สรุปผลการเสวนาวิชาการเรื่องเครื่องจักรกลด้านป่าไม้กับการยกระดับการแข่งขันของอุตสาหกรรมไม้: โอกาสและความท้าทาย

เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2565 สมาคมธุรกิจไม้โตเร็ว ร่วมกับ ศูนย์วิจัยป่าไม้ คณะวนศาสตร์
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้จัดเสวนาวิชาการออนไลน์เรื่อง “เครื่องจักรกลด้านป่าไม้กับการยกระดับการ
แข่งขนั ของอตุ สาหกรรมไม้: โอกาสและความทา้ ทาย” โดยมีวิทยากรร่วมเวทเี สวนาจำนวน 5 ทา่ น ประกอบด้วย
ผศ.ดร.นพรัตน์ คัคคคุ ิวาระ อาจารป์ ระจำภาควิชาวิศวกรรมป่าไม้ คณะวนศาสตร์ คุณคมณ์ จำปาวลั ย์ หัวหน้าฝ่าย
จัดการผลผลิตและอุตสาหกรรมไม้ องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ภาคเหนือบน คุณวัฒนพงศ์ ทองสร้อย ตัวแทนจาก
สมาคมการค้าชีวมวลไทย คุณประจักษ์ รื่นฤทธิ์ รองผู้อำนวยการและหัวหน้าฝ่ายปฏิบัติการภาคสนาม บริษัท
SilviCarbon Agroforestry Sole Ltd. และคุณมนตรี นุชอนงค์ ผู้อำนวยการส่วนอนุญาตอุตสาหกรรมไม้ กรมป่า
ไม้ โดยมีนายณัฐวัฒน์ คลังทรัพย์ ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยป่าไม้ เป็นผู้ดำเนินรายการ การเสวนาครั้งนี้มีผู้เข้าร่วม
เสวนาในห้องประชุมออนไลน์จำนวน 52 คน และรับชมผ่าน facebook live ของศูนย์วิจัยป่าไม้ ประมาณ 474
ครง้ั ผลการเสวนาสรุปไดด้ งั น้ี

ผศ.ดร.นพรัตน์ คัคคุริวาระ ได้กล่าวถึงวิวัฒนาการของเครื่องจักรกลทางป่าไม้ที่มีมากว่า 70 ปี โดย
ประเทศในแถบสแกนดิเนเวียมีการทำไม้ครบวงจร คือ 1) การปลูก (Regeneration) ใช้เครื่องขุดตอ เครื่องเตรียม
พน้ื ทแี่ ละเครื่องปลูก 2) การจัดการพน้ื ทปี่ ลูก (Land management) ใชเ้ ครอื่ งลดิ กิ่งและเครื่องกำจัดวัชพชื 3) การ
ตัดสางขยายระยะ (Thinning) ใช้เครื่องตัดไม้ 4) การตัดฟันและนำไปใช้ประโยชน์ (Final felling) ใช้เครื่องตัดไม้
ชักลาก/ลำเลยี งและเครือ่ งเกยี่ วกับพลังงานชวี มวล การทำไม้ แบง่ ตามการใชง้ านเป็น ไมท้ ่อน/ไมแ้ ปรรูป มรี ะบบทำ
ไม้ยาว ใช้เครื่องล้มไม้แบบเลื่อยวงเดือน (feller buncher) เครื่องลากไม้ (skidder) เครื่องลิดกิ่งและเครื่องทอนไม้
ตามลำดบั ข้อดีคอื กำลังผลติ สูง เหมาะกับระบบการตัดหมด (Clear cut) เครอ่ื งจกั รทำหนา้ ท่แี ต่ละอย่าง รวมเศษ
ไม้ได้ง่าย ข้อเสีย หากมีเครื่องชำรุดระบบจะหยุด(ต้องมีเครื่องสำรอง/ช่างในพื้นท่ี) ใช้พื้นที่หมอนไม้ขนาดใหญ่
กระทบต่อสิ่งแวดล้อม และระบบทำไม้สั้น ใช้รถตัดไม้ที่ลิดกิ่ง/ตัดทอน/รวมกองได้ เครื่องลำเลียงไม้ รถบรรทุก
ตามลำดับ สำหรบั พลงั งานชวี มวล ใช้เครื่องตดั ไม/้ ลดิ ก่ิง/รวมกอง เครือ่ งขดุ ตอ เครอ่ื งบบี อัดเศษไม้ เคร่ืองทำชิ้นไม้
สบั (Chipper) ในไมโ้ ตเร็วใช้แทร็กเตอร์หรือรถบรรทุกลากเครื่องตดั ไมท้ ่ีมีเคร่ืองทำชน้ิ ไม้สับในตัว (ควรผลักดันให้มี
ในไทย) นอกจากน้ี ปัจจุบันยังมีเครื่องจักรกลไร้คนขับบังคับเครื่องจากระยะไกลได้เหมือนหุ่นยนต์ และระบบ AI
ตา่ ง ๆ

คุณคมณ์ จำปาวัลย์ ได้กล่าวถึงกิจกรรมของ ออป. ในการใช้เครื่องจักรกลด้านป่าไม้ ประกอบด้วย การ
จดั เตรยี มพื้นท่ีเพาะและกล้าไม้ ได้แก่ การไถ การพรวน การยกรอ่ งแปลง การหว่านเมลด็ การกลบเมลด็ การรดน้ำ
และการติดตั้งระบบน้ำ ขุดเหง้าสัก การเตรียมพื้นที่ปลูกและการดูแล ได้แก่ การใช้รถแบคโฮเตรียมพื้นที่ปลูก(ที่
ลาดชนั ) การกำจัดวัชพืช การทำไม้ การทำทางตรวจการ การทำไมโ้ ดยใชเ้ ครือ่ งตดั ไมข้ องเอกชน(ไม่ได้ลงทุนเอง) ยงั
ใช้ช้างชักลากไม้ Skidder ลากไม้ รถบรรทุกติดดัมพ์/รถยนต์จอหนังขนไม้ จัดกองโดยใช้แทรกเตอร์ติดเหล็กโค้ง
พร้อมเขี้ยวหนา ขนส่งด้วยรถบรรทุกติดเครน/6ล้อ/แทรกเตอร์ สำหรับในส่วนเครื่องจักรกลในอุตสาหกรรมไม้
แบ่งเป็น แผนกหมอนไม้ ใช้รถคีบไม้ หมายวัดตัดทอนในโรงงาน แผนกแปรรูปไม้ ใช้เครื่องเลือ่ ยสายพาน แบ่งเป็น
แนวนอน, แนวนอนแบบกึ่งอัตโนมัติ, แนวนอนแบอัตโนมัติ, แนวตั้ง (ถ้าเสียต้องนำเข้าอุปกรณ์จากไต้หวัน ยังขาด
คนซ่อมดูแลในไทย) มูลค่าการแปรรูปยังไม่สูงมาก อัดน้ำยา ใช้เครื่องอัดน้ำยาไม้เพื่อรักษาเนื้อไม้เพื่อการส่งออก
อบไม้ ใช้ Kiln dryer และเตาอบไฟฟ้า (ประสิทธิภาพสูงแต่เสียง่าย) แผนกผลิตไม้ ใช้เทคโนโลยี Finger joint

laminated นำเศษไม้มาทำไม้ประสาน ใช้เครื่องตีฟัน เครื่องต่อเส้น เครื่องทากาว เครื่องอัดเส้น แผนกผลิต
เฟอรน์ เิ จอร์ ทำให้บรษิ ัทเอกชนเพือ่ ส่งออก ใชเ้ ครื่องจกั รหลากหลายรว่ มกบั การอบรมบุคลากรดา้ นศาสตร์และศิลป์
เชน่ เครือ่ ง CNC ที่เป็นเครอ่ื งออกแบบลวดลายบนเฟอรน์ เิ จอร์

คุณวัฒนพงศ์ ทองสร้อย ได้กล่าวถึงภาพรวมสถานการณ์พลังงานชีวภาพ และมาตรการต่าง ๆ
ที่ออกมาเพื่อลด Global warming and climate change เช่น Carbon ในอนาคตสินค้าที่ส่งออกจะบอกว่าลด
CO2 เท่าไหร่ สำหรบั ตลาด Bioenergy ประเทศไทย แบง่ เปน็ ตลาดไฟฟ้า (power market) และตลาดความร้อน
(heat market) ในอีก 15 ปีนับจากนี้ (ค.ศ.2037) พลังงานแสงอาทิตย์ (solar) มีแนวโน้มโตขึ้น 500%
และพลังงานชีวมวล (Biomass) โตขึ้น 100% ในส่วนตลาดความร้อนไม่ค่อยพูดกันถึงในสื่อมากนัก
แต่มีขนาดตลาดใหญ่ เช่น โรงรีดผ้า โรงอบแห้งต่างๆ เช่น ข้าวโพด มันสำปะหลัง การส่งเสริมปลูกไม้พลังงาน
จะช่วยใหเ้ กดิ การกระจายรายได้ การลด CO2 และสรา้ ง GDP ทางเศรษฐกจิ สำหรบั ในส่วนของกลุ่ม LAVO group
ดำเนนิ ธรุ กจิ เพาะกล้าไม้ ปลูกสวนไมพ้ ลังงานจนถึงการแปรรปู เปน็ เช้ือเพลิงชวี มวลจำหน่ายแก่โรงไฟฟา้ และโรงงาน
อตุ สาหกรรม โดยทางกลุ่มมกี ารวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีสนับสนนุ ห่วงโซอ่ ุปทานอกี ดว้ ย สำหรับขอ้ จำกัดในการใช้
เคร่ืองจักรกลปา่ ไม้ทเี่ ก่ียวข้องกับไม้พลงั งานได้แก่ การเก็บเกี่ยวซึ่งต้องใช้เล่ือยบารส์ ้ันไม่เกนิ 12 น้ิว กำลังไมเ่ กิน 1
แรงม้า (ไมต่ อ้ งขนึ้ ทะเบียนตาม พรบ.เลอื่ ยโซ่ยนต)์ แตป่ ระสทิ ธภิ าพเลอื่ ยขนาดเลก็ ไมค่ ่อยดี เสยี บอ่ ย และต้นทุนสูง
ซึ่งทางสมาคมฯ ทราบว่ารัฐบาลอยู่ระหว่างการยกเลิก พรบ.เลื่อยโซ่ยนต์ ก็จะเป็นการสนับสนุนการปลูกไม้
เศรษฐกิจและทำให้ต้นทุนการเก็บเกี่ยวลดลง อีกประเด็นหนึ่งที่ทำให้การส่งออกไม้พลังงานของไทยสู่ต่างประเทศ
ไม่ได้ เชน่ เวยี ตนาม คือ การทโ่ี รงงานแปรรปู ไม้โดยใช้เครื่องจกั รกลของไทยสามารถแปรรปู ไม้ต้ังแต่พระอาทิตย์ข้ึน
จนถึงพระอาทิตย์ตก (12 ชม.) ส่งผลให้ค่าเสื่อมเครื่องจักร (มีผลต่อต้นทุนต่อหน่วย) ของไทยสูงกว่าประเทศคู่แข่ง
หนึ่งเท่าตัวเพราะในต่างประเทศโรงงานผลิต wood pellets สามารถผลิตได้ตลอด 24 ชั่วโมงซึ่งสอดคล้อง
กับอุตสาหกรรมพลังงานที่ต้องผลิตไฟฟ้าตลอด 24 ชั่วโมง ทางสมาคมฯ จึงอยากขอความร่วมมือให้หน่วยงานท่ี
เกย่ี วขอ้ งแก้ไขปรับปรุงกฎหมายทเี่ กี่ยวข้องให้ผู้ประกอบการสามารถแข่งขันส่งออกไมพ้ ลังงานไปประเทศญ่ีปุ่นและ
เกาหลใี ตม้ ากขนึ้

คุณประจักษ์ รื่นฤทธ์ิ ได้กล่างถึงการได้ไปดูงานในกลุม่ บริษทั ใหญ่ในต่างประเทศในกลุ่มไม้ยูคาลปิ ตัสเพอื่
นำมาใชใ้ นไทย ไดแ้ ก่ การเพม่ิ ผลผลติ ตน้ ทุนการผลติ ทีแ่ ข่งขนั ได้ ราคาสนิ คา้ จากไม้กับคู่แขง่ ทว่ั โลก การขาดแคลน
แรงงาน กฎหมายด้านการจัดการสวนป่ายั่งยืน หรือ FSC ความปลอดภัยในการทำงาน และเทคโนโลยีต่าง ๆ
(Timberter, Hogloft, Drone, GIS) การผลิตกล้าไม้ในระดับอุตสาหกรรม ใช้เครื่องจักรในการใส่วัสดุเพาะชำใน
การปลูกเพือ่ ความสม่ำเสมอในการใสป่ ุ๋ย รดน้ำ ความหนาแน่นของกล้าไม้ เปน็ ต้น สวนไม้อุตสาหกรรม เพิม่ ผลผลิต
โดยให้ความสำคญั กับการปลูกโดยใช้เคร่ืองระเบิดดินดานข้างล่าง การทง้ิ ชีวมวล (Biomass) ไว้เพอื่ บำรุงดิน เคร่ือง
ฉีดยาที่ให้แตะแค่ปลายยอดหญ้า (ไม่เปลืองเหมือนพ่นสเปรย์) การหาวิธีกันไฟตามสวนแต่ละแห่ง การตัดและการ
ขนส่งไม้ ควรพฒั นากฎหมายเลอ่ื ยโซย่ นต์ให้สู้ต่างประเทศได้ การใชเ้ ครือ่ งปอกเปลือกทิ้งชวี มวลไว้สะดวกกว่าปอกที่
โรงงาน(ยอด กิ่ง ใบ เปลือก มีธาตุอาหารมาก) การประเมิณผลผลิต ใช้ Vertex IV วัดอัตโนมัติ 2 ครั้งและหา
คา่ เฉลย่ี จากนนั้ นำขอ้ มลู ไปลงโปรแกรมคำนวณปริมาตรไม้ เม่ือขายไม้จะใชแ้ อปพลเิ คช่นั วัดไมแ้ ละนับจำนวนไม้ท่ี
ขึ้นรถแล้วช่วยตรวจสอบ การใช้โปรแกรมทำสวนคำนวณรอบตัดฟันและความคุ้มค่า ทั้งนี้คณะวนศาสตร์ควรให้
ความสำคัญกับผู้เชี่ยวชาญ เช่น การใช้โดรนมองแผนที่ภาคสนามในพื้นที่กว้าง (ทุกสิ่งต้องดูต้นทุนในการนำมาใช้)
อยากให้มีการร่วมมือระหวา่ งบริษทั ขนาดใหญ่ เกษตรกรและภาครัฐอยา่ งตอ่ เนอ่ื งเพ่ือแข่งขันในตลาดโลก

คุณมนตรี นุชอนงค์ ได้กล่าวถึงนิยามเกี่ยวกับโรงงานในระเบียบของกรมป่าไม้ปี พ.ศ. 2541 สรุปได้ว่า
โรงงาน หมายถึง ลักษณะการแปรรูปที่มีอาณาเขต มีการทำต่อเนื่องถาวร และการแปรรูป หมายถึง การแปรรูป
ช่ัวคราว ถ้าทำในพ้ืนท่ีดินกรรมสิทธิ์ มีเอกสารสิทธิ์ ก็จะเข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 50 กิจการท่ีต้องขอรับอนุญาต

ตามพ.ร.บ.ป่าไม้ มาตรา 48 ภายในเขตควบคมุ การแปรรปู ไม้ ห้ามมิใหผ้ ูใ้ ดแปรรปู ไม้ ตง้ั โรงงานแปรรูปไม้ ต้ังโรงค้า
ไม้แปรรูป เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากพนักงานเจ้าหน้าที่ การแปรรูปไม้ แบ่งเป็น 2 ประเภท คือ การแปรรูปไม้
ชั่วคราวเพือ่ การค้าโดยใชเ้ ครื่องจักร การแปรรูปไม้ชั่วคราวมิใช่เพือ่ การค้าโดยใชเ้ คร่ืองจักร การตั้งโรงงานแปรรปู
ไม้ (2 ประเภท 6 กจิ การ) โดยใช้เคร่ืองจกั ร โรงเลือ่ ยจกั ร เคร่อื งจักรอตุ สาหกรรมต่อเนื่อง แปรรปู ไม้ยางพารา หรือ
ไม้ 13 ชนิดตามมติคณะรฐั มนตรีเมื่อวนั ที่ 25 มกราคม 2537 เคร่อื งจกั รเพื่อประดิษฐกรรม (แปรรูปจำหน่ายไม่ได้)
โดยใชแ้ รงคน โรงเล่ือยมอื ใชแ้ รงคนเพือ่ ประดิษฐกรรม การต้งั โรงค้าไมแ้ ปรรปู การมีไม้แปรรปู หรือครอบครองไม้
แปรรปู ทั้งนสี้ รปุ ประเภทกจิ การอุตสาหกรรมไม้ ประกอบดว้ ย ทำการแปรรูปไม้ ตัง้ โรงงานแปรรปู ไม้ ตั้งโรงงานค้า
ไม้แปรรูป และค้าหรือมีไว้ใรครอบครองเพื่อการค้าซึ่งสิ่งประดิษฐ์เครือ่ งใช้หรือส่ิงอื่นใดบรรดาที่ทำด้วยไม้หวงห้าม
การเก็บค่าธรรมเนียมเครื่องจักรจะเก็บเครื่องจักรประเภททีท่ ำใหส้ ูญเสียเนือ้ ไม้ โดยหนังสอื สั่งการกรมป่าไม้ มีการ
ออกประกาศให้ออกหนังสือประทบั ตรากรมป่าไมไ้ ด้ ให้เจ้าของโรงงานกำกับไม้นำเคลือ่ นทไ่ี ด้ 7 วันและนำไม้ไปขาย
โรงค้าเพื่อใหม้ ีหลกั ฐานตรวจสอบย้อนกลับได้

สำหรบั โอกาสและความท้ายทายของเครื่องจักรกลปา่ ไม้
อ.นพรัตน์ฯ ได้กล่าวถึงปัญหา คือ การขาดแคลนแรงงาน งานมีความเสี่ยงและยากลำบาก สังคมสูงวัย ทำ
ให้มีแนวโน้มการนำเขา้ แรงงานต่างด้าวมากขึ้น แนวทางแก้ไข ได้แก่ การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและเครือ่ งกล แต่ก็
จะเจอปัญหาขาดทักษะการใช้เครื่องกล ขาดอะไหล่และช่างเทคนิค กฎหมายและระเบียบ เช่น การใช้ mobile
chipper อย่างเสรี ซงึ่ อาจมีแนวทางแก้ไขโดยประยุกตใ์ ช้รถแบคโฮทเี่ ปลี่ยนหวั ตามหน้าท่ีได้ เชน่ หัวปลกู คบี ไม้ ตัด
ไม้ พัฒนาทักษะคนขับเครื่องจักรกลปรับเปลี่ยนการรับรู้ว่าการตัดไม้ไม่ใช่การทำลายป่า และการส่งเสริมทาง
นโยบายของภาครัฐ
คุณคมณ์ฯ ได้กล่าวว่าอุตสาหกรรมในต่างประเทศรัฐลงทุนให้ขอแค่มีรายการสั่งซื้อ แต่ในไทยยังลงทุนเอง
ควรหาหน่วยงานทจี่ ะมาจดั การ และการทำใหส้ นิ คา้ เครือ่ งจกั รท่ีนำเขา้ มีมาตรฐาน ไดข้ องคณุ ภาพ
คุณวัฒนพงศ์ฯ เสนอว่าไทยต้องสร้างสมดุลทางธุรกิจและการควบคุม และเร่งกระบวนการยกเลิก พ.ร.บ.
เลื่อยโซย่ นต์ ใหใ้ ช้เครื่องล้มไม้และห่ันทอ่ นแปรรูปได้ การแปรรูปไมใ้ นเวลากลางคืนเพ่ือแข่งขันการส่งออก และการ
ปรบั งานวิจยั ใหเ้ ข้ากับไทย เชน่ กฎหมายการปรบั แต่งเครือ่ งจักร รวมถงึ การมีสว่ นรว่ มและรับฟงั เกษตรกร
คุณประจักษ์ฯ เสนอว่า ควรใหม้ กี ารร่วมมอื ของผมู้ สี ว่ นได้ส่วนเสยี เพอื่ แก้ปญั หาการออกกฎหมายจากส่วน
ของผู้ที่ไม่ได้อยู่ในธุระกิจโดยตรง ทำให้การบังคับใช้ไม่สอดคล้องและไม่สามารถแข่งขันกับประเทศอื่นๆ ได้ใน
ตลาดโลก
คุณมนตรีฯ กล่าวว่า กรมป่าไม้มีบทบาทในการกำกับและสนับสนุน มีพื้นท่ีรับความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้
สว่ นเสียและนำเสนอให้ผบู้ ริหารปรับปรุงต่อไป
จากเวทเี สวนา เหน็ ไดว้ า่ เครอ่ื งจักรกลป่าไม้มีความสำคัญในงานสวนป่าไม่วา่ จะช่วยลดการใชแ้ รงงาน
ที่เริ่มขาดแคลนมากขึ้น ลดต้นทุนการผลิต ลดการสูญเสียไม้และเพิ่มคุณภาพไม้จากกระบวนการทำไม้
โดยเฉพาะเครื่องจักรกลในประเทศแถบสแกนดินีเวียที่มีการพัฒนาไปอย่างมากเมื่อเทียบกับเครื่องจักรกลที่ใช้
ในงานสวนป่าของเมืองไทย ดงั นนั้ จึงมคี วามจำเปน็ ตอ้ งเร่งส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเพ่ือให้ได้เครื่องจักรกลที่
เหมาะสมกับงานสวนป่าเมืองไทย นอกจากนี้ ยังรวมถึงต้องพิจารณาปรับปรุงกฎหมายหรอื ระเบยี บต่างๆ ของ
หน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องที่ยังเป็นอุปสรรคพอสมควร เพื่อให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีด้าน
เครอ่ื งจกั รกลที่พัฒนาไปมากแลว้ อนั จะชว่ ยยกระดับอตุ สาหกรรมไม้ของไทยใหแ้ ข่งขันกับสากลไดด้ ียิง่ ขึน้ ต่อไป