THAI-history-m.3 rama4-5-6

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80% ภาพถา่ ยรชั กาลที่ 5 และบิสมาร์ก ทเี่ มอื ง (Hamburg) พ.ศ. 2440

E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8% ท่ีมา: https://www.silpa-
mag.com/history/article_57297
A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0
%B8%B1%E0%B8%A7#/media/%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%A5%E0%B9%8C:Jean-Leon_Gerome_001.JPG By MiSS PHIKUNTHONG SAIWAEO

จะสูต้ อ่ หรอื
พอ

แล้วปรบั ตวั ?

https://www.bloggang.com/m/viewdiary.php?id=kriechenbauer&month=11-2015&date=16&group=14&gblog=134

การสญู เสียเอกราชและการตกเปน็ อาณา
นิคมของชาตติ ะวันตกของประเทศเพือ่ น
บา้ น ทาให้สยามจะอยแู่ บบเดมิ ไมไ่ ดอ้ ีก
ตอ่ ไป
…กษตั รยิ ์และขนุ นางจะทาอย่างไร เมือ่
อานาจถูกท้าทายโดยชาติมหาอานาจ?

https://sasina1998.files.wordpress.com/2012/08/rs112_01.jpg

https://sasina1998.files.wordpress.com/2012/08/250px-thailandwithflags.gif

การศึกษาประวตั ศิ าสตร์ในยคุ น้เี ป็นยคุ ทีม่ ี
ความละเอียดอ่อนต่อความสัมพนั ธร์ ะหวา่ ง
ประเทศ จงศึกษาเพือ่ ...
“ร้ปู ระวตั ิศาสตร์ โดยกา้ วข้ามความเกลยี ดชงั
ประเทศอน่ื และเพื่อให้เกดิ การพฒั นาประเทศ
ของเราต่อไป”

• เหตุการณส์ าคญั ในสมยั
➢พ.ศ. 2394 โปรดเกล้าฯ ใหม้ พี ระราชพธิ ถี อื นา้ พระพพิ ฒั น์สตั ยาสาหรับพระราชวงศ์

เสนาบดี ทหารและพลเรอื นทงั้ หลายตา่ งดม่ื นา้ พระพิพฒั นส์ ัตยาทวั่ ทกุ คน พระองค์มไิ ด้
มีพระราชประสงคใ์ ห้ขา้ ราชบรพิ ารซอ่ื สตั ย์จงรักภกั ดตี ่อพระองค์ฝา่ ยเดยี ว แต่ทรง
พระราชดารวิ ่าจะตอ้ งทรงใหค้ ามนั่ สัญญาตอ่ ประชาชนของพระองคด์ ว้ ยพระองคจ์ งึ เปน็
กษัตรยิ ์พระองคแ์ รกทีเ่ สวยนา้ พระพิพฒั นส์ ัตยา
• พ.ศ. 2395 มเี หตกุ ารณส์ าคญั ดงั น้ี
➢โปรดเกล้าฯ ใหข้ ุนนางสวมเส้อื เวลาเข้าเฝ้า
➢รอ้ ยเอกอมิ เปญ์ เขา้ มาฝกึ ทหารแบบยโุ รป
➢คณะมชิ ชนั นารี สอนภาษาอังกฤษ ในพระบรมมหาราชวัง
➢ร้อยเอกโทมัส ยอรช์ นอ็ กซ์ เขา้ มาเปน็ ครูฝกึ ทหารวงั หน้า
➢คณะมชิ ชนั นารีอเมริกา เข้ามาสอนภาษา
➢กองทัพไทยไปตีเมอื งเชยี งตุง

• เหตกุ ารณส์ าคญั ในสมยั (ตอ่ )
➢พ.ศ. 2396 มเี หตกุ ารณส์ าคัญดงั นี้
➢โปรดเกล้าฯ ให้ใช้ “หมาย” แทนเงนิ ตรา
➢ไทยรบพมา่ ทีเ่ มืองเชยี งตงุ ( เปน็ สงครามคร้งั สดุ ท้ายระหว่าง ไทย -

พม่า )
➢พ.ศ. 2398 เซอร์ จอหน์ เบารงิ ขอเขา้ มาเจรญิ พระราชไมตรี ทา

สนธสิ ญั ญาใหมก่ บั องั กฤษ

สนธิสญั ญาเบาว์รง่ิ (Bowring Treaty) กบั การ
เปล่ียนแปลงทางด้านเศรษฐกจิ และสงั คมไทย

1. กอ่ นการทาสนธิสัญญาเบาว์ร่ิง
• การเตรยี มการดา้ นขนบธรรมเนยี มประเพณี : ยกเลกิ
ประเพณที ท่ี าให้ชาวตะวนั ตกดูถูกคนไทย ....
• นักเรยี นคิดว่าประเพณใี ดที่ทาให้ชาวตะวนั ตกดูถกู คนไทย?

https://www.khaosod.co.th/special-stories/news_870725

สนธสิ ญั ญาเบาวร์ ง่ิ (Bowring Treaty) กบั การ
เปล่ยี นแปลงทางด้านเศรษฐกิจและสงั คมไทย (ต่อ)

1. ก่อนการทาสนธสิ ญั ญาเบาว์รง่ิ (ตอ่ )
• การเตรียมการด้านเศรษฐกิจและการเมือง
❖ ร.4 ลดภาษปี ากเรอื “ภาษเี บิกร่อง” จากวาละ 1,700บ. เหลือ 1,000บ.
❖ใหข้ า้ วเป็นสนิ ค้าออกของไทยได้
❖ใหพ้ ่อค้าต่างชาตินาฝิน่ เข้ามาขายในไทยได้ (ขายให้กบั เจา้ ภาษีฝ่ินโดยตรง

เท่านนั้ )
❖ต่างชาติสามารถมาต้งั สถานกงสุลในไทยได้

สนธิสญั ญาเบาว์รงิ่ (Bowring Treaty) กบั การ
เปลยี่ นแปลงทางดา้ นเศรษฐกจิ และสงั คมไทย (ต่อ)

2. การดาเนนิ การทาสนธิสัญญาเบาวร์ ง่ิ
✓พ.ศ.2398 สมแดจ็ พระนางเจา้ วคิ ตอเรยี แหง่ องั กฤษ แตง่ ตงั้ เซอร์
จอหน์ เบาวร์ งิ่ + ร.4 แต่งตงั้ ผแู้ ทน 5 คน เปน็ ท่ปี รึกษาขอ้
สนธิสัญญา

ที่มา:
https://www.youtube.com/watch?v=hnOl3BhZMB0&ab_channel=%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%9
7%E0%B8%B8%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%81

สนธสิ ญั ญาเบาวร์ ง่ิ (Bowring Treaty) กับการ
เปลยี่ นแปลงทางด้านเศรษฐกิจและสงั คมไทย (ตอ่ )

3. สาระสาคญั ของสนธสิ ญั ญาเบาวร์ ง่ิ

oอังกฤษมีสิทธติ งั้ สถานกงสลุ ขนึ้ ในกรงุ เทพฯ+ไดส้ ิทธสิ ภาพนอกอาณา
เขต (Extraterritoriality) แกค่ นในบงั คบั อังกฤษ

oยกเลกิ ภาษีปากเรอื และภาษอี นื่ ๆทไี่ ทยเรยี กเกบ็ แต่ก็ใหเ้ กบ็ ภาษี
ศลุ กากรสนิ คา้ ขาเขา้ ในอตั รารอ้ ยละ 3 (ของราคาสนิ คา้ )แทน
oใหพ้ อ่ คา้ องั กฤษมีสทิ ธซิ อ้ื ขายโดยตรงกบั ราษฎรได้ โดยไมผ่ ่านพระ
คลังสนิ คา้

สนธสิ ัญญาเบาวร์ งิ่ (Bowring Treaty) กับการ
เปล่ยี นแปลงทางด้านเศรษฐกจิ และสงั คมไทย (ตอ่ )

3. สาระสาคญั ของสนธิสญั ญาเบาว์รง่ิ (ตอ่ )
oไทยสงวนสทิ ธิในการส่งข้าว ปลา เกลือ ออกนอกประเทศได้ใน
ยามท่ไี ทยขาดแคลน
oเมอ่ื พน้ กาหนด 10 ปแี ล้วสามารถแก้ไขสนธสิ ญั ญาฉบับนีไ้ ด้แต่
ท้ังสองฝา่ ยต้องเห็นชอบ + แจง้ ใหอ้ กี ฝา่ ยทราบล่วงหนา้ 1 ปี

เกลอื ในสมัยนนั้ มีอกี
ช่อื เรยี กวา่ อะไร และมี
ความสาคญั อยา่ งไร ?

https://www.silpa-mag.com/history/article_32676 http://sapaclip.com/ ความรู้/บ่อเกลอื น่าน/



สนธิสญั ญาเบาวร์ ง่ิ (Bowring Treaty) กับการ
เปลี่ยนแปลงทางดา้ นเศรษฐกจิ และสงั คมไทย (ต่อ)

3เส.ียสเปารรยีะบสาคญั ของสนธสิ ัญญาเบาวร์ ่งิ แสดงใหเ้ หน็ วา่ ฝา่ ยไทย
➢ดหไารทเือนยเกเนิ สิดกยี ปาอรญัาอนหะาาไจรใอนกธับไทิปคยไนตใยนทบางังกคาับรอศงั ากลฤใษหไแ้ ดกห้ ่อางั กกคฤนษเห+ล่าไนทั้นยไทมา่สผาดิ มารถ
➢คไลทังยสเสินยีคอา้ านาจอธิปไตยทางการคา้ ต้องยกเลิกการผูกขาดของพระ
➢ยกเลิกระบบการเกบ็ ภาษขี าเข้าไมเ่ กินรอ้ ยละ 3

http://www.thaigoodview.com/library/contest2553/type2/social03/28/03con01.htm

ผลดี ผลเสีย

1.ไทยรอดพ้นจากการบบี บงั คับขององั กฤษ+ไม่ 1. การล่มสลายของหตั ถกรรม

เสยี เลือดเนอ้ื พืน้ บา้ น

2. เปลย่ี นจากระบบผกู ขาดมาเปน็ การคา้ เสรี 2. การปรบั เปลยี่ นการแสวงหา
หลงั สนธสิ ญั ญาเพยี ง 1 ปี ทาใหม้ เี รอื ตา่ งชาติ ผลประโยชนข์ องชนชนั้ นา หรอื
เขา้ มาคา้ ขายเพม่ิ มากขน้ึ (จาก30ลาเปน็ กวา่ ผู้ปกครอง ( เพราะระบบพระ
200ลา ) คลังสนิ คา้ ถกู ยกเลิก)

3. การใชเ้ งินตรา+การคา้ ขยายตวั

4. การเพม่ิ บทบาททางเศรษฐกจิ ของชาวจนี ใน
ฐานะคนกลางตดิ ตอ่ กบั ตา่ งชาติ+ เป็นตวั เชอ่ื ม

ชาวนากบั ตลาดโลก

• เหตกุ ารณส์ าคญั ในสมยั (ต่อ)
➢พ.ศ. 2399 ทาสนธสิ ญั ญาการทูตกบั อเมริกาและฝรั่งเศส
➢พ.ศ. 2400 มเี หตุการณส์ าคญั ดัง่ น้ี
➢โปรดเกลา้ ฯ ใหส้ ง่ ทูตไปเจรญิ ทางพระราชไมตรกี ับประเทศองั กฤษ
➢โปรดเกล้าฯ ใหส้ ร้างเครือ่ งราชอสิ รยิ าภรณไ์ ทยขนึ้ เป็นครง้ั แรก เพ่อื พระราชทานแก่

พระบรมวงศานวุ งศแ์ ละข้าราชการเป็นบาเหน็จความดีความชอบ

➢เริ่มสร้างกาปนั่ เรอื กลไฟ

https://mgronline.com/onlinesection/detail/9620000087818

• เหตกุ ารณส์ าคญั ในสมยั (ต่อ)
➢พ.ศ. 2401 โปรดเกล้าฯ ใหต้ ง้ั โรงพมิ พห์ ลวงขึน้ ในวัง เรียกว่า "โรงราช

กจิ จานเุ บกษา" เพือ่ ออกราชกจิ จานเุ บกษาเสนอขา่ วราชการเป็นครงั้ แรก
➢พ.ศ. 2402 โปรดเกล้าฯ ใหส้ ร้างพระท่ีน่ังประพาสพิพธิ ภัณฑ์ และ

พระราชวงั นครครี ี
➢พ.ศ. 2403 โปรดเกลา้ ฯ ใหส้ รา้ งโรงกษาปณ์ขน้ึ ทหี่ น้าพระคลังมหาสมบตั ิ

ในพระบรมมหาราชวงั เพือ่ ผลติ เหรยี ญเงนิ ราคาต่าง ๆ เพอื่ ใช้เปน็ ส่ิง
แลกเปลี่ยนแทนเงนิ อยา่ งเกา่ คอื พดด้วง พระราชทานนามวา่ "โรงกษาปณ์
สิทธกิ าร“ นบั เป็นโรงกษาปณ์แห่งแรกในประเทศไทย

• เหตกุ ารณส์ าคญั ในสมยั (ตอ่ )
➢พ.ศ. 2404 มีเหตกุ ารณ์สาคัญดงั น้ี
➢โปรดเกล้าฯ ใหส้ ่งทูตไปเจริญทางพระราชไมตรกี บั ประเทศฝรัง่ เศส
➢มตี ารวจพระนครบาล
➢โปรดเกล้าฯ ให้ตดั ถนนและขุดคลองใหเ้ ป็นทางสญั จรอย่างใหม่ สาหรับชาว

ไทยและชาวตา่ งประเทศเหมอื นกบั ประเทศทเ่ี จริญแล้วทางยโุ รป เชน่ การ
สรา้ งถนนเจริญกรุงเป็นสายแรก ถนนบารงุ เมือง ถนนเฟื่องนคร และ ถนน
สีลม สว่ นคลองไดแ้ ก่ คลองผดงุ กรงุ เกษม คลองภาษเี จริญ คลองหัวลาโพง
คลองมหาสวสั ด์ิ และคลองดาเนินสะดวก เป็นตน้

• เหตกุ ารณส์ าคญั ในสมัย (ต่อ)

➢พ.ศ. 2405 นางแอนนา ลโี อโนเวนส์ เขา้ มารบั ราชการเป็นครูสอน
ภาษาองั กฤษในพระราชสานกั

➢พ.ศ. 2407 สรา้ งวดั ราชประดษิ ฐสถติ มหาสีมาราม
➢พ.ศ. 2408 พระบาทสมเดจ็ พระปน่ิ เกล้าเจา้ อยู่หัวเสดจ็ สวรรคต
➢พ.ศ. 2411 มเี หตกุ ารณส์ าคัญดังนี้
➢โปรดเกล้าฯ ใหต้ ง้ั กรมเรือกลไฟ
➢ทรงคานวณว่าจะเกดิ สรุ ิยปุ ราคาเตม็ ดวงทตี่ าบลหว้ากอ จังหวดั

ประจวบครี ขี ันธ์ ได้อยา่ งถูกตอ้ งแม่นยา
➢เสดจ็ สวรรคต พระชนมพรรษา 64 พรรษา
➢มีพระราชโอรส - พระราชธดิ ารวมทงั้ สน้ิ 84 พระองค์

สรุปดา้ นสงั คม ร.4

1. ยกเลกิ ประเพณีทที่ าให้ชาวตะวนั ตกดถู กู คนไทย
2. รเิ ร่มิ การใชร้ ะบบท่ีปรกึ ษาชาวตา่ งประเทศ (โดยเฉพาะด้านการต่อ

เรอื และการทหาร)
3. รเิ รมิ่ สง่ ขนุ นางไปศึกษาดูงาน ณ ตา่ งประเทศ (ผลิตเหรยี ญ

กษาปณ์ ติดตอ่ ทางการฑตู แบบสากล)
4. ใสช่ง้กเสารรมิพกิมาพร์ ศเพกึ อื่ษเพาแิ่มบโอบกตาะสวในั นตกการ(อส่านนบัขสอนงปนุ รใะหช้มาิชชชนนั )นารีต้ังโรงเรียน
5. คสรวาา้ มงคยวตุ าิธมรสรมั มพ)ันธ์ทีใ่ กลช้ ิดกับประชาชน (ใหส้ ทิ ธพิ ลเมอื ง ให้
6. วสารง้าพงถ้นื นฐนานแบคบวาตมะเวจนั รติญกท)างกายภาพ (ยา้ ยบนจากรมิ นา้ มาอยู่บนบก

• ราชาภเิ ษกครั้งที่1>>11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411
>>ตอน15ปี (มผี สู้ าเร็จราชการแทน)<<
• ราชาภิเษกครั้งท่ี2 >>16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2416<<
• 2416-2430 ช่วง15ปแี รก ปพู ื้นฐานสร้างอานาจและความ

มั่นคงให้ตนเอง
• ชว่ งตอ่ มา 2430 ปรบั ปรุงการบริหารสว่ นกลาง ส่วนภมู ภิ าค

เพอ่ื ความเจรญิ ของประเทศ

ชว่ ง บนุ นาค

เหตกุ ารณ์ที่สาคัญในสมัย ร.5

• 1. การเลิกทาส-ไพร่ (ปฏิรปู สังคม)
• 2. การปฏริ ูประบบราชการ/

การปกครอง ร.5 เลิกหมอบคลานกราบไหว้
• 3. การสาธารณปู โภค
https://www.matichonweekly.com/column/article_12118

• 4. การเสดจ็ ประพาส
• 5. การศึกษา
• 6. การปกป้องประเทศจากการสงครามและเสยี ดนิ แดน

ร.5 เลกิ หมอบคลานกราบไหว้ มนี ัยทางการเมืองอยา่ งไร?

เหตุการณ์ทส่ี าคัญในสมยั ร.5

➢1. การเลิกทาส ทาส

https://www.thebangkokinsight.com/news/politics-general/general/586560/

...“หลวงวจิ ิตรวาทการช้ี ระบอบไพรท่ าสและศกั ดินา

ตน้ เหตคุ วามเสื่อมโทรมของไทย”...

นักเรียนคิดเหน็ อย่างไรกบั ข้อความน้ี?

ทม่ี า: https://www.silpa-mag.com/quotes-in-history/article_63472

เหตกุ ารณท์ ี่สาคญั ในสมยั ร.5

➢1. การเลิกทาส

❖สาเหตทุ ตี่ อ้ งเลกิ ทาส
1. การประพาสตา่ งประเทศ ทาใหเ้ ห็นความเจรญิ และระบบ

การปกครอง+เห็นสภาพบ้านเมอื งทพี่ ัฒนา ของประเทศ
นน้ั ๆ
2. ทาส = ปา่ เถือ่ น ในสายตาชาวตะวนั ตก
3. การยกเลกิ ทาสของยุโรปและอเมรกิ า
4. อทิ ธพิ ลของสทิ ธิเสรีภาพของมนุษย์
5. การมที าสขดั ขวางการพัฒนาและความกา้ วหน้าของประเทศ
และระบบเศรษฐกิจแบบใหม่

เหตุการณ์ทส่ี าคญั ในสมยั ร.5

➢1. การเลิกทาส (ต่อ)

❖การดาเนนิ การเลกิ ทาส
➢2417 ออกประกาสสารวจจานวนทาส+ระยะเวลาที่ตอ้ งเป็นทาส+จดทะเบยี น

ทาสทเ่ี กิดปีมะโรง 2411 (ข้ึนครองราชย์)
➢ประกาศใชพ้ ระราชบัญญตั พิ กิ ดั เกษยี ณอายลุ กู ทาสลกู ไท 2417
❖สาระสาคญั คอื ให้ผ้ทู ี่เกิดต้งั แต่ปี2411 พน้ จากการเปน็ ทาสเมื่อบรรลุนติ ิ

ภาวะ
❖ลกู หลานทาสท่ีพ้นจากความเป็นทาส สามารถหาเงินไปไถ้ถอนญาติตนได้
❖ห้ามลูกท่าสที่เป็นอสิ ระแลว้ ขายตัวเปน็ ทาสอกี
❖ห้ามนายเงนิ เอาเด็กทต่ี ดิ ตามญาติท่ีเป็นทาสไปอยูบ่ ้าน ลงไปเป็นทาส หรอื

คดิ ค่านา้ นมคา่ ขา้ ว

เหตกุ ารณท์ ีส่ าคัญในสมยั ร.5

➢1. การเลกิ ทาส (ต่อ)

❖การดาเนนิ การเลกิ ทาส (ตอ่ )

➢วเยเชิ ราา่ิมวตชขา่นยงาเๆหยลกเพ่าานรื่อศี้กเปกึจ็ น็ ะษหพานฒั เทพนา่ือางใปใหนร้เกยะเาาทวรศชปในรหทะเ้ จกว่ั ไรอปญิบอกราา้วชวมพีหทในงั้นลา้ อตูกนอ่ทาไาปคสตไดเซ้ ลงึ่ ่าเรียน

➢ห2ร4ือ3ขา0ยลเลูกิก-อเมายี กเปรบน็ ่อทนาเสบ้ยี เพราะการพนนั เป็น1ในสาเหตุสาคัญทีม่ กี ารขายตวั เอง
➢2443 ประกาศเลิกทาสในมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ
➢ประกาศเลิกทาสในมณฑลบรู พา

➢1 เม.ย.2448 ประกาศใชพ้ ระราชบญั ญตั ิ “เลิกทาส”

✓หา้ มมีทาสขน้ึ อกี
✓ให้ลดค่าตวั ทาสลงเพื่อให้หลุดพ้นเรว็ ขนึ้ : ลดคา่ ตวั ทกุ คน ทุกเดอื น เดือนละ4บ.
✓หา้ มซือ้ ขายทาสอีกต่อไป

ทาส 2 ประเภท
• ขยัน • ข้เี กยี จ หมกมุ่น
• แขง็ แรง ไม่ตดิ สารเสพติด
• กอดารทศนกึ เรษียาน เห็นความสาคญั ของ • แข็งแรง ติดสารเสพติด
• ต้องการศกึ ษาหาความรู้ • ไม่อดทนเรยี น
• อยากพัฒนาประเทศ • ไมอ่ ยากศึกษาหาความรู้ รอทาตาม
• วไมาง่ลแาผบนากครอบครวั อยากใหล้ กู หลาน
• มกนิคี วดาว้ มยคตดิวั เสอรง้างสรรค์อยากทามาหา คาสัง่
• แสวงหาโอกาส • ไมส่ นใจพัฒนาประเทศ
✓เศหรลษังเฐลกกิ ิจทาแสละฐตาานแะหดนีขง่ ึ้นททาั้งงฐสาังคนมะทาง • ไม่วางแผนครอบครัว ไม่สนใจว่ามีลกู

แล้วลูกจะเป็นอย่างไร
• ไม่อยากคดิ สร้างสรรค์ ไมอ่ ยากทามา

หากนิ ดว้ ยตวั เอง รอขอ
• ไม่รับโอกาส โดยเฉพาะดา้ นการศกึ ษา
✓หลงั เลกิ ทาส ก็ยังยากจนอยู่

ร.5 ใชเ้ วลา 37ปีในการดาเนนิ การเลกิ ทาส โดยไมม่ กี าร
นองเลอื ด ถ้านกั เรยี นเปน็ ลกู ทาสในสมยั นนั้ และเปน็ บรรพ
บรุ ษุ ของตนเองในตอนนี้ นกั เรียนจะทาอย่างไรหลงั เลิก

เป็นทาส?

เหตุการณ์ทสี่ าคญั ในสมัย ร.5

➢1. การเลกิ ไพร่

oเคนสวั้นรบภี คามุพขขอองงเปจรา้ ขะชุนา-ชมนูลสนมายัยนแนั้ ละ(เไมพอ่ื รอ)่ ย่ภู ถาูกยจใาตก้มัดลู ไนว้าเยพใรดากะต็ ไพ้องรท่ตาอ้ ตงาอมยคูภ่ าายสใง่ั ตมกู้ลานรายผู้
oนกจะาาไรยมสเป่ใังชน็กก้ ผดั อู้บมงัลูงไพคนรบั า่พยบทลญั ขาชใอหางตป้ แนรมะเ้จอชะงาตทช้อรนงยถขศูก้ึนหแตรบรือ่งงกอตออ่ ่อกกกเบปษฎน็ ัตกรซลยิึง่ มุ่์อแกนั ตอ้ต่กนร็ไามคยม่ ตลอี า้่อะยกไกรษรอัตบังรทริยหอ์ งาวร่ามโดูลยนมามียูล
oมปาใรชะ้แชรางชงนานเดือจดนรบ้อานงเคพรร้งัากะไ็ตม้อส่ งาขมาายรตถวั ไเอปงทเปามน็ าทหาาสกนิ (ภทาอ่ี รนื่ ดไีดม้เลหยาขตนั ้อธง์,ถ2กู 5ม2ลู 6น)ายเรียก
oทใชห้อาารวธุ =ใดไๆพรเ่มท่ือี่ถสูกกู้ เบั กทณหฑารไ์ ปอาชถีพูกขฝอกึ งนชดิ าหตนติ อ่ะวยนั ตจกึงกไมม็ ม่แี ตีคจ่วาะพมสา่ ยามแพาร้ ถในการรบหรอื

❖การเลิกไพร่ ไม่ไดอ้ อกเปน็ พรบ.เหมือนทาสแต่ ถือเอาพรบ.ลักษณะ
เกณฑท์ หาร ร.ศ. 124 (2448) เปน็ การยกเลกิ โดยปรยิ าย

เหตกุ ารณ์ทสี่ าคัญในสมัย ร.5 ➢1. การเลกิ ไพร่ (ตอ่ )

❑ปจั จัยสาคญั ทนี่ าไปสกู่ ารเลกิ ระบบไพร่

1.การปฏิรปู ทางด้านเศรษฐกจิ
• ซง่ึ เปน็ ผลมาจากสนธิสัญญาเบาวร์ ง่ิ ในสมัยร.4 ท่เี ปล่ียนระบบเศรษฐกิจจาก

แบบยงั ชีพเปน็ แบบเงินตรา ให้ไพร่จา่ ยเงินแทนเกณฑแ์ รงงานได้
• ร.5 ออกพรบ.ลกั ษณะเกณฑจ์ ้าง ร.ศ. 119 (2443) นาไปสูก่ ารคลายตัว

ของการเกณฑแ์ รงงานระบบไพร่

2.การปฏิรปู ดา้ นการเมอื ง : ข้าราชการได้เงนิ เดอื นแทนแรงงานไพร่และส่วย

3.การปฏิรูปทางการทหาร : ระบบไพร่เป็นอุปสรรคต่อการจัดตงั้ +ขยายตวั ของ
กรมทหารแบบใหม่ เพราะหาไพร่มาเข้ารับการฝกึ ทหารไมไ่ ด้
❖ใช้วธิ ีการรับสมัครไพร่เป็นทหารอาชพี 5 ปี ระหว่างรบั ราชการทหารได้

เงนิ เดือน+อาหาร2ม้ือ เมอื่ ปลดประจาการได้ตราภูมคิ ้มุ ห้ามเกณฑ์แรงงานและ
เสยี ส่วย

เพราะ
เหตใุ ด
คนจีน
ใน
ประเทศ
ไทยจึง
รา่ รวย

ทา1ส ท2าส ท3าส ไพ4ร่ ท5าส
ไพ6ร่ ท7าส เจ้า8จอม เจ้า9ฟ้า ท1า0ส

ท1า1ส ขนุ 1น2าง เจ้าพ13ระยา ท1า4ส ห1ม5ื่น
ไ1พ6ร่ ไ1พ7ร่ ท1า8ส ท1า9ส เจส้ามพ2เร0ดะจ็ ยา
ข2นุ 1 ท2า2ส พร2ะส3งฆ์ ท2า4ส หม2อ่ ม5เจ้า

2ก6ลุ ี ท2า7ส ไ2พ8ร่ คณุ 2ห9ญงิ ท3า0ส

ยอ้ นเวลาหาอดีต ให้นักเรยี นค้นหน้าฐานะและหนา้ ที่ของฐานะที่ตนเองเลือก แล้วนาเสนอ

เหตกุ ารณ์ทสี่ าคัญในสมยั ร.5

•2. การปฏริ ูประบบราชการ/การปกครอง

สาเหตุ

1. ร.5เอาอย่างฝร่ัง (จากการดูงาน)
2. การเส่ือมอานาจของขนุ นางตระกลู บนุ นาค-วังหน้า
3. ร.5มอี านาจมั่นคงขึ้นเพราะนอ้ งชายโตพอทจี่ ะมา

ชว่ ยงานได้ (ต้งั น้องชาย15คนขึน้ ทรงกรม+ตั้ง “กอง
ทหารหน้า”เป็นฐานอานาจ)

เหตกุ ารณ์ทส่ี าคัญในสมยั ร.5

•2. การปฏิรูประบบราชการ/การปกครอง

สาเหตุ (ต่อ)

4. เจา้ นาย-ขุนนางกล่มุ หัวกา้ วหน้าสนบั สนนุ การปฏริ ูป
บ้านเมอื งใหเ้ จรญิ เหมอื นชาตติ ะวนั ตก (2428) ดงั นี้

✓ เปล่ียนระบอบการปกครอง
✓ ใหข้ ้าราชการมีเงนิ เดอื นเพือ่ ป้องกันคอรัปชนั
✓ ให้มกี ฎหมายประกันความเสมอภาคของราษฎร,เกบ็ ภาษอี ย่าง

เสมอภาค
✓ ให้มีเสรภี าพในการแสดงความคดิ เหน็
✓ เตรยี มกองทพั ใหเ้ ข้มแขง็

เหตุการณ์ท่สี าคัญในสมยั ร.5

•2. การปฏริ ูประบบราชการ/การปกครอง

สาเหตุ
5. ระบบราชการแบบเดิมขาดประสทิ ธภิ าพ ซา้ ซอ้ น
6.ภยั คุกคามจากจักรวรรดินิยม
7.ส่วนกลางคมุ สว่ นภมู ภิ าคไดน้ อ้ ยมาก

• อ้างอิง สุวทิ ย์ ธรี ศาศวตั .(2547) สรปุ คาบรรยายวิชาประวัติศาสตร์ไทย2.มหาวิทยาลยั ขอนแก่น:

เหตกุ ารณ์ทส่ี าคญั ในสมัย ร.5

•2. การปฏิรปู ระบบราชการ/การปกครอง

วิธกี ารปฏิรูปการปกครองส่วนกลาง

➢ เปลยี่ นกรม4+2 ตง้ั เพ่ิมอกี 6 = ม1ี 2ประทรวง

1. ก.มหาดไทย:ปกครองทางเหนอื +อสี าน ตอ่ มาปกครองทง้ั ประเทศ
2. ก.กลาโหม: ปกครองทางใต้+ตะวนั ออก+ตะวนั ตก ตอ่ มาปกครองแคท่ หารอยา่ งเดยี ว
3. กระทรวงการต่างประเทศ (กรมทา่ )
4. กระทรวงเมอื ง 5. กระทรวงวงั 6. กระทรวงนา 7. ก.พระคลงั 8. ก.ยุติธรรม

9. ก.ยุทธนาธกิ าร (ต่อมายบุ ขึน้ กบั กลาโหม) 10. ก.ธรรมการ 11.ก.โยธาธกิ าร
12. ก.มรุ ธาธกิ าร

➢ ใหเ้ สนาบดที ุกกระทรวงมฐี านะเทา่ กนั
➢ ใหข้ า้ ราชการรบั เงินเดอื น

เหตกุ ารณ์ทส่ี าคัญในสมยั ร.5

•2. การปฏิรปู ระบบราชการ/การปกครอง

1. ยกเลกิ Empire เป็น Kingdom ไม่มีประเทศราช ไม่มี
การส่งบรรณาการ ทุกเมอื งฐานะเท่าเทียมกนั มี17มณฑล

2. ใหเ้ จา้ เมอื งเป็นท่ีปรกึ ษาขา้ หลวง เจ้าเมืองมีเงินเดอื นประจาแต่
ไมม่ อี านาจ ไม่สืบทอดตาแหน่งใหท้ ายาท

3. ทุกเมอื งขนึ้ กบั กระทรวงมหาดไทย
4. รวมหวั เมอื งจดั เปน็ มณฑลตามสมควรแกภ่ ูมิลาเนา
5. รายไดจ้ ากหวั เมืองตอ้ งสง่ สว่ นกลาง ส่วนกลางสง่ สรรพากร

,คลัง ไปประจาทุกอาเภอ

เหตุการณ์ทส่ี าคญั ในสมัย ร.5

• 2. การปฏิรปู ระบบราชการ/การปกครอง (ตอ่ )

6. มสี ายงานดา้ นการปกครองสว่ นภมู ิภาคดงั น้ี....

king

เสนาบดีมหาดไทย
(มณฑล) ข้าหลวงเทศาภบิ าล
(เมือง) ผวู้ ่าราชการเมือง
หลายเมอื ง

หลายอาเภอ (อาเภอ) นายอาเภอ
หลายตาบล (ตาบล) กานัน

หลายหมู่บา้ น ผ้ใู หญ่บา้ น

นักเรียนคิดวา่ การปฏิรูประบอบการปกครองใน
ครง้ั นี้สง่ ผลดแี ละเสยี ต่อใครบา้ ง เพราะเหตใุ ด?

https://kidnan.com/tag/%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B9%88%E0%B8%AD-%E0%B8%A3-
%E0%B9%95/

เหตกุ ารณ์ท่สี าคัญในสมยั ร.5

• 2. การปฏิรปู ระบบราชการ/การปกครอง (ตอ่ )

• ปญั หาอปุ สรรคในการปฏริ ปู

1. ขาดงบประมาณในการ สร้างอาคารรฐั บาล

2. ขาดงบประมาณในการจ่ายเงินเดอื น (แต่ก่อนใช้ระบบกินเมอื ง)

3. ขาดคนท่ีมคี วามรู้ในระบบงานใหม่ เพราะตอ้ งการขา้ ราชการที่มคี วามรู้+ความสามารถในการ
ทางานระบบปกครองใหม่

4. เจ้าเมอื งเกา่ ไมพ่ อใจ นาไปสู่... ปัญหาเหลา่ น้ีตอ้ งแกไ้ ขอยา่ งไร?
▪ กบฏผบี ุญ 2444/5

▪ กบฏเงยี้ วเมืองแพร่

▪ กบฏแขก7หวั เมืองภาคใต้

▪ กบฏพระยาปราบ (เชียงใหม)่

▪ กบฏหนองหมากแก้ว (เลย)

▪ (1-3 ไม่พอใจทเี่ สียอานาจ+ผลประโยชน์ 4-5 ไมพ่ อใจรฐั บาลที่เรยี กเกบ็ ภาษีมาก)

เหตุการณท์ สี่ าคญั ในสมัย ร.5

• 2. การปฏริ ปู ระบบราชการ/การปกครอง (ต่อ)

❖วิธีแกป้ ญั หาอปุ สรรคในการปฏิรปู
1.จดั ระบบภาษอี ากรใหม่ ยกเลิกระบบเจ้าภาษนี ายอากร ใหม้ ีหนว่ ยงาน
กลาง >>หอรฐั ฎากรพิพฒั น<์ < ผลคือ รฐั บาลมรี ายไดเ้ พม่ิ 50%
2. ส่งคนไปเรยี นเมืองนอก
3. จ้างต่างชาตมิ าเป็นขา้ ราชการ
4. ตง้ั รร.ประถม มธั ยม และผลติ นกั ปกครอง นกั กฎหมาย หมอ ทนาย

วศิ วกร ตารวจ นกั เกษตร
5. รฐั บาลสง่ กาลงั จากสว่ นกลาง+หวั เมอื ง ปราบกบฏอยา่ งรวดเรว็ ไมใ่ ห้

ลกุ ลามตอ่ ไป

เหตุการณท์ ่สี าคญั ในสมัย ร.5 สร้างทาง
3. การสาธารณปู โภค รถไฟครั้ง
แรกทเี่ กิดข้นึ
https://www.sanook.com/news/2088350/ ในประเทศ

ไทย

เหตกุ ารณท์ สี่ าคัญในสมยั ร.5
3. การสาธารณูปโภค

เกิด
กจิ การ
ไปรษณีย์
โทรเลข

เหตุการณ์ทส่ี าคัญในสมยั ร.5
4. การเสด็จประพาส

ประพาสยุโรปอยา่ งเปน็ ทางการเปน็ ครงั้ แรก โดยเรือพระท่นี ่ังมหาจกั รี วันท่ี
7 เม.ย. ร.ศ. 116 (2440) รวมระยะเวลาเสด็จประพาสทงั้ สนิ้ 253 วนั

เหตุการณท์ ่ีสาคญั ในสมัย ร.5
4. การเสด็จประพาส

พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจา้ อยูห่ ัว รชั กาลที่ 5 ประทบั รถมา้ พระทนี่ ่งั
ที่กรุงเบอรล์ นิ เยอรมนี :(ทมี่ า https://www.silpa-mag.com/quotes-in-history/article_39858)

เหตุการณ์ท่ีสาคัญในสมัย ร.5 5. การศกึ ษา

“—ถึงเจ้าสนน่ั ขา้ จะบอกลาภให้ วดั มีศาลาการเปรียญทกุ วดั จงเอา
ศาลานัน่ แหละเปน็ โรงเรยี น—”

https://www.silpa-mag.com/quotes-in-history/article_10847

บรรยากาศในหอ้ งเรยี นทีจ่ ดั การศกึ ษาวิทยาการสมยั ใหมใ่ นสมัยรัชกาลที่ ๕

เหตกุ ารณ์ทีส่ าคัญในสมยั ร.5 5. การศกึ ษา

การศกึ ษาวิชาการจากวัดและครอบครัวสมัยแตโ่ บราณมา เป็นการเพยี งพอแก่การ
ดารงชีวิตทั้งของตนเองและของบ้านเมืองในสมยั น้นั เมื่อเกิดภัยคกุ คามจากจักรวรรดนิ ยิ ม
ตะวันตก ทาให้เพอ่ื นบ้านของไทยตอ้ งตกเปน็ อาณานิคมของชาวตะวันตก ร.5 ตอ้ งทรง
ปรบั เปลยี่ นพระบรมราโชบายในการบรหิ ารประเทศใหม่ เพือ่ ปอ้ งกนั ภยันตรายจากนกั ลา่
อาณานคิ ม โดยเฉพาะพระบรมราโชบายในการพฒั นาประเทศให้เจริญก้าวหน้าทัดเทยี ม
อารยประเทศ
✓ ทรงพบว่าการพฒั นาประเทศจะสาเรจ็ ไดผ้ ลรวดเรว็ ในทุกๆ ดา้ น ทกุ คนในชาตจิ ะตอ้ ง

มคี วามรวู้ ิทยาการสมัยใหม่ เขา้ ใจในสถานการณ์ของประเทศและหน้าท่ขี องตนเอง ซ่ึง
ความรคู้ วามเขา้ ใจดังกลา่ วจะได้มาจากการศึกษาเท่านนั้

“มใิ ช่ดเี พราะลูกใคร
แต่ดีเพราะทา
อะไรบา้ ง”

พ่อแม่ไมม่ ี เงินทอง จะกองให้ จงตงั้ ใจ พากเพียร เรียนหนังสือ
หาวิชา ความรู้ เปน็ คู่มอื เพ่ือยึดถือ เอาไว้ ใชเ้ ล้ยี งกาย
พ่อกบั แม่ มีแต่ จะแกเ่ ฒ่า จะเลี้ยงเจา้ เรื่อยไป น้ันอย่าหมาย
ใช้วิชา ช่วยตน ไปจนตาย เจ้าสบาย แมก่ บั พอ่ ก็ชนื่ ใจ
ถงึ แม้จน ทนได้ ไม่ทุกข์หนัก เท่าลกู รกั ประพฤติตน เปน็ คนชวั่
ลกู กี่คน ทนเลีย้ งได้ ไมห่ มองมวั ไมโ่ ศกเศรา้ เทา่ ลกู ตวั ชวั่ ระยา
พอ่ แมส่ ง่ ให้ลูกเรยี น เพียรอตุ สา่ ห์
พอ่ แม่ตัง้ หน้า หาทนุ มาจนุ เจือ พอ่ แมฟ่ นั ฝ่า อปุ สรรค แสนหนกั เหลอื

พอ่ แมท่ าเพอื่ ลกู เจริญ เดนิ ก้าวไกล

เหตกุ ารณ์ทสี่ าคญั ในสมยั ร.5
6. การปกปอ้ งประเทศจากการสงครามและเสยี ดนิ แดน

เรอื รบฝรง่ั เศส 3 ลา คือ เรือปนื แองกองสตอง เรอื โกแมต
และเรือลแู ตง ท่จี อดทอดสมอในแมน่ า้ เจา้ พระยา ดา้ นหนา้
สถานทตู ฝร่ังเศส ภาพถา่ ยในชว่ งวกิ ฤติการณ์ ร.ศ. 112

การคกุ คามของนกั ลา่ อาณานคิ มตะวันตก เรม่ิ ตน้ ขนึ้ ในรชั สมัยพระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจา้ อยูห่ ัว

แต่มาในรูปของการติดตอ่ คา้ ขาย การเผยแผศ่ าสนา การคุกคามเริม่ ชดั เจนจริงจังและรุนแรงขน้ึ ในรัชสมัย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจา้ อยหู่ วั โดยเฉพาะเม่ือสองประเทศมหาอานาจ คือ อังกฤษและฝรงั่ เศสเขา้

ยดึ ครองประเทศเพอ่ื นบา้ น คอื อังกฤษยดึ ไดพ้ มา่ มลายู ฝรั่งเศสยดึ ได้ญวนและกาลงั ขยายขอบเขตมาสู่เขมร

และลาว ซึ่งเปน็ ประเทศราชของสยาม ท่ีมา:https://www.silpa-mag.com/history/article_15671

เหตุการณท์ ่สี าคัญในสมยั ร.5

6. การปกปอ้ งประเทศจากการสงครามและเสียดินแดน

➢ร.5 ยอมเสยี ดินแดนใหแ้ ก่ฝรั่งเศสนน้ั ในเบือ้ งแรกถงึ ๓ คร้งั
➢ครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๔๑๐ ไทยตอ้ งเสยี เขมรส่วนนอก เพราะหลังจากฝร่ังเศสยดึ ดนิ แดน

บางส่วนของญวนได้กใ็ ช้ดนิ แดนนี้เป็นทม่ี นั่ ขยายอทิ ธิพลเข้าไปในเขมร ซง่ึ ขณะนน้ั เปน็
ประเทศราชของไทย โดยอ้างวา่ ตนเป็นผ้สู บื สทิ ธญิ วนเหนอื เขมร เพราะฝรง่ั เศสอา้ งวา่ เขมร
เคยเปน็ ประเทศราชของญวนมาก่อน เมอ่ื ฝร่ังเศสได้ญวนฝร่งั เศสจึงต้องมีสทิ ธิปกครอง
เขมรดว้ ย
➢ครง้ั ท่ี ๒ ใน พ.ศ. ๒๔๓๑ ต้องทรงยอมเสียแควน้ สบิ สองจไุ ทให้ฝร่ังเศส เพราะเมอ่ื
ฝรั่งเศสยดึ ญวนได้หมด ญวนอา้ งว่าดินแดนแคว้นสบิ สองจไุ ทและหัวพนั หา้ ทง้ั หกเคยเป็น
ของตนมาก่อน ฝรงั่ เศสจงึ ถือเป็นขอ้ อ้างเขา้ ยดึ แควน้ สิบสองจไุ ท ท้ังท่ีขณะนั้นแคว้นสิบ
สองจไุ ทเปน็ หัวเมอื งของลาว และลาวกเ็ ปน็ ประเทศราชของไทยฝรั่งเศสกไ็ ม่ให้ความสนใจ
ไทยจึงตอ้ งเสียแคว้นสบิ สองจุไทให้กับฝร่ังเศส
➢คร้งั ที่ ๓ ใน พ.ศ. ๒๔๓๖ ไทยต้องเสยี ดินแดนบนฝ่ังซา้ ยของแม่น้าโขงคอื ลาวให้กบั
ฝร่งั เศส

นกั เรยี นคดิ วา่ “ความคิดของคนไทย และความคดิ
ของคนลาว ที่มีตอ่ ฝร่งั เศส หลงั เสยี ดนิ แดนให้
ฝรง่ั เศสเหมือนหรือตา่ งกัน อยา่ งไร”