วารสารสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ฉบับ เม.ย.-ก.ย.64

งานวิจัย

ระดับบริการพื้นฐาน (Basic service) ผลการวิเคราะห์จัดระดับการให้บริการด้านความ
หมายถึง มีการให้บริการท่ีล้างมือ พร้อมอุปกรณ์ล้างมือ สะอาดของสภาพแวดล้อม พบว่า โรงพยาบาลมีการทำ
คือ น้ำสะอาด และสบู่ หรือแอลกอฮอล์ โดยจัดบริการ ความสะอาดผ่านระดับบริการพื้นฐาน (Basic service)
ในจดุ บริการผู้ปว่ ย และในระยะ 5 เมตรจากหอ้ งส้วม ร้อยละ 90.5 อยู่ในระดับมีข้อจำกัดต่อการให้บริการ
รอ้ ยละ 7.8 และไมม่ กี ารจัดการ ร้อยละ 1.7 สว่ น รพ.สต.
ระดบั บริการแบบจำกดั (Limited service) มกี ารจดั การดา้ นทำความสะอาดผา่ นระดบั บรกิ ารพนื้ ฐาน
หมายถงึ การให้บรกิ ารทีล่ า้ งมือ พรอ้ มอุปกรณล์ ้างมอื คือ (Basicservice)รอ้ ยละ82.8อยใู่ นระดบั บรกิ ารแบบจำกดั
น้ำสะอาด และสบู่ หรือแอลกอฮอล์ โดยจัดบริการ (Limited service) ร้อยละ 14.4 และไม่มีบริการ (No
ในจุดบริการผู้ป่วย หรือในระยะ 5 เมตรจากห้องส้วม service) ร้อยละ 2.8
อย่างใดอย่างหน่ึง
สรปุ และเสนอแนะ
ระดับไม่มีบริการ (No service) หมายถึง
ไม่มีบริการที่ล้างมือและไม่มีอุปกรณ์ล้างมือในห้องส้วม สรุปผลการศึกษา ประเด็นน้ำสะอาด พบว่า
และจดุ บริการผู้ปว่ ย โรงพยาบาลส่วนใหญ่มีการจัดการน้ำสะอาด ผ่านบริการ
พนื้ ฐาน (Basic service) รอ้ ยละ 59.5 และ รพ.สต. ส่วน
ผลการวิเคราะห์จัดระดับการให้บริการ ใหญ่ มกี ารจัดการน้ำสะอาดอยใู่ นระดบั บริการแบบจำกัด
สขุ ลกั ษณะ พบวา่ โรงพยาบาลมกี ารจดั การดา้ นสขุ อนามยั (Limited service) รอ้ ยละ 80.4 ประเดน็ สขุ าภบิ าล พบวา่
ผ่านระดับบริการพื้นฐาน (Basic service) ร้อยละ 94.1 โรงพยาบาลส่วนใหญ่มีการจัดการด้านสุขาภิบาลผ่าน
อยใู่ นระดบั บรกิ ารแบบจำกดั (Limitedservice)รอ้ ยละ5.2 บริการพื้นฐาน (Basic service) ร้อยละ 74.6 และ รพ.สต.
และไม่มีบริการ (No service) ร้อยละ 0.7 ส่วน รพ.สต. ส่วนใหญ่มีการจัดการด้านสุขาภิบาลอยู่ในระดับบริการ
มีการจัดการด้านสุขอนามัยผ่านระดับบริการพ้ืนฐาน แบบจำกดั (Limited service) ร้อยละ 54.8 ประเดน็ ด้าน
(Basicservice)รอ้ ยละ92.3อยใู่ นระดบั บรกิ ารแบบจำกดั การจดั การมลู ฝอยพบวา่ โรงพยาบาลและรพ.สต.สว่ นใหญ่
(Limited service) ร้อยละ 7.3 และระดับไม่มีบริการ มีการจัดการมูลฝอย ผ่านระดับบริการพ้ืนฐาน (Basic
(No service) รอ้ ยละ 0.4 service)รอ้ ยละ98.8และรอ้ ยละ96.8ตามลำดบั ประเดน็
ดา้ นสขุ ลกั ษณะ พบวา่ โรงพยาบาลและ รพ.สต. สว่ นใหญ่
2.5 ด้านความสะอาดของสภาพแวดล้อม มีการจัดการด้านสุขอนามัย ผ่านระดับบริการพื้นฐาน
การจัดระดับของการให้บริการด้านการทำความสะอาด (Basic service) รอ้ ยละ 94.1 และ รอ้ ยละ 92.3 ตามลำดบั
แบง่ ได้ดงั น้ี และประเด็นด้านความสะอาดของสภาพแวดล้อม พบว่า
โรงพยาบาลและรพ.สต.สว่ นใหญผ่ า่ นระดบั บรกิ ารพน้ื ฐาน
ระดับบริการพ้ืนฐาน (Basic service) (Basic service) ร้อยละ 90.5 และ ร้อยละ 82.8
หมายถึง มีการกำหนดแนวทางการทำความสะอาดอย่าง ตามลำดบั
ชดั เจนและเจา้ หนา้ ทที่ ำความสะอาดทกุ คนไดร้ บั การอบรม
หรอื ให้ความรเู้ รอ่ื งการทำความสะอาด ขอ้ เสนอแนะ
 ขอ้ เสนอแนะเชงิ ประเด็น ควรพฒั นายกระดบั
ระดบั บริการแบบจำกัด (Limited service) การให้บริการด้านน้ำสะอาด และด้านสุขาภิบาลของ
หมายถึง มีการกำหนดแนวทางการทำความสะอาด โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตำบล ซงึ่ ทงั้ สองประเดน็ ยงั อยู่
แต่เจ้าหน้าท่ีทำความสะอาดเพียงบางคนเท่านั้นที่ได้รับ ในระดับการให้บริการแบบจำกัด (Limited service)
การอบรมหรือให้ความรู้เร่ืองการทำความสะอาด

ระดับไม่มีบริการ (No service) หมายถึง
ไมม่ กี ารกำหนดแนวทางการทำความสะอาด และไมม่ กี าร
อบรมหรือให้ความรู้เรื่องการทำความสะอาดแก่เจ้าหน้าท่ี
ทำความสะอาดเลย

49Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

งานวิจัย

เน่ืองจากการบริการด้านน้ำสะอาดของ รพ.สต. ยังไม่ สาธารณสขุ และขอความรว่ มมอื หนว่ ยงานภายในกระทรวง
เพียงพอ ถึงแม้จะมีบริการน้ำสะอาดผ่านการปรับปรุงอยู่ สาธารณสุข ได้แก่ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข
ในระยะไม่เกนิ 500 เมตร และดา้ นสุขาภบิ าลของ รพ.สต. กรมวชิ าการในกระทรวงสาธารณสขุ ทม่ี โี รงพยาบาลซง่ึ เปน็
ยงั ขาดการใหบ้ รกิ ารอยา่ งหนง่ึ ซงึ่ ไมไ่ ดค้ รบตามเกณฑก์ าร หน่วยงานส่วนใหญ่ที่ควบคุมกำกับสถานบริการการ
ใหบ้ รกิ ารระดบั พ้ืนฐาน ไดแ้ ก่ การจดั ใหม้ ีหอ้ งสว้ มสำหรบั สาธารณสุขเป้าหมาย เพื่อเป็นหน่วยงานร่วมดำเนินการ
เจา้ หนา้ ทอี่ ยา่ งนอ้ ย1แหง่ มหี อ้ งนำ้ แยกเพศพรอ้ มจดั ใหม้ ี เก็บข้อมูลจากสถานบริการการสาธารณสุขในสังกัดของ
ถังสำหรับทิ้งผ้าอนามัยในห้องน้ำหญิง อย่างน้อย 1 แห่ง ตนเอง และขยายกลุ่มเป้าหมายในการเก็บข้อมูลไปยัง
และต้องมีห้องน้ำสำหรับผู้พิการ/ผู้ใช้รถเข็น/ผู้สูงอายุ โรงพยาบาลเอกชน เพอื่ ให้มีความครอบคลมุ สถานบรกิ าร
อยา่ งนอ้ ย 1 แหง่ การสาธารณสขุ ทกุ แหง่ และควรมกี ารดำเนนิ การเกบ็ ขอ้ มลู
เป็นประจำต่อเนื่องทุกปีเพื่อจะใช้เป็นแหล่งอ้างอิงฐาน
 ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ควรจัดทำข้อเสนอ ข้อมูล (Baseline data) ด้านน้ำสะอาด สุขาภิบาล และ
เชิงนโยบาย เร่ือง การขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านน้ำ สขุ อนามยั ในสถานบรกิ ารการสาธารณสขุ ของประเทศไทย
สะอาด สุขาภิบาล และสุขอนามัยของโรงพยาบาลสังกัด และใชเ้ ปน็ ขอ้ มลู เพอ่ื การเฝา้ ระวงั สถานการณ์WASHของ
กระทรวงสาธารณสุข และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ระดับพ้ืนท่ีเพื่อการจัดการให้ทันต่อสถานการณ์ และ
ตำบลเสนอต่อผู้บริหารกระทรวงสาธารณสุข เพ่ือใช้เป็น หนว่ ยงานสว่ นกลางใชข้ อ้ มลู ในการรายงานความกา้ วหนา้
ข้อมูลสนับสนุนในการวางแผนระยะส้ัน ระยะกลาง และ การดำเนินงานของประเทศตามเป้าหมายตามวาระการ
ระยะยาวต่อไป และเรง่ พฒั นาแพลตฟอร์มดิจิทัลเพือ่ การ พัฒนาทยี่ ัง่ ยืน (SDGs) ท่เี กีย่ วข้องต่อไป
พัฒนาระบบสารสนเทศท่ีใช้ในการรวบรวมข้อมูลด้านน้ำ
สะอาด สุขาภิบาล และสุขอนามัยในสถานบริการการ

เอกสารอ้างองิ

1. Say L, Chou D, Gemmill A, Tunçalp Ö, Moller A - B, Daniels J, et al. Global causes of maternal death : a WHO systematic analysis. The Lancet
Global Health. 2014 Jun 1 ; 2 (6) : e323 - 33.
2. Allegranzi B, Bagheri Nejad S, Combescure C, Graafmans W, Attar H, Donaldson L, et al. Burden of endemic health-care-associated infection
in developing countries : systematic review and meta-analysis. Lancet. 2011 Jan 15 ; 377 (9761) : 228 - 41.
3. WHO | No end to cholera without basic water, sanitation and hygiene [Internet]. WHO. [cited 2019 Jul 1]. Available from : http://www.who.int/
bulletin/volumes/96/6/18-213678/en/
4. WASH in health care facilities : Global Baseline Report 2019 [Internet]. World Health Organization (WHO) and the United Nations Children’s Fund
(UNICEF). [cited 2019 Jul 5].Available from : https://washdata.org/report/jmp-2019-wash-hcf
5. กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ เร่อื ง แจง้ ขอ้ มลู จำนวนหน่วยงานบรกิ ารสุขภาพ. 2561.
6. Krejcie RV, Morgan DW. Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement. 1970 Sep 1 ; 30 (3) :
607 - 10.

50 วารสารสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ปีท่ี 12 ฉบบั ที่ 2 เดือนเมษายน - กนั ยายน 2564

งานวิจัย

สถานการณค์ วามปลอดภยั ของนมโรงเรียน
ตามห่วงโซค่ วามเยน็ ปลายทาง

กรณศี ึกษาโรงเรียนประถมศึกษาพ้ืนที่อำเภอพิมาย
จงั หวัดนครราชสีมา

วิวัฒน์ สังฆะบตุ ร* / พัชรภร คอนจำนงค์* / เกยี รติสุดา สายพรหม** / พรกมล ภธู นรศั ม*์ **

บทคดั ย่อ

โครงการอาหารเสริม (นม) โรงเรียนเริ่มขึน้ ในปี 2535 เพื่อลดภาวะทพุ โภชนาการ และเดก็ ได้บริโภคนมทีด่ ี
มคี ณุ ภาพและความปลอดภยั นมในโครงการสว่ นใหญเ่ ปน็ ประเภทนมพาสเจอรไ์ รส์ทตี่ อ้ งเกบ็ รกั ษาทอี่ ณุ หภมู ติ ำ่ กวา่
8 องศาเซลเซียสตลอดเวลา จากการศึกษาถึงสถานการณ์ความปลอดภัยของนมโรงเรียนตามห่วงโซ่ความเย็น
ปลายทางของโรงเรยี นในพ้นื ที่อำเภอพิมายจังหวัดนครราชสมี า จำนวน13 แหง่ พบวา่ ช่วงเปดิ ภาคเรียนนกั เรียน
บรโิ ภคนมโรงเรยี นอยทู่ ี่ รอ้ ยละ 95.80 ของนกั เรยี นทงั้ หมด การขนสง่ นมโรงเรยี นดว้ ยรถแบบหอ้ งเยน็ และมบี นั ทกึ
แสดงการควบคมุ อณุ หภมู ิด้วย Data logger สายสง่ นมจะจดั สง่ นมนอกเวลาราชการ ช่วงเวลา 05.30 - 8.00 น.
(ร้อยละ 61.54) การตรวจรับนมโรงเรียนพบว่ามีการตรวจรับพร้อมสายส่งนม ร้อยละ 53.85 และพบปัญหาของ
บรรจุภัณฑ์ คือ การรวั่ ซึมของถงุ นม โดยพบจำนวน 1 - 3 คร้ัง/ภาคเรียน (ร้อยละ 30.77) การจดั เก็บนมท่โี รงเรียน
ด้วยถังแช่บรรจุน้ำแข็งสามารถควบคุมอุณหภูมิของนมไม่ให้เกิน 8 องศาเซลเซียสได้ทุกแห่ง แต่พบถังแช่นม
มสี ภาพเก่าถงึ รอ้ ยละ 30.77 จดุ ตัง้ ถังแช่นมที่อยภู่ ายนอกตัวอาคารท่ไี มม่ ีหลงั คาปกคลุมหรอื อยู่ใต้ต้นไม้ จำนวน
10 แหง่ ( รอ้ ยละ 76.92) ส่วนการแจกจา่ ยและพฤติกรรมการบรโิ ภคนมของนกั เรียน พบวา่ ร้อยละ 92.31 เปน็
ครูหรือนักเรียนทำหน้าท่ีกำกับการดื่มนมของนักเรียนแต่ละช้ันเรียน และมีบางส่วนที่นักเรียนหยิบนมจากถังแช่
มาดื่มเอง (ร้อยละ 7.69) จากการตรวจวิเคราะหอ์ งคป์ ระกอบและสมบตั ขิ องนมโรงเรียนทางหอ้ งปฏิบตั ิการ พบว่า
ตวั อย่างจากโรงเรยี น 8 แหง่ ผลการทดสอบทางเคมี พบปริมาณของแข็งทัง้ หมด มคี ่าอยูร่ ะหว่าง 12.23 - 12.30
ดัชนีความเส่ียงทางจุลชีววิทยา และการทดสอบหาเชื้อก่อโรคอาหารเป็นพิษ พบว่า ทุกโรงเรียนผ่านตามเกณฑ์
มาตรฐานตามประกาศฯสรปุ วา่ ยงั พบจดุ เสยี่ งสำคญั ของกระบวนการจดั เกบ็ และการจดั บรกิ ารนมภายในโรงเรยี น
ดงั นน้ั จงึ จำเปน็ ตอ้ งกำหนดมาตรการในการควบคมุ กำกบั และการสมุ่ ตรวจสอบโดยหนว่ ยงานของทอ้ งถน่ิ ทท่ี ำหนา้ ที่
ในการจัดซ้ือจัดจ้าง ร่วมกับโรงเรียน และหน่วยงานสาธารณสุขในพ้ืนที่ เพื่อป้องกันและลดโอกาสการเกิด
โรคอาหารเปน็ พษิ จากนมโรงเรียนต่อไป

คำสำคัญ : ความปลอดภยั ของนมโรงเรยี น, นมโรงเรียน, เช้ือกอ่ โรคนมโรงเรยี น, หว่ งโซ่ความเย็น

* นกั วชิ าการสาธารณสุขชำนาญการ สำนกั งานป้องกันควบคมุ โรคท่ี 9 จงั หวดั นครราชสมี า 51
** เภสชั กรปฏบิ ตั กิ าร สำนกั งานปอ้ งกนั ควบคมุ โรคที่ 9 จังหวัดนครราชสมี า
*** เจ้าพนักงานเภสชั กรรมชำนาญงาน สำนักงานปอ้ งกันควบคมุ โรคที่ 9 จังหวัดนครราชสีมา

Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

งานวิจัย

บทนำ การแก้ไขปัญหานมโรงเรียนเป็นการบูรณาการ
ทำงานของหนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งเพอื่ ทำหนา้ ทใี่ นการควบคมุ
นมโรงเรยี น หรอื โครงการอาหารเสรมิ (นม) โรงเรยี น คณุ ภาพนมพรอ้ มดม่ื ตน้ ทางโดยกรมปศสุ ตั วด์ แู ลมาตรฐาน
เป็นนโยบายที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล ตั้งแต่ ฟาร์ม และมาตรฐานน้ำนมดิบที่ศูนย์รวบรวมน้ำนมดิบ
ปี พ.ศ. 2535 เพือ่ แกไ้ ขปญั หาภาวะทพุ โภชนาการในเดก็ กลางทางโดยสำนกั งานคณะกรรมการอาหารและยา(อย.)
และไดบ้ รโิ ภคนมทด่ี มี คี ณุ ภาพโดยมคี รอบคลมุ ในกลมุ่ เดก็ ร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ดูแลเร่ืองมาตรฐาน
ระดับชัน้ อนบุ าลถึงประถมศึกษาปที ่ี 6 เมอ่ื ปี พ.ศ. 2552(1) โรงงานแปรรปู นมในโครงการและมาตรฐานผลติ ภณั ฑน์ ม
นักเรียนทุกคนจะได้ด่ืมนมโรงเรียนเทอมละ 100 วัน แต่ปลายทางยังขาดความชัดเจนในการควบคุมกำกับ
สำหรับวนั มาโรงเรยี น และอีก 30 วนั สำหรับนำกลบั ไปดมื่ ให้ได้ตามมาตรฐานการขนส่งและเก็บรักษานมท่ีโรงเรียน
ที่บ้านในวันปิดเทอม ซึ่งมีหน่วยงานขององค์กรปกครอง จากปัญหาและความสำคญั ทกี่ ล่าวมา คณะผูศ้ ึกษาจงึ ได้
ส่วนทอ้ งถนิ่ ในพน้ื ท่ีเปน็ ผู้ดำเนนิ การจัดซอื้ ต้งั แต่ ปี พ.ศ. ประเมินสถานการณ์ความปลอดภัยของนมโรงเรียนตาม
2544เปน็ ตน้ มาแผนการพฒั นาโครงการอาหารเสรมิ (นม) หว่ งโซค่ วามเยน็ ปลายทางของโรงเรยี นประถมศกึ ษาในพนื้ ที่
โรงเรียนท้ังระบบ เกิดประโยชน์ต่อหลายภาคส่วนที่เก่ียว อำเภอพมิ ายจงั หวดั นครราชสมี าอนั จะนำไปสกู่ ารไดข้ อ้ มลู
ข้องกับห่วงโซ่การผลิตนม (Milk chain) ตั้งแต่น้ำนมดิบ พนื้ ฐานทส่ี ำคญั ตอ่ การเฝา้ ระวงั จดุ เสย่ี งและพฒั นาคณุ ภาพ
จากฟาร์มวัวนม การคัดกรองคุณภาพน้ำนมดิบของศูนย์ นมโรงเรยี น เพอ่ื ลดการปว่ ยดว้ ยโรคอาหารเปน็ พษิ จากนม
รวบรวมนำ้ นมดบิ กระบวนการแปรรปู ผลติ ภณั ฑน์ มพรอ้ ม โรงเรยี นและนกั เรยี นไดบ้ รโิ ภคนมโรงเรยี นทม่ี คี ณุ ภาพและ
ด่ืมของโรงงาน การขนส่งโดยสายส่งนมจากโรงงานผลิต ปลอดภยั ตามมาตรฐานทกี่ ำหนดไว้
สู่โรงเรียนปลายทาง การเก็บรักษานมที่โรงเรียน และ
การบรโิ ภคนมของนกั เรยี น (ภาพท่ี 1) จึงจำเป็นต้องมกี าร วัตถุประสงค์
ควบคมุ คุณภาพนมและความปลอดภยั ต่อการบริโภค
 เพื่อประเมินสถานการณ์นมโรงเรียน และ
สถานการณท์ ผี่ า่ นมาพบวา่ มปี ญั หาการเสอ่ื มสภาพหรอื ความปลอดภยั ของนมโรงเรยี นตามหว่ งโซค่ วามเยน็ ปลาย
บดู ของนมโรงเรยี นรวมทง้ั ในหลายจงั หวดั ของประเทศไทย ทาง โรงเรียนประถมศึกษาในพื้นที่อำเภอพิมาย จังหวัด
พบเหตุการณ์ระบาดหรือเจ็บป่วยด้วยโรคอาหารเป็นพิษ นครราชสีมา
จากการบรโิ ภคนมโรงเรยี นเปน็ ระยะ(2) จงั หวดั นครราชสมี า
อำเภอพิมาย เป็นพื้นที่หน่ึงท่ีพบเหตุการณ์ระบาดด้วย  เพอื่ ทราบสถานการณแ์ ละปจั จยั ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั
โรคอาหารเป็นพิษจากนมโรงเรียน ชนิดพาสเจอร์ไรส์(3) สภาวะการสุขาภิบาลด้านความปลอดภัยของนมโรงเรียน
เชน่ เดยี วกนั จากรายงานการสอบสวนโรคอาหารเปน็ พษิ จาก ตามห่วงโซ่ความเย็นปลายทาง โรงเรียนประถมศึกษาใน
นมโรงเรียนแห่งหน่ึง(4) รายงานว่าสาเหตุส่วนหนึ่งมาจาก พ้นื ทอี่ ำเภอพิมาย จงั หวดั นครราชสีมา
ขั้นตอนการขนส่งและเก็บรักษานมท่ีโรงเรียน เพราะหาก
ขาดการปฏบิ ตั ทิ ไี่ มเ่ ปน็ ไปตามขอ้ กำหนดกอ็ าจเปน็ สาเหตุ วิธกี ารศึกษา
ให้คุณภาพและเกิดการเส่ือมสภาพของนมโรงเรียนข้ึนได้
โดยเฉพาะนมท่ีผ่านการฆ่าเช้ือแบบพาสเจอร์ไรส์ต้องเก็บ การศกึ ษานเ้ี ปน็ การศกึ ษาเชงิ พรรณนาแบบตดั ขวาง
รกั ษาไวท้ อี่ ณุ หภมู ไิ มเ่ กนิ 8 องศาเซลเซยี ส ตลอดระยะเวลา (Cross - sectional descriptive study) เพ่ือประเมิน
หลงั การบรรจภุ ณั ฑจ์ นถงึ มอื ผบู้ รโิ ภค(5)ซงึ่ เปน็ จดุ ทส่ี ำคญั ใน สถานการณ์นมโรงเรียน และความปลอดภัยของนม
การจัดการให้เกิดความปลอดภยั ต่อสุขภาพของนกั เรยี น โรงเรียนตามห่วงโซ่ความเย็นปลายทางของโรงเรียน
ประถมศึกษา

52 วารสารสุขาภิบาลอาหารและนำ้ ปที ่ี 12 ฉบบั ท่ี 2 เดอื นเมษายน - กันยายน 2564

งานวจิ ัย

ขอบเขตการศกึ ษา
พืน้ ท่ศี ึกษาและประชากรศกึ ษาเลือกพนื้ ท่แี บบเฉพาะเจาะจง คือ โรงเรยี นระดับประถมศกึ ษา สงั กดั สำนักงาน
คณะกรรมการการศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน(สพฐ.)อำเภอพมิ ายจงั หวดั นครราชสมี าเนอื่ งจากเปน็ พนื้ ทที่ เี่ คยเกดิ เหตกุ ารณร์ ะบาด
ด้วยโรคอาหารเปน็ พิษจากนมโรงเรยี น
กลุ่มตัวอย่างและขนาดตัวอย่าง อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา มี 12 ตำบล ใช้การสุ่มแบบแบ่งกลุ่ม
(Cluster sampling) ตามจำนวนโรงเรียนในแต่ละตำบลแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม แล้วใช้การสุ่มอย่างง่ายด้วยการจับ
ฉลากแต่ละกลุ่มๆ ละ 1 ตำบล เป็นกลุ่มตัวอย่างที่ศึกษาทั้งหมด จำนวน 3 ตำบล มีจำนวนโรงเรียนรวม 13 แห่ง คือ
ต.ธารละหลอด จำนวน 2 แห่ง ต.รังกาใหญ่ จำนวน 4 แห่ง และ ต.นคิ มสร้างตนเอง จำนวน 7 แหง่ สำหรบั โรงเรียน
ท่ีใช้เป็นตัวแทนเก็บตัวอย่างนมโรงเรียนเพ่ือส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ (ด้วยข้อจำกัดด้านงบประมาณใช้การสุ่มอย่าง
งา่ ยมา 50% จากจำนวนโรงเรยี นในแต่ละตำบล ไดโ้ รงเรียนจำนวน 8 แห่ง)
ข้อมูล แหล่งข้อมูล และวิธีการรวบรวมข้อมูล ข้อมูลท่ีศึกษาครั้งนี้ได้จากการสัมภาษณ์ด้วยแบบสัมภาษณ์
ที่มีโครงสร้าง โดยประยุกต์ตามคู่มือการบริหารจัดการนมโรงเรียนสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา(6) สัมภาษณ์
ครผู รู้ บั ผดิ ชอบและลงพน้ื ทเ่ี กบ็ ตวั อยา่ งนมโรงเรยี นชนดิ พาสเจอรไ์ รส์ตามแนวทางการเกบ็ ตวั อยา่ งผลติ ภณั ฑอ์ าหารของ
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุขและรายงานผลการวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการศูนย์วิทยาศาสตร์
การแพทยท์ ี่ 9 นครราชสมี า
การวเิ คราะหข์ ้อมูล และการแปลผล วิเคราะห์ด้วยสถิตเิ ชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน รอ้ ยละ ค่าเฉลย่ี และแปลผล
การตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเปรียบเทียบกับมาตรฐานตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับท่ี 350)
พ.ศ. 2556 เรอ่ื งนมโค(7) รวบรวม และเขยี นรายงาน

ภาพท่ี 1 ผังแสดงการจัดการความปลอดภัยของนมโรงเรยี นจากตน้ ทางสปู่ ลายทาง

ผลการศกึ ษา

 ขอ้ มลู พนื้ ฐานของโรงเรยี นในพ้นื ทศ่ี ึกษา
โรงเรียน 13 แห่ง เปน็ โรงเรียนรัฐบาล สงั กดั สำนักงานเขตพ้ืนท่กี ารศกึ ษาประถมศึกษานครราชสีมา เขต 7
โดยเปดิ สอนในระดบั อนบุ าลถงึ ระดบั ประถมศกึ ษาปที ี่ 1 - 6 ( รอ้ ยละ 76.92) และมี 3 แหง่ ทเี่ ปดิ สอนถงึ ระดบั มธั ยมศกึ ษา

53Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

งานวจิ ยั

ตอนต้น พบว่าโรงเรียนมีจำนวนนักเรียนอยู่ในช่วง 91 - 200 คน (ร้อยละ 69.23) มีจำนวนนักเรียนต่ำสุด 91 คน
และสูงสุด 574 คน นักเรียนบริโภคนมโรงเรียนอยู่ที่ ร้อยละ 95.80 ในช่วงเปิดภาคเรียนโรงเรียนได้รับการจัดสรร
นมโรงเรยี นเปน็ นมพาสเจอรไ์ รส์ รสจดื และใชบ้ รรจภุ ณั ฑแ์ บบถงุ รอ้ ยละ 84.62 สว่ นในชว่ งปดิ ภาคเรยี นโรงเรยี นทกุ แหง่
จะเปน็ นมยเู อชที รสจดื และใชบ้ รรจภุ ณั ฑแ์ บบกลอ่ ง ซง่ึ นมโรงเรยี นทไี่ ดร้ บั มาจากโรงงานผลติ แหลง่ เดยี วกนั คอื สหกรณ์
การเกษตรสีค้วิ จำกัด (ตารางที่ 1)

ตารางที่ 1 ข้อมลู พ้นื ฐานของโรงเรียนในพืน้ ที่ศึกษา โรงเรยี น 13 แหง่

*สพฐ. = สำนักงานคณะกรรมการการศกึ ษาข้นั พน้ื ฐาน
 การขนสง่ การตรวจรับการจัดเก็บนมที่โรงเรยี น และการบริโภคนมโรงเรียนชนดิ พาสเจอร์ไรส์
การขนส่งนมโรงเรียน จากการสัมภาษณ์ครูผู้รับผิดชอบพบว่า ร้อยละ 100.00 รถที่ใช้ขนส่งเป็นรถแบบ

ห้องเย็น และมีบันทึกแสดงการควบคุมอุณหภูมิ Data logger ช่วงเวลาของการจัดส่งส่วนใหญ่เป็นนอกเวลาราชการ
ร้อยละ 61.54 (05.30 - 8.00 น.) หากมีการเปล่ียนแปลงวันเวลาในการจัดส่ง สายส่งจะแจ้งให้โรงเรียนยินยอมเป็น
ลายลกั ษณอ์ ักษร (ตารางที่ 2)

การตรวจรบั นมโรงเรียนทุกแห่งมีคำสัง่ แต่งตง้ั กรรมการตรวจรบั นมโรงเรียน และมีครูดำเนนิ การตรวจรับ
นมรายวัน ตามคู่มือการตรวจรับนมโรงเรียนท่ีจัดทำโดย อย. พบว่า ร้อยละ 53.85 จะตรวจรับพร้อมสายส่งนม และ
ตรวจรบั หลังจากการสง่ นมแลว้ ร้อยละ 46.15 ส่วนใหญ่ ร้อยละ 69.23 ไมพ่ บปญั หาดา้ นความสมบูรณ์ของบรรจภุ ัณฑ์

54 วารสารสุขาภบิ าลอาหารและน้ำ ปที ่ี 12 ฉบับท่ี 2 เดอื นเมษายน - กันยายน 2564

งานวิจัย

(ถุงนมด้านนอก) และอีก ร้อยละ 30.77 พบปัญหาของบรรจุภัณฑ์ คือ การร่ัวซึมของถุงนม พบจำนวน 1 - 3 คร้ัง/
ภาคเรียน ฉลากมีการแสดงข้อมูลวันหมดอายุ และทุกโรงเรียนเก็บรักษานมได้ท่ีอุณหภูมิไม่เกิน 8 องศาเซลเซียส
สว่ นคณุ ภาพทางกายภาพ (กลนิ่ สรี สชาตติ ะกอน) มคี วามเหมาะสม รอ้ ยละ 92.31 และพบนมมตี ะกอน 1 แห่ง โดยพบ
1 ครั้ง/ภาคเรียน (ตารางที่ 2)

การจัดเก็บนมท่ีโรงเรียนพบเป็นถังแช่นมใส่น้ำแข็งท่ีผู้ประกอบการเป็นผู้จัดหา สามารถควบคุมอุณหภูมิ
ของนมไมใ่ หเ้ กนิ 8องศาเซลเซยี สถงั มขี นาดความจพุ อกบั ปรมิ าณนมทางกายภาพของถงั แชน่ มสว่ นใหญ่(รอ้ ยละ69.23)
มีสภาพสมบูรณ์ ไม่ชำรุด และพบ ร้อยละ 30.77 มีสภาพเก่า จุดต้ังถังแช่นมที่อยู่ภายนอกตัวอาคารไม่มีหลังคาหรือ
อยู่ใต้ต้นไม้ 10 แห่ง (ร้อยละ 76.92) ทุกแห่งมีเทอร์โมมิเตอร์แบบก้านเหล็กในการตรวจวัดอุณหภูมิบริษัทท่ีผลิตนม
จะนำเทอร์โมมิเตอร์มาเปลี่ยนใหม่ทุกปีการศึกษา และการทำความสะอาดถังแช่นมโดยนักเรียน ร้อยละ 76.92
และครทู ำความสะอาดเอง รอ้ ยละ 23.08 (ตารางท่ี 2)

การแจกจ่ายและพฤติกรรมการบริโภคนมโรงเรียน โรงเรียนทุกแห่งได้รับนมสำหรับนักเรียนบริโภค
ครบ 260 วัน (รวมปิดภาคเรียน) และจำนวนนมพอดีกับจำนวนนักเรียน ช่วงเวลาในการให้บริการนมแก่นักเรียน คือ
08.00 - 09.30 น. (ร้อยละ 69.23), 12.00 - 14.00 น. (ร้อยละ 30.77) ซึ่งจะสัมพันธ์กับช่วงเวลาการส่งนมให้แต่ละ
โรงเรียน ตามระยะทางของการขนส่งไปตามโรงเรียนต่างๆ โดยรูปแบบการจัดบริการนมโรงเรียนในพ้ืนที่จะมี 2 แบบ
คือ ร้อยละ 92.31 จะเป็นครูหรือนักเรียนทำหน้าที่กำกับการด่ืมนมของนักเรียนแต่ละช้ันเรียน โดยนำนมมาจาก
ถงั รวม ตดั ถงุ นม แจกหลอด ให้นกั เรียนนงั่ ดมื่ หน้าชน้ั เรียนและอกี ร้อยละ 7.69 ครูจะใหน้ กั เรยี นหยบิ นมจากถงั แช่นม
มาด่มื เอง (ตารางที่ 2)

 การตรวจวิเคราะหค์ ณุ ภาพนมโรงเรียนทางหอ้ งปฏบิ ัติการ
การตรวจวเิ คราะหอ์ งคป์ ระกอบและสมบตั ขิ องนมโรงเรยี นโดยหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารศนู ยว์ ทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ ี่9
นครราชสีมา เทียบตามมาตรฐานอ้างอิงตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 350) พ.ศ. 2556 เรื่องนมโค
จากการสุ่มตัวอย่างจากโรงเรียน 8 แห่ง ผลการทดสอบทางเคมี พบปริมาณของแข็งทั้งหมด (Total solids : TS)
คือ เนื้อนมทั้งหมดหรือองค์ประกอบของนมที่ไม่รวมน้ำมีค่าอยู่ระหว่าง 12.23 - 12.30 การทดสอบดัชนีความเสี่ยง
ทางจุลชีววิทยา พบว่า ทุกแห่งผ่านเกณฑ์มาตรฐานทางจุลินทรีย์ คือ โคลิฟอร์มไม่เกิน 100 โคโลนี/มิลลิลิตร
แบคทีเรียไม่เกิน 50,000 โคโลนี/มิลลิลิตร และต้องไม่พบ E.coli/0.1 มิลลิลิตร ส่วนการทดสอบหาเช้ือก่อโรคอาหาร
เป็นพิษ พบว่า ทุกแห่งผ่านตามเกณฑ์มาตรฐาน คือ ต้องไม่พบ Salmonella spp./25 มิลลิลิตร, S.aureus/
0.1 มิลลิลติ ร, L.monocytogenes/25 มลิ ลลิ ติ ร และ B.cereus พบนอ้ ยกว่า 100 โคโลน/ี 1 มิลลิลิตร (ตารางท่ี 3)

55Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

งานวจิ ยั

56 วารสารสขุ าภบิ าลอาหารและน้ำ ปที ี่ 12 ฉบับที่ 2 เดือนเมษายน - กนั ยายน 2564
ตารางท่ี 2 การประเมนิ Milk chain ปลายทาง ตามขั้นตอนการขนสง่ การตรวจรบั การจดั เก็บนม และการจัดบรกิ ารนมโรงเรยี นให้แกน่ กั เรยี น
ของโรงเรยี น 13 แห่ง

ตารางท่ี 2 การประเมนิ Milk chain ปลายทาง ตามข้นั ตอนการขนสง่ การตรวจรบั การจัดเกบ็ นม และการจดั บริการนมโรงเรยี นใหแ้ กน่ กั เรยี น
ของโรงเรียน 13 แหง่ (ต่อ)

งานวิจัย

Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 572021

งานวิจัย

ตารางที่ 3 การตรวจวิเคราะห์คุณภาพนมโรงเรยี นของโรงเรียน 8 แหง่

*อ้างองิ : ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 350) พ.ศ. 2556 เรอื่ งนมโค
(1)จำนวนโรงเรียน 1 แห่ง
(2)จำนวนโรงเรียน 7 แห่ง

สรปุ และเสนอแนะ สำหรับรูปแบบการจัดบริการนมโรงเรียนในพ้ืนท่ีจะ
มี2แบบคอื จะเปน็ ครหู รอื นกั เรยี นทำหนา้ ทกี่ ำกบั การดม่ื นม
การศกึ ษาสถานการณค์ วามปลอดภยั ของนมโรงเรยี น ของนกั เรยี นแตล่ ะชนั้ เรยี น(รอ้ ยละ92.31)โดยนำนมมาจาก
ตามหว่ งโซค่ วามเยน็ ปลายทางกรณศี กึ ษาโรงเรยี นประถม ถังรวม ตัดถุงนม แจกหลอด ให้นักเรียนนั่งด่ืมหน้า
ศึกษาพื้นท่ีอำเภอพิมาย จังหวดั นครราชสมี าจากโรงเรียน ช้ันเรียนและอีก ร้อยละ7.69 ครูจะให้นักเรียนหยิบนม
13 แหง่ มนี ักเรียนบรโิ ภคนมโรงเรียนอย่ทู ี่ รอ้ ยละ 95.80 จากถงั แชน่ มมาดมื่ เอง จากทกี่ ลา่ วมาขา้ งตน้ แสดงใหเ้ หน็
โดยมีรถขนส่งนมเป็นรถแบบห้องเย็น และมีบันทึกแสดง ถึงจุดเสี่ยงที่มีโอกาสทำให้เกิดความไม่ปลอดภัยต่อการ
การควบคมุ อุณหภมู ิ Data logger สายสง่ นมจะจัดสง่ เป็น บรโิ ภคนมโรงเรยี นของนกั เรยี นไดป้ ระกอบกบั ผลการตรวจ
นอกช่วงเวลาราชการ (05.30 - 8.00 น.) ร้อยละ 61.54 วเิ คราะหท์ างหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารยงั พบวา่ มปี รมิ าณเชอ้ื โคลฟิ อรม์
โรงเรียนทุกแห่งมีคำสั่งแต่งต้ังกรรมการตรวจรับนมโรงเรียน เชื้อแบคทีเรีย และเช้ือ Bacillus cereus ในนมโรงเรียน
และมีครูตรวจรับนมรายวันแต่ก็ยังพบปัญหาของบรรจุ แม้จะไม่เกินมาตรฐานท่ีกำหนดแต่หากมีการควบคุม
ภัณฑ์ ร้อยละ 30.77 คือ การร่ัวซึมของถงุ นม พบจำนวน คุณภาพไม่ดีพอ จะทำให้มีการเพิ่มจำนวนจนก่อโรคได้
1 - 3 ครั้งต่อภาคเรียนโรงเรียนมีการจัดเก็บนมด้วยถัง ดงั นน้ั สิ่งท่สี ำคัญคือการควบคุมกำกับใหม้ กี ารปฏบิ ตั ติ าม
แช่เยน็ บรรจุนำ้ แขง็ แต่พบวา่ ถงั แช่มีสภาพเก่าถงึ ร้อยละ มาตรฐานของ อ.ส.ค. เพ่ือความปลอดภัย และป้องกัน
30.77 อกี ทง้ั ยงั พบจดุ ตงั้ ถงั แชน่ มตง้ั อยภู่ ายนอกตวั อาคาร การเกดิ โรคอาหารเปน็ พษิ จากนมโรงเรยี นตอ่ นกั เรยี นทเ่ี ปน็
และไม่มีหลังคา บางแห่งตั้งอยู่ใต้ต้นไม้ ซึ่งไม่ถูกหลัก ผู้บริโภคปลายทางได้
การจัดเกบ็ รกั ษาคุณภาพนม รวม 10 แหง่ (รอ้ ยละ 76.92)
และให้นักเรียนทำความสะอาดถังแช่นม ร้อยละ 76.92

58 วารสารสุขาภิบาลอาหารและนำ้ ปีที่ 12 ฉบับท่ี 2 เดอื นเมษายน - กันยายน 2564

งานวจิ ัย

ข้อเสนอแนะสำหรับโรงเรียน ขอ้ เสนอแนะสำหรบั องคก์ รปกครองสว่ นท้องถนิ่
การตรวจรับนมพร้อมกับสายส่งนม ในกรณีที่พบ เนอ่ื งจากเปน็ หนว่ ยงานทที่ ำหนา้ ทจ่ี ดั ซอ้ื จดั จา้ งควร
ปญั หาใหล้ งบนั ทกึ ขอ้ มลู เชน่ การรว่ั ของภาชนะบรรจภุ ณั ฑ์ เปน็ แกนกลางในการเฝา้ ระวงั คณุ ภาพนมโรงเรยี น การสมุ่
นมความเพยี งพอของนำ้ แขง็ แชน่ มเปน็ ตน้ โรงเรยี นทกุ แหง่ ประเมินสายส่งนมในพ้ืนท่ีเป็นระยะๆ และการทบทวน
มคี มู่ อื การตรวจรบั นมโรงเรยี นทจ่ี ดั ทำโดยอย./สพฐ.ควรนำ ปรมิ าณของรถสง่ นมในพน้ื ทใี่ หไ้ ดม้ าตรฐานควรสอดคลอ้ ง
มากำกับการทำงาน โดยเฉพาะจุดตั้งถังแช่นมภายนอก กับจำนวนโรงเรียน และระยะทางในการขนส่งเพ่ือไม่ให้
อาคารใตต้ น้ ไม้ขาดการบำรงุ รกั ษาหรอื เปลย่ี นถงั แชน่ มทม่ี ี ส่งผลกับคุณภาพการเก็บรักษานม การจัดบริการนม
สภาพเก่า และครูต้องควบคุมกำกับการแจกจ่ายและ โรงเรียนให้แก่นักเรียน เช่น การไม่มีครูตรวจรับช่วงนอก
การด่ืมนมของนักเรียนในแต่ละวัน เพ่ือลดความเสี่ยงต่อ เวลาราชการปรมิ าณนำ้ แขง็ แชน่ มไมเ่ พยี งพอและโรงเรยี น
การปนเป้ือนจากเชื้อก่อโรคภายนอก เช่น การเก็บหลอด บางแห่งนักเรยี นไดด้ ม่ื นม เวลา 14.00 น. เปน็ ตน้
ดูดนมหรือการใช้แก้วในการด่ืมนม การทำความสะอาด
กรรไกรท่ีใช้ตัดถุงนม และไม่ให้นักเรียนหยิบนมจากถัง
มาด่มื เอง

เอกสารอา้ งอิง

1. องค์การส่งเสรมิ กิจการโคนมแหง่ ประเทศไทย. แนวทางการทบทวนระบบบรหิ ารจัดการนมโรงเรยี นตามมติคณะรัฐมนตรี วันที่ 15 ธนั วาคม 2552.
[อินเทอรเ์ นต็ ]. (ม.ป.ท.) [เขา้ ถึงเมื่อ 18 เม.ย. 2562]. เขา้ ถงึ ไดจ้ าก : http://www.dpo.go.th/wp-content/uploads/2013/12/news-th-24.pdf
2. สำนักโรคติดต่อท่ัวไป. แนวทางสำหรับครูเรื่อง การป้องกัน ควบคุมโรคอาหารเป็นพิษในโรงเรียน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์
ทหารผา่ นศกึ ในพระบรมราชปู ถัมภ์ ; 2557.
3. สำนกั งานปอ้ งกนั ควบคุมโรคท่ี 9 นครราชสมี า. รายงานการเฝ้าระวงั เหตกุ ารณ์ กรณกี ารระบาดของโรคอาหารเป็นพิษจากนมโรงเรียน อำเภอพิมาย
จงั หวดั นครราชสมี า. นครราชสีมา : ม.ป.พ. ; 2559.
4. ธนาวดี ตนั ติทวีวฒั น์, สุดหทัย วไิ ลรัตน์, ดรณุ ี โพธ์ศิ รี, สรียา เวชวฐิ าน, ธนัญลดา เมอื งนมประเสรฐิ , ปณธิ ี ธมั มวจิ ยะ และชุลพี ร จริ ะพงษา. การระบาดของ
โรคอาหารเปน็ พิษจากการบริโภคนมโรงเรยี น อำเภอพทุ ธมณฑล จงั หวดั นครปฐม เดือนสิงหาคม 2554. วารสารวชิ าการสาธารณสขุ 2556 ;
22 (4) : 584 - 95.
5. โชตนิ ภาเหลา่ ไพบลู ย.์ แนวทางการขนสง่ และเกบ็ รกั ษานมโรงเรยี น [อนิ เทอรเ์ นต็ ]. 2561[เขา้ ถงึ เมอ่ื 10พ.ค.2562].เขา้ ถงึ ไดจ้ าก:https://fdakorat.files.
wordpress.com/2018/05/present610525_milk_school.pdf
6. สำนกั งานคณะกรรมการอาหารและยา. มารักษาคุณภาพนมโรงเรียนกันเถอะ ฉบบั ผ้ปู ระกอบการ. นนทบุรี : ม.ป.พ. ; 2558.
7. กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ (ฉบับท่ี 350) พ.ศ. 2556 เรอื่ ง นมโค. ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 130, ตอนพิเศษ 87 ง (ลงวันที่ 24
กรกฎาคม 2556) .

59Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

โดย...สุชาติ สขุ เจรญิ *

“สขุ ภาพ : เศรษฐกิจ : สงั คม ต้องก้าวเดนิ ไปพรอ้ มกนั COVID-19”

“ขบั เคลอื่ น มาตรการ ตา้ น COVID - 19” สมาคม ชมรม ภาคเี ครอื ขา่ ย ผปู้ ระกอบการอาหารรว่ มประชมุ ชแ้ี จงการขบั เคลอ่ื น
แนวทางปฏิบตั สิ ำหรบั ร้านจำหนา่ ยอาหารและเคร่อื งดม่ื ในสถานการณ์การระบาด COVID - 19 ผ่านระบบ Video Conference เพ่อื ระดม
ความคิดเห็นทุกภาคส่วนรว่ มกำหนดมาตรการปอ้ งกัน COVID - 19 เมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2564

“รา้ นอาหาร รว่ มใจ ประเมนิ Thai Stop COVID plus” ผปู้ ระกอบการอาหารทว่ั ไทย รว่ มใจ ประเมนิ Thai Stop COVID plus
การนั ตดี ว้ ยความสะอาด อาหารปลอดภยั ใสใ่ จสขุ ภาพ พรอ้ มตดิ ประกาศใหช้ ดั เจน เพอ่ื ใหผ้ บู้ รโิ ภคไดป้ ระเมนิ ความพงึ ใจในการจดั บรกิ าร
ตามมาตรการป้องกนั COVID - 19

“ต้นแบบ ร้านอาหาร ยกการด์ สูง” คุณศภุ ณัฐ ธนทู อง ประธานชมรมผูป้ ระกอบการรา้ นอาหารจงั หวดั เพชรบุรี จัดรา้ นอาหาร
ตน้ แบบ “ร้านเจน้ อ้ ย” ตามมาตรการปอ้ งกัน COVID - 19 ของกรมอนามยั สร้างความมัน่ ให้ผู้บริโภค

* นกั วิชาการสาธารณสขุ ชำนาญการพเิ ศษ สำนกั สุขาภิบาลอาหารและน้ำ

60 วารสารสุขาภบิ าลอาหารและนำ้ ปที ่ี 12 ฉบบั ท่ี 2 เดือนเมษายน - กันยายน 2564

เร่ืองเลา่ ...ขา่ วชมรม

“ภาคเี ครอื ขา่ ยStreet food...ลา้ งๆ กำจดั COVID - 19” ชมรมผปู้ ระกอบอาหารรมิ บาทวถิ ี แกนนำผปู้ ระกอบการอาหาร
รว่ มกบั เทศบาล อบต. จดั กจิ กรรมล้างพืน้ ทจ่ี ดั บริการอาหารรมิ บาทวถิ สี ัปดาห์ละ 1 คร้ัง “อาหารปลอดภัย ใสใ่ จสขุ ภาพ”

“น้ำใจ...สู้ภัย COVID - 19” ชมรมภัตตาคารและร้านอาหารจังหวัดเชียงใหม่ บริจาคหม้อต้มน้ำร้อนและเคร่ืองใช้ต่างๆ
ใหโ้ รงพยาบาลสนามจงั หวดั เชียงใหม่ เพ่อื ใช้ดแู ลผู้ปว่ ยโควิด

61Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

เกาะประเดน็ ร้อน

กรมอนามัย หว่ ง
บริการอาหารแบบใหม่

เสิรฟ์ ในรถส่วนตัว หว่ันทแ่ี คบ กินรวมกนั เสี่ยงโควดิ 19

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุขห่วงการให้บริการ
อาหารรูปแบบใหมใ่ ห้กินในรถยนตส์ ว่ นตัว เหตุเปน็
พนื้ ทแี่ คบ อากาศไมถ่ า่ ยเท กนิ รว่ มกนั อาจทำใหเ้ สยี่ ง
โควิด 19 ได้ เน้นซ้ือกลับไปกินบ้านปลอดภัย
มากกว่า พร้อมย้ำร้านอาหารสร้างความปลอดภัย
ให้กับผู้บริโภคเร่ิมตั้งแต่ครัว กระบวนการปรุง
ประกอบ จนถึงมอื ผบู้ ริโภค

นายแพทยเ์ อกชยั เพยี รศรวี ชั รา เพราะจะไมท่ ราบไดว้ า่ ผทู้ ม่ี าอยใู่ นรถเปน็ สมาชกิ ในครอบครวั
ผู้อำนวยการสำนักส่งเสริมสุขภาพ อยใู่ นบา้ นเดยี วกนั หรอื เปน็ การรวมกลมุ่ คนจากหลากหลาย
และโฆษกกรมอนามัย กล่าวว่า ที่มาอยู่รวมกันในท่ีแคบห่างกันไม่เกิน1เมตรรถเล็กๆ
จากกรณที ม่ี กี ารนำเสนอขา่ วการให้ ห่างกนั 50 เซนตเิ มตร อากาศถา่ ยเทไมด่ ีเท่าที่ควรและใช้
บรกิ ารของรา้ นซชู บิ ฟุ เฟต่ เ์ ชยี งใหม่ เวลากนิ นานพอสมควรอกี ทงั้ จำเปน็ ตอ้ งถอดหนา้ กากออก
แบบ Drive - In Buffet เสริ ์ฟตรงถึง เมื่อกินอาหารร่วมกัน ทำให้มีความเส่ียงต่อการติดเช้ือได้
ที่ให้ลูกค้านั่งกินอาหารในรถยนต์ รวมทง้ั การไมป่ ฏบิ ตั ติ ามกฎหมายกรณเี ปน็ พนื้ ทที่ กี่ ฏบงั คบั
สว่ นตวั นาน 2 ชัว่ โมง โดยเปน็ การ เรือ่ งการสวมหน้ากากออกนอกเคหะสถานมากกว่า 2 คน
ปรับตัวของร้านอาหารภายหลังท่ี แม้จะมาจากบ้านเดียวกันอาจถูกจับปรับได้ ดังน้ันเพื่อ
ได้กำหนดให้จังหวัดเชียงใหม่เป็น ความปลอดภัยในช่วงเวลาน้ีขอให้ประชาชนใช้วิธีการซื้อ
1 ใน 6 จังหวัดพ้ืนทคี่ วบคมุ สงู สุด ไปกนิ ทบี่ า้ นหรอื สง่ั อาหารแบบเดลเิ วอรแี ทนเพอ่ื ลดการออก
ท่ีศูนย์บริหารสถานการณ์แพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัส นอกบา้ นหรอื รวมตวั กนั โดยไมจ่ ำเปน็ และเมอื่ สถานการณ์
โคโรนา 2019 (ศบค.) มีการบงั คบั ใช้มาตรการต่างๆ อย่าง โควดิ ในพนื้ ทมี่ แี นวโนม้ ทด่ี ขี น้ึ การใชม้ าตรการคมุ เขม้ ตา่ งๆ
เขม้ งวด หนง่ึ ในนน้ั คอื การใหร้ า้ นอาหารจำหนา่ ยเฉพาะซอ้ื ก็อาจจะมีการผ่อนปรนให้น่ังกินในร้านอีกคร้ังแต่จำกัด
กลับไปกนิ ทบ่ี า้ นหรอื ที่อืน่ และห้ามนง่ั กินในร้าน ซึ่งแมว้ ่า จำนวนผู้ใช้บริการและเข้มมาตรการเว้นระยะห่างหรือ
ทางร้านดังกล่าวจะมีรูปแบบการส่ังอาหารโดยใช้วิธีการ มาตรการอน่ื ๆ รว่ มดว้ ยซง่ึ ตอ้ งเปน็ ความรว่ มมอื ของทกุ คน
ส่ังผ่านแอปพลิเคชันและคิวอาร์โค้ด พร้อมทั้งมีมาตรการ ทต่ี ้องช่วยกันเพื่อลดความเสย่ี งของโรคโควิด 19
ป้องกันการแพร่ระบาดของโควิด 19 และจำกัดจำนวน
ลกู คา้ ในแตล่ ะรอบดว้ ยนน้ั แตก่ ารกนิ อาหารในรถพรอ้ มกนั
ลักษณะนี้อาจมีความเส่ียงต่อการแพร่เช้ือโควิด 19 ได้

62 วารสารสุขาภบิ าลอาหารและนำ้ ปีท่ี 12 ฉบับที่ 2 เดอื นเมษายน - กันยายน 2564

เกาะประเดน็ ร้อน

ทางดา้ นนายสมศกั ด์ิ ศริ วิ นารงั สรรค์ ผอู้ ำนวยการ ผู้สัมผัสอาหารและผู้ปฏิบัติงานในร้านอาหาร ต้องมีการ
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กล่าวว่า ตรวจคัดกรองพนักงานในร้านทุกคนก่อนให้ปฏิบัติงาน
ส่ิงที่กรมอนามัยเน้นย้ำทุกร้านอาหารที่ให้บริการใน ใหม้ กี ารสวมหน้ากากผา้ หรือหนา้ กากอนามัย ถา้ หนา้ กาก
ช่วงเวลาน้ีคือมาตรการความปลอดภัยเพื่อป้องกัน เปียกช้ืนหรือสกปรกควรเปลี่ยนใหม่ทันที ล้างมือด้วยสบู่
โควดิ 19 สรา้ งความปลอดภยั ใหก้ บั ผบู้ รโิ ภค เรมิ่ ตงั้ แตค่ รวั และน้ำหรือเจลแอลกอฮอล์ก่อนปฏิบัติงานท่ีต้องสัมผัส
กระบวนการปรุง ประกอบ จนถึงมือผู้บริโภค ซึ่งการ อาหารทุกคร้ัง หลังออกจากห้องส้วม และหลังสัมผัส
แพร่ระบาดส่วนใหญ่เกิดจากการติดเช้ือโดยการสัมผัส สงิ่ สกปรกสำหรบั กระบวนการปรงุ ประกอบตอ้ งเตรยี มและ
คลุกคลีใกล้ชิดกันเป็นเวลานานในกลุ่มพนักงาน หรือ ปรุงอาหารบนโต๊ะที่สูงจากพ้ืนอย่างน้อย 60 เซนติเมตร
ในกลมุ่ ผู้บริโภครว่ มวงเดียวกัน มากกวา่ เกิดจากพนกั งาน อาหารสดต้องล้างให้สะอาดก่อนนำมาปรุงหรือเก็บ ส่วน
ไปสู่ผู้บริโภค โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ กลุ่มที่ 1 วิธีการเก็บอาหารประเภทต่างๆ ต้องแยกเก็บเป็นสัดส่วน
ผปู้ ระกอบกจิ การรา้ นอาหารตอ้ งจดั ใหม้ รี ะบบการคดั กรอง อาหารประเภทเนื้อสัตว์ดิบเก็บในอุณหภูมิท่ีต่ำกว่า
พนักงานหรือผู้ให้บริการและผู้มาใช้บริการ รวมทั้ง 5 องศาเซลเซียส และอาหารที่ปรุงสำเร็จแล้วห้ามใช้มือ
ผู้ประกอบกิจการควรประเมินการปฏิบัติตามมาตรการ หยิบจับหรือสัมผัสอาหารโดยตรง และกลุ่มท่ี 3 ผู้ซ้ือ/
ปอ้ งกนั โรคโควดิ 19ผา่ นแพลตฟอรม์ THAISTOPCOVID ผู้บริโภค เช่นเดียวกันต้องคัดกรองตนเองหากรู้ว่าเสี่ยง
http://stopcovid.anamai.moph.go.th ของกรมอนามัย ไม่ควรออกจากบ้าน ต้องสวมหน้ากากผ้าหรือหน้ากาก
เพื่อเป็นการสร้างความม่ันใจให้กับผู้บริโภคกลุ่มที่ 2 อนามัย 100 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเข้าไปซื้ออาหารในร้าน
และไม่ควรใช้ระยะเวลานาน (กรณีอนุญาตให้น่ังทานได้
ไม่ควรใช้เวลานานเกิน 1 ช่ัวโมง) รวมทั้งเว้นระยะห่าง
ระหว่างบคุ คลอย่างน้อย 1 เมตร หรอื หากมีการรับอาหาร
ที่ปรุงสำเร็จจากผู้ส่งอาหารประเภทเดลิเวอรีแล้ว ต้อง
ล้างมือให้สะอาด จากน้ันนำอาหารไปถ่ายใส่ในภาชนะ
หากเก็บอาหารปรุงสำเร็จนานเกินกว่า 2 ชั่วโมง ควรนำ
มาอุน่ ใหเ้ ดือดอีกครั้งกอ่ นนำมาบริโภค...

เนน้ ซอื้ กลบั ไปกินบา้ นปลอดภยั จากโรคโควดิ 19 มากกว่า

63Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

สรปุ ขา่วสุขาภิบาลอาหารและนำ้

กรมอนามัยใช้ แผงคา้ ผคู้ า้ ผชู้ ว่ ยขายของและแรงงานตา่ งดา้ วทปี่ ฏบิ ตั งิ านในตลาด
เพื่อเป็นฐานข้อมูลในการควบคุม กำกับ ติดตาม 3) จัดทำ
8 มาตรการ ทะเบียนรถเร่จำหน่ายอาหารท่ีมาซ้ือสินค้าในตลาดเพื่อนำไป
ขายตอ่ 4) เพิม่ มาตรการชำระเงินผา่ นแอปพลเิ คชั่นตา่ งๆ เพื่อ
คุมตลาดสดพื้นที่สีแดงเข้ม ลดการสมั ผสั 5)กรณพี บผคู้ า้ ผชู้ ว่ ยขายของและแรงงานตา่ งดา้ ว
ยกระดับป้องกันโควดิ 19 ปว่ ยใหห้ ยุดขาย และแจ้งเจ้าพนกั งานควบคมุ โรคในพนื้ ทที่ นั ที
6) ปดิ ตลาดชว่ั คราวเพอ่ื ทำความสะอาดและฆา่ เชอ้ื โรค โดยให้
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ใช้ 8 มาตรการ ปฏิบตั ิตามมาตรการท่จี งั หวดั กำหนด 7) หากตลาดเปดิ ทำการ
ยกระดับป้องกันโควิด 19 ในตลาดสดพ้ืนที่สีแดงเข้มย้ำ ให้มีการสลับแผงค้าให้เหมาะสม เพ่ือลดความหนาแน่นของ
ผปู้ ระกอบการตลาดประเมินผ่านThai Stop COVID Plus แผงคา้ และจำนวนคน เขม้ งวดคดั กรองผคู้ า้ และผชู้ ว่ ยขายของ
และเฝ้าระวังความเสี่ยงกลุ่มพ่อค้า แม่ค้า ผู้ปฏิบัติงาน ใหม้ นั่ ใจวา่ ไมไ่ ปสมั ผสั กลมุ่ เสยี่ งหรอื มอี าการเจบ็ ปว่ ยหรอื อาจมี
แรงงานต่างด้าว และผู้ใช้บริการโดยให้ประเมินตนเอง ผลตรวจยนื ยนั และ8)ใหต้ ลาดปรบั ปรงุ ใหเ้ ปน็ ไปตามมาตรฐาน
ผ่านเว็บไซต์ “ไทยเซฟไทย” พร้อมให้ปฏิบัติตามมาตร ตลาดสดน่าซือ้ และเน้นการรักษาความสะอาดอยา่ งเข้มข้น
การของกระทรวงสาธารณสขุ อย่างเครง่ ครัด
นายแพทยส์ วุ รรณชัย กล่าวตอ่ ไปว่า สำหรบั ผู้ซือ้ สินคา้
นายแพทย์สุวรรณชัย วัฒนาย่ิงเจริญชัย อธิบดี ภายในตลาดควรมีการประเมินตนเองทุกวันผ่านเว็บไซต์
กรมอนามัย เปิดเผยว่าจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของ “ไทยเซฟไทย”กอ่ นออกจากบา้ นและควรวางแผนการซอ้ื สนิ คา้
โรคโควดิ 19 ในตลาดสดช่วงเดอื นพฤษภาคมที่ผ่านมา พบว่า เพื่อลดเวลาการใช้บริการในตลาด ต้องสวมหน้ากากผ้าหรือ
มีการแพร่ระบาดในตลาดสดเขตพ้ืนที่กรุงเทพมหานคร และ หนา้ กากอนามยั ตลอดเวลา เขา้ -ออกตามจดุ ทต่ี ลาดกำหนดไว้
ปรมิ ณฑลเปน็ จำนวนมาก ทำใหก้ รงุ เทพมหานครไดอ้ อกคำสงั่ ล้างมือด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ก่อนและหลังใช้บริการ
ปิดตลาดท้ังสิ้น 17 แห่ง เพื่อฆ่าเช้ือทำความสะอาด สำหรับ ในตลาดทกุ ครงั้ กรณซี อ้ื อาหารปรงุ สำเรจ็ ควรเลอื กอาหารทปี่ รงุ
ในส่วนของกรมอนามัยนั้น ได้กำหนดใช้มาตรการ 8 ข้อ เพ่ือ สุกสะอาด ชำระเงินผ่านแอปพลิเคชันเพ่ือหลีกเล่ียงการชำระ
ยกระดับการควบคุมตลาดสดในพ้ืนท่ีสีแดงเข้ม โดยขอให้ เงินสด หรอื การสัมผัสกับผู้ขาย หากมีอาการปว่ ย มไี ข้ ไอจาม
ผู้ประกอบการตลาดปฏิบัติ ดังนี้ 1) ผู้ประอบการตลาดต้อง ให้งดเข้ามาใชบ้ รกิ ารในตลาด
ประเมนิ ตนเองผา่ นThaiStopCOVIDPlusและผคู้ า้ หรอื ลกู จา้ ง
ตอ้ งประเมนิ ความเสย่ี งของตนเองผา่ นเวบ็ ไซต์“ไทยเซฟไทย” “ทงั้ น้ีหนว่ ยงานภาครฐั ทเ่ี กยี่ วขอ้ งตอ้ งควบคมุ กำกบั และ
ซึ่งจากข้อมูลการประเมินตนเองของผู้ประกอบการผ่าน Thai ตดิ ตามใหต้ ลาดมกี ารดำเนนิ งานอยา่ งเครง่ ครดั ใหเ้ กดิ การปฏบิ ตั ิ
StopCOVIDPlusพบวา่ มตี ลาดทลี่ งทะเบยี นจำนวนทง้ั สน้ิ 3,465 จริงจังโดยบูรณาการงานร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
แหง่ ผา่ นการประเมนิ 2,779แหง่ ไมผ่ า่ น686แหง่ โดยมาตรการ อาสาสมคั รประจำหมู่บ้าน สมาคม/ชมรมผปู้ ระกอบกจิ การตลาด
ทย่ี งั ดำเนนิ การไดน้ อ้ ยคอื การลงทะเบยี นเขา้ -ออกการควบคมุ และเพอ่ื ความเหมาะสมกบั สถานการณข์ องแตล่ ะพน้ื ที่ผวู้ า่ ราชการ
จำนวนผมู้ าซอ้ื ของและไมม่ กี ารคดั กรองลกู คา้ 2)จดั ทำทะเบยี น กรุงเทพมหานครหรือผวู้ ่าราชการจังหวัดอาจพิจารณาดำเนินการ
ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยโรคตดิ ตอ่ ในการสง่ั ปดิ จำกดั หรอื หา้ มการ
ดำเนินการของพื้นที่ สถานท่ี หรือพาหนะ หรือสั่งให้งดการทำ
กจิ กรรมซงึ่ มคี วามเสยี่ งตอ่ การระบาดของโรคในเขตพนื้ ทร่ี บั ผดิ ชอบ
เพม่ิ เตมิ จากทก่ี ำหนดได้โดยใหด้ ำเนนิ การสอดคลอ้ งกบั มาตรการ
หรอื แนวปฏบิ ตั ทิ น่ี ายกรฐั มนตรกี ำหนดตามความในมาตรา9แหง่
พระราชกาํ หนดการบรหิ ารราชการในสถานการณฉ์ กุ เฉนิ พ.ศ.2548
(ฉบบั ที่20)” อธบิ ดกี รมอนามัย กลา่ ว...

ข่าวประชาสมั พันธ์ กรมอนามัย

64 วารสารสุขาภิบาลอาหารและนำ้ ปีท่ี 12 ฉบบั ท่ี 2 เดอื นเมษายน - กนั ยายน 2564

สรุปขา่ วสขุ าภิบาลอาหารและน้ำ

กรมอนามัย...เผย

โควิดโรงงานนำ้ แข็งทำเส่ียง แนะเลี่ยงนำ้ แขง็ ซอง

ใช้...น้ำแข็งหลอดถุงปดิ สนิท ผา่ น GMP ม่ันใจ ปลอดภยั กวา่

กรมอนามยั กระทรวงสาธารณสขุ หว่ งความปลอดภัยผบู้ ริโภคหลังพบผู้ตดิ เชือ้ โควดิ 19 ในคลสั เตอร์โรงงานนำ้ แขง็ พ้ืนท่ี
จงั หวดั สมทุ รปราการและชลบรุ ี แนะเลย่ี งซอื้ นำ้ แขง็ ซองทไ่ี มม่ กี ารบรรจหุ รอื แบบบดใสก่ ระสอบเพอื่ จำหนา่ ยหวนั่ ปนเปอื้ น
พรอ้ มย้ำเลอื กใช้นำ้ แขง็ หลอดบรรจุในถงุ ปิดสนิทผ่านมาตรฐาน GMP ม่นั ใจ ปลอดภัยกว่า

นายแพทย์สุวรรณชัย วัฒนาย่ิงเจริญชัย อธิบดี ปลอดภัยกว่าเพราะมีกระบวนการทำให้น้ำเป็นน้ำแข็งภายใน
กรมอนามยั เปดิ เผยวา่ จากกรณที มี่ กี ารนำเสนอขา่ วพบคลสั เตอร์ เครอื่ งผลติ นำ้ แขง็ หลอดเปน็ ระบบปดิ ตามหลกั เกณฑว์ ธิ กี ารทด่ี ี
คนงานโรงงานนำ้ แขง็ ตดิ โควดิ 19ในพนื้ ทจี่ งั หวดั สมทุ รปราการ ในการผลติ อาหาร(GoodManufacturingPracticeหรอื GMP)
และจงั หวดั ชลบรุ นี น้ั อาจทำใหป้ ระชาชนเกดิ ความไมม่ นั่ ใจใน ซ่ึงจะไม่มีคนงานเข้าไปเกี่ยวข้องจนกว่าจะบรรจุเสร็จส่วนร้าน
การเลอื กซ้อื น้ำแข็งเพอ่ื บรโิ ภค กรมอนามยั จงึ ขอความรว่ มมือ ขนมหวานรา้ นนำ้ แขง็ ใสหรอื รา้ นเครอื่ งดม่ื ประเภททต่ี อ้ งชงใส่
ให้โรงงานน้ำแขง็ ทกุ แห่งตอ้ ง ยกระดบั มาตรการเฝา้ ระวงั และ น้ำแขง็ โดยเฉพาะในพืน้ ท่ที ีพ่ บการระบาดของโรคโควิด 19 ที่
ปอ้ งกนั โรคโควดิ 19ดว้ ยการคดั กรองผปู้ ฏบิ ตั งิ านกอ่ นมาทำงาน มาจากโรงงานน้ำแข็งน้ันควรงดใช้น้ำแข็งชนิดโม่หรือบด ให้
ในระดับเข้มข้น โดยเจ้าของโรงงานประเมินผ่านแพลตฟอร์ม เปลย่ี นมาใชน้ ำ้ แขง็ หลอดแทนซง่ึ ปจั จบุ นั มหี ลายขนาดใหเ้ ลอื ก
Thai Stop COVID Plus สว่ นคนงานใหป้ ระเมนิ ตนเองผา่ นเวบ็ ใชท้ งั้ หลอดเลก็ หรือแบบเกลด็ ส่วนร้านอาหาร แผงลอย รถเร่
ไซต์ “ไทยเซฟไทย” ก่อนเข้ามาทำงานทกุ วนั จะลดโอกาสทจี่ ะ ทน่ี ำนำ้ แขง็ โมห่ รอื บดมาใชแ้ ชอ่ าหารสดนน้ั เชน่ เนอ้ื หมู ไก่ กงุ้
ปนเปอ้ื นเชอื้ โควคิ ได้รวมทง้ั ลดความแออดั หรอื ความหนาแนน่ ปลา ควรนำมาบรรจุในถุงพลาสติกก่อนแล้วแช่โดยใช้น้ำแข็ง
บรเิ วณทป่ี ฏบิ ตั งิ านและยงั คงเนน้ ยำ้ สขุ ลกั ษณะสว่ นบคุ คลทด่ี ี กลบให้ทั่ว ไม่ควร ให้นำ้ แข็งสัมผัสกับอาหารโดยตรง นอกจาก
ของผปู้ ฏบิ ตั งิ านเชน่ การลา้ งและฆา่ เชอื้ มอื และเปลย่ี นรองเทา้ จะลดการปนเป้อื นเชอื้ โรคตา่ ง ๆ ไดแ้ ลว้ ยงั รักษาคณุ ภาพหรือ
ท่ีจะปฏิบัติงาน การไม่วางน้ำแข็งกับพื้น การล้างและฆ่าเชื้อ สภาพของอาหารใหค้ งเดิมไดด้ กี ว่าด้วย
ระบบผลิตน้ำแข็งอย่างสม่ำเสมอ เป็นต้น ในส่วนของท่ีพัก
คนงานใหห้ ลกี เลยี่ งการรวมกลมุ่ ควบคมุ ความสะอาดของทพี่ กั “ทั้งน้ี กระทรวงสาธารณสุขได้ควบคุมการผลิตน้ำแข็ง
ให้ได้มาตรฐานหากมีรถรับ-ส่งต้องจำกัดจำนวนไม่ให้แออัด เพอ่ื จำหนา่ ยในเรอ่ื งของคณุ ภาพมาตรฐานตา่ งๆตามประกาศ
ตอ้ งสวมหนา้ กากอนามยั หรอื หนา้ กากผา้ ทกุ คนและทกุ ครงั้ ทใ่ี ช้ กระทรวงสาธารณสขุ ฉบบั ที่ 78 (พ.ศ. 2527) และฉบับท่ี 137
บริการ หม่ันทำความสะอาดและฆ่าเชื้อภายในรถเป็นประจำ (พ.ศ. 2534) เรื่องน้ำแข็ง เพื่อกำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน
ปฏิบตั ติ ามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขอยา่ งเคร่งครดั กรรมวธิ กี ารผลติ การใชน้ ำ้ ในการผลติ สถานทเ่ี กบ็ รกั ษานำ้ แขง็
การใชภ้ าชนะบรรจนุ ำ้ แขง็ ตลอดจนการแสดงฉลาก ตอ้ งมีวิธี
นายแพทย์สุวรรณชัย กล่าวต่อไปว่า สำหรับผู้บริโภค การผลิตท่ีถูกสุขลักษณะ ต้องมีการควบคุมกระบวนการผลิต
ควรเลี่ยงการซื้อน้ำแข็งโม่หรือบดมาบริโภค เนื่องจากใน ให้สอดคล้องกับประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 420)
กระบวนการผลิตตั้งแต่การถอดซองออกมาเป็นก้อนน้ำแข็ง พ.ศ. 2563 เรอื่ งวิธกี ารผลติ เคร่ืองมอื เคร่อื งใชใ้ นการผลิตและ
การตดั เปน็ กอ้ นเลก็ ๆ จนถึงการโม่ บดบรรจุใสถ่ งุ หรือกระสอบ การเกบ็ รกั ษาอาหาร (จ.ี เอม็ .พี : GMP : Good Manufacturing
เพอ่ื สง่ ขายมโี อกาสสมั ผสั กบั คนงานสงิ่ แวดลอ้ มทสี่ ง่ ผลกระทบ Practice) เพอ่ื ลดปญั หาการปนเป้ือน” อธบิ ดกี รมอนามัย กลา่ ว...
ตอ่ คณุ ภาพของนำ้ แขง็ ดงั นนั้ จงึ ควรเลอื กซอื้ นำ้ แขง็ หลอดบรรจุ
ถุงปิดสนิทมีเลขสารบบอาหาร (อย.) ชัดเจนแทนจะมั่นใจและ ข่าวประชาสมั พันธ์ กรมอนามยั

65Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

กิจกรรมสขุ าภบิ าลอาหารและน้ำ

การประชุม

“แนวทางการขบั เคลื่อนพฒั นายกระดบั ตลาดสดนา่ ซอ้ื วิถีใหม”่

ผา่ นระบบ Video Conference

สำนกั สขุ าภบิ าลอาหารและนำ้ ไดจ้ ดั ประชมุ “แนวทางการขบั เคลอื่ นพฒั นายกระดบั ตลาดสดนา่ ซอ้ื วถิ ใี หม”่ โดยมนี ายแพทยด์ นยั ธวี นั ดา
รองอธิบดีกรมอนามัย เป็นประธานในการประชุม และนายสมศักด์ิ ศิริวนารังสรรค์ ผู้อำนวยการสำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ
เจ้าหน้าที่สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ร่วมด้วยผู้แทนสำนักอนามัยส่ิงแวดล้อม ศูนย์อนามัย สำนักอนามัย กทม. องค์กรปกครอง
สว่ นทอ้ งถนิ่ สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวดั สมาคมตลาดสดไทยและผปู้ ระกอบกจิ การตลาดในพน้ื ทกี่ รงุ เทพฯและปรมิ ณฑลเขา้ รว่ มประชมุ
หารือผา่ นระบบ Video Conference และไดร้ ับเกยี รตจิ ากกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค เป็นวทิ ยากร วัตถุประสงค์การจัดประชมุ ฯ
คือ 1. แลกเปลี่ยนข้อมูลการจัดการตลาดสดในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID - 19 และ 2. หารือแนวทางการขับเคลื่อนพัฒนา
ยกระดับตลาดสดนา่ ซ้ือ วถิ ใี หม่ ให้ไดม้ าตรฐานตามกฎหมายและป้องกนั การแพร่ระบาดของเชอื้ โรค COVID - 19

การประชมุ ฯ ครง้ั นเี้ กดิ การแลกเปลย่ี นเรยี นรขู้ อ้ มลู สำคญั  ผู้แทนสมาคมตลาดสดไทยและผู้ประกอบกิจการ
ทส่ี ามารถนำมาใชใ้ นการจดั การปญั หาและปอ้ งกนั การแพรร่ ะบาด ตลาด ได้ร่วมแลกเปลี่ยนข้อมูลการจัดการตลาด ซึ่งเป็นประโยชน์
ของ COVID - 19 ในตลาด และการวางแผนขบั เคลื่อนพฒั นายก และต้นแบบใหแ้ ก่ตลาดอน่ื ได้ เช่น การจัดทำทะเบยี นผ้คู ้า การแยก
ระดบั ตลาดสดนา่ ซ้ือ วถิ ีใหม่ ไดใ้ นประเด็นดังน้ี ทน่ี ง่ั ทานอาหารออกจากบรเิ วณคา้ ขายทำความสะอาดพนื้ ทสี่ ว่ นกลาง
ทกุ ชว่ั โมง กำชบั ใหผ้ มู้ คี วามเสยี่ งกกั ตวั 14 วนั ใหเ้ จา้ หนา้ ทเ่ี ดนิ ตรวจ
 นายสมศักด์ิ ศิริวนารังสรรค์ ผู้อำนวยการสำนักสุขา- สอบผคู้ า้ และพนกั งานผชู้ ว่ ยขายตลอดเวลาหากไมป่ ฏบิ ตั ติ ามกฎของ
ภิบาลอาหารและน้ำ ได้นำเสนอข้อมูลสถานการณ์การแพร่ระบาด ตลาดจะสั่งให้หยดุ การขาย 3 วัน หรอื ยกเลิกสญั ญา รวมถึงการให้
ของCOVID-19ในตลาดสดพบวา่ ในชว่ งเดอื นพฤษภาคมทผี่ า่ นมา ผู้มาใช้บริการในตลาดสวมหน้ากากตลอดเวลา และมีการประชา-
เกดิ การแพรร่ ะบาดของเชอ้ื COVID-19ในตลาดสดเขตพนื้ ทก่ี รงุ เทพฯ สัมพันธ์ในตลาดอย่างสม่ำเสมอ
และปรมิ ณฑลเปน็ จำนวนมากซงึ่ กทม.ไดอ้ อกคำสงั่ ปดิ ตลาดทง้ั สน้ิ
17แหง่ เพอื่ ฆา่ เชอื้ ทำความสะอาดและปรบั ปรงุ โดยขอ้ มลู จากThai  สำนกั อนามยั กรงุ เทพมหานครไดน้ ำเสนอการดำเนนิ งาน
StopCovidPlus(TSC)พบวา่ มตี ลาดทลี่ งทะเบยี นจำนวน3,465แหง่ ตามมาตรการปอ้ งกนั COVID-19โดยไดม้ กี ารออกประกาศฯใหต้ ลาด
ผา่ นการประเมนิ 2,779แหง่ ไมผ่ า่ น686แหง่ ซง่ึ สำนกั สขุ าภบิ าลอาหาร ดำเนนิ การตามมาตรการปอ้ งกนั COVID-19อยา่ งเครง่ ครดั การออก
และนำ้ ไดม้ กี ารประชาสมั พนั ธใ์ หผ้ ปู้ ระกอบกจิ การตลาดประเมนิ ตนเอง คำสั่งปดิ ตลาดท่ีตรวจพบเช้อื การเฝ้าระวงั เชงิ รุก และการสนบั สนุน
ในระบบ TSC อย่างต่อเน่ือง อีกท้ังยังพบว่าสาเหตุส่วนใหญ่เกิด วัสดอุ ุปกรณท์ ำความสะอาดต่างๆ อย่างตอ่ เน่ือง
จากแรงงานตา่ งด้าวและการระบายอากาศในตลาด
ท้ังนี้ กรมอนามัยได้เสนอแนวทางการพัฒนายกระดับ
 จากขอ้ มลู ของกรมควบคมุ โรคพบวา่ เชอื้ โรคทต่ี รวจพบ ตลาดสดน่าซ้ือ วิถีใหม่ เพื่อพัฒนาตลาดสดให้เป็นไปตาม
สว่ นใหญเ่ ปน็ บรเิ วณหอ้ งนำ้ ประตูและจดุ พนื้ ผวิ สมั ผสั การแพรก่ ระจาย มาตรฐานปลอดภยั โดยเรม่ิ จากตลาดสดในเขตพนื้ ทกี่ รงุ เทพฯ
ของเชื้อโรคส่วนใหญ่เกิดจากการพูดคุยระหว่างกันของคนขายและ และปริมณฑล ให้เป็นตลาดสดน่าซื้อต้นแบบ ระยะแรก
ผชู้ ว่ ยโดยเฉพาะแรงงานตา่ งดา้ วการตงั้ จดุ คดั กรองยงั ไมค่ รบถว้ นและ กรมอนามัยร่วมกับ กทม. ประเมินเพื่อการพัฒนายกระดับ
เนอื่ งจากตลาดในเขตกรงุ เทพฯและปรมิ ณฑลเปน็ ลกั ษณะคา้ สง่ ซง่ึ มี ตลาดสดใหไ้ ดม้ าตรฐานและไดใ้ หต้ ลาดทกุ แหง่ ประเมนิ TSCดว้ ย
พ่อค้ามารับไปขายต่อที่อ่ืนทำให้เกิดการเคลื่อนตัวของคน จึงเป็น และภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนเห็นชอบและพร้อมให้ความ
สาเหตุหนงึ่ ทีท่ ำให้การแพร่ระบาดกระจายไปสู่ตลาดอ่นื รว่ มมอื ด้วยดีตอ่ ไป...

66 วารสารสขุ าภบิ าลอาหารและน้ำ ปีที่ 12 ฉบบั ที่ 2 เดือนเมษายน - กนั ยายน 2564

กจิ กรรมสขุ าภิบาลอาหารและน้ำ

การประชุมหารอื มาตรการแนวทางสำหรับร้านอาหาร

ในการปอ้ งกนั และลดความเสยี่ ง
ของโรคตดิ เช้อื ไวรัสโคโรนา 2019 (COVID - 19)

ผ่านระบบการประชมุ ทางไกล Webex Conference

เมื่อวันท่ี 6 พฤษภาคม 2564 นายแพทย์ดนัย ธีวันดา รองอธิบดีกรมอนามัย เป็นประธานการประชุมหารือมาตรการแนวทาง
สำหรบั รา้ นอาหารในการปอ้ งกนั และลดความเสยี่ งของโรคตดิ เชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID - 19) โดยมนี ายสมศกั ด์ิ ศริ วิ นารงั สรรค์
ผู้อำนวยการสำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ เจ้าหน้าที่สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ ร่วมด้วยผู้แทนจากกระทรวงพาณิชย์
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น สำนักอนามัยกรุงเทพมหานคร และผู้แทนสมาคม/ชมรมผู้ประกอบการร้านอาหารท่ัวประเทศ
เข้ารว่ มประชมุ การหารอื ฯ ผ่านระบบ video conference

โดยการประชุมครั้งนี้ได้แจ้งสถานการณ์และปัจจัยเส่ียง  เพมิ่ การประชาสมั พนั ธว์ ธิ กี ารสวมใสห่ นา้ กากผา้ /หนา้ กาก
จากร้านเพ่ือพิจารณาเกี่ยวกับมาตรการแนวทางสำหรับร้านอาหาร อนามยั ท่ีถกู ตอ้ งแก่ผบู้ ริโภค
ในการจัดลำดับความเส่ียง เพื่อปรับมาตรฐานและมาตรการใน
การปอ้ งกนั COVID-19ใหผ้ บู้ รโิ ภคมน่ั ใจและใหร้ า้ นอาหารสามารถ  ขอใหภ้ าครฐั มกี ารสนบั สนนุ หนา้ กากผา้ /หนา้ กากอนามยั
เปิดกิจการได้เพื่อเป็นการลดผลกระทบด้านเศรษฐกิจ ซ่ึงผู้เข้าร่วม และเจลแอลกอฮอล์ให้แก่ร้านอาหารเพื่อเป็นการลด
ประชมุ เหน็ ดว้ ยกบั มาตการและแนวทางดงั กลา่ วและขอความรว่ มมอื ตน้ ทุน
ให้สถานประกอบการประเมิน Thai Stop Covid Plus เพ่ือเป็น
ข้อมูลให้ทาง ศบค. ทราบเพื่อทบทวนมาตการที่ออกไป และทาง  พิจารณาลดดอกเบ้ียและสินเช่ือให้แก่ผู้ประกอบการ
สมาคม/ชมรมผปู้ ระกอบการรา้ นอาหารไดม้ มี าตรการทสี่ ำคญั สำหรบั ร้านอาหารรวมถึงการลดต้นทุนของวัตถุดิบในการปรุง -
รา้ นอาหารในสถานการณก์ ารแพรร่ ะบาดของโรคตดิ เชอื้ ไวรสั โคโรนา ประกอบอาหาร
2019 (COVID - 19) เช่น สวมใส่หน้ากากผ้าหรือหน้ากากอนามัย
ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ หรือเจลแอลกอฮอล์มีการคัดกรองพนักงาน  จัดประชุมภาคีเครือข่าย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อ
และผมู้ าใช้บรกิ าร และมกี ารลงทะเบยี นผู้เข้ามาใช้บรกิ าร ช่วยเหลือกลุ่มผปู้ ระกอบกจิ การรา้ นอาหาร

ท้ังนี้ทางสมาคม/ชมรมผู้ประกอบการได้มีข้อเสนอแนะ ท้ังน้ีรองอธิบดีกรมอนามัยเน้นย้ำให้สมาคม/ชมรม
ตอ่ ภาครัฐ ดังน้ี ผู้ประกอบการร้านอาหารปฏิบัติตามมาตการการป้องกัน
โรคตดิ เชอื้ ไวรสั โคโรนา2019(COVID-19)อยา่ งเครง่ ครดั และให้
 พจิ ารณาในการฉีดวัคซนี ให้แกผ่ ปู้ ระกอบการรา้ นอาหาร ร้านอาหารทุกแห่งประเมินตนเองด้วยโปรแกรม Thai Stop
และผสู้ มั ผัสอาหารเปน็ เปา้ หมายหลกั Covid Plus เพื่อเป็นการติดตามและสร้างความเชื่อมั่นให้แก่
ผู้บรโิ ภคเม่ือมาใช้บริการรา้ นอาหาร...
 พจิ ารณาลดคา่ GPทเี่ รยี กเกบ็ จากการใชบ้ รกิ ารDelivery
ของรา้ นอาหาร

67Food and Water Sanitation Journal Vol. 12 No. 2 Apr - Sep 2021

กจิ กรรม
สุขาภบิ าลอาหารและน้ำ

การประชมุ ผา่ นระบบ Video Conference

หารอื มาตรการในการให้บริการจัดส่งอาหาร
ในสถานการณ์ท่ีมกี ารแพร่ระบาด

ของโรคติดเชอ้ื ไวรสั โคโรนา 2019 (COVID-19)

วันที่ 23 เมษายน 2564 นพ.ดนัย ธีวันดา รองอธิบดีกรมอนามัย
เปน ประธานการประชมุ ผา นระบบ Video Conference เพอ่ื หารอื มาตรการ
ในการใหบริการจัดสงอาหารในสถานการณที่มีการแพรระบาดของ
โรคติดเช้ือไวรัสโคโรนา 2019 (COVID - 19) ณ หองประชุมสมบูรณ
วัชโรทยั กรมอนามัย เพ่ือทราบแนวทางของบริษทั ฯ ในการใหบ รกิ าร
จัดสงอาหารในสถานการณท่ีมีการแพรระบาดของโรคติดเช้ือไวรัส
โคโรนา 2019 (COVID - 19) , การลงทะเบียนของผใู หบ ริการจัดสง
อาหารในระบบ Thai Stop COVID Plus, ระบบ ไทยเซฟไทย ในการ
ประเมนิ ตนเองของพนกั งานเพอื่ ประเมนิ ความเสย่ี งกอ นปฏบิ ตั งิ าน
โดยมีบริษัทที่เขารวมประชุม จำนวน 6 บริษัท คือ 1. บริษัท
เดอะไมเนอร ฟูด กรุป จำกดั (มหาชน) 2. Grab Food
3. Line man บริษัทไลนแมน (ประเทศไทย) จำกัด
4. Food panda 5. Gojek 6. Lalamove 