nhiều lựa chọn đa dạng
thay vì chỉ chăm chăm BẮT ĐẦU CÁC DỰ ÁN
vào một phương án.
Con đường phổ biến nhất để tái tạo sự nghiệp là
NẮM BẮT GIAI ĐOẠN GIAO THỜI làm việc gì đó ngoài giờ: trau dồi kiến t​​hức, kỹ
năng, nguồn lực và các mối quan hệ cho đến khi
Một phần đặc biệt trong tiến trình thay đổi nghề bạn có một đôi chân mới vững chắc để bước tiếp
nghiệp là trải nghiệm cảm xúc về “giai đoạn giao trên con đường khám phá một sự nghiệp mới.
thời” – giai đoạn giữa quá khứ đã qua đi hoàn toàn Vào các buổi tối và ngày cuối tuần, mọi người
và tương lai còn chưa chắc chắn. Bạn có thể thấy tham gia những khóa học bán thời gian, làm công
giai đoạn giao thời không hề dễ chịu. Những ai việc tư vấn hoặc thiện nguyện và phát triển các ý
trải qua giai đoạn này cảm thấy hoang mang, mất tưởng khởi nghiệp. Trong nghiên cứu tôi đã thực
phương hướng và do dự giữa “giữ chặt” hay “buông hiện cho cuốn sách Working Identity (tạm dịch:
bỏ”. Nhưng giai đoạn căng thẳng này là một phần Bản thể công việc) về chủ đề tái tạo sự nghiệp, tôi
cần thiết của hành trình, vì nó cho phép bạn xử nhận thấy hầu hết mọi người chuẩn bị nhiều khả
lý nhiều cảm xúc phức tạp cũng như những mong năng cùng lúc, so sánh và đối chiếu những ưu và
muốn mâu thuẫn, ngăn bạn bỏ cuộc sớm và bỏ lỡ nhược điểm của từng khả năng. Việc này rất quan
các lựa chọn tốt hơn còn ở phía trước. trọng. Nó giúp bạn trả lời lần lượt không chỉ các
câu hỏi thực tiễn mà còn cả những câu hỏi khẳng
Một cuộc khủng hoảng có thể kéo dài trạng thái định sự tồn tại của bản thân thúc đẩy sự thay đổi
giao thời này đối với nhiều người. Ở trong trạng thái nghề nghiệp: Mình là ai? Mình muốn trở thành
đó, đôi khi bạn cũng bực bội, nhưng nó cũng có lợi ai? Mình có thể đóng góp ở đâu tốt nhất? Chúng
ích. Như Bill Bridges đã viết trong cuốn Transitions ta tìm hiểu con người mình muốn trở thành bằng
(tạm dịch: Chuyển giao): “Chúng ta không cần cảm cách thử nghiệm tưởng tượng và thực tế, và tất
thấy căng thẳng về giai đoạn ‘ở không’ có vẻ không nhiên, bằng cách hành động.
hiệu quả này ở những bước ngoặt trong đời… Khi
dành thời gian một mình với một hoạt động dường Tất nhiên, các điều kiện trong một cuộc khủng
như không có mục đích, ta đang thực hiện một việc hoảng (chẳng hạn phong tỏa trong đại dịch
quan trọng trong nội tâm.” Covid-19) gây hạn chế cho các khả năng. Từ lâu,
người ta đã dùng đến các công việc ngoài giờ hoặc
Các nghiên cứu về thần kinh cho thấy việc tận tư vấn để khám phá những lựa chọn mới hoặc
dụng giai đoạn giao thời để thực hiện “công việc cấp vốn cho các dự án kinh doanh mới, nhưng
nội tâm” đó có thể có lợi hơn là dành thời gian cho

24

Tái tạo sự nghiệp thời khủng hoảng

Chúng ta tìm hiểu con người mình muốn trở thành bằng cách thử
nghiệm tưởng tượng và thực tế, và tất nhiên, bằng cách hành động.

ngân sách dành cho các khoản chi không thiết yếu Bạn không cần giới hạn
thường cạn kiệt khi nền kinh tế suy thoái, và kết các dự án trong phạm vi
quả là nhiều người nhận thấy những cánh cửa này nghề nghiệp mong muốn
đã đóng với họ. của mình. Ngày nay, nhiều
người làm những việc bổ
Tuy nhiên, trong những trường hợp như vậy ích và khám phá nhiều điều
(chẳng hạn tự cách ly diện rộng), nhiều người thấy mới lạ bằng cách tham gia
càng dễ phân bổ lại thời gian và nguồn lực cho các vào các sáng kiến ​c​ hống
dự án lâu nay tạm gác và tận dụng thời gian này. khủng hoảng tại tổ chức của
Trong một hội thảo trực tuyến của tôi về tái tạo họ hoặc qua những việc tình
sự nghiệp, tôi đã thực hiện một cuộc thăm dò, yêu nguyện cho cộng đồng. Vấn
cầu những người tham gia mô tả cách họ phản ứng đề là làm những việc mới và
với cuộc khủng hoảng Covid-19, và 50% trong số khác, cùng với những người
2.000 người đã trả lời cho biết cuộc khủng hoảng mới và khác, vì đó là cơ hội
này cho họ “cơ hội để thử những thứ mới hoặc để hiểu về bản thân, hiểu
học các kỹ năng mới”. Trong một số trường hợp, mình thích và không thích
những kỹ năng mới này liên quan trực tiếp đến gì, cũng như bối cảnh xã hội
làm việc từ xa. Đó chắc chắn là trường hợp của tôi: và kiểu người có thể đánh
Giống như hầu hết các đồng nghiệp trong khoa, tôi thức những gì tốt nhất
phải cấp tốc học cách dạy trực tuyến. trong bạn.

ĐÁNH THỨC CÁC MỐI QUAN HỆ “NGỦ ĐÔNG”

Tạo quan hệ là một môn thể thao tiếp xúc, người
ta khó chơi môn này trong tình trạng phong tỏa
xã hội. Làm thế nào bạn có thể bắt đầu và xây
dựng các mối quan hệ cần thiết với những người
có thể đang chật vật thích nghi với hoàn cảnh
khó khăn?

Quy tắc vàng của việc tạo quan hệ để thay đổi
nghề nghiệp luôn là huy động các mối quan hệ
xa của bạn, nghĩa là các mối quan hệ với những
người bạn không biết rõ hoặc không thường gặp,
để tối đa hóa cơ hội học hỏi những điều bạn chưa
biết. Vấn đề với bạn bè, gia đình và đồng nghiệp
thân thiết – những mối quan hệ gần của bạn – là
họ biết cùng những điều bạn biết. Tất nhiên, họ sẽ
muốn giúp bạn, nhưng khả năng cao là họ không
thể suy nghĩ sáng tạo về tương lai của bạn. Dù có

hbr.org.vn 25

HBR ON CAREER RESILIENCE

thiện chí thế nào, họ vẫn có khuynh hướng đóng NÓI RA SUY NGHĨ CỦA MÌNH
khung bạn.
Trong nỗi bối rối mà sự thay đổi nghề nghiệp có
Nhưng có một điểm cần lưu ý về các mối quan hệ thể mang lại, nhiều người hy vọng sự xem xét nội
xa. Dù những người này có nhiều khả năng là nguồn tâm sẽ giúp ta thấu hiểu mình. Nhưng như tôi đã
cung cấp thông tin và phương pháp mới hữu ích, nhận thấy trong giai đoạn nghiên cứu để viết cuốn
nhưng họ có ít động lực để giúp đỡ bạn hơn, đặc biệt Working Identity, việc xem xét nội tâm lại nguy
khi bản thân họ cũng đang rối bời về bản thân mình. hiểm khi không kết hợp với thử nghiệm tích cực, vì
Vì thế, trong những thời kỳ bất ổn, người ta dựa nó có thể khiến chúng ta mắc kẹt trong thế giới mơ
nhiều hơn vào các mối quan hệ gần, vì quan hệ đó mộng, tất nhiên điều này không giúp ta tìm được
dựa trên sự cam kết, lòng tin và bổn phận. công việc như ý hay niềm mãn nguyện nào trong
sự nghiệp.
Một cách để giải quyết vấn đề hóc búa về quan hệ
xa-gần này là tận dụng “mối quan hệ đang ngủ Nghịch lý là, sự tự phản ánh phát huy tác dụng
đông” của bạn – các mối quan hệ với những người tốt nhất khi bạn nói ra suy nghĩ của mình trong
mà bạn từng thân thiết nhưng không liên lạc trong các cuộc trò chuyện với những ai hưởng ứng, đồng
khoảng ba năm trở lên. Trong một nghiên cứu, cảm, thương cảm, hỏi han, đọc ngôn ngữ cơ thể
hơn 200 nhà điều hành được yêu cầu kết nối lại của bạn và chia sẻ kinh nghiệm của chính họ. Một
với những người như vậy và thông qua tương tác trong những lý do khiến những người có ý định
với họ để có thông tin hoặc lời khuyên có thể giúp thay đổi nghề nghiệp gặt hái nhiều lợi ích từ việc
họ trong một dự án công việc quan trọng. Các nhà tham dự các khóa học là những bạn cùng lớp đại
điều hành này cho biết, những lời khuyên họ nhận diện cho một cộng đồng sẵn có, có thể cùng nhau
được từ các mối quan hệ ngủ đông nhìn chung có chia sẻ các mối quan tâm chung. Chỉ một hành
giá trị và mới lạ hơn những gì họ nhận được từ các động đơn giản chịu nói ra cho người khác nghe ý
mối quan hệ đang tương tác thường xuyên hơn. tưởng thay đổi sự nghiệp của bạn – bằng cách tạo
ra và kể câu chuyện về những gì bạn muốn làm
Tận dụng “mối quan hệ hoặc lý do bạn muốn thay đổi – đã có thể làm rõ
đang ngủ đông” của suy nghĩ của bạn và thúc đẩy bạn tiến lên phía
bạn – các mối quan hệ trước. Và bất kỳ người kể chuyện kỳ c​​ ựu nào cũng
với những người mà bạn sẽ nói với bạn rằng cách duy nhất là luyện tập
từng thân thiết nhưng trước khán giả trực tiếp.
không liên lạc trong
khoảng ba năm trở lên. Thực hiện điều này trong giai đoạn khủng hoảng
có thể đòi hỏi bạn có thêm chút sáng kiến và sáng
tạo hơn bình thường, nhưng ngay cả khi đang tự
cách ly và giãn cách xã hội trong thời kỳ Covid-19,
bạn có thể tìm cách thử nghiệm ý tưởng của mình
với người khác bằng cách hẹn nhau cùng đi dạo
nhưng giữ khoảng cách an toàn, làm việc với một
nhà tư vấn nghề nghiệp trực tuyến, hoặc tạo một

26

Tái tạo sự nghiệp thời khủng hoảng

nhóm họp video thường xuyên gặp nhau để chia sẻ HERMINIA IBARRA là Giáo sư Charles
kế hoạch. Handy về hành vi tổ chức tại trường kinh
doanh London (LBS). Trước khi gia nhập
Cuối cùng, để tái tạo sự nghiệp của bạn trong thời LBS, cô là giáo sư trường INSEAD và
kỳ khủng hoảng, hãy nhớ điểm quan trọng này: Trường Kinh doanh Harvard. Cô là tác
Bây giờ là lúc thích hợp để bắt đầu – nhưng đừng giả cuốn Act Like a Leader, Think Like a
bắt đầu một mình. Leader (Harvard Business Review Press,
2015).

hbr.org.vn 27

HBR ON CAREER RESILIENCE

Tận dụng sở trường
của bạn

Laura Morgan Roberts,
Gretchen Spreitzer,
Jane Dutton, Robert Quinn,
Emily Heaphy và
Brianna Barker Caza

CÓ MỘT NGHỊCH LÝ TRONG TÂM
LÝ CON NGƯỜI, ĐÓ LÀ NGƯỜI TA
NHỚ NHỮNG LỜI PHÊ BÌNH, NHƯNG
LẠI HƯỞNG ỨNG NHỮNG LỜI KHEN
NGỢI. LỜI PHÊ BÌNH KHIẾN HỌ
PHÒNG THỦ VÀ DO ĐÓ KHÓ CÓ THỂ
THAY ĐỔI, TRONG KHI LỜI KHEN
NGỢI TẠO RA LÒNG TỰ TIN VÀ
MONG MUỐN THỂ HIỆN TỐT HƠN.

Hầu hết các phản hồi đều nhấn mạnh vào ý đến các thông tin tiêu cực. Ví dụ, khi được yêu
mặt tiêu cực. Trong quy trình đánh giá cầu nhớ lại các sự kiện đã gây ra cảm xúc mạnh,
nhân viên, các cuộc thảo luận luôn tập người ta nhớ về những ký ức đau khổ nhiều gấp
trung vào “cơ hội cải thiện”, ngay cả khi kết quả bốn lần các kỷ niệm ngọt ngào. Không ngạc nhiên
đánh giá tổng thể là đáng khen. Nhìn chung, dư khi hầu hết các nhà điều hành đều đưa ra và tiếp
âm nhức nhối về những lời phê bình kéo dài hơn nhận những đánh giá về hiệu quả công việc với nỗi
so với cảm giác dịu êm của những lời khen ngợi. e dè như tâm trạng một đứa trẻ trên đường đến
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng người ta rất chú gặp nha sĩ.

28

Tận dụng sở trường của bạn

Tất nhiên, kiểu phản hồi sửa lỗi truyền thống mẫu không phù hợp. Trớ trêu thay, việc tập
có vai trò của nó; mọi tổ chức phải lọc ra những trung vào các “gót chân Achilles” lại ngăn cản
nhân viên không đạt yêu cầu và đảm bảo mọi công ty gặt hái thành tích tốt nhất từ nhân viên.
người đều làm được việc ở mức mong đợi. Thật Rốt cuộc, rất hiếm cầu thủ bóng chày nào giỏi
không may, những phản hồi chỉ ra sai sót có thể đồng đều ở mọi vị trí. Tại sao một cầu thủ vốn dĩ
khiến các nhà quản lý tài năng tốn quá nhiều có năng khiếu ở vị trí chốt gôn 3 lại phải đổ mồ
công sức chống đỡ hoặc che giấu những điểm hôi sôi nước mắt để phát triển kỹ năng ở vị trí
yếu đó của họ, hoặc tự ép mình vào một khuôn phòng ngự phải?

hbr.org.vn 29

HBR ON CAREER RESILIENCE

Như các nhà nghiên cứu của Tổ chức Gallup gồm phương pháp này giúp các nhà quản lý phát triển
Marcus Buckingham, Donald Clifton và những ý thức về “các ưu điểm nổi trội” của mình để tăng
người khác đã đề xuất, giải pháp thay thế là tạo tiềm năng của bản thân trong tương lai. Bài tập RBS
sân chơi cho cầu thủ chốt gôn 3 thăng hoa tài chỉ là một ví dụ về các phương pháp tiếp cận mới
năng bằng cách xác định và khai thác những điểm bắt nguồn từ một lĩnh vực nghiên cứu được gọi là
mạnh độc đáo của anh ấy. Có một nghịch lý trong Nghiên cứu tổ chức tích cực (Positive Organisational
tâm lý con người là, người ta nhớ những lời phê Scholarship – POS). Cũng như các nhà tâm lý học
bình, nhưng lại hưởng ứng những lời khen ngợi. biết rằng con người hưởng ứng những lời khen ngợi
Lời phê bình khiến họ phòng thủ và do đó khó có nhiều hơn lời phê bình, các học giả về hành vi tổ
thể thay đổi, trong khi lời khen ngợi tạo ra lòng tự chức nhận thấy, khi tập trung vào những phẩm chất
tin và mong muốn thể hiện tốt hơn. Nhà quản lý tích cực như tính bền bỉ và lòng tin tưởng, công ty
nào phát huy được điểm mạnh của mình sẽ có thể có thể gặt hái thành công ấn tượng. (Để biết thêm về
chạm tới tiềm năng cao nhất của bản thân. Cách nghiên cứu này, hãy truy cập trang web của Center
tiếp cận tích cực này không giả vờ phớt lờ hoặc for Positive Organizations.) Hàng nghìn nhà điều
phủ nhận các vấn đề được xác định bằng cơ chế hành, cũng như các nhà lãnh đạo tương lai theo học
phản hồi truyền thống. Nói đúng hơn, nó mang lại các trường kinh doanh trên khắp thế giới, đã hoàn
trải nghiệm về sự phản hồi tách biệt và đặc trưng, thành bài tập RBS.
giúp cân bằng lại những phản hồi tiêu cực. Nó cho
phép các nhà quản lý khai thác những điểm mạnh Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn
mà họ có thể hoặc chưa thể nhận thức được, từ đó từng bước thực hiện bài tập RBS, đồng thời trình
đóng góp nhiều hơn cho tổ chức của mình. bày những kết quả và cái nhìn sâu sắc mà nó có thể
mang lại. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu, chúng tôi có
Trong vài năm qua, chúng tôi đã phát triển một công một số lưu ý. Đầu tiên, hãy hiểu rằng công cụ này
cụ hữu ích để giúp mọi người hiểu và tận dụng tài không phải được thiết kế để vuốt ve cái tôi của bạn;
năng cá nhân của họ. Được gọi là bài tập Phản hồi mục đích của nó là giúp bạn phát triển một kế hoạch
về các ưu điểm nổi trội (Reflected Best Self – RBS), để hành động hiệu quả hơn. (Nếu làm bài tập xong
mà không có kế hoạch như vậy thì cũng giống như
Lời phê bình khiến họ bạn tập chạy tại chỗ.) Thứ hai, các bài học rút ra từ
phòng thủ và do đó khó bài tập RBS có thể là vô nghĩa nếu bạn không thực
có thể thay đổi, trong khi sự chú tâm. Nếu gặp áp lực về thời gian và nhu cầu
lời khen ngợi tạo ra lòng công việc, có lẽ bạn sẽ chỉ ghi lại thông tin rồi quên
tự tin và mong muốn thể mất. Để đạt hiệu quả, bài tập này đòi hỏi sự cam kết,
hiện tốt hơn. chăm chỉ và làm đến nơi đến chốn. Thậm chí có khi
bạn cần một người hướng dẫn để giúp mình làm bài.
Thứ ba, điều quan trọng là bạn phải làm bài RBS vào
một thời điểm trong năm không trùng với đợt đánh
giá thành tích theo kiểu truyền thống, để những
phản hồi tiêu cực từ các cơ chế truyền thống không
ảnh hưởng đến kết quả của bài tập này.

Nếu được sử dụng đúng cách, bài tập RBS có thể
giúp bạn khai thác các lĩnh vực tiềm năng bạn

30

Tận dụng sở trường của bạn

Một khi nhận thức được năng lực vượt trội nhất của mình, bạn có thể
định hướng các vị trí bạn chọn để phát huy năng lực - cả hiện tại và
trong giai đoạn tiếp theo của sự nghiệp.

TÓM LƯỢC cực. Nó giúp bạn khai thác những năng lực mà
bạn có thể biết hoặc chưa biết, và nhờ đó gia tăng
Hầu hết các phản hồi đều nhấn mạnh vào mặt tiêu tiềm năng cho sự nghiệp của bạn.
cực. Trong quy trình đánh giá nhân viên, các cuộc
thảo luận luôn tập trung vào “cơ hội cải thiện”, Để bắt đầu bài tập RBS, trước tiên bạn cần lấy ý
ngay cả khi kết quả đánh giá tổng thể là đáng kiến từ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và thầy cô,
khen ngợi. Không ngạc nhiên khi hầu hết nhà điều nhờ họ đưa ra ví dụ cụ thể về những thời điểm
hành và cấp dưới trực tiếp của họ đều khiếp sợ khi các sở trường của bạn đặc biệt hữu ích. Tiếp
các buổi thảo luận ấy. theo, bạn cần tìm kiếm các chủ đề chung trong
những phản hồi, sắp xếp các nội dung đó vào một
Tất nhiên, kiểu phản hồi sửa lỗi truyền thống có bảng để vẽ nên một bức tranh rõ ràng về những
vai trò cần thiết của nó; mọi tổ chức phải lọc ra điểm mạnh của bạn. Sau đó, bạn phải viết một bài
những nhân viên không đạt yêu cầu và đảm bảo tự họa chân dung – một bản mô tả về bản thân,
mọi người đều làm được việc ở mức mong đợi. trong đó tóm tắt và chắt lọc những thông tin tích
Nhưng việc quá chú trọng vào các lĩnh vực có vấn lũy được. Cuối cùng, bạn cần thiết kế lại bản mô
đề sẽ ngăn cản công ty gặt hái được những thành tả công việc của mình, dựa trên những gì mình
quả tốt nhất từ nhân viên. Rốt cuộc, rất hiếm cầu thành thạo.
thủ bóng chày nào giỏi đồng đều ở mọi vị trí. Tại
sao một cầu thủ có năng khiếu ở vị trí chốt gôn 3 Bài tập RBS sẽ giúp bạn khám phá ra mình là ai
lại phải vất vả phát triển kỹ năng của mình ở vị trí khi thể hiện trọn vẹn năng lực của bản thân. Một
phòng ngự phải? khi nhận thức được năng lực vượt trội nhất của
mình, bạn có thể định hướng các vị trí bạn chọn
Bài viết này trình bày một công cụ giúp bạn hiểu để phát huy năng lực – cả hiện tại và trong giai
và tận dụng sở trường của mình. Được gọi là đoạn tiếp theo của sự nghiệp.
bài tập Phản hồi về các ưu điểm nổi trội (RBS),
phương pháp này mang đến một trải nghiệm phản
hồi độc đáo giúp cân bằng lại những phản hồi tiêu

chưa nhận ra và chưa khám phá. Khi đã nắm nhiều nguồn khác nhau: gia đình, đồng nghiệp,
vững quy trình có hệ thống, mang tính xây dựng bạn bè, thầy cô trong quá khứ và hiện tại, bạn có
để thu thập và phân tích dữ liệu về phiên bản tốt thể phát triển hiểu biết rộng và phong phú hơn
nhất của mình, bạn có thể nâng cao hiệu suất về bản thân so với thông tin thu được từ một bản
công việc của mình. đánh giá thành tích truyền thống.

Bước XÁC ĐỊNH NGƯỜI TRẢ LỜI Để mô tả quy trình thực hiện bài tập RBS, chúng
VÀ XIN PHẢN HỒI tôi sẽ nêu ra một ví dụ nổi bật về Robert Duggan
1 (tên đã thay đổi), người có quá trình khám phá
Nhiệm vụ đầu tiên của bài tập là thu bản thân là điển hình của những nhà quản lý
thập phản hồi từ nhiều người trong trong nghiên cứu của chúng tôi. Sau khi từ giã sự
nghiệp thành công trong quân ngũ hồi trẻ và lấy
và ngoài công việc. Bằng cách tập hợp ý kiến từ bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) từ một

hbr.org.vn 31

HBR ON CAREER RESILIENCE

trường kinh doanh hàng đầu, Robert chấp nhận YÊU CẦU PHẢN HỒI
vị trí quản lý cấp trung tại một công ty dịch vụ
công nghệ thông tin. Dù có bằng cấp tốt và kinh ĐÂY LÀ MỘT SỐ BÀI “VĂN MẪU” để bạn dùng
nghiệm lãnh đạo, Robert vẫn mắc kẹt ở một vị trí khi hỏi phản hồi từ gia đình, bạn bè, thầy cô và
năm này qua năm khác. Các đánh giá về hiệu quả đồng nghiệp.
công việc của anh nhìn chung tốt, nhưng không
đủ xuất sắc để đưa anh vào con đường phát triển Bạn đồng nghiệp thân mến,
cho nhân viên tiềm năng cao. Mất động lực, thất
vọng và chán nản, Robert ngày càng căng thẳng Hiện tại, tôi đang lập một kế hoạch phát triển
và vỡ mộng với công ty của mình. Mỗi ngày làm bản thân. Một phần trong quy trình đó là thu
việc của anh càng lúc càng giống một tập phim của thập phản hồi từ những người làm việc nhiều
Survivor (tạm dịch: Kẻ sống sót). với mình để giúp tôi hiểu rộng hơn về những
điểm mạnh mà tôi đóng góp vào công việc
Muốn tìm cách cải thiện hiệu quả công việc, chung. Tôi hy vọng bạn sẽ sẵn lòng chia sẻ suy
Robert tham dự một chương trình đào tạo quản nghĩ của mình với tôi.
trị thực hành và thực hiện bài tập RBS. Để làm bài
tập, Robert thu thập phản hồi từ 11 người hiểu rõ Theo bạn, những điểm mạnh của tôi trong công
về anh trong quá khứ và hiện tại. Anh chọn một việc là gì? Bạn chỉ cần nêu hai hoặc ba điểm và
nhóm đa dạng nhưng cân bằng: vợ anh và hai sẽ thật tuyệt nếu bạn có thể đưa ra ví dụ cụ thể
người thân trong gia đình, hai bạn học của anh về những tình huống tôi đã sử dụng điểm mạnh
trong chương trình MBA, hai đồng đội trong quân đó một cách có ý nghĩa với bạn. Những phản
ngũ và bốn đồng nghiệp hiện tại. hồi thẳng thắn của bạn và các ví dụ sẽ giúp tôi
định hướng kế hoạch phát triển của mình.
Sau đó, Robert đề nghị những người này chia sẻ
cảm nhận về những điểm mạnh của anh, kèm theo Cảm ơn bạn dành thời gian hỗ trợ tôi.
ví dụ cụ thể về những khi điểm mạnh đó đem lại
ý nghĩa đối với họ, đối với gia đình hoặc đội nhóm Trân trọng,
của họ, hoặc đối với tổ chức của họ. Nhiều người
trong đó có Robert cảm thấy không thoải mái khi X
chỉ nói về những phản hồi tích cực, đặc biệt từ các
đồng nghiệp. Đã quen với việc nghe phản hồi về Trong vòng 10 ngày, Robert nhận e-mail trả lời từ
điểm mạnh và điểm yếu cùng lúc, nhiều nhà điều tất cả 11 người. Họ mô tả các trường hợp cụ thể khi
hành cho rằng bất kỳ phản hồi tích cực nào cũng anh có những đóng góp quan trọng như khi anh
không chân thực, thậm chí sai sự thật. Một số kiên quyết yêu cầu chất lượng cao trong thời hạn
người cũng lo rằng người được hỏi có thể sẽ hiểu hoàn thành gấp rút, khi anh hòa nhập trong giao
yêu cầu này là tự phụ hoặc tự cao. Nhưng một khi tiếp với một nhóm đa dạng, và khi anh tìm tòi các
các nhà quản lý chấp nhận rằng bài tập này sẽ thông tin quan trọng. Anh ngạc nhiên với những
giúp họ cải thiện hiệu quả công việc, họ có khuynh câu trả lời mình nhận được. Là một cựu quân nhân
hướng bắt tay vào làm. và một chuyên gia kỹ thuật có bằng MBA, Robert
hiếm khi không kiềm chế được cảm xúc. Nhưng
khi đọc hết câu chuyện này đến câu chuyện khác từ

32

Tận dụng sở trường của bạ

THU THẬP PHẢN HỒI Anh đã nhắc nhở mọi người rằng chúng ta có thể
đóng góp vào một kết quả tốt hơn. Cuối cùng,
MỘT BƯỚC QUAN TRỌNG trong bài tập RBS là thu chúng ta hoàn thành đúng thời hạn và khách hàng
thập phản hồi từ gia đình, bạn bè, thầy cô và đồng rất hài lòng với kết quả.
nghiệp. E-mail là một cách hiệu quả để thực hiện
việc này, không chỉ vì nó tiện lợi và nhanh chóng, mà Từ: Mike Bruno
còn để dễ dàng cắt và dán câu trả lời vào bảng phân Đến: Robert Duggan
tích, chẳng hạn bảng trong bài viết này. Chủ đề: Trả lời: Yêu cầu phản hồi

Dưới đây là phản hồi mà Robert, một nhà quản lý Một trong những giá trị anh mang lại là khi anh
trong nghiên cứu của chúng tôi, nhận được từ một kiên trì đối mặt với nghịch cảnh. Tôi nhớ lần chúng
đồng nghiệp hiện tại và một đồng đội trước đây ta cùng dẫn nhóm binh sĩ hành quân trong tình
trong quân ngũ. huống an ninh căng thẳng. Chúng ta nhận được
thông tin mâu thuẫn từ mặt trận và từ tổng hành
Từ: Amy Chen dinh. Anh đã thúc giục các cộng sự ở mặt trận và
Đến: Robert Duggan tổng hành dinh nói chuyện thống nhất với nhau bất
Chủ đề: Trả lời: Yêu cầu phản hồi chấp áp lực thời gian eo hẹp. Thông tin đó đã cứu
Robert thân mến, mạng sống của tất cả chúng ta. Anh không bao
giờ mất bình tĩnh và không bao giờ ngừng mong
Một trong những giá trị tuyệt vời anh mang lại là đợi hoặc yêu cầu những điều tốt nhất từ m​​ ọi
anh kiên định làm điều đúng đắn. Ví dụ, tôi còn người liên quan.
nhớ khi chúng ta chậm trễ một dự án cho một
khách hàng lớn và bắt đầu có sơ suất về chất
lượng. Anh đã tổ chức một cuộc họp và gợi ý rằng
chúng ta được chọn một trong hai: hoặc đạt điểm
C bằng cách đáp ứng các yêu cầu cơ bản, hoặc
đạt điểm A bằng cách làm mọi thứ thật xuất sắc.

những người trả lời, Robert vô cùng xúc động như hồi, thêm nhận xét của mình vào các ví dụ, sau
thể anh đang nghe những bài phát biểu cảm kích đó sắp xếp tất cả thông tin vào một bảng. (Để tìm
tại một bữa tiệc tôn vinh. Những câu chuyện cũng hiểu các phần trong bảng của Robert, hãy xem
thuyết phục một cách đáng ngạc nhiên. Anh có mục “Tìm chủ đề chung”.) Giống như nhiều người
nhiều điểm mạnh hơn anh tưởng. (Để biết thêm về tham gia bài tập RBS, Robert đã nghĩ rằng, với đối
Bước 1, hãy tham khảo bảng “Thu thập phản hồi”.) tượng người trả lời đa dạng, các nhận xét anh nhận
được sẽ không nhất quán hoặc thậm chí đối chọi
Bước NHẬN RA CHỦ ĐỀ CHUNG nhau. Nhưng anh ngạc nhiên nhận thấy tính tương
đồng của những nhận xét này. Những nhận xét
2 Trong bước này, Robert tìm kiếm các từ vợ và người thân trong gia đình cũng tương tự
các chủ đề chung của những phản các nhận xét từ đồng đội trong quân ngũ và đồng

hbr.org.vn 33

HBR ON CAREER RESILIENCE

TÌM CHỦ ĐỀ CHUNG

Việc lập bảng giúp bạn tìm ra ý nghĩa của những phản hồi bạn thu thập. Bằng cách phân loại các ví dụ, bạn
có thể dễ dàng so sánh những câu trả lời và xác định các chủ đề chung.

Chủ đề chung Ví dụ Ý nghĩa có thể hiểu
Đạo đức, giá trị và
lòng dũng cảm • Tôi lên tiếng khi cấp trên và đồng • Tôi thể hiện tốt nhất khi tôi chọn
nghiệp vượt qua giới hạn về hành vi làm điều đúng dù bất tiện thay vì
Tính cầu thị đạo đức. làm điều sai mà thuận tiện. Tôi còn
và kiên trì hài lòng hơn khi có thể chỉ bảo
• Tôi không ngại đấu tranh vì những người khác. Tôi can đảm một cách
Khả năng gì mình tin tưởng. Tôi phản đối chuyên nghiệp.
xây dựng nhóm những người xả rác hoặc la mắng
con cái ở nơi công cộng.

• Tôi đã từ bỏ sự nghiệp đầy triển • Tôi thích đối mặt với những thử
vọng trong quân đội để lấy bằng thách mới. Tôi chấp nhận rủi ro và
MBA. kiên trì bất chấp những trở ngại.

• Tôi đã điều tra và giải quyết một vụ
vi phạm bảo mật bằng một cách
tiếp cận sáng tạo.

• Ở trường trung học, tôi tập hợp • Tôi thành công khi làm việc sâu sát
một nhóm học sinh giúp cải thiện với những người khác.
các tiêu chuẩn học tập của trường.

• Tôi rất linh hoạt và sẵn sàng học hỏi
từ người khác, tôi cũng khen ngợi
người khác khi họ xứng đáng.

nghiệp của anh. Mọi người đều ghi nhận lòng Bài tập RBS đã chứng thực nhận thức của Robert
dũng cảm của Robert trước áp lực, chuẩn mực đạo về bản thân, nhưng đối với những người không
đức cao, lòng kiên trì, tính cầu thị, khả năng thích biết sở trường của mình, bài tập này có thể thực sự
ứng, tôn trọng sự đa dạng và kỹ năng xây dựng khai sáng cho họ. Ví dụ, Edward là lãnh đạo một
nhóm. Robert chợt nhận ra ngay cả những hành vi công ty ô tô mới có bằng MBA gần đây. Các đồng
nhỏ nhặt, vô thức của mình cũng đã tạo ấn tượng nghiệp và cấp dưới của anh lớn tuổi cũng như
rất lớn với người khác. Trong nhiều trường hợp, có nhiều kinh nghiệm hơn anh, và anh cảm thấy
anh không nhớ những chuyện đã xảy ra trong các không thoải mái khi bất đồng ý kiến với họ. Nhưng
ví dụ được họ kể lại, cho đến khi anh đọc thư, bởi thông qua bài tập RBS, anh hiểu được rằng đồng
với anh, hành vi của anh trong những tình huống nghiệp đánh giá cao các góc nhìn khác mà anh
đó là tự nhiên như một bản năng. thẳng thắn chia sẻ, đồng thời khâm phục cách ứng

34

Tận dụng sở trường của bạn

xử lịch thiệp và tôn trọng khi anh nêu ra những đó để chất vấn và cải thiện. Nhưng khi đọc những
khẳng định của mình. Vì vậy, Edward trở nên nhận xét từ gia đình, bạn bè và đồng nghiệp, cô
dũng cảm hơn trong việc đưa ra ý tưởng của mình, đã nhìn thấy mình trong một bối cảnh rộng lớn
vì biết rằng sếp và đồng nghiệp lắng nghe anh, học và nhân văn hơn. Dần dà, những câu chuyện cô
hỏi từ anh đồng thời đánh giá cao ý kiến của anh. đọc được về lòng nhiệt huyết và tình yêu của mình
đối với việc thiết kế đã giúp cô suy nghĩ lại về con
Hơn thế nữa, bài tập RBS làm sáng tỏ thêm về cấp đường sự nghiệp để hướng nhiều hơn tới vai trò
độ của các kỹ năng mà người ta mặc nhiên đã biết. quản lý, từ đó cô có thể dẫn dắt và tạo động lực
Ví dụ, Beth là một luật sư đại diện cho các tổ chức cho những người khác.
phi lợi nhuận. Trước nay, Beth vẫn được khen là
một người biết lắng nghe, nhưng những người trả Bước TỰ HỌA CHÂN DUNG
lời cho bài tập của cô đã nhận xét thêm rằng cách
lắng nghe của cô theo kiểu tương tác, thấu cảm 3 Bước tiếp theo là viết mô tả về bản
và thấu hiểu khiến cô trở nên đặc biệt hiệu quả. thân, trong đó tóm tắt và chắt lọc
Những phản hồi cụ thể này đã khuyến khích Beth
nhận trách nhiệm cho những cuộc đàm phán tương những thông tin tích lũy được. Bản
lai đòi hỏi cách giao tiếp tinh tế và lịch thiệp.
mô tả nên kết hợp các chủ đề phản hồi cùng
Đối với những người có năng khiếu phân tích,
phần phân tích của bài tập giúp tích hợp các phản những lời tự nhận xét của bạn thành một bản tổng
hồi và vẽ ra một bức tranh đầy đủ hơn về năng
lực của họ. Janet, một kỹ sư, nghĩ rằng cô có thể hợp về con người tốt nhất của bạn. Bức chân dung
nghiên cứu phản hồi về mình như thể cô sẽ vẽ
một bản vẽ kỹ thuật của một cây cầu treo. Cô xem tự họa không phải là một hồ sơ tâm lý và nhận
những “ưu điểm nổi trội” của mình như một cái gì
thức hoàn chỉnh. Nói đúng hơn, nó nên là một
Đối với những người có
năng khiếu phân tích, hình ảnh sâu sắc mà bạn có thể sử dụng như một
phần phân tích của bài
tập giúp tích hợp các lời nhắc nhở về những đóng góp trước đây của
phản hồi và vẽ ra một
bức tranh đầy đủ hơn về mình, và như một hướng dẫn cho hành động trong
năng lực của họ.
tương lai. Bức chân dung không nên là một tập

hợp các gạch đầu dòng, mà nên là một bài văn bắt

đầu bằng mệnh đề “Khi tôi thể hiện tốt nhất, tôi…”

Quá trình viết ra một câu chuyện dài từ hai đến

bốn đoạn củng cố hình ảnh về ưu điểm nổi trội

của bản thân mà bạn nhận thức được. Hình thức

tường thuật đó cũng giúp bạn rút ra mối liên hệ

giữa các chủ đề trong cuộc sống của bạn vốn có vẻ

rời rạc hoặc không liên quan. Việc phác họa chân

dung cần có thời gian và đòi hỏi suy nghĩ kỹ càng,

nhưng khi hoàn thành, thành phẩm của bạn nên là

một hình ảnh tươi mới về con người bạn.

Khi tự họa mình, Robert dựa trên những ngôn từ
thực tế người khác đã dùng để mô tả anh, để vẽ
hoàn chỉnh bức tranh với cảm nhận của anh về ưu
điểm nổi trội nhất của mình. Anh cắt bỏ những
nội dung có vẻ không chính xác. Điều này không

hbr.org.vn 35

HBR ON CAREER RESILIENCE

có nghĩa là anh xem nhẹ những nội dung ấy, anh mình trong công việc: Anh không nhận thức rõ sứ
muốn đảm bảo bức chân dung tổng thể trông chân mệnh. Trong quân đội, anh cảm thấy hài lòng khi
thực và có sức thuyết phục. Robert viết: biết rằng sự an toàn của những người mà anh dẫn
dắt cũng như quốc gia mà anh phụng sự phụ thuộc
Khi thể hiện ưu điểm nổi trội tốt nhất của mình, vào chất lượng công việc của anh. Anh thích cảm
tôi tin vào các giá trị của mình và có thể khiến giác làm việc nhóm và nhiều vấn đề đa dạng cần
người khác hiểu vì sao làm như vậy là quan trọng. giải quyết. Nhưng khi là một trưởng phòng công
Tôi chọn làm điều đúng dù bất tiện thay vì làm nghệ thông tin phụ trách bảo trì định kỳ các sản
điều sai mà thuận tiện. phẩm phần cứng mới, anh cảm thấy tẻ nhạt và bị
tách rời khỏi những người khác.
Tôi thích làm gương cho người khác. Khi đang học
hỏi, háo hức tìm hiểu và đam mê một dự án nào Quá trình phác thảo chân dung cũng giúp Robert
đó, tôi có thể làm việc hăng say không mệt mỏi. có cảm nhận sống động và rõ nét hơn về “phiên
Tôi thích làm những việc mà người khác có thể e bản khả thi” của mình, theo cách gọi của các nhà
ngại hoặc thấy quá khó. Tôi có thể đặt ra giới hạn tâm lý học – không chỉ là con người anh trong
và tìm giải pháp thay thế khi cách tiếp cận hiện tại công việc hằng ngày, mà còn là con người anh có
không hiệu quả. Không phải lúc nào tôi cũng cho thể trở thành trong những bối cảnh hoàn toàn
rằng mình đúng hoặc biết rõ nhất, điều này khiến khác. Các nhà nghiên cứu về tổ chức đã chỉ ra
người khác tôn trọng tôi. Tôi cố gắng trao quyền rằng khi phát triển ý thức về phiên bản tốt nhất có
và ghi nhận thành tích của người khác. Tôi khoan thể của bản thân, chúng ta có thể dễ dàng tạo ra
dung và cởi mở với những khác biệt. những thay đổi tích cực trong cuộc sống.

Khi tự họa xong chân dung mình, Robert bắt đầu Bước THIẾT KẾ LẠI CÔNG VIỆC CỦA BẠN
hiểu tại sao anh không thể hiện hết năng lực của
4 Sau khi xác định sở trường của mình,
Các nhà nghiên cứu về bước tiếp theo của Robert là thiết
tổ chức đã chỉ ra rằng
khi phát triển ý thức về kế lại bản mô tả công việc của riêng
phiên bản tốt nhất có
thể của bản thân, chúng mình dựa trên sở trường. Vì công việc bảo trì định
ta có thể dễ dàng tạo ra
những thay đổi tích cực kỳ khiến anh “mất lửa”, thách thức của Robert
trong cuộc sống.
là tạo ra sự tương thích tốt hơn giữa công việc và

phiên bản tốt nhất của anh. Như hầu hết những

người làm bài tập RBS, Robert nhận thấy những

điểm mạnh mà bài tập này đã xác định có thể

được phát huy ở vị trí hiện tại của anh. Điều đó

đòi hỏi anh thực hiện những thay đổi nhỏ trong

cách làm việc, trong việc sắp xếp nhóm của mình

và cách anh sử dụng thời gian. (Hầu hết các công

việc đều có những mức độ tự do nhất định trong cả

ba khoản này; thử thách ở đây là trong khuôn khổ

định sẵn cho công việc của bạn, phải làm sao để

36

Tận dụng sở trường của bạn

bạn thiết kế lại công việc theo cách đổi mới, giúp Những nỗ lực của Robert không phải là không
bạn phát huy sở trường của mình tốt hơn.) được chú ý. Các vị lãnh đạo cấp cao đã nhận thấy
sáng kiến và khả năng cộng tác của anh với các
Robert bắt đầu bằng cách lên lịch họp với các bộ phận khác, cũng như vai trò quan trọng của
chuyên viên thiết kế và kỹ sư hệ thống, những anh trong việc khiến các sản phẩm mới đáng tin
người nói với anh rằng họ đang gặp khó khăn cậy hơn. Họ cũng nhận ra cách anh ghi nhận công
trong việc nhận thông tin kịp thời giữa nhóm của sức của những người khác. Trong vòng chưa đầy
họ và nhóm bảo trì của Robert. Robert tin rằng chín tháng, những nỗ lực của Robert đã được đền
nếu việc giao tiếp được cải thiện, các sản phẩm đáp, anh được đề bạt làm giám đốc chương trình.
mới sẽ không còn gặp khó khăn với các vấn đề Ngoài việc được tăng lương và có tầm ảnh hưởng
bảo trì nghiêm trọng và tốn kém. Với hồ sơ ghi cao hơn, Robert cũng yêu thích công việc của mình
chép cẩn thận những vấn đề bảo trì từ trước đến hơn. Niềm đam mê của anh đã được khơi lại; anh
nay, và vì mới nhận biết mình có năng khiếu cảm thấy mình tràn đầy sức sống và sống đúng với
phân tích cùng kỹ năng xây dựng nhóm theo cách bản thân. Mỗi khi mệt mỏi hoặc thiếu năng lượng,
sáng tạo, Robert bắt đầu thường xuyên họp với anh đọc lại những lá thư phản hồi ngày ấy anh đã
các chuyên viên thiết kế và kỹ sư nhằm tìm ra nhận được. Trong những tình huống khó khăn,
những cách tốt hơn để ngăn chặn vấn đề với các những thông điệp trong các lá thư ấy giúp anh
sản phẩm mới. Các cuộc họp đã đáp ứng hai nhu kiên cường hơn.
cầu sâu thẳm nhất cho “phiên bản tốt nhất” của
Robert: Anh tương tác với nhiều người hơn trong Robert đã có thể tận dụng sở trường của mình
công việc, và đang tích cực học hỏi về thiết kế và để làm việc hiệu quả hơn, nhưng cũng có những
xây dựng hệ thống. trường hợp các phát hiện từ bài tập RBS mâu

hbr.org.vn 37

HBR ON CAREER RESILIENCE

thuẫn với thực tế công việc của một người. Ví dụ Biết được những điểm
trường hợp của James, một chuyên viên kinh mạnh của mình cũng
doanh có chia sẻ với chúng tôi rằng anh đang “đau giúp bạn hiểu rõ hơn
khổ” với hoàn cảnh công việc của mình. Không cách ứng phó với những
thể đạt được những mục tiêu bán hàng đầy tham điểm yếu của bản thân
vọng, mệt mỏi với những chuyến bay vòng quanh và giúp bạn có được sự
thế giới để cố gắng đạt được chỉ tiêu, cuộc sống gia tự tin cần thiết để giải
đình bên bờ vực sụp đổ, James thấy không đủ sức quyết các điểm yếu đó.
chịu đựng thêm nữa. Bài tập RBS cho thấy James
thể hiện tốt nhất khi quản lý con người và dẫn dắt điểm yếu đó. Bạn sẽ tự tin nói: “Tôi giỏi lãnh đạo,
sự thay đổi, nhưng những năng khiếu này không nhưng lại tệ ở kỹ năng làm việc với con số. Vì
và không thể phát huy tác dụng trong công việc vậy, thay vì dạy tôi làm toán, hãy tìm cho tôi một
hiện tại của anh. Không lâu sau khi làm bài tập, đối tác tài chính giỏi.” Điều đó cũng giúp bạn rõ
anh rời bỏ vị trí đầy áp lực này, thành lập công ty ràng hơn trong việc giải quyết những điểm yếu
riêng và đạt được thành công. của mình trong vai trò người quản lý. Khi Tim,
một nhà điều hành dịch vụ tài chính, nhận được
Cũng có khi, những phát hiện từ RBS giúp các nhà phản hồi rằng anh là một người lắng nghe và
quản lý nhắm đến những vị trí không dám mơ tới huấn luyện tuyệt vời, anh cũng nhận thức rõ hơn
trong tổ chức của họ. Sarah, một quản trị viên cấp rằng mình có khuynh hướng dành quá nhiều thời
cao tại một trường đại học, đã chia sẻ chân dung gian để làm người cổ vũ và quá ít thời gian để
“phiên bản tốt nhất” của mình với các đồng nghiệp nhắc nhở nhân viên của mình tập trung làm việc.
thân thiết, nhờ họ giúp cô tìm ra cách khai thác sở Susan, một nhà điều hành quảng cáo cấp cao, thì
trường và tài năng của mình tốt hơn. Họ gợi ý rằng gặp vấn đề ngược lại: Trong khi phản hồi về cô ca
cô sẽ là một ứng cử viên lý tưởng cho một vị trí ngợi phương pháp quản lý hướng đến kết quả của
điều hành mới. Trước đây, vì không tin bản thân cô, thì cô lại muốn chắc chắn mình đã không bỏ
đủ tiêu chuẩn, cô chưa bao giờ nghĩ đến việc ứng lỡ cơ hội cho nhân viên có không gian để học hỏi
tuyển vào vị trí đó. Thật ngạc nhiên, cô đã dễ dàng và mắc sai lầm.
đánh bại các ứng cử viên khác.
Cuối cùng, định hướng dựa trên sở trường của bài
VƯỢT QUA NGƯỠNG “ĐỦ TỐT” tập RBS sẽ giúp bạn vượt qua ngưỡng “đủ tốt”. Sau
khi khám phá ra phiên bản tốt nhất của bản thân,
Chúng tôi nhận thấy, dù con người nhớ những
lời phê bình, nhưng nhận thức về những thiếu
sót không hẳn sẽ dẫn đến hiệu quả công việc cao
hơn. Trên cơ sở nhận định đó, bài tập RBS giúp
bạn ghi nhớ sở trường của mình và lập kế hoạch
dựa trên sở trường. Biết được những điểm mạnh
của mình cũng giúp bạn hiểu rõ hơn cách ứng
phó với những điểm yếu của bản thân và giúp
bạn có được sự tự tin cần thiết để giải quyết các

38

Tận dụng sở trường của bạ

bạn có thể sử dụng sở trường của mình để định JANE DUTTON là Giáo sư đại học xuất
hướng rõ ràng hơn các vị trí bạn chọn nhằm phát sắc Robert L. Kahn về Quản trị Kinh
huy năng lực cả trong hiện tại và trong giai đoạn doanh và Tâm lý tại Trường Kinh doanh
tiếp theo của sự nghiệp. Ross của Đại học Michigan. Bà là đồng
sáng lập viên Trung tâm Tổ chức Tích cực
LAURA MORGAN ROBERTS là giáo tại Ross.
sư thực hành Trường Kinh doanh Darden,
Đại học Virginia, và là đồng biên tập ROBERT QUINN là cựu giáo sư Trường
cuốn Race, Work, and Leadership: New Kinh doanh Ross, Đại học Michigan, và
Perspectives on the Black Experience là đồng sáng lập viên Trung tâm Tổ chức
(Harvard Business Review Press, 2019). Tích cực của trường.

GRETCHEN SPREITZER là Giáo sư EMILY HEAPHY là phó giáo sư Quản
Keith E. và Valerie J. Alessi về Quản trị trị học tại Trường Quản lý Isenberg, Đại
kinh doanh tại Trường Kinh doanh Ross học Massachusetts Amherst.
của Đại học Michigan. Bà cũng là một
thành viên chủ chốt của Trung tâm Tổ BRIANNA BARKER CAZA là phó giáo
chức Tích cực tại trường này. sư Trường Kinh doanh và Kinh tế Bryan,
Đại học Bắc Carolina tại Greensboro.

hbr.org.vn 39

HBR ON CAREER RESILIENCE

Năm sai lầm
cẩu thả khi
thay đổi
công việc

Boris Groysberg
Robin Abrahams

NGAY CẢ KHI THAY ĐỔI NGHỀ của mình. Nấc thang nghề nghiệp thì vẫn xiêu vẹo
NGHIỆP LÀ ĐIỀU KHÔNG THỂ như trong trò chơi rút gỗ Jenga, và ngay cả vị trí
TRÁNH KHỎI, NÓ HIẾM KHI DỄ CEO cũng không còn được xem là đích đến. Khi
DÀNG VÀ GẦN NHƯ LUÔN ĐẦY được phỏng vấn, một chuyên gia tài chính độc lập
CẢM TÍNH – LẮM KHI CÒN DẪN ĐẾN cho hay: “Không đâu là điểm đến cuối cùng cả. Sự
SA SÚT ĐÁNG KỂ VỀ HIỆU QUẢ nghiệp là một hành trình phát triển không ngừng.”
CÔNG VIỆC TRONG CẢ NGẮN HẠN
VÀ DÀI HẠN. Ngay cả khi thay đổi nghề nghiệp là điều không thể
tránh khỏi, nó hiếm khi dễ dàng và gần như luôn
Theo cục thống kê lao động Mỹ, bình quân đầy cảm tính – lắm khi còn dẫn đến sa sút đáng
một người thuộc thế hệ bùng nổ trẻ sơ sinh kể về hiệu quả công việc trong cả ngắn hạn và dài
(Baby Boomer) chuyển việc 10 lần trong hạn. Ví dụ, trong một nghiên cứu trước đây, chúng
đời. Phổ biến từ những năm 1990, quan niệm
“người lao động tự do lựa chọn công việc” vẫn hiện
hữu đến ngày nay, dù tình hình kinh tế có ra sao.
Theo đó, mỗi người cần tự chủ hơn với sự nghiệp

40

Năm sai lầm cẩu thả khi thay đổi công việc

Ngay cả khi thay đổi tôi nhận thấy khi chuyển sang
nghề nghiệp là điều một ngân hàng đầu tư mới, những
không thể tránh khỏi, nó chuyên viên phân tích cổ phiếu có
hiếm khi dễ dàng và gần tiếng tăm đều trải qua giai đoạn suy
như luôn đầy cảm tính. giảm hiệu suất làm việc kéo dài đến
năm năm. Khi đổi việc, dù là cầu
thủ được chuyển nhượng sang đội
bóng khác, hay những tổng giám
đốc chuyển sang công ty khác, ai
cũng gặp những khó khăn tương tự.
Đó không chỉ là vấn đề về đường
cong lĩnh hội. Thay đổi nào cũng
mang đến những thử thách lớn bên
trong lẫn bên ngoài và các chi phí
giao dịch: biến động trong đời sống
gia đình và xã hội; có thể phát sinh
chi phí dọn nhà; những điều chỉnh
theo các tiêu chuẩn văn hóa của tổ
chức mới; những kỳ vọng chưa rõ
cần nắm bắt; và những quy tắc, kỹ
năng, thuật ngữ mới cần học.

Trong hoàn cảnh công việc khan
hiếm, nếu ta kỳ kèo trả giá, đòi hỏi
này nọ khi nhận thư mời làm việc thì
có vẻ không thực tế lắm. Tất nhiên,
có lúc bạn phải chấp nhận một công
việc không hoàn toàn như ý vì lý do
tài chính. Dù vậy, công việc không
bao giờ chỉ đơn giản là việc mưu
sinh. Ở đây, chúng ta đang nói về sự nghiệp của bạn.
Bỏ qua đôi lần lầm lỡ, bạn vẫn nên tỉnh táo và cẩn
trọng để đánh giá rủi ro và thực tại, nhằm tránh quá
nhiều sai lầm hoặc những quyết định chẳng khác
nào một bước lùi xa trong sự nghiệp.

NHỮNG SAI LẦM PHỔ BIẾN

Để xác định những sai lầm thường thấy khi nhảy
việc, chúng tôi đã phân tích dữ liệu thu thập từ ba

hbr.org.vn 41

HBR ON CAREER RESILIENCE

kênh nghiên cứu: khảo sát các chuyên gia tuyển không tìm việc trong suốt nhiều năm, đôi khi vài
dụng nhân sự cấp cao, khảo sát giám đốc nhân sự thập kỷ, nên họ thiếu hiểu biết một cách khó tin
tại các tập đoàn đa quốc gia và phỏng vấn các nhà về thực tiễn thị trường việc làm. Một chuyên gia
điều hành trên khắp thế giới. (Xem bảng “Giới khác cho biết: “Họ cho rằng các công ty sẽ linh
thiệu nghiên cứu của chúng tôi”.) động cho họ thời gian học hỏi về lĩnh vực mới như
khi họ còn trẻ.” Họ tin mình sẽ tìm được việc trong
Trong bài viết này, chúng tôi liệt kê những sai lầm thời gian ngắn không tưởng, và nếu đang ở một
thường gặp nhất từ trước đến nay khi thay đổi công vị trí rất cao, có thể đã khá lâu rồi họ không nhận
việc, theo nhận xét của các chuyên gia tuyển dụng được những phản hồi chân thực về điểm mạnh và
nhân sự cấp cao; những nội dung này cũng được
nhắc lại trong phần nhận xét của các giám đốc nhân TÓM LƯỢC
sự và trong những câu chuyện do các nhà điều hành
kể lại về những quyết định tuyệt nhất và tệ nhất của Bình quân một người thuộc thế hệ Baby Boomer
họ. Những sai lầm đó là: tìm hiểu chưa kỹ, đổi việc chuyển việc 10 lần trong sự nghiệp. Ngay cả khi
vì tiền, muốn “thoát khỏi” hơn là “đi đến”, tự đánh chuyện thay đổi công việc là không thể tránh khỏi,
giá bản thân quá cao và suy nghĩ ngắn hạn. Những điều đó hiếm khi dễ dàng và nhiều khi dẫn đến
sai lầm này dễ đoán trước và tiếp diễn trong suốt sự sự sa sút đáng kể về hiệu quả công việc trong
nghiệp của một người. cả ngắn hạn và dài hạn. Đó là bởi người ta quyết
định vì những lý do sai lầm. Dựa vào một khảo sát
Những sai lầm đó không độc lập với nhau, mà kết với những chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp
hợp thành một chuỗi, từ các hành vi thích nghi cao, cũng như nhiều khảo sát khác với các giám
kém, cảm giác bất mãn, kỳ vọng phi thực tế đến đốc nhân sự và những cuộc phỏng vấn với các
quyết định thiếu thận trọng, rồi càng thêm bất giám đốc điều hành cấp cao trên toàn thế giới,
mãn. Ví dụ, khi quá chú trọng vào tiền bạc, người các tác giả đã xác định năm sai lầm phổ biến của
ta có thể bỏ qua việc tìm hiểu kỹ về cơ hội mới. Khi những nhà quản lý cấp cao khi chuyển việc: tìm
tự đánh giá bản thân quá cao, người ta có thể phớt hiểu chưa kỹ, đổi việc vì tiền, muốn “thoát khỏi”
lờ để khoác vào một chiếc áo quá rộng, điều mà lẽ hơn là “đi đến”, tự đánh giá bản thân quá cao và
ra họ đã có thể lường trước nếu xem xét kỹ lưỡng. suy nghĩ ngắn hạn. Những sai lầm này dễ đoán
Một số người phạm phải năm sai lầm đó một lúc: trước và tiếp diễn trong suốt sự nghiệp của một
Vì tự đánh giá bản thân quá cao, họ cảm thấy bị người; thường là kết quả trực tiếp của những áp
đối xử bất công sau kỳ đánh giá cuối năm, vì thế, lực về tâm lý, giao tiếp hoặc thời gian. Nếu bạn
vừa thấy công ty nọ hứa hẹn một khoản thưởng gia lỡ nhận một công việc không phù hợp thì sao?
nhập, họ bèn nhảy sang đó, không buồn tìm hiểu Nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra bạn nên ngừng
kỹ về viễn cảnh dài hạn của công ty ấy. lại và ra đi. Nhưng không phải để đâm đầu vào
một tình huống khác tệ không kém. Hãy suy nghĩ
Những nhà điều hành trong khảo sát của chúng tôi có chiến lược cho lần chuyển việc tiếp theo và
không phải là những người còn non trẻ. Chúng tôi dù đang ở đâu trong tiến trình tìm việc, đừng ngại
tập trung vào đối tượng dày dặn kinh nghiệm, hầu chọn một lối đi khác nếu biết rõ một thay đổi nào
hết là các giám đốc điều hành cấp cao, từng nhiều đó không phù hợp với mình.
lần đưa ra quyết định tuyển dụng nhân sự cấp cao.
Tuy nhiên, như một chuyên gia tuyển dụng nhân
sự cấp cao từng nói, nhiều người thành công đã

42

Năm sai lầm cẩu thả khi thay đổi công việc

GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU CỦA CHÚNG TÔI

ĐỂ THỰC HIỆN BÀI VIẾT NÀY, CHÚNG TÔI ĐÃ TIẾN HÀNH KHẢO SÁT với 400 chuyên gia tuyển dụng nhân
sự cấp cao từ hơn 50 ngành nghề, phỏng vấn hơn 500 giám đốc điều hành cấp cao tại 40 quốc gia và khảo
sát với các giám đốc nhân sự của hơn 15 tập đoàn đa quốc gia.

Các chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp cao đều giàu kinh nghiệm tìm việc cho những nhân sự giỏi nhất,
sáng nhất: Trong số những người tham gia khảo sát, 67% có hơn 10 năm kinh nghiệm và 70% từng tuyển
dụng nhân tài ở vị trí điều hành cao cấp trở lên. Chúng tôi yêu cầu các chuyên gia này liệt kê những sai lầm
thường gặp nhất khi người ta định thay đổi công việc và lý do của những sai lầm đó. Chúng tôi đặt câu hỏi
tương tự cho các giám đốc nhân sự. Các cuộc phỏng vấn với giám đốc điều hành cấp cao do sinh viên
khoa Quản lý Nguồn nhân lực khóa 2008 của giáo sư Boris Groysberg thực hiện.

Các chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp cao đưa ra tổng cộng 738 sai lầm. Năm sai lầm đề cập trong bài
viết này chiếm 2/3 trong số đó: 127 ý kiến cho rằng ứng viên chưa tìm hiểu kỹ khi chuyển việc, 117 cho rằng
ứng viên nhảy việc vì thu nhập chỗ mới cao hơn, 104 chỉ ra ứng viên muốn “thoát khỏi” hơn là “đi đến”, 76
nói về việc tự đánh giá bản thân quá cao, và 60 là về suy nghĩ ngắn hạn.

Nhóm tham gia khảo sát nhỏ hơn, nhóm các giám đốc nhân sự, cũng cho ý kiến gần như hoàn toàn trùng
khớp. Trong số 15 bản trả lời, sai lầm về tìm hiểu chưa kỹ được nhắc đến năm lần, chuyển việc vì tiền ba
lần, nghỉ việc vì muốn “thoát khỏi” hơn là “đi đến” ba lần, tự đánh giá bản thân quá cao hai lần, và suy nghĩ
ngắn hạn một lần.

yếu của mình. Đó là lý do khiến họ sa chân vào bảng cân đối kế toán của bất kỳ công ty nào họ định
những cái bẫy dễ đoán đến vậy. (Dù vậy, lỗi cũng thâu tóm, nhưng lại dễ dãi cho rằng các công ty mời
không hoàn toàn do người mới. Các công ty tranh mình làm việc hẳn là “đại gia” vững chắc. Trên thực
nhau lôi kéo nhân tài, hy vọng có thể gắn những tế, nhiều công ty tuyển người cho các vị trí cấp cao
ngôi sao này vào sơ đồ tổ chức hiện hữu. Họ khi biết họ đang đối diện với những rắc rối, vì vậy,
thường không đủ tầm chiến lược trong việc tuyển ứng viên phải là người đánh giá liệu vị trí mình ứng
chọn nhân tài, và càng không đủ tầm chiến lược tuyển có còn tồn tại trong sáu tháng tới không.
trong việc hội nhập nhân sự mới.)
Thứ ba, các nhà điều hành không xem xét yếu tố
1 SAI LẦM THỨ NHẤT: tương thích văn hóa. Dù người ra quyết định tuyển
TÌM HIỂU CHƯA KỸ dụng phải xem xét yếu tố này, họ lại thường không
làm thế. Và người mới được tuyển chính là người khổ
Các chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp cao sở nhất nếu không hợp với văn hóa của công ty mới.
cho hay, những người tìm việc không tìm hiểu kỹ
bốn yếu tố quan trọng sau đây. Thứ tư, những người vừa có bến đỗ mới cho rằng
chức danh và bản mô tả công việc phản ánh chính
Thứ nhất, họ thường không nghiên cứu thực trạng xác vai trò của họ. Nhưng có công ty nào lại không
thị trường việc làm của ngành nghề hoặc chuyên dùng chức danh “hoành tráng” để thu hút nhân
môn của mình. Vì không có đủ thông tin, họ kỳ tài? Thêm vào đó, trong một tổ chức được quản lý
vọng không thực tế khi tìm việc. không tốt, người ta có thể thấy công việc của mình
mông lung, không liên quan mấy đến chức danh
Thứ hai, nhiều người không chú ý khả năng tài chính thức. Một nhà điều hành đã kể về lần thay đổi
chính bền vững và vị thế trên thương trường của công việc tệ hại nhất của mình khi rời bỏ công ty cũ
nhà tuyển dụng. Các nhà điều hành thường săm soi để chuyển qua một công ty nhỏ hơn nhiều, nơi ông

hbr.org.vn 43

HBR ON CAREER RESILIENCE

được dành cho chức danh CFO, nhưng toàn làm các bước tiếp theo trong sự nghiệp, họ đột ngột lao
những nhiệm vụ của một COO. Ông gặp khó khăn từ nơi này tới nơi khác, tự tạo ra sự vội vã săn tìm
trong việc xây dựng lòng tín nhiệm cần có để hoàn việc thay vì chờ cơ hội phù hợp. Ứng viên không
thành nhiệm vụ, do nhiệm vụ một đằng và chức màng đến việc tìm hiểu thông tin gì vì tin rằng sẽ
danh một nẻo. Các ứng viên thường không gặng hỏi có núi nọ cao hơn núi kia, và cũng chẳng dùng con
nhà tuyển dụng về những chi tiết đặc thù như vậy, mắt chiến lược để nhìn vào công ty hiện tại xem có
cũng không hỏi hiệu suất của họ sẽ được đánh giá cơ hội nào còn dành cho mình không.
thế nào. Thiếu thông tin đó, thành công của thay
đổi nào cũng mang tính may rủi. 4 SAI LẦM THỨ TƯ:
TỰ ĐÁNH GIÁ MÌNH QUÁ CAO
2 SAI LẦM THỨ HAI:
CHẠY THEO TIẾNG GỌI CỦA ĐỒNG TIỀN Theo một chuyên gia tư vấn tuyển dụng,
người ta thường “đánh giá quá cao cống hiến của
Thật khó từ chối một lời mời làm việc với mình và coi nhẹ những điểm mạnh của tổ chức
mức lương hấp dẫn. Các chuyên gia tuyển dụng giúp họ đạt mục tiêu sự nghiệp”. Chúng tôi nhận
nhân sự cấp cao cho hay, khi có ý định thay đổi thấy những người tìm việc có xu hướng nhìn nhận
công việc, các nhà điều hành đặt yếu tố thu nhập không đúng về kỹ năng, triển vọng và đôi khi cả
ở vị trí thứ tư hoặc thứ năm về tầm quan trọng, những sai trái của bản thân. Họ thường không
nhưng khi ra quyết định, họ đưa yếu tố này lên vị xác định được nguyên nhân thành công và thất
trí đầu tiên. Một số người được chúng tôi phỏng bại ở công việc hiện tại. Một chuyên gia giải thích,
vấn cũng thừa nhận sai lầm này. Một phó chủ ứng viên “cho rằng công ty hiện tại là vấn đề, mà
tịch phụ trách nhân tài và gắn kết tại một công ty
casino quốc tế đã mô tả quyết định chạy theo đồng Đôi khi người ta không
tiền của mình như sau: “Lúc đó, tôi nhận một vị trí đủ thực tế để tự phê
giống công việc cũ với mức lương cao hơn 10.000 bình, do vậy họ nghĩ rằng
đô-la, nhưng nghĩ lại thì chừng đó thật không nỗi chán nản hoặc thất
đáng để bỏ lại sau lưng các mối quan hệ và giao bại của mình chủ yếu do
kết.” Quá chú trọng vào tiền vẫn được nhắc đến môi trường và các tác
như một cái cớ để bỏ qua việc tìm hiểu về công động bên ngoài, hơn là
việc mới. Một chuyên gia tuyển dụng nhân sự cấp do vấn đề của riêng họ.
cao cho hay: “Cơ hội thăng tiến và mức thu nhập
cao hơn khiến người ta không thiết tìm hiểu thêm
các thông tin cốt lõi nữa.”

3 SAI LẦM THỨ BA:
MUỐN “THOÁT KHỎI” HƠN LÀ “ĐI ĐẾN”

Thông thường, những người tìm việc đã
rất chán công việc hiện tại của mình nên họ mong
mỏi thoát khỏi nơi ấy. Thay vì lên kế hoạch cho

44

Năm sai lầm cẩu thả khi thay đổi công việc

không nhận ra bản thân họ có thể là một phần của THAY ĐỔI CÔNG VIỆC DO ÁP LỰC
vấn đề”. Một chuyên gia khác nói: “Đôi khi người
ta không đủ thực tế để tự phê bình, do vậy họ nghĩ Không phải tự nhiên người tìm việc mắc sai lầm.
rằng nỗi chán nản hoặc thất bại của mình chủ yếu Mỗi người đều cảm nhận những áp lực nhất định
do môi trường và các tác động bên ngoài, hơn là do về thời gian, giao tiếp, tâm lý có thể dẫn tới những
vấn đề của riêng họ.” sai lầm nói trên. Dù không ai miễn dịch với áp
lực cả, chúng ta có thể đặt câu hỏi về bản thân và
Nhìn nhận quá lạc quan về bản thân, người ta ước người khác, qua đó giảm nhẹ ảnh hưởng từ những
lượng thiếu thời gian cần có để tìm việc mới và áp lực đó.
những chi phí để thay đổi công việc. Những người
như thế cũng ước lượng quá lố mức lương mình có Áp lực tâm lý
thể đòi hỏi, đánh giá quá cao năng lực của mình đối
với những thử thách tại vị trí mới, đặc biệt là các Chúng ta được khuyến khích giữ thăng bằng tâm lý
khó khăn khi tạo nên thay đổi trong một tổ chức bằng cách nuôi dưỡng nhận thức lạc quan về bản
lớn. Nhiều nhà điều hành mà chúng tôi phỏng vấn thân, bằng cách tin rằng mình có thể hiểu và tiên
cũng đồng tình về sai lầm này. Một giám đốc tài đoán được thế giới này, và bằng cách tránh rủi ro.
chính trong lĩnh vực phần mềm tỏ ra hối hận vì đã Điều này có thể khiến chúng ta đánh giá bản thân
nhận việc tại một công ty đa quốc gia lớn, nơi “lớn quá cao và hình thành thói quen chỉ chú ý đến
hơn, cồng kềnh hơn, khó hơn rất nhiều để tạo ảnh những thông tin củng cố niềm tin mình đang có.
hưởng, và rất máy móc,” ông nói. “Dù tôi có làm gì Các nhà tâm lý học gọi sự chú ý có chọn lọc này là
cũng không tạo ra khác biệt nào cả.” “thiên kiến xác nhận”, và nó có thể gây khó khăn
cho hành trình tìm việc có tính chiến lược. Một
5 SAI LẦM THỨ NĂM: doanh nghiệp khi tuyển dụng thường chọn những
SUY NGHĨ NGẮN HẠN nét hay ho nhất để tự giới thiệu về mình, và trong
cơn khát việc, ứng viên sẽ vô cùng háo hức chỉ
Tầm nhìn ngắn hạn có thể gây ra từng sai nhìn vào khía cạnh tươi sáng.
lầm trong bốn sai lầm kể trên. Ví dụ, nếu tự đánh
giá mình quá cao, bạn có thể cho rằng mình xứng Nhu cầu tự bảo vệ mình không chỉ là vấn đề bản
đáng được tưởng thưởng ngay bây giờ thay vì sau ngã. Chúng ta cũng tìm cách bảo vệ điều kiện vật
năm năm nữa. Nghỉ việc ở một công ty vì tiền hoặc chất của mình bằng cách giảm thiểu tổn thất. Vì
muốn “thoát khỏi” hơn là “đi đến” đều do ảnh rất dễ nhận ra những thứ mình phải đánh đổi khi
hưởng quá nhiều bởi những thông tin và suy nghĩ thôi việc (ít ra, bạn cũng quen việc rồi), có lẽ người
trước mắt. “Lúc này, mình có thể làm ra bao nhiêu ta tập trung quá mức vào tiền bạc hoặc những đãi
tiền?” hay “Làm sao để thoát khỏi môi trường làm ngộ trong ngắn hạn như một cách để bảo vệ mình
việc khó ưa này?”. Tuy vậy, nhiều chuyên gia tuyển trước những rủi ro dài hạn vốn không thể thật sự
dụng nhân sự cấp cao đánh giá bản thân suy nghĩ ước lượng.
ngắn hạn đã là một sai lầm nghiêm trọng cho sự
nghiệp, vì vậy họ liệt kê “suy nghĩ ngắn hạn” như Trong mỗi bước của tiến trình thay đổi công việc,
một sai lầm độc lập, thay vì đưa nó vào thành một bạn có thể đặt ra những câu hỏi cơ bản sau: “Nếu
phần của các sai lầm khác. mình sai thì sao? Đâu là bằng chứng cho thấy công
ty mới sẽ phù hợp với mình?” Ít ra, hãy tìm hiểu

hbr.org.vn 45

HBR ON CAREER RESILIENCE

về công ty bạn định gia nhập như khi bạn tìm hiểu vời với giám đốc tài chính, nhưng tôi chưa bao giờ
công ty mà mình sắp mua cổ phiếu. Hãy xây dựng nói với ông ấy về những mối bận tâm của mình trước
các kịch bản dự phòng. Chẳng hạn, hãy ngẫm nghĩ khi nghỉ việc. Giờ nhìn lại, tôi nhận ra ông ấy chắc sẽ
xem bạn sẽ cảm thấy thế nào về công việc hiện tại hỗ trợ để tôi thăng tiến trong công ty. Nếu ở lại đó…
nếu cấp trên của bạn thôi việc, hoặc nếu công ty ký có lẽ giờ đây tôi đang rất vui và ổn định.”
kết được hợp đồng với một khách hàng lớn. Và hãy
nhớ lại những lần bạn chỉ nghĩ cho mình khi nhìn Những phương pháp chế ngự căng thẳng như yoga
sự việc – ví dụ đồng nghiệp đã đóng góp thế nào và thiền có thể giúp giảm nhẹ loại bất an như thế
vào thành công của bạn? Tự vấn là bài tập khó, và trong giao tiếp. Việc “diễn tập” những mẩu đối
càng khó khi làm một mình. Trong số những nhà thoại khó cũng có thể hữu ích (luyện tập một mình
điều hành chúng tôi đã phỏng vấn, nhiều người hoặc với người khác). Bằng cách tập diễn đạt rõ
phải nhờ đến cố vấn, người quen, hoặc một “ban ràng, nhiều lần trình bày những mối bận tâm của
giám đốc” riêng để giúp kiểm tra thực tế như vậy. mình, bạn có thể kiềm chế cảm xúc và giữ được lý
trí khi đối thoại trên thực tế. Qua đối thoại thẳng
Áp lực về giao tiếp thắn với đồng nghiệp hoặc cấp trên, biết đâu bạn
sẽ “yêu lại từ đầu” công việc hiện tại, chứ không
Những tình huống khó nói có thể thúc đẩy người dại dột dứt áo ra đi.
ta lựa chọn đi hay ở theo bản năng, dẹp hết tư duy
chiến lược sang một bên, và thường khiến người ta Nếu bạn có ý định nghiêm túc thay đổi công việc,
quyết định “thoát khỏi” hơn là “đi đến”. Giám đốc tài đừng ngại đặt những câu hỏi khó khi đi phỏng
chính của một công ty tiếp thị kể lại tình huống như vấn. Nếu người phỏng vấn không đưa ra được câu
thế trong sự nghiệp của mình, khi ông chọn thay đổi trả lời trực tiếp và đúng ý câu hỏi, điều đó cho thấy
công việc thay vì một đôi lần đối thoại về chuyện khó gì về văn hóa doanh nghiệp?
nói: “Dù tôi thích công ty đó và có mối quan hệ tuyệt
Cảm giác khó xử trong giao tiếp gây hại cho ta thì
ít mà khiến ta lo sợ thì nhiều. Như nhiều người đã

46

Năm sai lầm cẩu thả khi thay đổi công việc

Bằng cách tập diễn đạt rõ ràng, nhiều lần trình bày những mối bận
tâm của mình, bạn có thể kiềm chế cảm xúc và giữ được lý trí khi đối
thoại trên thực tế.

biết, hầu hết mọi người sợ nói trước đám đông còn Nhưng đâm đầu sang một tình huống tồi tệ khác
hơn sợ chết. Xóa bỏ nỗi sợ vô lý đó có thể giúp bạn cũng không phải là câu trả lời. Chúng tôi đề nghị
thoát khỏi những áp lực về giao tiếp có nguy cơ bạn suy nghĩ có chiến lược cho lần chuyển việc tiếp
khiến bạn thay đổi công việc vội vã và không vui. theo và dù đang ở đâu trong tiến trình tìm việc,
đừng ngại chọn một lối đi khác nếu biết rõ thay
Áp lực về thời gian đổi nào đó không phù hợp với mình.

Thay đổi công việc khi chưa đủ thông tin thực Có lẽ cách tốt nhất để phòng tránh những sai lầm
chất là liều lĩnh. Dưới áp lực về thời gian, người trong quản lý sự nghiệp chính là tự hiểu mình.
ta có khuynh hướng mắc những sai lầm dễ đoán. Đây là một khái niệm rộng, bao hàm không chỉ sự
Thay vì đặt câu hỏi để đào xới sâu hơn, họ tập hiểu biết về các điểm mạnh và yếu của bạn trong
trung vào những dữ kiện có sẵn như lương và chức công việc, mà còn cả thấu hiểu những loại sai lầm
danh, và họ chăm chăm vào tương lai gần mà bạn dễ vướng, hiểu cách điều chỉnh phù hợp cho
không để ý đến hoặc hiểu sai về tương lai dài hạn. những thiên hướng đó, hiểu người khác nghĩ thế
Nhiều người còn có thiên kiến duy kỷ, chỉ nghĩ nào về bạn, biết khi nào nên hỏi ý kiến của cố vấn
đến những gì tác động trực tiếp tới mình và không hoặc người quen, những yếu tố nào trong công
quan tâm bức tranh tổng thể. việc thực sự khiến bạn hài lòng và những yếu tố
giúp bạn cân bằng giữa công việc với cuộc sống.
Dù sao, áp lực về thời gian luôn hiện diện trong
mọi quyết định thay đổi công việc. Để chế ngự áp Có lẽ cách tốt nhất để
lực này, một COO tham gia khảo sát của chúng tôi phòng tránh những sai lầm
cho biết ông luôn nghe ngóng các xu hướng trong trong quản lý sự nghiệp
ngành, cả ở Mỹ và nước ngoài. Theo ông, đây là chính là tự hiểu mình.
cách để đi đầu xu thế khi cần thay đổi công việc.
Nhưng dù có nhiều thông tin thế nào, bạn cũng BORIS GROYSBERG là Giáo sư
cần có chiến lược để thoát khỏi cách nghĩ truyền Richard P. Chapman về Quản trị kinh
thống và bảo đảm không chỉ tập trung vào những doanh tại Trường Kinh doanh Harvard
nguồn thông tin gần nhất, ồn ào nhất và nhanh (HBS), giáo sư cộng tác của Sáng kiến
nhất. Với sự hỗ trợ từ cố vấn hoặc người quen, Bình đẳng giới HBS, và là đồng tác giả
hãy tạo ra danh sách những thông tin chưa biết. với Michael Slind của cuốn Talk, Inc.
Hãy thực hành tư duy đối chứng: Nghĩ xem bạn có (Harvard Business Review Press, 2012).
đổi việc không nếu mức lương chỗ mới bằng mức
lương hiện tại. Thử vẽ hành trình phát triển có khả ROBIN ABRAHAMS là Chuyên viên
năng xảy ra nhất trong ba năm tới của mỗi công ty, nghiên cứu của Trường Kinh doanh
với kịch bản lạc quan và bi quan nhất. Quyết định Harvard (HBS).
nào sẽ là đúng đắn trong mỗi tình huống?

Nếu bạn lỡ nhận một công việc không phù hợp thì
sao? Các nhà điều hành chúng tôi đã phỏng vấn
có cùng quan điểm: Dừng lại và tìm bến đỗ mới.

hbr.org.vn 47

HBR ON CAREER RESILIENCE

Học cách để học

Erika Andersen

MUỐN THÀNH CÔNG, BẠN PHẢI
SẴN SÀNG THỬ NGHIỆM VÀ BẮT
ĐẦU TỪ TRÌNH ĐỘ “VỠ LÒNG” HẾT
LẦN NÀY ĐẾN LẦN KHÁC – MỘT
KHÁI NIỆM GÂY ÁI NGẠI CHO HẦU
HẾT CHÚNG TA.

Doanh nghiệp ngày nay đang bị cuốn theo triển và dấn thân để đạt được những năng lực
những thay đổi liên tục. Nhiều ngành nghề hoàn toàn khác biệt, trong khi vẫn làm việc hiện
đang hợp nhất, những mô hình kinh doanh tại. Điều này đòi hỏi người học phải sẵn sàng thử
mới đang xuất hiện, những công nghệ mới đang nghiệm và bắt đầu từ trình độ “vỡ lòng” hết lần
được phát triển, và thói quen tiêu dùng đang thay này đến lần khác – một khái niệm khiến hầu hết
đổi. Với các nhà điều hành cấp cao, tốc độ thay đổi chúng ta ái ngại.
tăng không ngừng như thế có thể mang đến những
đòi hỏi khắt khe. Họ phải hiểu và phản ứng nhanh Tuy vậy, qua nhiều thập kỷ huấn luyện và tư vấn
với những chuyển biến về phương thức vận hành cho hàng nghìn nhà điều hành trong nhiều ngành
của doanh nghiệp và cách để hoàn thành sứ mệnh.
Theo lời nhà lý luận kinh doanh Arie de Geus: Khả năng học nhanh
“Khả năng học nhanh hơn đối thủ có lẽ là lợi thế hơn đối thủ có lẽ là lợi
cạnh tranh bền vững duy nhất.” thế cạnh tranh bền vững
duy nhất.
Bài viết này không bàn đến việc tự học qua các
kênh không chính thức hay học theo trường lớp.
Bài này nói về cách vượt qua định kiến để làm
những điều mới, “xác định những mối đe dọa
tiềm ẩn và các yếu tố thay đổi” để tìm cơ hội phát

48

Học cách để học

nghề, tôi và các đồng nghiệp đã bắt gặp những KHÁT VỌNG
người thành công với cách học này. Chúng tôi
nhận ra bốn tố chất của họ: khát vọng, khả năng Rất dễ biết một người có khát vọng hay không:
tự nhận thức, tính tò mò và sự cầu thị. Họ thật sự Bạn muốn học một kỹ năng mới hoặc bạn chẳng
muốn hiểu và thành thạo những kỹ năng mới; họ màng; bạn có tham vọng và động lực hoặc bạn
hiểu bản thân rất rõ; họ thường suy nghĩ và đặt ra không có. Nhưng những người ham học có thể
những câu hỏi hay; và họ chấp nhận thiếu sót của nâng cao khát vọng của mình – và đó là điều quan
bản thân trong tiến trình học tập. trọng, vì mọi người đều đôi lần lỡ dại khi kháng cự
những tiến triển cần có để thành công.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng có sẵn những tố chất
nói trên. Nhưng dựa vào những nghiên cứu về tâm Thử nghĩ về lần gần đây nhất công ty bạn triển
lý và quản trị cũng như các dự án thực hiện với khai một phương pháp mới như đại tu hệ thống
khách hàng, chúng tôi nhận ra một số công cụ tinh báo cáo, thay mới nền tảng quản trị quan hệ khách
thần khá đơn giản mà ai cũng có thể phát triển để hàng (CRM), điều chỉnh chuỗi cung ứng. Bạn có
tăng cường bốn tố chất này, kể cả những tố chất nhiệt liệt hưởng ứng? Tôi nghi ngờ điều đó. Có thể
thường được xem là bất biến (khát vọng, tính tò phản ứng đầu tiên của bạn là tìm lý do để không
mò và sự cầu thị). học về nó. (Việc đó mất thời gian. Mình thấy cách
cũ hoàn toàn ổn. Mình dám chắc dự án đó sẽ sớm
nở tối tàn.) Đứng trước cái mới, cản trở đầu tiên

hbr.org.vn 49