อาหารและสารอาหาร อาหารและสารอาหาร Food and Nutrient
อาหารและสารอาหาร สารอาหาร (Nutrients) สารอาหาร (Nutrients) คือ สารประกอบที่มีอยู่ในอาหาร ประกอบด้วย คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน วิตามิน เกลือแร่ และน ้า ซึ่งต่างเป็นสารอาหารที่มีคุณค่าต่อร่างกาย ช่วยให้ร่างกายเจริญเติบโตและ ซ่อมแซมส่วนต่าง ๆ ของร่างกายให้สมบูรณ์ นอกจากนี้ สารอาหารแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท คือ สารอาหารที่ให้พลังงาน และสารอาหารที่ ไม่ให้พลังงาน คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) โปรตีน (Protein) ไขมัน (Lipid) วิตามิน (Vitamin) เกลือแร่ (Mineral) น ้า (Water) ให้พลังงาน ไม่ให้พลังงาน
อาหารและสารอาหาร คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) พบมากในอาหารจ าพวกข้าว แป้ง น ้าตาล เผือก มัน เป็นสารอาหารหลักที่ให้พลังงานแก่ร่างกาย โดยคาร์โบไฮเดรต 1 กรัม ให้พลังงานประมาณ 4 แคลอรี หน้าที่ของคาร์โบไฮเดรต 1. ให้พลังงานแก่ร่างกาย 2. คาร์โบไฮเดรตบางชนิด เช่น กลูโคส เป็นอาหารของเซลล์และเนื้อเยื่อของสมอง 3. โมเลกุลของกลูโคส ใช้ในการสังเคราะห์ กรดอะมิโนในร่างกาย 4. ร่างกายสามารถเปลี่ยนคาร์โบไฮเดรตที่เหลือ เป็นไขมันได้ และสะสมในร่างกาย
อาหารและสารอาหาร โปรตีน (Protein) พบมากในอาหารจ าพวก เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว นม เป็นสารอาหารที่ส าคัญและจ าเป็นต่อ ร่างกาย โดย โปรตีน 1 กรัม ให้พลังงานประมาณ 4 แคลอรี หน้าที่ของโปรตีน 1. สร้างเนื้อเยื่อต่าง ๆ และซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ส่วนที่สึกหรอ ของร่างกาย 2. เป็นสารอาหารที่จ าเป็นต่อการเจริญเติบโต 3. ควบคุมการท างานของร่างกายให้เป็นปกติ 4. ร่างกายสามารถใช้โปรตีนแทนคาร์โบไฮเดรตได้ โปรตีน (Protein)
อาหารและสารอาหาร ไขมัน (Lipid) พบมากในอาหารที่มาจากน ้ามันสัตว์ และน ้ามันจากเมล็ดพืช เช่น น ้ามันหมู น ้ามันร าข้าว น ้ามันปาล์ม น ้ามันมะพร้าว เป็นสารอาหารหลักที่ให้พลังงานแก่ร่างกาย โดย ไขมัน 1 กรัม ให้พลังงานประมาณ 9 แคลอรี หน้าที่ของไขมัน 1. ให้พลังงานแก่ร่างกาย 2. ช่วยป้องกันการกระทบกระเทือนของอวัยวะภายใน 3. ช่วยละลายและดูดซึมวิติมิน เอ ดี และเค 4. ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย ไขมัน (Lipid)
อาหารและสารอาหาร ช่วยกันจัดหมวดหมู่อาหารแต่ละประเภทว่าเป็นสารอาหารประเภทใด ??? คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน
อาหารและสารอาหาร วิตามิน (Vitamin) มีความส าคัญต่อร่ายกายมาก แม้ไม่ให้พลังงาน แต่ร่างกายไม่สามารถขาดได้เพราะจะ ส่งผลให้เกิดภาวะผิดปกติเนื่องจากความบกพร่องของกระบวนการเคมีในร่างกาย พบมากในอาหารจ าพวกผักสด และผลไม้ต่าง ๆ วิตามินแบ่งเป็น 2 ประเภท วิตามิน (Vitamin) 1. วิตามินที่ละลายในไขมัน ได้แก่ วิตามิน A D E K 2. วิตามินที่ละลายในน ้า ได้แก่ วิตามิน C , วิตามิน B รวม
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน นม เนย ไข่แดง ตับ น ้ามันตับปลา ผักและผลไม้ ประโยชน์ - บ ารุงสายตา , บ ารุงผิวหนัง อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ไม่สามารถมองในที่แสงจ้า - ตาด าอักเสบ - ผิวหนังแห้งหยาบ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น A
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน น ้ามันตับปลา ไข่ ตับ นม เนย ประโยชน์ - ร่างกายสร้างเองเมื่อได้รับแสงแดด - ช่วยดูดซึมแคลเซียมและฟอสฟอรัสที่ล าไส้เล็ก อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคกระดูกอ่อน - ฟันผุในเด็ก - ในผู้ใหญ่กระดูกผิดรูปร่าง ไม่แข็งแรง วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ส้ม มะขามป้อม ฝรั่ง มะนาว มะเขือเทศ กะหล ่าปลี ผักสีเขียว ประโยชน์ - ท าให้ผนังเส้นเลือดเหนียวและแข็งแรง - บ ารุงฟันและเหงือก อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เลือดออกตามไรฟัน (โรคลักปิดลักเปิด) - ผนังเส้นเลือดฝอยเปราะแตกง่าย - ภูมิต้านทานลดลง วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น C
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ผักสีเขียว ไขมันจากพืช เมล็ดพืช ประโยชน์ - เม็ดเลือดแดงแข็งแรง - สลายโมเลกุลของกรดไขมัน - ช่วยสร้างเอนไซม์ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เป็นหมัน - แท้งง่าย - เกิดโรคโลหิตจางในเด็กชายอายุ 6 เดือน ถึง 2 ขวบ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น E
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ผักและตับ ประโยชน์ - ช่วยสร้างสารที่จ าเป็นในการแข็งตัวของเลือด อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เลือดแข็งตัวช้า วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น K
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ข้าวซ้อมมือ ตับ ไข่ ถั่ว มันเทศ ประโยชน์ - ช่วยบ ารุงระบบประสาท และการท างานของหัวใจ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคเหน็บชา - ระบบประสาท - ระบบประสาทผิดปกติ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B1
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ไข่ นม ผัก ถั่วเหลือง ประโยชน์ - ท าให้การเจริญเติบโตเป็นปกติ บ ารุงผิวหนัง ลิ้นและตา อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคปากนกกระจอก - ตาสู้แสงไม่ได้ - ลิ้นอักเสบ - ผิวหนังแตกแห้ง - การเจริญเติบโตไม่เต็มที่ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B2 ถั่วเหลือง
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน เนื้อสัตว์ ตับ ถั่ว ข้าวซ้อมมือ ข้าวสาลี ยีสต์ และร่างกายสร้างได้เอง จากกรดอะมิโนบางชนิด ประโยชน์ - บ ารุงประสาท - ช่วยในปฏิกิริยาการหายใจ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ผิวหนังหยาบแห้ง - ลิ้นบวม - ระบบย่อยอาหารและประสาทผิดปกติ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B3
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน นม ตับ เนื้อสัตว์ ถั่วลิสง ถั่วเหลือง ข้าวซ้อมมือ ประโยชน์ - บ ารุงประสาท - ช่วยในปฏิกิริยาการหายใจ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ประสาทเสื่อม บวมคันตามผิวหนัง - การท างานของกล้ามเนื้อผิดปกติ วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B6
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ไข่ เนยแข็ง ตับ ประโยชน์ - ช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดง ไขกระดูก และการท างานของระบบประสาท อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคโลหิตจาง - เส้นประสาทไขสันหลังเสื่อม - เจ็บลิ้นและปาก วิตามิน (Vitamin) ว ิ ตาม ิ น B12 เซลล์เม็ดเลือดแดง
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ไข่ เนื้อสัตว์ นม ประโยชน์ - จ าเป็นต่อการสร้างโปรตีนในร่างกาย อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ผมแตก แห้ง บาง - ผิวหนังแห้งแตกแสบคัน - เล็บแตกฉีก - ฟันผุง่าย ก ามะถัน (S) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน น ้าดื่มจากบ่อธรรมชาติบางแห่งอาหารทะเล ประโยชน์ - ช่วยในการดูดซึมธาตุเหล็ก - เป็นส่วนประกอบของสารเคลือบฟัน ท าให้ฟันแข็งแรง ป้องกันฟันผุ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ฟันผุง่าย ฟลูออไรด์ (F) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ปลาไส้ตัน กุ้งแห้ง เนยแข็ง นมสด ไข่ ผัก ประโยชน์ - เป็นส่วนประกอบของกระดูกและฟัน - ช่วยการแข็งตัวของเลือดและการท างานของกล้ามเนื้อ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคกระดูกอ่อน - การท างานของกล้ามเนื้อผิดปกติ - เลือดแข็งตัวยาก แคลเซียม (Ca) เกลือแร่ (Mineral) เนยแข็ง
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน กุ้ง ปลาไส้ตัน ไข่ นมสด ถั่วเหลือง ผักใบเขียว ประโยชน์ - เป็นส่วนประกอบของกระดูกและฟัน - รักษาสมดุลของกรดและเบสในร่างกาย - ช่วยการสร้างเซลล์สมองและประสาท อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคกระดูกอ่อน - อ่อนเพลีย ฟอสฟอรัส (P) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน เนื้อสัตว์ นม กล้วย ผักใบเขียว ส้ม ถั่ว ข้าว เห็ด ไข่ ประโยชน์ - ควบคุมระดับของเหลวในเซลล์ - การท างานของกล้ามเนื้อของระบบประสาท - ช่วยในการผ่าตัดใหญ่ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เลือดไหลไม่หยุด - การท างานของกล้ามเนื้อและระบบประสาทผิดปกติ - เบื่ออาหาร ซึม โพแทสเซียม (K) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ไข่แดง ผักใบเขียว ตับ เนื้อวัว งาด า ประโยชน์ - เป็นส่วนประกอบของเฮโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง - เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์บางชนิด อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - โรคโลหิตจาง - อ่อนเพลีย เหล็ก (Fe) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน เกลือแกง นม ไข่ อาหารทะเล ประโยชน์ - ป้องกันโรคคอพอก - ช่วยในการเจริญเติบโต - เป็นส่วนประกอบของฮอร์โมนไทรอกซินที่ต่อมไทรอยด์ อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - ถ้าเด็กขาดจะเตี้ยแคระแกร็น สติปัญญาเสื่อม - ในผู้ใหญ่จะเป็นโรคคอพอกธรรมดา ไอโอดีน (I) เกลือแร่ (Mineral) เกลือ
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน อาหารทะเล น ้าปลา เกลือแกง ไข่ นม เนย ประโยชน์ - ช่วยรักษาสมดุลของน ้าและความเป็นกรดในร่างกาย - ควบคุมการท างานของกล้ามเนื้อและระบบประสาท อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เบื่ออาหาร - เป็นตะคริว ชัก หมดสติ - คลื่นไส้ ความดันต ่า โซเดียม (Na) เกลือแร่ (Mineral) น ้าปลา
อาหารและสารอาหาร แหล่งอาหาร - พบได้ใน ร าข้าว พืชสีเขียว ถั่ว นม งา อาหารทะเล ประโยชน์ - ควบคุมกรท างานของกล้ามเนื้อและระบบประสาท - ควบคุมการสร้างโปรตีน อาการเม ื่อขาดว ิ ตาม ิ น - เป็นส่วนประกอบของกระดูกและเลือด - เกิดอาการผิดปกติทางระบบประสาทและกล้ามเนื้อ อาจเกิดอาการชัก แมกนีเซียม (Mg) เกลือแร่ (Mineral)
อาหารและสารอาหาร น ้า (Water) เป็นสารอาหารที่มีความส าคัญต่อร่างกายเป็นอย่างมาก เนื่องจากน ้าเป็นส่วนประกอบของ เซลล์ทุก ๆ เซลล์ในร่างกาย ช่วยในการควบคุมอุณหภูมิของร่างกาย น ้าไม่ให้พลังงาน แต่ร่างกายไม่ สามารถขาดน ้าได้ หน ้ าท ี่ของน ้ าในร่างกาย - เป็นองค์ประกอบส่วนใหญ่ของเซลล์ทั่วร่างกาย - เป็นส่วนประกอบของเลือด น ้าเหลือง น ้าดี น ้าย่อยอาหาร เหงื่อ ปัสสาวะ และน ้าต่าง ๆ ทั่วร่างกาย - ท าหน้าที่เป็นตัวกลางน าอาหารและออกซิเจนไปเลี้ยงเซลล์ และน าของเสียต่าง ๆ ในร่างกายไปขับถ่ายในอวัยวะต่าง ๆ เช่น ปอด ผิวหนัง และไต - ท าหน้าที่ควบคุมอุณหภูมิของร่างกายให้คงที่ตลอดเวลา รวมทั้งท าให้ร่างกายสดชื่น น ้า (Water)
อาหารและสารอาหาร การกินอาหารเพื่อสุขภาพที่ดี ข้าว แป้ง เผือก มัน ผักและผลไม้ นม ไข่ เนื้อสัตว์ น ้ามัน น ้าตาล เกลือ 40% 35% 20% 5% สามเหลี่ยมโภชนาการ เป็นรูปแบบที่จะน าอาหารหลัก 5 หมู่ มาจัดแบ่งเป็น 4 ชั้น 6 กลุ่ม ตาม ปริมาณ สัดส่วน และ ความหลากหลายของสารอาหาร ที่คนไทยอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป จนถึงวัย ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ ควรบริโภคใน 1 วัน
อาหารและสารอาหาร ตอบค าถามท้ายบทเรียน
อาหารและสารอาหาร 1. ข้อใดต่อไปนี้เป็นสารอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรต A. B. C. D.
อาหารและสารอาหาร 2. ข้อใดต่อไปนี้เป็นสารอาหารประเภทโปรตีน A. B. C. D.
อาหารและสารอาหาร 3. ข้อใดต่อไปนี้เป็นสารอาหารประเภทไขมัน A. B. C. D.
อาหารและสารอาหาร 4. วิตามินชนิดใดต่อไปนี้ที่ละลายในไขมัน A. B. C. D. วิตามิน B1 วิตามิน C วิตามิน A วิตามิน B
อาหารและสารอาหาร 5. อาหารในข้อใดต่อไปนี้เป็นให้ไอโอดีนมากที่สุด A. B. C. D.
อาหารและสารอาหาร 6. คาร์โบไฮเดรต 1 กรัม ให้พลังงานกี่แคลอรี A. B. C. D. 9 แคลอรี 6 แคลอรี 3 แคลอรี 4 แคลอรี
อาหารและสารอาหาร 7. ร่างกายสามารถสร้างวิตามินชนิดใด เมื่อได้รับแสงแดด A. B. C. D. วิตามิน A วิตามิน B วิตามิน C วิตามิน D
อาหารและสารอาหาร 8. สารอาหารประเภทใดที่ให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย A. B. C. D. คาร์โบไฮเดรต ไขมัน โปรตีน น ้า
อาหารและสารอาหาร 9. สารอาหารกลุ่มใดที่ไม่ให้พลังงานทั้งหมด A. B. C. D. ไขมัน คาร์โบไฮเดรต น ้า ไขมัน คาร์โบไฮเดรต โปรตีน วิตามิน เกลือแร่ น ้า วิตามิน โปรตีน ไขมัน
อาหารและสารอาหาร 10. คนที่เป็นโรคโลหิตจางควรรับประทานอาหาร ที่มีเกลือแร่ใด A. B. C. D. แคลเซียม ไอโอดีน เหล็ก ฟอสฟอรัส