Bản đọc thử Để hiểu nghệ thuật

MỤC LỤC 6 GIỚI THIỆU 9 CÁCH ĐỂ XEM NGHỆ THUẬT 37 TRẢI NGHIỆM, PHÂN TÍCH VÀ TÁN THƯỞNG NGHỆ THUẬT 67 CHẤT LIỆU VÀ KỸ THUẬT 99 NHƯNG TÁC PHẨM ẤY CÓ Ý NGHĨA GÌ? 131 SÁU NGHỆ SĨ ĐẶC BIỆT 166 Chú giải thuật ngữ 170 Tài liệu tham khảo 171 Mục tra cứu từ 174 Nguồn hình ảnh 176 Lời cảm ơn 5

GIỚI THIỆU Một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất của thế kỷ XX – Pablo Picasso – đã bày tỏ ý tưởng rằng nghệ thuật phụng sự cho việc tẩy sạch ta khỏi bụi bặm của cuộc sống thường nhật. Nghệ thuật thị giác khiến chúng ta phải suy nghĩ và làm giàu đời mình theo nhiều cách, mang lại những ý tưởng sáng tạo, niềm vui của cái đẹp và rất nhiều cảm xúc – trong khi, đôi lúc, cũng làm ta bối rối. Cuốn sách Để hiểu nghệ thuật cung cấp một cái nhìn tổng quan rõ ràng và ngắn gọn về những nguyên tắc cơ bản của mọi loại hình nghệ thuật thị giác, giúp độc giả tư duy về nghệ thuật một cách cẩn thận, tò mò, và cuối cùng là mang tính phê bình. Rèn luyện học vấn thị giác1 cho phép chúng ta hiểu các ý niệm được truyền đạt mà không cần tới ngôn từ. Lượng thông tin phong phú và rất nhiều gợi ý về cách tiếp cận nghệ thuật do cuốn sách cung cấp là nhằm mục đích tối đa hóa trải nghiệm của bạn thông qua một cơ sở vững chắc cho cả việc thưởng thức 1. Nguyên văn: “visual literacy”, một thuật ngữ được John Debes, biên tập viên chuyên môn của tập đoàn Kodak chuyên về sản phẩm hình ảnh và thiết bị nhiếp ảnh, đặt ra lần đầu vào năm 1969. Thuật ngữ này chỉ khả năng của con người trong việc hiểu và sử dụng hình ảnh để truyền tải thông điệp một cách có chủ đích, khả năng suy nghĩ và học hỏi thông qua hình ảnh. (BT) * Lưu ý: Những chú thích trong cuốn sách này có ghi (BT) là của biên tập viên, những chú thích còn lại là của người dịch. 6

đơn thuần lẫn đi sâu nghiên cứu. Để vượt qua mức “Tôi không biết nhiều về nghệ thuật, nhưng tôi biết mình thích gì”, bạn cần hiểu tại sao bạn thích nó. Mục tiêu của cuốn sách là giúp bạn thực hiện chính xác điều đó trong năm chương sau đây. Cuốn sách này tiếp cận “Cách để xem nghệ thuật” bằng việc đặt ra một loạt câu hỏi cho bạn cân nhắc và giới thiệu một số cuộc tranh luận lớn trong lịch sử nghệ thuật. Đó là những nỗ lực dũng cảm được thực hiện để định nghĩa một khái niệm mơ hồ nhưng thông dụng: “nghệ thuật”. Kỹ năng “Trải nghiệm, phân tích và tán thưởng nghệ thuật” của bạn tăng lên nhờ lĩnh hội các yếu tố cơ bản được sử dụng trong mọi loại hình nghệ thuật thị giác, bao gồm các quy tắc và phong cách thẩm mỹ. Kiến thức về “Chất liệu và kỹ thuật” được các nghệ sĩ sử dụng giúp ta đánh giá những gì có thể (và không thể) thực hiện được bằng một số phương tiện nhất định. Mặc dù vậy, phải chăng bạn vẫn đang tự hỏi “Nhưng tác phẩm ấy có ý nghĩa gì?” Trong phần này, chúng ta xem xét các ví dụ giúp làm sáng tỏ những thông điệp trong nghệ thuật. Bối cảnh đã chứng tỏ mình là chìa khóa để hiểu ý nghĩa của một biểu tượng cụ thể. Chương cuối cùng khám phá cuộc đời và tác phẩm của “Sáu nghệ sĩ đặc biệt”: Leonardo da Vinci, Rembrandt van Rijn, Vincent van Gogh, Frida Kahlo, Pablo Picasso và Andy Warhol. Họ đến từ nhiều quốc gia và thời đại khác nhau, và đều chiếm các vị trí quan trọng trong lịch sử nghệ thuật. 7 Giới th iệu

CÁCH ĐỂ XEM NGHỆ THUẬT - Cái đẹp là chân lý, chân lý cái đẹp, – Đó là tất cả những gì ngươi biết trên Trái Đất, và tất cả những gì ngươi cần biết - John Keats 1819 9

Cuốn sách Để hiểu nghệ thuật nói về các cách tiếp cận nghệ thuật thị giác ngày nay. Tập trung vào hội họa và điêu khắc, các trang sau chứa đựng những ý tưởng nhằm giúp bạn phản hồi với nghệ thuật. Mục tiêu là cung cấp cho bạn các công cụ và nhận thức cần thiết để nâng cao hiểu biết cũng như sự cảm thụ nghệ thuật, giúp bạn có khả năng quan sát tốt hơn và nâng cao trình độ học vấn thị giác của bạn. QUAN ĐIỂM VÀ SỞ THÍCH CÁ NHÂN Câu trả lời của mỗi cá nhân cho những câu hỏi được liên kết chặt chẽ với nhau là “Nghệ thuật là gì?” và “Thế nào là nghệ thuật chất lượng?” xoay quanh những sở thích cá nhân. Bạn nghĩ sao? Bạn có thích nó không? Có rất nhiều lợi ích đạt được từ việc tiếp thu nhiều loại hình nghệ thuật cũng như từ nỗ lực chân thành để đánh giá công bằng và không thiên vị. Quả thật, khó mà tránh khỏi việc áp dụng những ý tưởng và thị hiếu thẩm mỹ của thế kỷ XXI lên các tác phẩm nghệ thuật được tạo ra trong những thời đại trước, đặc biệt là bởi những nền văn hóa rất khác với văn hóa của ta. Nhưng bạn hãy cố gắng linh hoạt và tránh các lập trường kiểu “Tôi không thích nghệ thuật đương đại” hoặc “Tôi không quan tâm đến điêu khắc kim loại”. Cuốn sách này khó có thể thay đổi sở thích của bạn. Các khuynh hướng, thiên hướng, và sự ưu ái của bạn có thể sẽ hoàn toàn giữ nguyên từ lúc bạn cầm cuốn sách lên lần đầu cho tới khi bạn đọc hết trang Norman Rockwell Các cậu bé chơi nhảy ngựa (Boys Playing Leapfrog), xuất bản trên bìa tuần báo Saturday Evening Post (Tin tức tối thứ bảy), 28/06/1919 Sơn dầu trên toan, không rõ kích cỡ của bản in gốc Bảo tàng Norman Rockwell, Stockbridge, Massachusetts Nghệ sĩ người Mỹ Rockwell tạo ra hơn 4.000 tác phẩm nguyên bản trong suốt sự nghiệp của mình, hầu hết là cho các tạp chí. Địa vị của Rockwell có nên được coi là của một nhà minh họa thay vì một nghệ sĩ bởi vì tác phẩm của ông được thực hiện để phân phối rộng rãi trên tạp chí không? Tác phẩm của Rockwell khác với tác phẩm được ca ngợi của nghệ sĩ người Hà Lan thế kỷ XVI Pieter Bruegel Cha (trang bên, hình dưới) như thế nào? 10 ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT

cuối cùng. Tuy nhiên, bạn sẽ có được một khung tham chiếu để hiểu lý do tại sao bạn thích hoặc không thích một tác phẩm nghệ thuật, cũng như khả năng phân tích thông minh và giải thích lưu loát tại sao bạn lại thích hầu hết mọi thứ hơn điêu khắc kim loại đương đại. Đừng cảm thấy bị đe dọa bởi các bảo tàng nghệ thuật. Cũng xin đừng cảm thấy mình có nghĩa vụ phải ca ngợi “những bậc thầy vĩ đại”. Bạn hoàn toàn không cần thấy tội lỗi ngay cả khi không thích một tác phẩm nghệ thuật nào đó trong Bảo tàng Louvre ở Paris hay Bảo tàng Hermitage ở Saint Petersburg. Tác giả cuốn sách đã tình cờ nghe được một câu chuyện tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston, khi một cậu bé hỏi cha của cậu rằng có phải họ đang ở trong nhà thờ không – cho thấy bầu không khí “thần thánh hơn bình thường” hay gặp trong các bảo tàng. HƯỚNG ĐẾN MỘT ĐỊNH NGHĨA VỀ “NGHỆ THUẬT” Không có định nghĩa chính xác nào về “nghệ thuật” tồn tại. Hãy thử hỏi Google xem “Nghệ thuật là gì?” và hàng triệu kết quả sẽ xuất hiện. Một bản tóm tắt của nhiều định nghĩa phổ thông được tìm thấy trong từ điển là nghệ thuật bao gồm các tác phẩm của cái đẹp hoặc sức mạnh cảm xúc được tạo ra bằng trí tưởng tượng và kỹ năng. Tuy nhiên, bản đầy đủ kinh điển của cuốn Standard Dictionary of the English Language (Từ điển tiếng Anh tiêu chuẩn) của Funk & Wagnalls, sau một diễn ngôn dài, cuối cùng đi tới thừa nhận rằng “Nghệ thuật không có từ đồng nghĩa”. Thật vậy, nghệ thuật không phải là tuyệt đối. Không tồn tại công thức hay quy tắc nào để trả lời câu hỏi “Nghệ thuật là gì?”. Ngay cả một hệ thống đánh giá gần như hoàn toàn khoa học (nếu 51% câu trả lời là “có” thì hẳn đó phải là nghệ thuật) cũng không tồn tại. Tùy thuộc vào việc định nghĩa nghệ thuật của riêng bạn mang tính bao Pieter Bruegel Cha Trò chơi trẻ em (Children’s Games) (chi tiết), 1560 Sơn dầu trên ván gỗ, 116,4 × 160,3 cm (45⅞ × 63⅛ in.) Bảo tàng Lịch sử Nghệ thuật, Vienna Bruegel Cha đã giới thiệu các đề tài tranh sinh hoạt cho nghệ thuật Hà Lan thế kỷ XVI. Nếu sự phân biệt giữa minh họa và mỹ thuật không dựa trên đề tài, hay việc tác phẩm xuất hiện ở đâu và lúc nào, thì có thể dựa vào đâu? 11 C á ch đ ể x e m ngh ệ th u ật

quát, toàn diện hay đầy đủ như thế nào, bạn có thể thấy rằng một số hình thức nghệ thuật hầu như luôn ở gần định nghĩa đó. Cái gì đủ điều kiện để được gọi là “mỹ thuật”? Là “nghệ thuật”? Là “sản phẩm thủ công”? Thậm chí có lý do nào để phân biệt như vậy không? Rất nhiều người gọi, hay muốn gọi, bản thân là nghệ sĩ. Họ được tự do làm vậy vì, khác với việc tự liệt mình là kỹ sư, bác sĩ hay luật sư, không có yêu cầu nào về trình độ học vấn, không có kỳ thi hay luật lệ nào kiểm soát việc định danh nghệ sĩ. Nghệ sĩ Pop Art Mỹ Andy Warhol từng nói: “Nghệ sĩ là kẻ tạo ra những thứ mà mọi người không cần có”. Ông định nghĩa nghệ thuật là “thứ mà bạn có thể thoát tội được”. - Chúng ta có nên kết luận rằng tác phẩm càng cổ xưa thì càng có nhiều khả năng được công nhận là mỹ thuật? - Nếu giới phê bình xã hội khôn ngoan tìm thấy nghệ thuật trong tranh vẽ và tranh in của nghệ sĩ Anh thế kỷ XVIII William Hogarth hay tranh biếm họa chính trị của nghệ sĩ Pháp thế kỷ XIX Honoré Daumier, vậy hoạt họa ngày nay thì sao? Nếu hoạt họa ngày nay bị chế giễu là thấp kém hơn tầm cỡ của mỹ thuật, nhưng hoạt họa của các thời đại trước thì không, liệu chúng ta có nên kết luận rằng tác phẩm càng cổ xưa thì càng dễ có khả năng được công nhận là mỹ thuật? Liệu ta có nên dán nhãn những thứ như “vật làm sẵn” (readymade), được góp nhặt hoặc xây dựng từ các vật phẩm tồn tại sẵn, là nghệ thuật? Tác phẩm Đầu bò (1942; trang bên) của Pablo Picasso bao gồm ghi đông và yên của một chiếc xe đạp được ông hàn vào với nhau. Tất nhiên, ở đây có sự tham dự của trí tưởng tượng và cái nhìn sâu sắc, những tính chất thường gắn liền với nghệ thuật, bởi Picasso nhìn thấy điều mà người khác không thấy trong các bộ phận thông thường của một chiếc xe đạp, và tạo ra một cách sử dụng khôn ngoan mới cho những vật cũ bằng lối kết hợp lạ lẫm của mình. Xét đến tầm quan trọng của việc bảo tồn các nguồn tài nguyên môi trường hiện nay, tôi gọi đây là “nghệ thuật xe đạp tái chế”. Picasso tiếp tục dùng ý tưởng tái sử dụng các vật tầm thường trong những tác phẩm khác, bao gồm tượng Khỉ đầu chó và con (Baboon and Young, 1951; Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại, New York), với đầu của khỉ mẹ được làm từ hai chiếc ô tô đồ chơi của Claude, con trai nghệ sĩ, và được đúc bằng đồng thiếc. - Tình yêu cũng là một khái niệm mơ hồ tương tự và câu trả lời phụ thuộc vào người mà bạn hỏi. - Pablo Picasso Đầu bò (Bull’s head), 1942 Yên xe đạp bằng da và ghi đông kim loại hàn vào với nhau, 33,5 × 43,5 × 19 cm (13⅜ × 17⅛ × 7½ in.) Bảo tàng Picasso, Paris Picasso, sinh ra là người Tây Ban Nha nhưng hoạt động ở Pháp, một trong những nghệ sĩ nổi tiếng và sáng tạo nhất của thế kỷ XX, cho ta thấy rằng nghệ thuật có thể được tìm thấy trong những sự vật thông thường nhất qua việc tái sử dụng các bộ phận xe đạp một cách tài tình. Nhưng liệu Đầu bò nằm trong một bảo tàng vì nó là nghệ thuật, vì nó tài tình, hay vì nó là của Picasso? 12 ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT

Có lẽ, hỏi “Nghệ thuật là gì?” cũng giống như hỏi “Tình yêu là gì?”, bởi tình yêu cũng là một khái niệm mơ hồ tương tự và câu trả lời phụ thuộc vào người mà bạn hỏi. Có nhiều kiểu tình yêu khác nhau – ví dụ, tình cảm của cha mẹ với con hay đứa trẻ với cha mẹ không giống như đam mê tình ái hay tình yêu nước. Các mức độ cảm xúc thay đổi từ sự cảm mến nhẹ nhàng đến tình yêu mãnh liệt và cháy bỏng khiến người ta hy sinh mạng sống. Sự mê say nhất thời và tình yêu trọn đời dài ngắn khác nhau. Vậy, liệu tác phẩm nghệ thuật mà ta đang bàn đến là thứ gì đó bạn tận hưởng trong phút chốc hay là thứ khơi gợi suy tư khiến bạn rung động sâu sắc? Liệu bạn sẽ quên nó đi trong một giờ, hay còn muốn nhìn thấy nó khi thức dậy mỗi sáng? Câu trả lời cho câu hỏi “Nghệ thuật là gì?” đã dần có xu hướng trở nên bao quát và toàn diện hơn bao giờ hết. Điều này một phần do sự 13 C á ch đ ể x e m ngh ệ th u ật

14 ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT

xuất hiện của những kỹ thuật và chất liệu mới. Rất nhiều người hiện nay cho rằng nhiếp ảnh ngang bằng với hội họa ở tư cách một hình thức nghệ thuật. Địa vị nghệ thuật của đồ họa vi tính, còn mới hơn thế, vẫn chưa được thiết lập. Việc chúng ta ngày càng sẵn sàng tiếp nhận một số lượng đa dạng và trải rộng các kiểu biểu hiện thị giác đã dẫn đến sự chấp nhận một số hình thức trước đây từng bị gạt sang một bên như “nghệ thuật nguyên sơ” hay “nghệ thuật ngoài lề”, hoặc thậm chí bị khinh miệt, ví dụ như thứ được gọi là “nghệ thuật graffiti” – vốn dĩ từ "graffiti" từng bị cho rằng không thể đi đôi với "nghệ thuật". Sự sáng tạo và sự mới lạ cũng cùng xuất hiện với nhau trong các bức ảnh của nhiếp ảnh gia người Senegal – Pháp Delphine Diallo. Các bức chân dung của cô tập trung vào thứ mà cô gọi là “Tính nữ Thần thánh”, cái đẹp và năng lượng nội tại của phụ nữ. Trong Lai tạo 8 (2011; trang bên), người mẫu đeo mặt nạ vật lý nhưng được cởi mặt nạ văn hóa, giấu mình sau mái tóc tiết lộ văn hóa dân tộc của cô. Diallo hợp tác với Joanne Petit-Frère người Mỹ để tạo ra tác phẩm điêu khắc mềm này bằng cách dùng tóc như một phương tiện nghệ thuật, áp dụng các kỹ thuật tết tóc truyền thống để tạo thành những hình dạng thường được làm nên bằng các vật liệu điêu khắc thông thường. Petit-Frère nói rằng nguồn cảm hứng chính của cô đến từ thiên nhiên, và các hình dạng mà cô kiến tạo truyền đạt một đặc tính hữu cơ. - Nghệ thuật và âm nhạc có thể truyền đạt một cách hiệu quả rất nhiều cảm xúc giống nhau1 - Có nhiều mối liên hệ giữa các loại nghệ thuật khác nhau, và nghệ sĩ thường làm việc trong nhiều hơn một ngành sáng tạo. Những ý niệm thẩm mỹ xuất hiện trong các phân tích phê bình hội họa và điêu khắc được trình bày trong cuốn sách này cũng có thể áp dụng cho các loại hình nghệ thuật khác – đặc biệt là âm nhạc, khiêu vũ và nghệ thuật sân khấu. Các từ vựng mang tính miêu tả được dùng trong một vài ngành này thường tương tự nhau. Ví dụ, các tính từ như kịch liệt, êm dịu, chói hay nhẹ nhàng có thể dùng để miêu tả cả màu sắc lẫn âm thanh. Những bức tranh mà ở đó nghệ sĩ vẽ các nét cọ lên toan theo một chuỗi nhanh chóng cũng giống như nhạc staccato được trình diễn với từng nốt tách biệt sắc nét với nốt tiếp theo. Nghệ thuật và âm nhạc có thể truyền đạt một cách hiệu quả rất nhiều cảm xúc giống nhau. 1. Nguyên văn: “chromogenic print”. Một bản in sinh màu, hay in C, là một bản in nhiếp ảnh gồm ba lớp gelatin chứa nhũ tương bạc halogen nhạy sáng, và một hóa chất gọi là chất khớp màu nhuộm (dye coupler), qua quá trình hiện ảnh sẽ tạo ra hình ảnh có màu. Delphine Diallo Lai tạo 8 (Hybrid 8), 2011 In sinh màu1 từ một trong tám phiên bản, 114,3 × 76,2 cm (45 × 30 in.) Đồ đội đầu do Joanne Petit-Frère thực hiện Bộ sưu tập tư nhân Nhiếp ảnh gia người Senegal – Pháp Diallo và nghệ sĩ tóc PetitFrère khám phá tiềm năng nghệ thuật của một phương tiện khác thường. Các tác phẩm điêu khắc làm từ tóc người được tết công phu có thể được nhìn nhận như nghệ thuật mặc được và tái tạo được. 15 C á ch đ ể x e m ngh ệ th u ật

TẠI SAO LẠI TẠO RA NGHỆ THUẬT? Con người đã sản xuất nghệ thuật ở mọi nơi trên địa cầu, trong mọi thời đại lịch sử và mọi xã hội: nhu cầu sáng tạo là phổ quát. Nhưng nghệ thuật được tạo ra với nhiều lý do khác nhau. Khi ta nhìn vào một tác phẩm nghệ thuật, hãy cân nhắc công năng của nó và ý định của nghệ sĩ. Có thể nó bất tử hóa nhân vật được họa chân dung hoặc gia tăng uy tín của nhà bảo trợ. Có thể nó kể một câu chuyện hoặc ghi lại một sự kiện lịch sử quan trọng. Có thể nó nhằm biểu lộ việc một nghệ sĩ trẻ đã nắm vững kỹ năng thông qua một tác phẩm bậc thầy. Cũng có thể bức tranh bảo tồn cái đẹp tự nhiên của một phong cảnh hay một sắp đặt hoa. Động lực cho một tác phẩm nghệ thuật có thể là bất cứ một hoặc vài khả năng nào trong số trên – hoặc điều gì đó hoàn toàn khác. Những ví dụ tiếp theo gợi ra một phạm vi rộng các mục đích mà nghệ thuật đã phụng sự. Tác phẩm Ai Cập cổ đại Viên thư lại ngồi (hình dưới) đến từ một lăng mộ ở Saqqara, và do vậy chưa từng nhắm tới con mắt của người sống. Một vài bức tượng tương tự về những viên thư lại Ai Cập tồn tại; mục đích của chúng là để phục vụ Pharaoh trong thế giới bên kia như một viên thư lại còn sống làm việc trong thế giới này. Nghệ thuật Không rõ tác giả Viên thư lại ngồi (Seated Scribe), từ Saqqara, Ai Cập, khoảng (k.) 2600– 2350 TCN, Vương triều thứ 4 hoặc 5 Đá vôi sơn màu, mắt khảm tinh thể đá bọc đồng, 53,7 × 44 × 35 cm (21⅛ × 17⅜ × 13¾ in.) Bảo tàng Louvre, Paris Các vị Pharaoh kỳ vọng rằng những người hầu của mình, được đại diện bởi các bức tượng, phù điêu hoặc tranh vẽ, sẽ đi theo họ tới thế giới bên kia và tiếp tục phụng sự mãi mãi. Những người làm công lý tưởng này không bao giờ đi làm muộn, luôn cảnh giác và sẵn sàng phục vụ. 16 ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT

thay thế một cách nhân đạo một người sống bằng xương bằng thịt với một vật vô tri vô giác làm từ đá và sơn màu. Ý định đằng sau một vài tác phẩm nghệ thuật gần đây có thể khó giải mã hơn nhiều. Năm 2002, người nghệ sĩ Anh bí hiểm vẫn được biết đến với tên Banksy đã tạo nên hình ảnh cô gái nhỏ thả một quả bóng hình trái tim được gió cuốn đi bằng phương pháp xịt sơn qua khuôn cắt sẵn, bên cạnh dòng chữ “Luôn luôn có hy vọng” (There is Always Hope), trên cầu Waterloo, London. Quả bóng được phỏng đoán là đại diện cho tình yêu và hy vọng đồng hành cùng sự ngây thơ của tuổi nhỏ, giờ bay khỏi tầm với. Một bức vẽ trên toan của hình ảnh này đã được bán tại một phiên đấu giá năm 2018 của Sotheby’s ở London với giá 1.042.000 bảng Anh. Vào thời điểm chiếc búa của đấu giá viên gõ xuống kết thúc phiên đấu giá nảy lửa, bức Cô gái với quả bóng bay đã tự tiêu hủy khi chiếc máy xén giấy lắp đặt trong khung tranh được kích hoạt – trước sự kinh ngạc của tất cả những người chứng kiến! Chiếc máy xén giấy để lại một bức hình bị phá hủy một nửa (hình trên). Banksy sau đó đặt lại tên cho tác phẩm là Tình yêu ở trong thùng rác. Ý định của Banksy là gì? Có phải để nói với các nhà sưu tầm nghệ thuật Banksy Cô gái với quả bóng bay (Girl with Balloon), 2006 Bị xén ngay sau khi được bán ở một phiên đấu giá năm 2018 của Sotheby’s, được đặt lại tên là Tình yêu ở trong thùng rác (Love Is in the Bin) Sơn aerosol, sơn acrylic, toan, gỗ và máy xén, 101 × 78 × 18 cm (40 × 303/4 × 71/8 in.) Phòng trưng bày Tiểu bang, Stuttgart Banksy, nghệ sĩ đường phố/graffiti ẩn danh người Anh với danh tính vẫn luôn gây tranh cãi, tạo ra những hình ảnh thông minh bằng khuôn phun sơn thường chứa các thông điệp châm biếm về các vấn đề xã hội và chính trị đương đại. 17 C á ch đ ể x e m ngh ệ th u ật

ở Sotheby’s rằng, hệt như sự ngây thơ, giá trị của nghệ thuật cũng là thoáng qua? Có phải Banksy đã tạo ra một hình thức “nghệ thuật trình diễn”? Hay đây là một chiêu trò truyền thông? Vốn được biết đến với những can thiệp nơi công cộng, Banksy đã đạt được sự chú ý toàn cầu với vụ việc này, thực tế đã làm tăng giá trị của chính tác phẩm bị xén – và có lẽ cả các tác phẩm khác cùng tác giả. Đôi khi những mặc định tồn tại đã lâu về mục đích của một tác phẩm đòi hỏi được đánh giá lại. Có phải họa sĩ Hà Lan Jan van Eyck chủ định vẽ Chân dung Arnolfini (trang bên) để ghi lại việc thề nguyện trong đám cưới của Giovanni Arnolfini và Jeanne Cenami như ta vẫn tưởng? Dòng chữ trên tường phía trên chiếc gương dịch ra là “Jan van Eyck đã ở đây”, tức nghệ sĩ đang tuyên bố mình là nhân chứng. Ông tiếp tục chứng minh sự hiện diện với khán giả bằng cách đưa bản thân vào hình phản chiếu trong chiếc gương có bóng lưng của cặp đôi. Tuy nhiên, phát hiện gần đây cho biết Cenami là vợ hai của Arnolfini và cuộc hôn nhân của họ đến năm 1447 mới diễn ra (dù nghệ sĩ mất năm 1441) đã đưa danh tính của cả hai nhân vật vào vòng nghi vấn. Các sử gia giờ đây tranh cãi rằng liệu mục đích của bức tranh này là một tài liệu đám cưới hoặc đính hôn; một chân dung tưởng nhớ người vợ cả vừa mất, có thể đã qua đời khi sinh con; hay là điều gì đó khác đang chờ đợi được tiết lộ qua việc khám phá một tài liệu từ thế kỷ XV. NGHỆ THUẬT NHƯ SỰ GHI CHÉP LỊCH SỬ Với tư cách là những ghi chép thị giác, tác phẩm nghệ thuật đôi khi cung cấp các thông tin mang tính tiết lộ về nền văn hóa đã sinh ra chúng ở khía cạnh niềm tin, mức độ thịnh vượng, chính trị, tôn giáo, tục lệ, trang phục và hơn thế nữa. Do vậy, Jan van Eyck đã khắc họa không chỉ nội thất của một gia đình trung thượng lưu vào thế kỷ XV ở Hà Lan, mà còn cả một lối sống. Trong mắt chúng ta ngày nay, phần bụng của người phụ nữ gợi ý rằng, nếu quả thật bức tranh này minh họa cảnh trao lời thề đính hôn hoặc kết hôn thì sự kiện ấy đã không diễn ra đủ sớm. Tuy nhiên, phần bụng nhô ra của cô ấy là mốt thời trang đương thời, một vẻ ngoài được tạo nên cẩn thận bởi những người vốn không có đường nét này. Đường cắt của bộ trang phục và một túi độn nhỏ được đặt dưới vải, cùng dáng đứng của người mặc, được gọi là “tư thế mang thai”, tạo ra vẻ bề ngoài mong đợi. Kiểu tóc dạng sừng được thực hiện bằng cách cuốn tóc ra ngoài dây bện hình nón được đính ở hai bên thái dương của người phụ nữ cũng rất thời thượng lúc bấy giờ. - Không chỉ hình ảnh mà cả bối cảnh sáng tạo ra nó cũng cung cấp thông tin lịch sử - Jan van Eyck Chân dung Arnolfini (Arnolfini Portrait), 1434 Sơn dầu trên ván gỗ sồi, 82,2 × 60 cm (32⅜ × 23⅝ in.) Phòng trưng bày Quốc gia, London Trong một khoảng thời gian dài, người ta tin rằng người mẫu trong bức chân dung này của nghệ sĩ Hà Lan Jan van Eyck là Giovanni Arnolfini và Jeanne Cenami. Tuy nhiên, phát hiện rằng Arnolfini và Cenami không hề cưới nhau trước khi nghệ sĩ qua đời đã đưa không chỉ tên của hai người mẫu mà cả mục đích của bức tranh vào vòng nghi vấn. 18 ĐỂ HIỂU NGHỆ THUẬT