หลัก 10 ประการการเลี้ยงมดแดงอย่างมืออาชีพ

เอกสารเผยแพร่

เรื่อง

หลกั 10 ประการ
การเลยี้ งมดแดงอย่างมืออาชีพ

(ฉบบั ปรับปรุง)

โดย
รองศาสตราจารย์ ดร. เดชา วิวฒั น์วิทยา
ภาควิชาชีววิทยาป่ าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร์

2555

หลกั 10 ประการ...การเลยี้ งมดแดงอย่างมืออาชีพ

รศ.ดร.เดชา ววิ ฒั น์วิทยา
ภาควิชาชีววทิ ยาป่ าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตร์ กรุงเทพฯ 10900

โทร. 02-5790176 หรือ 089-6948650 หรือ E-mail: [email protected]

คานา

ปัจจุบนั อาจกล่าวไดว้ า่ มดแดงเป็ นแมลงเศรษฐกิจตวั ใหม่ท่ไี ดร้ บั ความนิยมอยา่ งสูงในการ
นามาประกอบเป็ นอาหารไดห้ ลากหลาย มีราคาค่อนขา้ งแพง ซ้ือขายอยรู่ ะหว่าง 150-400 บาทต่อ
กิโลกรัม ทาให้มีููส้ นใจอยากเล้ียงมดแดงกนั มากข้ึน การเล้ียงมดแดงดูเหมือนไม่ยุ่งยากอะไร
เพียงแต่คอยให้อาหารและน้าก็เพียงพอแล้ว แต่ความจริงแลว้ ไม่เป็ นเช่นน้ัน การเลี้ยงมดแดงท่ี
ถูกต้องจะต้องมีความรู้อย่างแท้จริง 3 อย่างคือ ความรู้เกี่ยวกับชีวิตมดแดง ปัจจัยที่มีผลต่อชีวิตมด
แดง และข้นั ตอนการเลี้ยงมดแดงที่ถูกต้อง นอกจากน้ีแลว้ จะตอ้ งมีการดูแลเอาใจใส่อยา่ งต่อเนื่อง
จึงจะสามารถทาให้ประสบความสาเร็จในการเล้ียงได้อยา่ งมีประสิทธิภาพ น่ันคือ สามารถได้
ูลูลิตปริมาณมากต่อเนื่องทุกปี สามารถเปล่ียนจากรายได้เสริมเป็ นรายได้หลกั ได้ ถ้ามีพ้ืนที่
พอสมควร ดงั น้ัน เอกสารชุดน้ีจะเน้นข้นั ตอนการเล้ียงมดแดงโดยอาศยั ความรู้ความเขา้ ใจแทจ้ ริง
เกี่ยวกบั ชีวติ มดแดงที่ไดจ้ ากการศึกษาและวจิ ยั รวมเขา้ กบั ความรู้จากภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นท่ีไดจ้ ากการ
สอบถามชาวบา้ น และประสบการณ์ตรงของููว้ ิจยั ทาให้สามารถสรุปเป็ นข้นั ตอนท่ีสาคญั อยา่ ง
ง่ายๆ มีท้งั หมด 10 ข้นั ตอน ดงั น้ี

1. พืน้ ทีเ่ ลยี้ งมดแดง

ถือเป็ นเรื่องสาคญั เร่ืองแรกที่ตอ้ งรู้ก่อน จากความจริงท่ีวา่ มดแดงเป็นมดที่มีชีวติ เก่ียวขอ้ ง
กบั แสงหรือชอบแสงมาก ดงั น้ัน พ้ืนทเี่ ล้ียงมดแดงท่ีเหมาะสมจงึ ประกอบดว้ ย พ้ืนท่ีควรไดร้ ับแสง
ทวั่ ท้งั พ้นื ที่ นน่ั คือ พ้ืนที่ตอ้ งมีลกั ษณะเปิ ดโล่งและควรเป็ นที่ราบ มีตน้ ไมข้ ้ึนปกคลุมไม่หนาแน่น
หรือข้ึนห่างๆกัน กล่าวคือไม่ร่มทึบมากจนแสงส่องไม่ถึงพ้ืนดิน พ้ืนล่างไม่ควรมีวชั พืชข้ึน
หนาแน่นมากเกินไป เพราะอาจทาให้ตน้ ไมโ้ ทรมลงได้และเป็ นอุปสรรคในการดูแล ไม่ควรมี
ตน้ ไมส้ ูงใหญ่ข้ึนปะปนในพน้ื ท่ีหรือข้ึนอยรู่ อบๆพน้ื ที่ เพราะมดแดงอาจเคล่ือนยา้ ยไปสร้างรังบน
ตน้ ไมเ้ หล่าน้ี ทาให้ยากแก่การเก็บไข่มดแดง ควบคุม และดูแลตา่ งๆ ควรมีแหล่งน้าอยใู่ กลๆ้ หรือมี
แหล่งน้าในพ้ืนท่ีจะยงิ่ ดีเพราะมดแดงเป็ นมดท่ชี อบกินน้ามาก โดยเฉพาะในช่วงฤดูแลง้ มดแดงจะ
ขาดน้าไม่ได้ ถา้ ไม่มีน้าบริเวณน้นั มดแดงจานวนมากจะเดินไปหาน้าตามพ้นื ดิน ซ่ึงจะเป็ นปัญหา
ต่อููเ้ ล้ียงมดแดงคือ จะถูกมดแดงรุมกดั นั่นเอง พ้ืนที่ไม่ควรมีความช้ืนสูงมากหรือช้ืนแฉะตลอด

2

หรือแห้งแลง้ มากเพราะมดแดงไม่ชอบอาศยั จะมีูลทาให้มดแดงจะเคล่ือนยา้ ยรังออกไปจาก
บริเวณน้ัน พ้ืนที่ควรมีขอบเขตชัดเจนและสามารถควบคุมได้ เพราะโดยทั่วไปมดแดงมีการ
เคลื่อนยา้ ยรงั ตลอดเวลาถา้ สภาพแวดลอ้ มไม่เหมาะสมทนั ที

พ้นื ท่ีท่ีเหมาะแก่การเล้ียงมดแดงไดแ้ ก่ ตน้ ไมร้ อบๆบา้ น ตน้ ไมใ้ นโรงเรียน ตน้ ไมใ้ นสวน-
ไร่- นาต่างๆ (การทาเกษตรอินทรีย)์ สวนป่ า เป็นตน้ ส่วนป่ าละเมาะ ตน้ ไมร้ ิมถนน หรือป่ าชุมชน
ถึงแมเ้ ล้ียงมดแดงได้ แตย่ ากแก่การดูแลและควบคุม เพราะอาจถูกขโมยไดง้ ่าย ส่วนพน้ื ท่ีไม่ควร
เล้ียงมดแดงเช่น บริเวณวดั ชุมชนแออดั เป็นตน้

มแี หล่งนา้

พ้ืนที่เปิ ดโล่ง

แสงส่องถงึ พื้น

พื้นทไ่ี ม่รก

พื้นทไี่ ม่ร่มทบึ ต้นไม้ขึน้ ห่างกนั
3

ริมถนน

สวนผลไม้

ต้นไม้รอบบ้าน

โรงเรียน

2. พืชอาศัยท่เี หมาะสม

ถือเป็ นข้นั ตอนท่ี 2 ที่ตอ้ งรู้ โดยทว่ั ไป มดแดงสามารถสรา้ งรังบนตน้ ไมไ้ ดท้ ุกชนิด ต้งั แต่
ระดับพ้ืนดินถึงความสูงมากกว่า 40 เมตร แต่จะแตกต่างกันท่ีความเหมาะสมของลกั ษณะตน้ และ
ใบไม้ ดงั น้ัน ตน้ ไมท้ ุกชนิดไม่ไดเ้ หมาะสมกบั การสร้างรังหรืออาศยั ของมดแดงเสมอไป ลกั ษณะ
ตน้ ไมท้ ี่มีความเหมาะสมประกอบดว้ ย ตอ้ งเป็ นตน้ ไมย้ นื ตน้ และไม่ควรูลดั ใบในหน้าแลง้ ตน้ ไม้
ไม่ควรสูงเกิน 5-6 เมตร เพราะจะทาใหง้ า่ ยแก่การดูแลและเกบ็ ไขม่ ดแดง มีทรงพมุ่ กลมและแูก่ วา้ ง
ไม่ควรเป็นพุ่มแหลม มีใบจานวนมากและเรียงชิดติดกนั ต่อเนื่องตลอด มดแดงใชใ้ บไมส้ ดสรา้ งรัง
ดงั น้นั ลกั ษณะใบท่ีเหมาะสมในการสร้างรงั จงึ มีสาคญั มากซ่ึงประกอบดว้ ย ใบอาจเป็นใบเดี่ยวหรือ
ใบประกอบ แต่ควรมีขนาดของใบไม่เลก็ และใหญเ่ กินไป เน้ือใบเกล้ียง ไม่มีขนหรือหนามปกคลุม
และไม่หยาบหรือแข็ง เพราะจะทาใหย้ ากแก่การสร้างรงั ถา้ ใบเลก็ มากจะยากแก่การประกอบเป็นรัง
ส่วนใบขนาดใหญ่ มดแดงจะใชท้ ารงั เพอ่ื ใหม้ ดงานอาศยั โดยใชใ้ บเพยี ง 1-2 ใบเทา่ น้นั

ตน้ ไมท้ ี่เหมาะสมแก่การเล้ียงมดแดงเช่น มะม่วง ยอบา้ น หวา้ ชมพู่ ส้มโอหรือขาวทองดี
จาปี เงาะ ลาไย ลิ้นจ่ี มะม่วงหิมพานต์ เป็นตน้ ไมป้ ่ าเช่น กระถินเทพา เปลา้ หลวง สะแก เป็นตน้ ถา้
เป็นไปไดค้ วรเป็นไมู้ ลเพราะจะไดู้ ลูลิต 2 ทางคอื ูลไมแ้ ละไขม่ ดแดง แถมยงั ไม่ตอ้ งใชส้ ารฆ่า
แมลงเพราะมดแดงช่วยกาจดั ศตั รูให้อีกดว้ ย ถา้ มีการใช้สารฆ่าแมลงก็จะใชน้ ้อยลง ส่วนสะเดา
กระทอ้ น คูณ หูกวาง แดง เต็ง รัง หรือยางพารา สามารถเล้ียงมดแดงได้ แตต่ น้ ไมเ้ หล่าน้ีมีการูลดั

4

ใบในหน้าแลง้ จึงอาจไม่เหมาะ สาหรับตน้ ข้ีเหล็กหรือยอป่ าน้ัน มดแดงชอบสร้างรังแต่รังท่ีได้
ส่วนมากเป็นรังขนาดเล็กถึงกลางเท่าน้นั ทาใหไ้ ดไ้ ขม่ ดแดงไม่มาก ตน้ ที่มีใบไม่เหมาะสมเช่น ขนุน
สกั ยางกราด ยางนา กระทิง กระถิน เป็นตน้

ขนาดใบเหมาะสม ใบเลก็ ไม่เหมาะสม

ใบอ่อนเหมาะสม ใบแใบกแ่ไมก่่ไเหมม่เหามะสาะมสม

ใบเรียงตวั ห่างไม่เหมาะสม ต้นไม้ไม่สมบูรณ์ไม่เหมาะสม
5

ต้นไม้ผลดั ใบไม่ ต้นไม้สูงมากไม่เหมาะสม
เหมาะสม

3. การเตรียมพืน้ ท่ี

ข้นั ตอนน้ีเป็นข้นั ตอนเตรียมความพร้อม หลงั จากเขา้ ใจ 2 ข้นั ตอนแรกแลว้ การจดั เตรียมพ้นื ท่ี
ให้เหมาะสมจะตอ้ งอาศยั ความรู้เบ้ืองตน้ มาประกอบ การดาเนินการไม่ยงุ่ ยากซับซ้อน โดยตอ้ ง
คานึงถึงปัจจยั อะไรบา้ งท่ีไม่เก้ือหนุนหรือเป็นอุปสรรคต่อการดารงชีวิตของมดแดงจะตอ้ งถูกขจดั
ออกไปใหห้ มดสิ้นก่อนเร่ิมการเล้ียงมดแดง เบ้ืองตน้ จะตอ้ งทาการสารวจศตั รูของมดแดงตามตน้ ไม้
ที่จะเล้ียงมดแดง เช่น มดชนิดอ่ืนท่อี าศยั ตามตน้ ตอ้ งกาจดั ออกไป เพราะมดเหล่าน้ันอาจขบั ไล่หรือ
แยง่ อาหารของมดแดงได้ โดยทวั่ ไป ถา้ มดชนิดใดพบอาหารก่อน มดชนิดอ่ืนจะไม่เขา้ ไปยงุ่ การ
กาจดั มดชนิดอื่นอาจทาไดโ้ ดยการตดั แตง่ ก่ิงทแ่ี หง้ ออก เพราะมดส่วนใหญ่จะทารังและอาศยั อยขู่ า้ ง
ในก่ิงแห้งเหล่าน้ี บางคร้ังตามลาตน้ จะมีทางเดินดินของปลวกสร้างหุม้ ลาตน้ ไว้ ตอ้ งทาลายออกไป
ใหห้ มด เพราะจะเป็ นท่อี ยขู่ องมดบางชนิดจานวนมาก มดเหล่าน้ีจะขบั ไล่มดแดง ทาใหม้ ดแดงไม่
เขา้ ไปอาศยั หรือเดินหาอาหาร ตอ้ งมีการกาจดั วชั พชื รอบตน้ เพอื่ ไม่ให้แยง่ อาหารตน้ ไมแ้ ละยงั เป็ น
อุปสรรคแก่การดูแลอีกด้วย ตน้ ไมท้ ี่เล้ียงมดแดงไม่ควรสูงเกิน 5-6 เมตร ถ้าเกินควรตดั ยอดออก
เรือนยอดไม่ควรแน่นทึบจนแสงส่องไม่ถึงพน้ื ดงั น้นั ถา้ เรือนยอดดา้ นในแน่นมากจนแสงส่องูา่ น
ไม่ได้ ตอ้ งตดั แต่งกิ่งด้านในใหโ้ ปร่งและโล่ง ส่วนดา้ นนอกไม่ควรตดั แต่งจนโล่งและใบไม่เรียง
ต่อเน่ืองกนั เป็ นพุ่ม ไม่เช่นน้นั จะทาใหม้ ดแดงยากแก่การสร้างรัง ระหว่างตน้ ควรตดั ก่ิงที่ชนหรือ
เบียดกนั ออกไปให้หมดแต่ละตน้ ทรงพมุ่ ควรห่างกนั 50-100 ซม. ตน้ ไมท้ ุกตน้ ควรไดร้ ับแสงทุก
ดา้ นอยา่ งเตม็ ที่ ตามลาตน้ ติดต้งั ที่ใส่อาหารหรืออาจใชง้ า่ มลาตน้ ซ่ึงควรสูงจากพ้นื ดิน 1 เมตรข้ึนไป
พรอ้ มแขวนขวดน้า 1-2 ขวดขนาด0.5-1 ลิตรตามลาตน้ ใกลอ้ าหาร พรอ้ มมีไมแ้ หง้ ใส่ไวใ้ นขวด เพ่อื
มดแดงจะลงไปกินน้าไดง้ ่ายและสะดวก ยงั ลดการตกลงไปตายของมดแดงอีกดว้ ย ท้งั อาหารและน้า

6

ควรหลีกเล้ียงการถูกแสงให้มากท่ีสุด และควรเป็ นบริเวณท่ีมดแดงพบไดง้ ่ายและขนกลบั ไปยงั รัง
ไดเ้ ร็ว ถา้ เป็นไปได้ ควรเลือกติดต้งั ตามลาตน้ ที่มีรงั มดแดงเป็นหลกั

กาจดั ศัตรูมด

ตดั กง่ิ ทตี่ ายออก

กาจดั ทางเดนิ ดนิ ปลวก ตดั แต่งกงิ่ ทช่ี นกนั และหนาแน่นออก

ภายในต้น ร่มทบึ มากไปไม่เหมาะสม ตดิ ต้งั อปุ กรณ์ให้นา้ มดแดง

7

4. การตรวจสอบครอบครัวของมดแดง

ข้นั ตอนน้ีถือวา่ มีความสาคญั มากข้นั ตอนหน่ึง การดาเนินการเล้ียงมดแดงทู่ี า่ นมาของ
ชาวบา้ นจะไม่มีข้นั ตอนน้ี เน่ืองจากไม่รูเ้ ก่ียวกบั ครอบครัวของมดแดงนน่ั เอง การตรวจสอบจะทา
ใหท้ ราบวา่ ในพ้นื ท่ีเล้ียงมดแดงมีมดแดงกี่ครอบครัว แต่ละครอบครวั ครอบครองตน้ ไมก้ ่ีตน้ และ
ตน้ ไหนบา้ ง ตลอดจนยงั ทาใหท้ ราบวา่ ครอบครัวไหนเขม้ แขง็ (หมายถึง ครอบครวั มดแดงที่มี
จานวนตวั มดแดงเดินข้นึ -ลงตามตน้ ไมเ้ ป็นจานวนมาก) ครอบครัวไหนออ่ นแอ (หมายถึง
ครอบครัวมดแดงท่ีมีจานวนตวั มดแดงเดินข้นึ -ลงตามตน้ ไมเ้ ป็นจานวนนอ้ ย) จะทาใหส้ ะดวกใน
ดา้ นการวางแูนการเล้ียงและการดูแล โดยเฉพาะในเรื่องการใหอ้ าหาร เนื่องจากครอบครวั มดแดง
ทอ่ี ่อนแอจะตอ้ งดูแลและเอาใจใส่มากข้นึ เพราะมีโอกาสล่มสลายไดง้ า่ ยเน่ืองจากการรุกรานของ
มดชนิดอื่นหรือมดแดงท่ีครอบครวั เขม้ แขง็

ข้นั ตอนการตรวจสอบครอบครัวมดแดงเริ่มตน้ โดยใชห้ ลกั การที่วา่ มดแดงต่างครอบครวั
กนั ถา้ พบกนั จะกดั กนั แต่ถา้ ครอบครวั เดียวกนั จะเดินสวนกนั หรือไม่กดั กนั การทดสอบทด่ี ีโดย
การใชไ้ มใ้ หม้ ดแดงเกาะประมาณ 3-5 ตวั (ดงั รูปขา้ งล่าง) จากน้นั นามดแดงจากตน้ หน่ึงไปปล่อยอีก
ตน้ หน่ึงตามบริเวณทีม่ ีมดแดงเดินมากๆ สงั เกต 1-2 นาที ถา้ มดแดงกดั กนั แสดงวา่ ตา่ งครอบครวั กนั
แต่ถา้ เดินสวนกนั หรือไม่สนใจกนั แสดงวา่ เป็นครอบครวั เดียวกนั ตรวจสอบจนครบทกุ ตน้ ในพ้นื ที่
ไม่ควรจบั มดแดง เพราะอาจทาใหม้ ดแดงบอบช้ามีูลทาใหเ้ ม่ือปล่อยแลว้ มดแดงจะเขา้ กดั ทนั ที แม้
จะเป็ นครอบครัวเดียวกนั เนื่องจากมดแดงไดร้ บั บาดเจบ็ แตล่ ะครอบครัวและแต่ละตน้ ตอ้ งทา
เคร่ืองหมายชดั เจนโดยใชส้ ีหรือตวั เลขกากบั เช่น อาณาจกั รท่ี 1 ตน้ ท่ี 1 (1/1) อาณาจกั รที่ 1 ตน้ ท่ี 2
(1/2) เร่ือยไปจนครบทกุ ตน้ แตล่ ะครอบครวั ตอ้ งแยกจากกนั ชดั เจน ควรทาแูนทแ่ี ละระบตุ าแหน่ง
แตล่ ะตน้ ในแต่ละครอบครวั ใหจ้ ดั เจน เพอื่ ง่ายแก่การตดิ ตามและการดูแล การตรวจสอบครอบครวั
ควรมีการตดิ ตามตรวจสอบเสมอ ถา้ พบมดแดงเขา้ มาอาศยั ในตน้ ไมใ้ หม่

นามดแดงจากต้นหนึง่ มดแดงเกาะปลายไม้นาไปทดสอบ
8

วางมดแดงอกี ต้น

มดแดงกดั กนั

ตดิ เบอร์แต่ละครอบครัว

5. การสร้างครอบครัวของมดแดงใหม่

ข้นั ตอนน้ีใชส้ าหรบั กรณีที่พ้นื ที่น้นั ไม่มีมดแดงอาศยั หรือในพน้ื ทมี่ ีตน้ ไมท้ ไ่ี ม่มีมดแดง
อาศยั จานวนมาก แตต่ อ้ งการเพมิ่ ครอบครัวมดแดงใหม้ ากข้นึ ข้นั ตอนน้ีถือวา่ เป็ นข้นั ตอนทย่ี ากมาก
ทส่ี ุด เพราะยงั ไม่ขอ้ มูลทีช่ ดั เจนเกี่ยวกบั รังทีอ่ ยขู่ องมดราชินีหรือแม่รงั อยา่ งไรกต็ าม ข้นั ตอนน้ีจะ
หลกั การทีว่ า่ ทกุ ครอบครวั ของมดแดงจะตอ้ งมีแม่มดอาศยั อยเู่ สมอ ถา้ ครอบครัวไหนไมม่ ีแม่มด
ครอบครวั น้นั จะล่มสลายไปในทส่ี ุด ดงั น้นั การดาเนินงานในข้นั ตอนน้ีจะทาไดโ้ ดยการนารงั มด
แดงทีม่ ีมดราชินีอาศยั จากทีอ่ ่ืนมาปล่อยบนตน้ ไมท้ ี่ตอ้ งการ จากการเล้ียงมดแดงของชาวบา้ นทู่ี า่ น
มาไมม่ ีความเขา้ ใจเกี่ยวกบั เรื่องน้ี ทาใหไ้ ม่สามารถดาเนินการไดส้ าเร็จ โดยมีความเขา้ ใจวา่ ถา้ เอา
รังมดแดงจากทีอ่ ่ืนมาปล่อยแลว้ ก็สามารถเล้ียงไดแ้ ลว้ น้นั ตามความจริงแลว้ หาเป็ นเช่นน้นั ไม่ ส่ิง
สาคญั ที่สุดคอื ในรงั น้นั ตอ้ งมีมดราชินีหรือแมม่ ด (มดขนาดใหญ่ที่สุดและมีตวั เดียวในรงั ดงั รูป
ขา้ งล่าง) อาศยั อยู่ ถา้ ไม่มีกไ็ ม่สามารถเล้ียงตอ่ ไปได้ การหารงั ของมดราชินีอาศยั น้นั ยากมากเช่นกนั
ยงั ไม่มีขอ้ มูลชดั เจนวา่ อาศยั อยรู่ ังไหนแน่นอน แต่จากเอกสารทีเ่ คยมีศึกษาไวก้ ล่าววา่ มดราชินีจะ
ไม่อาศยั อยใู่ นรังใหญ่ แตจ่ ะพบอาศยั ในรงั ขนาดเล็ก ตาแหน่งของรงั มดราชินีมกั อยเู่ หนือรงั ใหญ่
หรือ 1 ใน 3 ของความสูงตน้ ไมน้ ้นั และจะอาศยั ขา้ งในเรือนยอดมากกวา่ ขา้ งนอกเรือนยอด

9

นอกจากน้ี รังที่มีแมม่ ดอาศยั น้นั มดแดงส่วนมากจะไม่เดินเขา้ -ออกเป็ นจานวนมากเหมือนเช่นรงั
อ่ืนๆ ดงั น้นั ถา้ เป็นไปไดจ้ งึ ตอ้ งเกบ็ ทกุ รังของครอบครวั น้นั มาปล่อยโดยวางตามง่ามลาตน้ หรือ
แขวนตามลาตน้ ท่ีกาหนดไว้ แต่ละครอบครวั ตอ้ งทาเครื่องหมายชดั เจน หลงั จากปล่อยแลว้
ประมาณ 1-2 เดือน ถา้ พบวา่ ครอบครัวล่มสลาย (ตายหมด) หรือไม่มีมดแดงอาศยั นนั่ แสดงวา่ รังที่
เกบ็ มาไมม่ ีมดราชินีอาศยั ตอ้ งกลบั ไปดูตน้ เดิมวา่ มีรังอยหู่ รือไม่ ถา้ มีใหต้ ดั มาปล่อยใหม่หรือหารัง
มดแดงจากครอบครัวอ่ืนมาปล่อยใหม่ กระทาจนกวา่ จะสาเร็จ ขอ้ แนะนาคือ ควรเลือกครอบครัว
ขนาดเล็กซ่ึงจะมีจานวนตน้ ไม่มากคือ 1-3 ตน้ (โดยตรวจสอบครอบครวั ตามข้นั ตอนท่ี 4) หรือหา
ครอบครัวทม่ี ีตน้ ไมเ้ พยี งตน้ เดียวและไม่สูงจะดีที่สุด แลว้ ทาการเกบ็ ทุกรังมาปล่อย ตน้ ไมเ้ ดี่ยวๆที่
จะพบอาจหาไดต้ ามริมถนนหรือเกาะกลางถนน หรือตามทอ้ งนา หรือป่ าละเมาะ เป็นตน้ ตน้ ไม้
เหล่าน้ีตอ้ งอยหู่ ่างจากตน้ อื่นๆอยา่ งนอ้ ย 50 เมตร การดาเนินงานในเรื่องน้ีไม่ไดง้ า่ ยที่จะสาเร็จ
อยา่ งไรกต็ าม ถา้ รอบๆพ้นื ทมี่ ีมดแดงอาศยั ควรใชว้ ธิ ีชกั นาเขา้ มาในพน้ื ท่ีโดยใชอ้ าหารวางตาม
ตน้ ไม้ แลว้ เชื่อมโยงดว้ ยเชือกระหวา่ งตน้ เพอ่ื ใหม้ ดแดงเดินเขา้ มาไดเ้ ร็ว แตก่ ็ไม่ง่ายเช่นกนั

เลือกต้นไม้ขนึ้ เดย่ี วๆริมถนน

ต้นไม้ขึ้นเดี่ยวๆกลางท้องนา มดราชินีหรือแม่มดแดง

10

6. การให้อาหาร นา้ และนา้ ตาล

6.1 อาหาร

มดแดงจดั เป็นพวกกินสตั วไ์ ดแ้ ก่ แมลงต่างๆ ปลา หมู ไก่ กุง้ เป็นตน้ ความจริงมดงานที่ขน
สตั วต์ ่างๆกลบั รังไม่ไดก้ ินอาหารเหล่าน้ี แต่จะใหต้ วั หนอนกินส่วนใหญ่และราชินีกิน(บา้ ง) เพราะ
ตวั หนอนตอ้ งการเจริญเติบโต จึงตอ้ งการอาหารทมี่ ีโปรตีน ไขมนั และคาร์โบไฮเดรต ถา้ ไดร้ ับ
อาหารอยา่ งเพยี งพอจะช่วยทาใหเ้ ติบโตเร็วข้นึ รวมถึงการออกไข่ของราชินีมากข้นึ ดว้ ย มดแดง
ชอบอาหารสดมากกวา่ อาหารสุกหรือแหง้ ไม่เน่าหรือเพง่ิ ตาย มดแดงจะล่าสตั วท์ ใ่ี กลต้ ายหรือ
อ่อนแอทพ่ี บตามธรรมชาติ อาหารที่ใหค้ วรมีขนาดเลก็ เพราะจะทาใหส้ ะดวกและง่ายแก่การลาก
หรือคาบกลบั รงั ไดเ้ ร็ว ควรวางอาหารในภาชนะทสี่ ร้างข้นึ หรือวางตามง่ามลาตน้ ทีม่ ีมดแดงเดินูา่ น
จานวนมากเป็นหลกั ยง่ิ เป็ นกิ่งเดียวกบั ทม่ี ีรังอยดู่ ว้ ยยงิ่ ดี จะไดส้ ะดวกและง่ายแก่การขนกลบั รัง
อาหารไม่ควรวางใหถ้ ูกแสงแดดจะทาใหอ้ าหารแหง้ เร็ว มดแดงจะไม่ขนกลบั รงั หลกั การให้
อาหารมดแดงคอื ถา้ ตน้ ไหนมีมดแดงหรือมีรังจานวนมากจะใหอ้ าหารมาก เพราะถา้ ใหม้ ากตน้ ทม่ี ี
มดแดงนอ้ ย อาหารอาจแหง้ และมดแดงจะไมก่ ิน ควรใหเ้ หมาะสมกบั จานวนมดแดงทเ่ี ดินหรือ
จานวนรงั ท่ีพบบนตน้ น้นั ไม่ควรใหอ้ าหารตน้ ที่ไม่มีรงั จะเป็นการเพมิ่ ความยากใหแ้ ก่มดแดงและ
เสียเวลาขนกลบั รงั ตวั อยา่ งอาหารเช่น ปลาขนาดเลก็ (ปลาซิว) กงุ้ ฝอย เป็นตน้ นอกจากน้ี อาจใช้
เศษอาหารทเ่ี หลือจากการกินแตล่ ะม้ือก็ได้

แมลงจากธรรมชาติ

อาหารสด เช่น ปลาสด

11

การให้อาหารมดแดง อาหารควรมขี นาดเลก็

การวางอาหารมดแดงตามง่ามลาต้น อาหารขนาดใหญ่ไม่เหมาะสม

แนวทางใหอ้ าหารแบ่งออกเป็น 2 ช่วงคือ ช่วงก่อนูลิตไขม่ ดแดงและหลงั เก็บไขม่ ดแดง ต้งั แต่
เดือนตุลาคมถึงพฤษภาคม จะตอ้ งใหบ้ อ่ ยหรือมากกวา่ ปกติคอื อาทติ ยล์ ะ 1 คร้ัง โดยเฉพาะช่วง
เดือนตุลาคมถึงมีนาคมตอ้ งใหบ้ อ่ ยเป็นพเิ ศษ แต่ตอ้ งใหพ้ อดีกบั จานวนมดแดง กบั ช่วงนอกฤดูเก็บ
ไขม่ ดแดง จะใหอ้ าหารเดือนละ 1 คร้งั คือ ระหวา่ งเดือนมิถุนายนถึงกนั ยายน เพราะช่วงน้ีมดแดง
สามารถไดร้ บั อาหารจากธรรมชาติอีกทาง

6.2 น้า

มดแดงเป็นมดทีต่ อ้ งการน้ามากเพอ่ื การดารงชีวติ ดงั น้นั ตอ้ งมีน้าใหม้ ดแดงกินตลอดท้งั ปี
อยา่ ใหข้ าด โดยการใหน้ ้ามดแดงจะเนน้ หนา้ แลง้ เป็ นหลกั คอื ช่วงเดือนพฤศจกิ ายน-พฤษภาคม
เพราะโดยทว่ั ไปหนา้ แลง้ อากาศจะร้อนและแหง้ มาก ทาใหต้ ามตน้ ไมแ้ ละพ้นื ดินค่อนขา้ งแหง้ พชื
ปกคลุมดนิ ส่วนใหญ่แหง้ ตาย มดแดงจึงลงมาเดินตามพ้นื ดินจานวนมากเพอ่ื หาแหล่งน้า

การใหน้ ้ามดแดงจะทาไดโ้ ดยการใชข้ วดใส่น้าขนาด 0.5 หรือ 1 ลิตร ตดั ปากขวดใหก้ วา้ ง
เพอ่ื มดแดงจะลงมากินไดจ้ านวนมาก แขวนตามลาตน้ ทมี่ ีมดแดงเดินเป็นหลกั พรอ้ มนาก่ิงไมแ้ หง้

12

ขนาดเลก็ ที่ยาวกวา่ ขวดใส่ลงไปโดยใหป้ ลายกิ่งดา้ นบนตดิ กบั ลาตน้ ปกกนั มดแดงตกลงไปตายและ
ช่วยใหม้ ดแดงเดินลงไปกินน้าไดส้ ะดวก ตอ้ งใหม้ ีน้าสะอาดในขวดตลอดเวลา ระวงั อยา่ ใหน้ ้าขาด
หรือหมดจากขวดหรือมีใบไมต้ กลงไปในขวด นนั่ คอื ตอ้ งคอยหมนั่ ตรวจตราอยเู่ สมอ

การตดิ ต้งั นา้ ให้มดแดง

ช่วงหน้าแล้ง ตามพื้นจะมี
อาหารมดแดงน้อยมาก

6.3 น้าตาล
สาหรับน้าตาลถือเป็ นแหล่งพลงั งานทีส่ าคญั ของมดงาน ควรใหบ้ า้ งเช่น อาทติ ยล์ ะคร้ัง

ในช่วงเดือนกนั ยายนถึงเมษายน ช่วงน้ีมดแดงทางานหนกั ท้งั การสร้างรังและหาอาหารใหต้ วั อ่อน
และราชินี จงึ ใชพ้ ลงั งานมาก น้าหวานไดม้ าจากเอาน้าตาลทรายหรือน้าตาลป๊ี บละลายน้าแต่อยา่ ให้
เขม้ ขน้ มากใส่ขวดขนาดเล็กอุดดว้ ยสาลี เอาไปแขวนติดกบั ลาตน้ คว่าปากขวดลงใหน้ ้าหวานค่อยๆ
ซึมมาท่ีสาลี มดแดงจะเขา้ มากินบริเวณน้ี ถา้ น้าหวานหมดใหเ้ อามาเติมต่อเน่ือง

13

การให้นา้ ตาลมดแดง

7. การเชื่อมโยงระหว่างต้นภายในครอบครัวของมดแดง

ข้นั ตอนน้ีจะกระทาเมื่อตอ้ งการขยายการครอบครองตน้ ไมข้ องมดแดงให้มากข้ึน น่นั คือ
ตอ้ งการทาให้ครอบครัวของมดแดงเขม้ แข็งมากข้ึน โดยทวั่ ไป มดแดงครอบครัวหน่ึงสามารถ
ครอบครองตน้ ไมไ้ ดต้ ้งั แต่ 1-มากกวา่ 100 ตน้ ข้ึนไป เพื่อใชใ้ นการสร้างรังและ/หรือหาอาหาร ยงิ่
ครอบครวั ใหญ่เท่าไรกจ็ ะใชต้ น้ ไมม้ ากตามไปดว้ ยเทา่ น้นั ดงั น้นั ูเู้ ล้ียงมดแดงจะตอ้ งกาหนดตน้ ไม้
แต่ละตน้ ให้มดแดงหาอาหารและ/หรือสร้างรังอยา่ งชดั เจน โดยเลือกตน้ ไมท้ ี่มีมดแดงอาศยั อยเู่ ป็ น
จานวนมากเป็ นหลกั ในการเชื่อมโยงไปยงั ตน้ ไมท้ อี่ ยรู่ อบขา้ งที่ไม่มีมดแดงอาศยั หรือตน้ ไมท้ ี่มีมด
แดง แต่ตอ้ งการเชื่อมโยงระหวา่ งตน้

นอกจากน้ี การเช่ือมโยงระหว่างตน้ ไมภ้ ายในครอบครัวเดียวกนั ยงั เป็ นการช่วยทาให้มด
แดงเดินไปมาระหว่างตน้ ได้สะดวก รวดเร็ว ปลอดภยั ประหยดั เวลา ตลอดจนช่วยลดจานวนมด
แดงเดินลงมาตามพ้นื ดินไดอ้ ีกดว้ ย ถือเป็ นการช่วยลดปัญหาการรบกวนูเู้ ล้ียงมดแดงจากการรุมกดั
ของมดแดง

การดาเนินการทาไดโ้ ดยการใชเ้ ชือกท่เี หนียวเช่น เชือกไนร่อนูกู โยงหรือไมไ้ ูย่ าวๆพาด
ระหว่างตน้ ที่อยตู่ ิดกนั โดยใหเ้ ช่ือมตอ่ ระหว่างกลางเรือนยอด เนน้ บริเวณก่ิงที่มีรงั หรือมีมดแดงเดิน
จานวนมากเป็ นหลกั ควรให้เชือกหรือไมไ้ ูอ่ ยสู่ ูงจากพน้ื 1.5- 2 เมตรข้ึนไป ควรเช่ือมโยงใหเ้ ป็นตา
ข่ายหรือเป็ นกลุ่มในแตล่ ะครอบครวั ควรขงึ เชือกใหต้ รึงระหวา่ งตน้ จานวนตน้ ไมท้ ีเ่ ช่ือมโยงข้นึ อยู่
กับจานวนตน้ ไม้ที่มดแดงครอบครองในครอบครัวน้ันหรือจานวนตน้ ไมท้ ี่ไม่มีมดแดงอาศยั ท่ี
ตอ้ งการเช่ือมโยง อาจเป็ น 1-5 ตน้ ข้ึนอยกู่ บั ขนาดของครอบครัว แต่ไม่ควรเช่ือมโยงระหวา่ งตน้ ที่
อยหู่ ่างกนั มากๆ ควรเนน้ ตน้ ไมท้ ี่อยใู่ กลก้ นั เป็ นหลกั

14

การเช่ือมโยงระหว่างต้น มดแดงเดินไป-มาระหว่างต้น

การใช้ไม้พาดระหว่างต้น

8. การดแู ลครอบครัวก่อนถึงฤดวู างไข่

ข้นั ตอนน้ีถือว่ามีความสาคญั มากอีกข้นั ตอนหน่ึง เพราะเป็ นข้นั ตอนเตรียมความพร้อมใน
การทาใหม้ ดแดงสรา้ งรังจานวนมาก เพอ่ื รองรับการเก็บไข่ในช่วงฤดูวางไข่ ดงั น้ัน ช่วงน้ีแม่มดจะ
ูลิตมดงานจานวนมากต้งั แต่ช่วงเดือนตุลาคมเป็ นตน้ ไป เพื่อเตรียมไวใ้ นการสร้างรังจานวนมาก
สาหรับเก็บไข่มดแดงในช่วงเดือนธันวาคมถึงเมษายน ถา้ ครอบครัวมีประชากรมดแดงน้อย น่ัน
หมายถึง มดแดงจะสรา้ งรงั ไดน้ อ้ ยตามไปดว้ ยนน่ั เอง

การดูแลครอบครัวมดแดงให้มีความพร้อมสาหรับฤดูวางไข่ประกอบดว้ ย 2 ประการคือ
สภาพตน้ ไมแ้ ละจานวนประชากรมดแดงให้มีความเหมาะสมและมีความพร้อมแก่การสร้างรัง
จานวนมาก การดาเนินการได้แก่ สารวจศตั รูของมดแดงตลอดระยะเวลาช่วงน้ี พร้อมกาจดั
โดยเฉพาะมดชนิดอื่นๆที่เขา้ มาอาศยั ตามลาตน้ ดว้ ยการทาลายแหล่งทอ่ี ยอู่ าศยั หรือรังมดน้ันๆ เช่น
ตดั แต่งกิ่งท่แี หง้ และกาจดั เศษไมต้ ามโคนตน้ ใหห้ มดไป การทาลายทางเดินดินของปลวกตามลาตน้
โดยเฉพาะปลายฝนตน้ หนาว เพราะจะเป็ นแหล่งอาศยั ของมดหลายชนิดหลงั จากปลวกไม่ไดอ้ าศยั
อยู่ คอยหมน่ั ตดั แต่งก่ิงทช่ี นกนั ระหวา่ งตน้ ใหห้ ่างกนั ประมาณ 0.5-1 เมตร เพ่ือใหเ้ รือนยอดทุกดา้ น
ถูกแสง ช่วงน้ีมดแดงจะสร้างรังบริเวณรอบนอกของเรือนยอด ถา้ มีพ้ืนที่รอบเรือนยอดไดร้ ับแสง

15

ท้งั หมด โอกาสท่ีมดแดงจะสร้างรังก็มีมากตามไปด้วย นอกจากน้ียงั เป็ นการช่วยแยกต้นท่ีต่าง
ครอบครวั กนั ไม่ใหก้ ่ิงชนกนั เพราะมดแดงอาจเดินมากดั กนั มีูลทาใหค้ รอบครัวมดแดงทอี่ ่อนแอ
กวา่ ตอ้ งล่มสลายไดถ้ า้ ถูกบุกรุกจากครอบครวั ที่เขม้ แขง็ กวา่ ได้

นอกจากน้ี ควรมีการตดั แต่งกิ่งด้านในเรือนยอดที่แน่นทึบมากเกินไป แต่ตอ้ งไม่ถึงกบั
โปร่งหรือโล่งหรือใบอยหู่ ่างกนั ไม่ติดต่อเน่ืองกนั เป็ นพมุ่ ตอ้ งมีการรดน้าหรือใส่ป๋ ุยบารุงตน้ บา้ ง
เพอื่ ทาใหต้ น้ ไมม้ ีความสมบูรณ์ตลอดเวลาและท่ีสาคญั ช่วงน้ีตน้ ไมค้ วรแตกใบอ่อน เพราะมดแดง
ชอบสร้างรังด้วยใบอ่อนมากกว่าใบแก่ เน่ืองจากง่ายแก่การดึงใบมาสานต่อเช่ือมโยงติดกัน
ตลอดจนควรมีการกาจดั วชั พชื รอบตน้ บา้ ง อยา่ ใหร้ กมากเกินไป

ต้นไม้อยู่ในสภาพสมบูรณ์ แตกใบใหม่ บารุงต้นไม้ให้สมบูรณ์

ตดั แต่งกงิ่ ทต่ี าย ให้อาหารอย่างเพียงพอ
16

9. การเกบ็ ไข่มดแดง

ข้นั ตอนน้ีเป็ นอีกข้นั ตอนหน่ึงท่ีููเ้ ล้ียงตอ้ งมีความรู้และเขา้ ใจเกี่ยวกับมดแดงเป็ นอยา่ งดี
การเกบ็ ไข่มดแดงจะเริ่มต้งั แต่เดือนมกราคมถึงเมษายนของทุกปี เทา่ น้นั หลกั การเก็บคือ จะตอ้ งเก็บ
ให้ไดู้ ลูลิตไข่มดแดง (ตวั หนอน ดักแด้ แม่เป้ง) ต่อรังมากท่ีสุด โดยต้องไม่เก็บมดราชินีและ
หลีกเลี่ยงการฆ่ามดงานหรือทาให้ มดงานตายจานวนมาก รวมถึงการทาให้รังเสียหายน้อยที่สุด
ส่วนมากจะใชส้ วงิ หรือตะกร้าในการเก็บูลูลิต รงั ทเ่ี กบ็ ควรเป็ นรงั ขนาดใหญ่ ส่วนรงั ขนาดเล็กจะ
ไม่ค่อยมีไข่มดแดง เพราะส่วนมากเป็ นท่ีอาศยั ของมดงาน ลกั ษณะรังที่เก็บไข่มดแดงจะสงั เกตได้
จากใบที่สร้างรังเร่ิมแห้งบางส่วนและรังจะโนม้ ลง เน่ืองจากมีน้าหนักมากจากไข่มดแดงน่ันเอง
อุปกรณ์หลกั ๆท่ีใชใ้ นการเก็บไข่มดแดงไดแ้ ก่ ไม้ไู่ สวิง ถงั พลาสติกใส่น้า แป้งมัน ูา้ ขาวบาง
ถุงพลาสตกิ ตะกร้าพลาสตกิ มีด เป็นตน้

โดยทว่ั ไป การเก็บไข่มดแดงจะใชไ้ มไ้ ู่ยาว 4-5 เมตร ตดั ปลายให้แหลมเพ่ือสะดวกหรือ
ง่ายต่อการแทงเขา้ ไปในรัง ููกสวิงห้อยติดไม้ไู่ห่างจากปลายไมไ้ ูเ่ ขา้ มา 30 เซนติเมตร ตวั สวิง
ห้อยลงห่างจากไมไ้ ู่ 50-80 ซม. การแหยร่ ังมดแดงจะทาโดยเอาปลายไมแ้ ทงเขา้ ไปในรังมดแดง
และพยายามใหส้ วิงอยใู่ ตร้ ังให้มากท่ีสุด เพอื่ ให้ไขม่ ดแดงตกลงสวงิ เท่าน้ัน จากน้ันทาการเคาะไม้
ไู่ให้สนั่ หรือเขยา่ แต่อยา่ แรงมากจนทาให้รังแตกกระจายหรือเสียหายมาก ควรใหร้ ูปทรงของรัง
ยงั คงอยู่ในสภาพเดิมมากท่ีสุด ดังน้ัน จึงไม่ควรตีหรือทาให้รังแตกกระจาย เพราะจะยากแก่การ
ซ่อมแซมของมดแดง เป็ นสาเหตุทาให้มดแดงอาจยา้ ยไปสร้างรังใหม่หรือตน้ ใหม่ ซ่ึงจะไดร้ ังท่ีมี
ขนาดเล็ก เพราะวา่ ช่วงน้ีใบไมจ้ ะแก่ไม่เหมาะแก่การสร้างรังขนาดใหญ่ รังขนาดเลก็ แมจ้ ะมีไข่มด
แดง แต่จะแหยไ่ ดย้ ากและไม่สะดวก ไข่มดแดงจะตกลงในสวงิ อาจมีบางส่วนคา้ งตามใบหรือตกลง
มาตามพ้ืนดิน ซ่ึงมดแดงจะช่วยกันขนกลับไปเก็บไวใ้ นรังเดิม เม่ือเก็บไข่มดแดงได้ปริมาณท่ี
เพียงพอแล้ว จากน้ันจะตอ้ งรีบแยกไข่มดแดง (ตวั หนอนและดักแด)้ ออกจากมดงานและแม่เป้ง
ทนั ที โดยใส่ในถงั น้าแลว้ ใชู้ า้ ขาวบางหมุน เพอ่ื ให้มดงานและแม่เป้งติดกบั ูา้ ขาวบาง ส่วนไข่มด
แดงจะจมอยกู่ น้ ถงั เนื่องจากไข่มดแดงจะหนกั กวา่ วธิ ีการน้ีจะทาใหม้ ดงานและแม่เป้งตายนอ้ ยมาก
แตต่ อ้ งรีบดาเนินการ เพราะถา้ ชา้ มดเหล่าน้ีอาจตายได้ ประสิทธิภาพการเกบ็ ไข่มดแดงจะข้ึนอยกู่ บั
ประสบการณ์และความชานาญของููเ้ ก็บไข่มดแดงเป็ นสาคญั การเก็บไข่มดแดงที่ดี ควรเก็บตอน
เชา้ ตรู่หรือก่อน 10 โมงเชา้ ซ่ึงเป็ นช่วงท่ีแดดยงั อ่อนเพราะมดแดงจะไม่ดุหรือยงั ไม่ต่ืนตวั มากนัก
แต่ถา้ แดดแรงแล้วมดแดงจะดุหรือตื่นตวั มาก น่ันคือ มดแดงจะกดั หรือเขา้ รุมทาร้ายทนั ทีเมื่อเขา้
ใกลอ้ ยตู่ ลอดเวลา ทาใหเ้ ป็ นอุปสรรคและยากแก่การเก็บไข่มดแดง การแหยไ่ ขม่ ดแดงควรแหยเ่ ป็ น
ครอบครัว (ถา้ รู้) เพราะถา้ ขา้ มครอบครัวมดแดงจะกดั กนั ไดจ้ ากมดแดงที่ติดอยตู่ ามสวิง ทาใหเ้ กิด
การสูญเสียมดงานไปได้ ตรงจุดน้ีสาคญั มากที่ตอ้ งคานึงถึง ดังน้ันก่อนเก็บไข่มดแดงตอ้ งวาง
แูนการเก็บให้ชัดเจนว่าจะเก็บอาณาจกั รไหนบา้ ง ตน้ ไหนก่อนหลัง เพื่อไม่ให้มีการเก็บข้าม
ครอบครวั ไปมา ตอ้ งเกบ็ ทีละครอบครัวดีที่สุด ถา้ เร่ิมครอบครัวใหม่ตอ้ งทาใหม้ ดแดงท่ีติดตามไม้

17

การเตรียมไม้แหย่ไข่มดแดง การแหย่ไข่มดแดง
การสอดสวงิ ใต้รังมดแดง ไข่มดแดง

การแยกไข่มดแดงด้วยนา้ การแยกไข่มดแดงด้วยกระด้ง

ไข่มดแดงทแ่ี ยกได้
18

สอย โดยเฉพาะในสวงิ มีมดแดงให้น้อยที่สุดหรือไม่มี เมื่อแยกตวั หนอน ดกั แด้ และแม่เป้งไดแ้ ลว้
นาใส่ตะกร้าพลาสตกิ หรือถุงพลาสติก แต่ไม่ควรมากเกินไป เพราะไข่มดแดงจะทบั กนั แตกได้ ทา
ให้เกิดความเสียหาย รีบนากลบั ไปคดั เลือกอีกคร้ังอยา่ งรวดเร็ว เพราะจะยงั ทาให้มีความสดใหม่อยู่
ก่อนนาไปจาหน่าย

ปัจจุบนั มีการดดั แปลงการเก็บไข่มดแดงใหส้ ะดวกและกระทบต่อรังและมดงานน้อยลง
โดยใช้ท่อพีวีซีขนาดใหญ่ยาว 4-5 เมตร ตดั ปลายให้แหลมเพ่ือง่ายแก่การแทงเขา้ ไปในรัง ส่วน
ปลายดา้ นล่างใหส้ วมถุงพลาสติก เพื่อรองรบั ไข่มดแดงตกลงมาตามทอ่ ในแต่ละรงั ถือเป็ นการแยก
ไข่มดแดงออกจากมดงานและแม่เป้งไปในตวั เพราะไข่มดแดงจะหนกั จะตกลงมาตามท่อ เม่ือแทง
ท่อพีวีซีเขา้ ไปในรังแลว้ จากน้นั ทาการกระทุง้ เพื่อให้ไข่มดแดงตกลงมาตามท่อ วธิ ีน้ีเป็ นการช่วย
ปกป้องมดงานให้รอดชีวิตไดเ้ ป็ นอยา่ งดี วิธีการน้ีจะได้เฉพาะตวั หนอนกับดกั แด้เท่าน้ัน ส่วนแม่
เป้งจะไม่ไดห้ รือถา้ ไดก้ เ็ ป็นจานวนนอ้ ย

ข้อควรระวัง...

การเก็บไขม่ ดแดงจะตอ้ งระวงั อยู่ 2 ประการ คอื การแหยไ่ ข่มดแดงกบั การเกบ็ รกั ษาไขม่ ด
แดงใหค้ งสภาพสดและสะอาดมากทสี่ ุดและเสียหายนอ้ ยที่สุด การแหยไ่ ข่มดแดงสิ่งทต่ี อ้ งระวงั
ประกอบดว้ ย มดราชินี ตอ้ งไม่ถูกรบกวนหรือถกู เกบ็ มดงานตอ้ งตายนอ้ ยที่สุด รงั มดแดงแต่ละรงั
ถูกเสียหายนอ้ ยท่ีสุด และูเู้ กบ็ ไข่มดแดงตอ้ งปลอดภยั จากการเก็บไขม่ ดแดง ส่วนการเกบ็ รักษาไข่
มดแดงจะตอ้ งทาใหค้ งสภาพสด สะอาด และเสียหายนอ้ ยทีส่ ุด นนั่ คือ ูเู้ กบ็ ไขม่ ดแดงจะตอ้ ง
กระทาอยา่ งระมดั ระวงั ไม่รุนแรงระหวา่ งการเกบ็ และการแยกไขม่ ดแดง ไม่ควรใชน้ ้าสกปกหรือ
น้าทม่ี ีสารเคมีตกคา้ ง เช่น น้าในบ่อ เพราะอาจมีสารฆ่าแมลงเจอื ปนได้ เป็ นตน้

มดแดงตกค้างทใี่ บและตามพื้นดิน

19

ไม่ควรเกบ็ มากเกนิ ไป นา้ ทใ่ี ช้ ควรสะอาด

ควรแหย่ไข่มดแดง แยกแต่ละครอบครัว ไม่ควรตรี ังให้แตก

10. การดแู ลครอบครัวหลังเกบ็ ไข่มดแดง

ข้นั ตอนน้ีถือเป็ นข้นั ตอนสุดทา้ ยที่มีความสาคญั อีกเช่นกนั เพราะว่าครอบครวั มดแดงจะ
กลบั คืนสภาพปกตไิ ดเ้ ร็วหรือชา้ นน่ั เอง ซ่ึงจะมีูลต่อูลูลิตไขม่ ดแดงในปี ต่อไป โดยทว่ั ไป ูเู้ ก็บ
ไข่มดแดงจะเขา้ ใจวา่ หลงั เก็บไข่มดแดง (ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน) ไม่ตอ้ งทาอะไร ปล่อย
ทิ้งไวเ้ ช่นน้นั ใหเ้ ป็ นไปตามธรรมชาติ แต่ความเป็นจริงไม่เป็ นเช่นน้นั ถา้ ูเู้ ล้ียงมดแดงมีความเขา้ ใจ
เกี่ยวกบั ชีวติ มดแดงอยา่ งดีแลว้ จะรู้วา่ มดแดงจะเป็ นอยา่ งไรหลงั เกบ็ ไขม่ ดแดงแลว้ ปกติ ส่วนมาก
ครอบครัวมดแดงจะอ่อนแอหลงั รังถูกทาลายเป็ นจานวนมาก รวมถึงมดงานบางส่วนถูกเก็บหรือ
ตายไป เป็ นูลทาให้มีมดแดงน้อยลงท่ีกลบั ไปฟ้ื นฟูรังใหม่ อาจทาให้งา่ ยแก่การถูกโจมตขี องศตั รู
มดแดงเช่น มดชนิดอ่ืนหรือมดแดงท่ีมีครอบครัวเขม้ แข็งกว่าเขา้ มายึดครองได้ ตลอดจนช่วงน้ี
อาหารตามธรรมชาติของมดแดงมีน้อยมากอีกดว้ ย รวมถึงตน้ ไมจ้ ะโทรมลงจากอากาศที่ร้อยหรือ
ความแห้งแลง้ ดงั น้นั จะตอ้ งมีการดูแลและทาให้ครอบครัวเขม้ แขง็ เหมือนเดิมโดยเร็ว ถึงแมว้ า่ มด
งานที่เหลือจะช่วยกนั ซ่อมแซมรงั แลว้ กต็ าม แต่เนื่องจากฤดูน้ีเป็ นฤดูแลง้ ทาใหอ้ าหารตามธรรมชาติ
มีน้อยมาก ไม่เพยี งพอแก่ความตอ้ งของมดแดงในการฟ้ื นฟูครอบครัวให้กลบั มาเหมือนเดิมไดเ้ ร็ว
ดงั น้นั ช่วงน้ีจึงตอ้ งมีการใหอ้ าหาร น้า และน้าตาลอยา่ งเพยี งพอแก่มดแดงตลอดเวลา ทุกๆอาทิตย์
จะยงิ่ ดี ใหอ้ าหารให้สอดคลอ้ งกบั จานวนมดแดงท่ีอาศยั ตามตน้ ไมน้ ้นั ๆ น่นั คือมดแดงเดินตามตน้
มากหรือมีรงั มากก็ให้อาหารมาก แต่ถา้ มีมดแดงเดินตามลาตน้ นอ้ ยหรือมีรังขนาดเล็ก 1-3 รังจะให้

20

อาหารนอ้ ย จะทาใหค้ รอบครวั เขม้ แขง็ เหมือนเดิมไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว สารวจและกาจดั ศตั รูมดแดงทนั ที
ที่พบดว้ ยการทาลายแหล่งอาศยั เช่น ตดั ก่ิงที่แหง้ ออกไปหรือกาจดั กิ่งทแ่ี หง้ ตามพ้ืนดิน เพราะมีมด
หลายชนิดชอบอาศยั ตามไมแ้ หง้

นอกจากน้ี ช่วงหลงั เก็บไข่มดแดงจะเป็นปลายฤดูร้อนตน้ ฤดูฝน ตน้ ไมส้ ่วนใหญ่จะโทรม
ลงได้ ถา้ ไม่มีการดูแลอยา่ งดี เน่ืองจากความร้อนและอากาศแหง้ แลง้ ดังน้ันจะตอ้ งดูแลตน้ ไม้ให้
สมบรู ณ์ โดยมีการตดั แตง่ กิ่งและรดน้า พรวนดิน และใส่ป๋ ยุ พยายามทาใหต้ น้ ไมแ้ ตกใบใหม่ไดย้ ง่ิ ดี
เพราะจะทาใหส้ ุขภาพตน้ แขง็ แรงข้นึ

ปัญหาการเลยี้ งมดแดง

จากประสบการณ์ท่ีพบเห็นในการวจิ ยั เรื่อง การเล้ียงมดแดง พบวา่ ปัญหาท่ีสาคญั ท่ีสุดของ
การเล้ียงมดแดงคือ การยา้ ยตน้ หรือท้ิงตน้ ของมดแดง ในแต่ละปี ทุกครอบครวั ของมดแดงจะมีการ
ยา้ ยตน้ หรือท้ิงตน้ อยตู่ ลอดเวลา ท้งั ครอบครัวมดแดงท่ีเขม้ แขง็ และอ่อนแอ ซ่ึงจะมีูลกระทบต่อ
ูลูลิตไข่มดแดงในปี ตอ่ ไปได้

สาหรบั ชาวบา้ นน้นั พบวา่ ชาวบา้ นไม่มีความรู้ทแี่ ทจ้ ริงเก่ียวกบั มดแดง ทาใหไ้ ม่สนใจที่จะ
เล้ียงอยา่ งจริงจงั และมีความเช่ือวา่ มดแดงมีในธรรมชาติ ไม่ตอ้ งเล้ียงหรือดูแลก็ได้ หรือถา้ เล้ียงมด
แดงจะดูแลแตม่ ดแดงอยา่ งเดียว ไม่ไดด้ ูแลตน้ ไมท้ ี่มดแดงอาศยั ทาใหไ้ ม่ประสบความสาเร็จในการ
เล้ียงมดแดงระยะยาว

สรุป

จะเห็นได้ว่า การเล้ียงมดแดงจะมีปัจจยั ท่ีสาคัญ 4 ปัจจัยได้แก่ สภาพพ้ืนท่ี ต้นไม้ท่ี
เหมาะสม ประชากรมดแดง และอาหาร ปัจจยั เหล่าน้ีจะตอ้ งสอดคลอ้ งกบั ชีวติ ของมดแดง เพราะ
เป้าหมายสูงสุดของการเล้ียงมดแดงคอื การไดู้ ลูลิตไขม่ ดแดงตอ่ รงั เพม่ิ มากข้ึนต่อเนื่องทกุ ปี และ
อาณาจกั รมดแดงยงั คงเขม้ แขง็ เหมือนเดิม ดงั ภาพขา้ งล่าง

ข้อเสนอแนะ

1. การเล้ียงมดแดงให้ไดร้ ายไดจ้ านวนมากหรือสามารถเป็ นรายได้หลกั น้ัน ควรเล้ียงมด
แดงบนตน้ ไมู้ลเพราะจะไดร้ ายได้ 2 ทาง ูลท่ีตามมาคือ มดแดงจะช่วยกาจดั ศตั รูพืชไดอ้ ีกดว้ ย
ช่วยลดการใชส้ ารเคมีและยงั เป็นการลดตน้ ทุนการูลิตอีกดว้ ย โดยเฉพาะการทาเกษตรอินทรียค์ วร
ใชม้ ดแดงเป็นอยา่ งยงิ่

2. การปลูกูกั หวานป่ าควบคู่กับการเล้ียงมดแดง เน่ืองจาก ูกั หวานป่ าจะนิยมนามา
ทาอาหารร่วมกบั ไขม่ ดแดง มีราคาค่อนขา้ งแพงเช่นเดียวกบั ไขม่ ดแดง

21

สรุปเป็ นความสัมพันธ์ ดงั นี้ อายแุ ละความสมบูรณ์
ของแม่มด

การบารุง ดูแล และใส่ป๋ ยุ ต้นไม้ จานวนตวั มดแดง อาหาร

กาจัดศัตรูมด
แดง

รังขนาดใหญ่

ปริมาณไข่มดแดงเพ่มิ ขนึ้ ต่อรัง

รายได้เพิ่มมากขนึ้

“ขอใหป้ ระสบความสาเร็จในการเล้ยี งมดแดงทุกทา่ น”

รศ.ดร.เดชา วิวฒั น์วิทยา
พอ่ มดเมืองไทย

22