ข้อมูล ต้นมะขาม

ตน้ มะขาม

ชื่อวทิ ยาศาสตร์: Tamarindus indica L.
ช่อื วงศ์: Leguminosae – Caesalpinioideae
ชือ่ พนื้ เมอื ง : มะขาม
ถ่ินกาเนิด : เปน็ พืน้ พรรณไม้พ้นื เมอื งของทวีปแอฟรกิ า แถบประเทศซูดาน
การขยายพนั ธ์ุ : ทาบก่ิง , ติดตา , ตอนก่งิ
เวลาออกดอก : 1 ปี มะขามจะออกดอกและบานประมาณ 5-10 ชุด
ระยะเวลาไมเ่ กนิ 2

ลกั ษณะของต้นมะขาม
ไม้ต้น ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูงประมาณ 10 - 30 เมตร แตกกิ่ง

ก้านเปน็ พ่มุ กลม ลาตน้ และกง่ิ เหนยี ว ปลายกิ่งห้อยลู่ลง เปลือกต้นสีน้าตาล
อ่อนและแตกสะเก็ดเป็นร่องเล็กๆ เปลือกต้นด้านในมีสีแดงเรื่อๆ แก่นสี
น้าตาลเขม้ กระพสี้ ขี าว

แหล่งเรียนร้วู ถิ ีชมุ ชนบา้ นแหว้

วดั โนนสงู ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสงู จังหวัดขอนแก่น
หลักสูตรรฐั ประศาสนศาสตรบัณฑิต วทิ ยาลัยสงฆข์ อนแกน่
มหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วทิ ยาเขตขอนแก่น

ต้นมะขาม

ใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนก ชั้นเดียวออกเรียงสลับ ใบย่อยมีขนาด

เล็ก ลักษณะใบรูปขอบขนาน ปลายใบเว้าบุ๋มหรือมน โคนใบมน ออกใบ
เป็นคู่ๆ เรียงกันตามก้านใบแบบตรงข้ามประมาณ 10 - 18 คู่ แผ่นใบ
เรียบบางสีเขียว ใบออ่ นสีออกแดงเรอ่ื ๆ หรอื ชมพู

แหลง่ เรยี นรู้วิถีชมุ ชนบา้ นแหว้

วัดโนนสูง ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสงู จงั หวดั ขอนแก่น
หลกั สูตรรัฐประศาสนศาสตรบัณฑติ วิทยาลัยสงฆ์ขอนแกน่
มหาวทิ ยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั วิทยาเขตขอนแก่น

ตน้ มะขาม

ดอก
ออกดอกเป็นช่อแบบช่อกระจะ ช่อหนึ่งมีประมาณ 10 - 15 ดอก

ออกช่อตามปลายกิ่งและซอกใบ มีกลีบรองกลีบดอก 4 กลีบ สีเหลือง
หรอื เขียวออ่ น กลีบดอกมี 5 กลีบ สเี หลอื งประแต้มสีแดงสม้

แหล่งเรยี นรู้วถิ ีชมุ ชนบ้านแหว้

วัดโนนสงู ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสูง จังหวดั ขอนแก่น
หลักสตู รรัฐประศาสนศาสตรบัณฑิต วิทยาลัยสงฆ์ขอนแก่น
มหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั วทิ ยาเขตขอนแก่น

ต้นมะขาม

ผล เมื่อดอกร่วงแล้วก็จะติดผลเป็นฝักกลม แบนเล็กน้อย คอดเป็นข้อ
ตามเมล็ด และมีก้าน เปลือกสีเทาอมน้าตาล ข้างในผลมีเนื้อเยื่อ แรกๆ
เป็นสีเหลอื งออ่ น และค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีน้าตาลเมื่อผลแก่จัด ซึ่งจะหุ้ม
เมล็ดอยู่
เมลด็ เมลด็ เปน็ รูปค่อนข้างกลมแป้น เปลือกผิวเกลี้ยงมีสีน้าตาลดาหรือ
สนี า้ ตาลเขม้

แหลง่ เรียนร้วู ถิ ีชุมชนบา้ นแหว้

วดั โนนสงู ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสงู จังหวัดขอนแก่น
หลกั สตู รรฐั ประศาสนศาสตรบณั ฑิต วิทยาลัยสงฆข์ อนแก่น
มหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั วทิ ยาเขตขอนแก่น

ต้นมะขาม

ประโยชนท์ างยา
ใบ รสเปรี้ยวฝาด ใช้เป็นยาแก้ไอ แก้โรคบิด ฟอกโลหิต ขับลมใน

ลาไส้ รักษาหวัด ขับเหงื่อ เป็นยาถ่าย ยาระบาย แก้ตามัว หยอดตา
รักษาเย่ือตาอกั เสบ, ใบอ่อน นามาตม้ เอานา้ โกรกศึรษะแก้หวดั คดั จมูก

ผลหรือฝักดิบ รสเปรี้ยว ช่วยฟอกเลือดและลดความอ้วน เป็นยา
ระบาย ชว่ ยลดอณุ หภูมิในร่างกาย บรรเทาอาการไข้

เนื้อในฝัก รสเปรี้ยว เป็นยาระบาย แก้ท้องผูก ขับเสมหะ แก้ไอ
กระหายน้า ฟอกโลหติ สตรหี ลังคลอด

เมล็ดใน รสมัน ขับพยาธิไส้เดือนในลาไส้ แก้ท้องร่วง แก้อาเจียน
บารุงกาลัง

เปลือกเมล็ด รสฝาด แก้ท้องร่วง แก้บิดลมป่วง สมานแผลที่ปาก
คอ ลิน้ และตามร่างกาย รักษาแผลสด

เปลือกต้น รสฝาดเมาร้อน แก้เหงือกบวม ฆ่าแมลงกินฟัน ฆ่า
พยาธิผิวหนัง ต้มหรือฝนกับน้าปูนใสชะล้างบาดแผลและทารักษา
บาดแผลเรือ้ รงั

แหลง่ เรียนรูว้ ิถชี มุ ชนบา้ นแหว้

วัดโนนสูง ตาบลบ้านโนน อาเภอซาสูง จงั หวัดขอนแก่น
หลักสตู รรฐั ประศาสนศาสตรบณั ฑิต วทิ ยาลยั สงฆข์ อนแกน่
มหาวิทยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั วิทยาเขตขอนแกน่

ต้นมะขาม

ทั้งต้น รสฝาดเมา แก้ไขต้ ัวร้อน
แกน่ รสฝาดเมา กล่อมเสมหะและโลหิต รักษาฝีในมดลูก เป็นยา
ชักมดลกู ใหเ้ ขา้ อู่
ราก รสฝาด แก้ทอ้ งรว่ ง สมานแผล รักษาเรมิ และงสู วัด

แหลง่ เรยี นรวู้ ิถชี ุมชนบา้ นแหว้

วดั โนนสงู ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสงู จงั หวัดขอนแก่น
หลักสตู รรัฐประศาสนศาสตรบณั ฑิต วิทยาลยั สงฆ์ขอนแก่น
มหาวิทยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั วทิ ยาเขตขอนแกน่

ตน้ มะขาม

ทม่ี าของข้อมลู :
อ.โชตอิ นนั ต์ และคณะ. (2551). สมุนไพรไทย สาหรับงานสาธารณสุข

มลู ฐาน. หนา้ 30, 121.

แหล่งเรียนรู้วิถชี ุมชนบา้ นแห้ว

วัดโนนสงู ตาบลบา้ นโนน อาเภอซาสงู จังหวัดขอนแก่น
หลกั สูตรรัฐประศาสนศาสตรบณั ฑิต วิทยาลัยสงฆ์ขอนแก่น
มหาวิทยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั วิทยาเขตขอนแกน่