คู่มือ
เมนูเพื่อ
คุณแม่

โภชนาการมารดาหลังคลอด

ภาวะโภชนาการและการได้รับสารอาหารของมารดาหลังคลอด

มีความสำคัยต่อคุณภาพน้ำนม ซึ่งจะได้รับคำแนะนำในช่วงตั้ง

ครรภ์จนถึงช่วงให้นมบุตรว่าจะต้องได้รับโภชนาการปริมาณเท่า

ไหร่ต่อวัน ซึ่งในระยะให้นมบุตรจะต้องเพิ่มปริมาณมากกว่าการ

ตั้งครรภ์ ทั้งนี้เพื่อ

1.ใช้ในการเพิ่มน้ำนมสำหรับทารก
2.ให้มีพลังงานเพียงพอที่จะใช้ในการผลิตน้ำนมแม่
3.ใช้ในการเสริมสร้างและซ่อมแซมสุภาพมารดา

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

1.พลังงาน

ควรได้รับพลังงาน 2500-2700

แคลอรี่/วัน ซึ่งเพิ่มจากระยะตั้งครรภ์ 200

แคลอรี่ เนื่องจากระยะให้นมบุตรต้องใช้

พลังงานมากในการให้นมบุตร จึงแนะนำ

ให้รับประทานอาหารที่ให้พลังงาน

ได้แก่ ข้าวเนื้อสัตว์ ไข่ น้ำนม เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

2.โปรตีน

ควรได้รับโปรคืนเพิ่มจากปกติ 40

กรัม (4ช้อนกินข้าว)เพื่อใช้ในการสร้างน้ำ

นสำหรับบุตรและซ่อมแซมเซลล์ต่างๆของ

มารดาที่สูญเสียไปในการคลอด เช่น

เลือด หากขาดโปรตีนก็จะทำให้เกิดโลหิต

จางได้ จึงแนะนำการเสริมธาตุเหล็ก เช่น

เครื่องในสัตว์ ไข่ ผักคะน้า บรอกโคลี

หน่อไม้ฝรั่ง ผักบุ้ง มะรุม พืชประเภทถั่ว

เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

3.แคลเซียม

ควรได้รับแคลเซียม 1000 - 1300

มิลลิกรัม/วัน ซึ่งจะช่วยป้องกันการสลาย

ของแคลเซียมออกจากกระดูกและเสริม

สร้างน้ำนมแม่ให้มีคุณภาพสำหรับบุตร

เพื่อนำไปสร้างกระดูกปละฟัน จึงควรรับ

ประทานอาหาร ได้แก่ นม นมถั่วเหลือง

ปลากระป๋อง ปลาเล็กปลาน้อย เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

4.วิตามินเอ

ควรได้รับวิตามินเอเพิ่มขึ้น เพื่อ

ใช้ในการสร้างน้ำนม อาหารที่มีวิจามิน

เอมากที่ได้จากสัตว์ คือ ไข่แดง ตับ

นมสด และวิตามินเอจากพืช เช่น ผัก

กาดขาว แครอท ผักบุ้ง มะม่วงสุก

มะละกอสุก เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

5.วิตามินซี

ควรไดรับวิตามินซี 110 มิลลิกรัม/วัน

หากมารดาไม่ได้รับอาจเกิดภาวะขาด

วิตามินซีจะทหให้ระดับวิตามินซีใน

กระแสเลือดต่ำ ซึ่งจะส่งผลต่อวิตามินซีใน

น้ำนมให่ต่ำลงได้ ทารกอาจขาดวิตามินซี

ได้ อาหารที่แนะนำ เช่น ส้ม ฝรั่ง แคน

ตาลูป มะเขือเทศ ตระกูลเบอรี่ เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

6.วิตามิน B1

ระยะให้นมบุตรควรได้รับวิตามิน

บี 1 เพราะหากมารดาขาดวิตามินบี 1

จะส่งผลทำให้บุตรขาดวิตามินบี 1 ไป

ด้วย ซึ่งอาหารที่แนะนำ เช่น ข้าวซ้อม

มือ เนื้อหมู ตับ ถั่ว น้ำส้ม โยเกิร์ต

เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

7.วิตามิน B12

ระยะให้นมบุตรมารดาควรได้รับ

วิตามิน บี 12 เพราะหากมารดาขาดวิตา

มินบี 12 จะส่งผลทำให้บุตรขาดวิตามิ

นบี 12 ทำให้เกิดโรคโลหิตจางได้ ซึ่ง

อาหารที่แนะนำ เช่น ตับ เนื้อสัตว์ไม่มี

ไขมัน นมสด ไข่ และปลา เป็นต้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

8.น้ำ

ระยะให้นมบุตรควรดื่มน้ำ

วันละ 2000-3000 ลิตรต่อวัน

เพื่อช่วยกระตุ้นการไหลเวียน

ของน้ำนมได้ดีขึ้น

ความต้องการทางโภชนาการมารดา

หลังคลอด

ช่วงหลังคลอดมารดาต้องการสารอาหารมากกว่าขณะตั้งครรภ์เพราะจะต้อง

ใช้สำหรับผลิตน้ำนม จึงควรรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ ซึ่งสามารถ

เปรียบเทียบปริมาณสัดส่วนประเภทอาหารระหว่างหญิงตั้งครรภ์และหญิง

ให้นมบุตรได้ดังนี้

หมวดอาหาร หญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร

ข้าว-แป้ง 9 ทัพพี 8-12 ทัพพี

เนื้อสัตว์ 12 ช้อนกินข้าว 12-14 ช้อนกินข้าว

นมสด 1-2 แก้ว 2-3 แก้ว

ผัก 6 ทัพพี 6 ทัพพี

ผลไม้ 6 ส่วน 6 ส่วน

ไขมัน 5 ส่วน 6 ส่วน

รวมพลังงาน 2300 kcal 2500 kcal

หมายเหตุ : นม 1 แก้ว = 240 ml ผลไม้ 1 ส่วน = กล้วยน้ำว้า 1 ผล , เงาะ 5 ผล มะละกอสุก 8 ชิ้น

อาหารกระตุ้นการหลั่งน้ำนม

1.หัวปลี : มีโปรตีน แคลเซียม ธาตุเหล็ก

ฟอสฟอรัส วิตามิน C บีตาแคโรทีน ช่วยสร้าง

น้ำนม

2.ขิง : ช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือด ทำให้

น้ำนมไหลเวียนได้ดี

3.มะละกอ : มีเส้นใยอาหารสูง ช่วยขับน้ำนม

บำรุงเลือด บำรุงกระดูกและสายตา

4.ฟักทอง : มีเบตาแคโรทีน ช่วยขับน้ำนม

เสริมสร้างคอลลาเจน

5.มะรุม : มีวิตามินซี และแคลเซียมสูง ใบ

และดอกมีสรรพคุณช่วยขับน้ำนม

อาหารกระตุ้นการหลั่งน้ำนม

6.ใบกระเพรา : มีแคลเซียม ฟอสฟอรัส ช่วย

เพิ่มการไหลเวียนเลือด ทำให้น้ำนมไหลมาก

ขึ้น แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ คลื่นไส้

อาเจียน

7.กุยช่าย : มีแคลเซียม ฟอสฟอรัส เหล็ก

ช่วยขับน้ำนม แก้ท้องอืด ขับลม

8.กานพลู :ช่วยขับน้ำนม มีฤทธิ์ช่วยขับ

น้ำนมดี เพื่อนำไปย่อยอาหาร ลดการบีบ

ตัวของลำไส้

9.พริกไทย : มีรสร้อน ทำให้น้ำนมไหลดี

ขับลม ขับเหงื่อ

10.บวบ : มีเบต้าแคโรทีน วิตามินซี และ

ฟอสฟอรัสสูง สรรพคุณกระตุ้นน้ำนม

แนะนำเมนูอาหารกระตุ้นน้ำนม

แกงเลียงหัวปลี ทอดมันหัวปลี ยำหัวปลี

น้ำขิง ไก้ผัดขิง

โจ๊กใส่ขิง ยำปลาทูใส่ขิง

แนะนำเมนูอาหารกระตุ้นน้ำนม

มะละกอสุก แกงส้มมะละกอ

ฟักทองผัดไข่ แกงเลียงฟักทอง

ฟักทองนึ่ง แกงบวดฟักทอง ไข่เจียวฟักทอง

แนะนำเมนูอาหารกระตุ้นน้ำนม

แกงส้มมะรุมกุ้ง

แกงเลียงผักกระเพรา ผัดกระเพรา ผัดเผ็ดใบกระเพรา
กุยช่ายผัดเนื้อหมู ใบสดเป็นเครื่องเคียง

แนะนำเมนูอาหารกระตุ้นน้ำนม

ไก่น้ำแดง เนื้อตุ๋นยาจีน ไก่ทอด

นำไปเป็นส่วนผสมในแกงเลียง

และเป็นเครื่องเทศ

แกงเลียงบวบ ผัดบวบใส่ไข่

อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง

1.หลีกเลี่ยงอาหารที่มีแอลกอฮอล์ เช่น สุรา เบียร์ ไวน์

2.เลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น ชา กาแฟ น้ำอัดลม เป็นต้น

3.เลี่ยงอาหารรสจัด

4.เลี่ยงอาหรหมักดอง
5.เลี่ยงผลไม้รสเปรี้ยว เช่น มะนาว เนื่องจากจะทำให้ทารกเกิดอาการ

ระคายเคือง จุกเสียด
6.เลี่ยงอาหารค้างคืนที่นำมาอุ่น ทำให้ท้องเสียง่าย
7.เลี่ยงอาหารที่มีส่วนผสมของนมวัว เนื่องจากเด็ก

อาจแพ้ส่วนผสมของนมวัว

บรรณานุกรม

งานโภชนาการ ศูนย์การแพทย์กาญจนาาภิเษก คณะแพทย์ศาสตร์

ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล.(2564).โภชนาการสำหรับคุณแม่

ให้นมบุตร.สืบค้น 31 พฤษภาคม 2565.จาก https:

www.gj.mahidol.ac.th/main/knowledge-2/nutrition-for-

moml.

ธัญญมล สุริยานิมิตรสุข และฐิตารีย์ ดิษาภิรมย์.(2561).บทบาท

พยาบาลในการส่งเสริมสุขภาพด้านโภชนาการของหญิงหลังค

ลอด.วารสารวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี,29(2),174-185.

ธัญลักษณ์ รอดสาย และศิวพร ปิ่ นแก้ว.(2562).การติดตามรูปแบบ

การบริโภคและภาวะโภชนาการของหญิงให้นมบุตรและมารกระหว่าง

เดือนแรกและเดือนที่5หลังคลอดที่อยู่อาศัยอยู่พื้นที่ชานเมือง

จ.ปัตตานี.วารสารโภชนาการ,54(2),80-98.