ส่วนประกอบของดอกเฟื่องฟ้า

NATURE
ด อ ก เ ฟื่ อ ง ฟ้ า

จัดทำโดย นำเสนอ

พงศ์พล วีรผาติวัฒน์ ครูวิชัย ลิขิตพรรักษ์

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ครูชำนาญการ(คศ.2)
ห้อง 341 เลขที่ 33 สาขาวิชาชวิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระวิทยาศาสตร์
แผนการเรียนวิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

แม็กกาซีนเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่ง ของรายวิชาชีวะวิทยาศาสตร์ 4
ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565
ว 30244รหัสวิชา

คำนำ

แม็กกาซีนเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่ อเป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาชีววิทยา 4 รหัสวิชา ว30244
ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565 เพื่ อให้ได้ศึกษาความรู้สันฐานภายนอกและกายวิภาค
ภายในของดอกเฟื่ องฟ้า และได้ศึกษาอย่างเข้าใจเพื่ อเป็นประโยชน์กับการเรียน

ผู้จัดทำหวังว่า แม็กกาซีนเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่านหรือนักเรียน นักศึกษา ที่
กำลังต้องการหาข้อมูลในเรื่องนี้ หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และ
ขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

พงศ์พล วีรผาติวัฒน์

27 พฤษจิกายน 2565

ก

สารบัญ

เรื่อง หน้า

คำนำ ก
สารบัญ ข
ข้อมูลทั่วไปของเฟื่ องฟ้า 1
ข้อมูลโครงสร้างเบื้ องต้น 2
ข้อมูลทางพฤกษศาสตร์ 3
ภาพประกอบข้อมูลทางพฤษศาสตร์ 4
ภาพถ่ายโครงสร้างสันฐานภายนอก 5
ภายถ่ายโครงสร้างกายวิภาคภายใน 6
บรรณานุกรมและเอกสารอ้างอิง 7
ภาคผนวก 8
ปกหลัง 10

ข

ข้อมูลทั่วไปของเฟื่ องฟ้า

ชื่อทั่วไป

เฟื่ องฟ้า

ชื่อทวิทยาศาสตร์

BOUGAINVILLEA

ต้นเฟื่ องฟ้าถูกพบครั้งแรกในประเทศบราซิลโดยนักพฤกษศาสตร์ชาวฝรั่งเศส เมื่อประมาณปี ค.ศ. 1766-1769 และได้ถูกนำ

ไปปลูกยังส่วนต่าง ๆ ของโลก เริ่มจากทางยุโรป อเมริกาเหนือ และเอเชีย สำหรับในประเทศไทยได้มีการนำพันธุ์ของต้นเฟื่ องฟ้า
เข้ามาจากประเทศสิงคโปร์เป็นครั้งแรกเมื่อประมาณปี พ.ศ.2423 (รัชกาลที่ 5) และมีการนำเข้ามาจากต่างประเทศอีกมากมาย

จนถึงปัจจุบัน โดยสายพันธุ์ของต้นเฟื่ องฟ้าในประเทศก็มีจำนวนไม่น้อยไปกว่าต่างประเทศ เนื่องมาจากต้นเฟื่ องฟ้าเป็นไม้ที่เจริญ

เติบโตได้ดีในประเทศไทยแล้วยังเกิดการกลายพันธุ์เป็นสายพันธุ์ใหม่เกิดขึ้นอีกมากมาย
ต้นเฟื่ องฟ้า จัดเป็นไม้ยืนต้นประเภทพุ่มกึ่งเลื้อย มีอายุยืนหลายสิบปี สามารถเลื้อยไปได้ไกลถึง 10 เมตร ลักษณะของทรงพุ่ม

สามารถตัดแต่งและบังคับทิศทางการเจริญเติบโตได้ ลำต้นมีลักษณะกลมใหญ่ เนื้อแข็ง ผิวเป็นสีเทาหรือสีน้ำตาล ลำต้นเปราะ
และหักได้ง่าย มีหนามขึ้นตามลำต้นอยู่เหนือใบ หนามมีความยาวประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการตอนกิ่ง การ

ปักชำกิ่ง เสียบยอด เจริญเติบโตได้ดีในดินปนทรายระบายน้ำดี ชอบความชื้นต่ำและแสงแดดแบบเต็มวัน
ดอกเฟื่ องฟ้ามีสรรพคุณช่วยบำรุงหัวใจและระบบขับถ่าย (บางข้อมูลระบุว่าดอกเฟื่ องฟ้ามีสรรพคุณช่วยบำรุงโลหิตและใช้แทน

เครื่องหอมได้ด้วย) (ดอก) ดอกเฟื่ องฟ้า (สายพันธุ์ BOUGAINVILLEA GLABRA CHOISY.) มีรสขมฝาด เป็นยาสุขุม

ออกฤทธิ์ต่อตับ ใช้เป็นยาแก้ประจำเดือนมาไม่เป็นปกติ ทำให้เลือดไหลเวียนได้ดี รักษาสตรีที่ประจำเดือนไม่มาหรือมุตกิดตกขาว
ของสตรี ด้วยการใช้ดอกที่เป็นยาแห้งครั้งละ 10-15 กรัมนำมาต้มกับน้ำรับประทาน หรือจะใช้ร่วมกับตัวยาอื่น ๆ ในตำรับยาตามที่
ต้องการ (ดอก) เฟื่ องฟ้าดอกขาว (BOUGAINVILLEA SPECTABILIS WILLD.) ในประเทศจีนจะไม่นิยมนำมาใช้ทำยา
แต่ในประเทศไทยจะมีการนำรากมาใช้เป็นยาแก้พิษต่าง ๆ (ราก)

ประโยยชน์ทั่วไป

ของต้นเฟื่ องฟ้า

ดอกเฟื่ องฟ้าสามารถนำมาใช้ในการประกอบอาหารได้ เช่น การทำดอกเฟื่ องฟ้าชุบแป้งทอด ใช้รับประทานกับน้ำจิ้มเพื่อเพิ่มรสชาติให้อร่อย
ยิ่งขึ้น สามารถใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ ดอกสวยมีหลายสีจากหลากหลายสายพันธุ์ นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ เป็นซุ้มไม้เลื้อย เป็นซุ้มนั่งเล่น ปลูก
ในที่สาธารณะ สวนข้างทางเดิน ปลูกเป็นแนวรั้ว ปลูกเป็นไม้กระถาง หรือทำเป็นไม้บอนไซหรือไม้แคระ สามารถตัดแต่งทรงพุ่มได้ ดูแลรักษา

ได้ง่ายและทนความแล้งได้ดี เมื่อมีอากาศเย็นจะมีดอกออกเต็มต้น แต่ไม่ควรนำไปปลูกไว้ใกล้กับสนามเด็กเล่นเพราะมีหนามแหลม ในด้าน
ความเป็นมงคล คนไทยโบราณมีความเชื่อว่า หากบ้านใดปลูกต้นเฟื่ องฟ้าไว้เป็นไม้ประจำบ้านจะสามารถช่วยสร้างคุณค่าของชีวิตให้สูงขึ้น
เนื่องจากต้นเฟื่ องฟ้าเป็นพรรณไม้ที่ได้รับสมญานามว่าเป็น “ราชินีแห่งไม้ประดับ” นอกจากนี้คนไทยโบราณยังมีความเชื่ออีกว่า ต้นเฟื่ องฟ้า
เป็นไม้มงคลสำคัญของเทศกาลตรุษจีน เพราะต้นเฟื่ องฟ้าสามารถออกดอกได้บานสะพรั่งในช่วงเทศกาลตรุษจีน (จึงเป็นที่มาของการเรียก
ต้นเฟื่ องฟ้าว่า “ต้นตรุษจีน”) ดังนั้นจึงมีความเชื่อว่า เมื่อช่วงดอกเฟื่ องฟ้าบานจะแสดงถึงความเบิกบาน สว่างไสว และความรุ่งเรืองที่ก้าว
ไกลแห่งชีวิต และเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้านและผู้อยู่อาศัย ควรปลูกต้นเฟื่ องฟ้าไว้ทางทิศตะวันออก และผู้ปลูกควรปลูกในวันพุธเพื่อ

เอาคุณ ถ้าจะให้เป็นสิริมงคลยิ่งขึ้น ผู้ปลูกควรเป็นสตรี เพราะเฟื่ องฟ้าเป็นราชินีแห่งไม้ประดับ จึงเหมาะสมอย่างยิ่งกับสุภาพสตรี

1

ข้อมูลโครงสร้างเบื้ องต้น

ดอกเฟื่ องฟ้า ออกดอกเป็นกระจุกตามง่ามใบและปลายกิ่ง มี 3 ดอก ดอกมีหลายสี ทางจีนนิยมนำมาใช้เป็นยา คือ ดอกสีม่วง
หรือสีแดง ดอกที่เป็นสี ๆ ก็คือใบที่เปลี่ยนสี เรียกว่า ใบดอก มีลักษณะบางคล้ายกับกระดาษ ลักษณะเป็นรูปไข่ปลายแหลม ใน
หนึ่งดอกจะมีใบดอก 3 ใบเชื่อมติดกัน ใบดอกจะกว้างประมาณ 2-4 เซนติเมตรและยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร มีเกสรเป็นรูป
ทรงกระบอกสีเขียว มีทั้งดอกสมบูรณ์เพศและไม่สมบูรณ์เพศ ออกเป็นช่อ ตามซอก ใบหรือปลายกิ่ง

ใบเฟื่ องฟ้า ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับ ลักษณะของใบเป็นรูปไข่ รูปรี หรือรูปหัวใจ ปลายใบแหลม โคนใบมน ส่วนขอบใบเรียบ
ใบมีขนาดกว้างประมาณ 3-6 เซนติเมตรและยาวประมาณ 5-10 เซนติเมตร แผ่นใบเป็นสีเขียว ผิวใบเรียบ ใบบาง มีหนามอยู่ตาม
ง่ามใบ มีก้านใบยาวประมาณ 1 เซนติเมตร

ลำต้น ไม้พุ่ม ลำต้นมีความสูงประมาณ 1-3 เมตร เส้นรอบวงประมาณ 30-50 เซนติเมตร ลำต้นมีสีน้ำตาลเทา ผิวลำต้นขรุขระ
ลำต้นจะมีหนาม

ผลเฟื่ องฟ้า ผลมีขนาดเล็ก ลักษณะเป็นสัน 5 เหลี่ยม เปลือกแข็งและมีเมล็ดติดกับเปลือก

ประโยยชน์ทั่วไป

ของต้นเฟื่ องฟ้า

ดอกเฟื่ องฟ้ามีสรรพคุณช่วยบำรุงหัวใจและระบบขับถ่าย
(บางข้อมูลระบุว่าดอกเฟื่ องฟ้ามีสรรพคุณช่วยบำรุงโลหิตและใช้แทนเครื่องหอมได้ด้วย) (ดอก)
ดอกเฟื่ องฟ้า (สายพันธุ์ Bougainvillea glabra Choisy.) มีรสขมฝาด เป็นยาสุขุม ออกฤทธิ์ต่อตับ ใช้เป็นยาแก้ประจำเดือนมาไม่เป็น
ปกติ ทำให้เลือดไหลเวียนได้ดี รักษาสตรีที่ประจำเดือนไม่มาหรือมุตกิดตกขาวของสตรี ด้วยการใช้ดอกที่เป็นยาแห้งครั้งละ 10-15 กรัมนำมา
ต้มกับน้ำรับประทาน หรือจะใช้ร่วมกับตัวยาอื่น ๆ ในตำรับยาตามที่ต้องการ (ดอก) เฟื่ องฟ้าดอกขาว

(Bougainvillea spectabilis Willd.) ในประเทศจีนจะไม่นิยมนำมาใช้ทำยา
แต่ในประเทศไทยจะมีการนำรากมาใช้เป็นยาแก้พิษต่าง ๆ (ราก)

2

1

ข้อมูลทางพฤษศาสตร์

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

เฟื่ องฟ้าเป็นพรรณไม้ยืนต้นขนาดกลางประเภทเถาเลื้อย ลำต้นมีความยาวประมาณ 1-10 เมตร มีลำเถาแข็งแรงเลื้อยไปได้
ไกล ผิวลำต้นสีเท่าหรือสีน้ำตาลลำต้นมีหนามคมแหลมยาวประมาณ0.51เซนติเมตรติดอยู่เป็นระยะๆลักษณะของทรงพุ่มสามารถ
ตัดแต่ง และบังคับทิศทางการเจริญเติบโตได้

ใบเป็นใบเดี่ยวแตกตามเถาลักษณะปลายใบแหลมโคนใบมนขอบใบเรียบพื้นใบ เรียสีเขียว ขนาดใบกว้าง 2 - 4 เซนติเมตร
ยาวประมาณ 4-5 เซนติเมคร

ดอกออกเป็นช่อตามส่วนยอด มีกลีบดอหรือใบประดับ 3กลีบ ส่วนดอกจะมีดอกเล็กสีขาว กลีบดอกจะมีขนาดและสีสันแตก
ต่างกันตามชนิดพันธุ์

สรรพคุณ

ของต้นเฟื่ องฟ้า

ดอกเฟื่ องฟ้าสามารถนำมาใช้ในการประกอบอาหารได้ เช่น การทำดอกเฟื่ องฟ้าชุบแป้งทอด ใช้รับประทานกับน้ำจิ้มเพื่อเพิ่มรสชาติให้อร่อย
ยิ่งขึ้น สามารถใช้ปลูกเป็นไม้ประดับ ดอกสวยมีหลายสีจากหลากหลายสายพันธุ์ นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ เป็นซุ้มไม้เลื้อย เป็นซุ้มนั่งเล่น ปลูก
ในที่สาธารณะ สวนข้างทางเดิน ปลูกเป็นแนวรั้ว ปลูกเป็นไม้กระถาง หรือทำเป็นไม้บอนไซหรือไม้แคระ สามารถตัดแต่งทรงพุ่มได้ ดูแลรักษา

ได้ง่ายและทนความแล้งได้ดี เมื่อมีอากาศเย็นจะมีดอกออกเต็มต้น แต่ไม่ควรนำไปปลูกไว้ใกล้กับสนามเด็กเล่นเพราะมีหนามแหลม ในด้าน
ความเป็นมงคล คนไทยโบราณมีความเชื่อว่า หากบ้านใดปลูกต้นเฟื่ องฟ้าไว้เป็นไม้ประจำบ้านจะสามารถช่วยสร้างคุณค่าของชีวิตให้สูงขึ้น
เนื่องจากต้นเฟื่ องฟ้าเป็นพรรณไม้ที่ได้รับสมญานามว่าเป็น “ราชินีแห่งไม้ประดับ” นอกจากนี้คนไทยโบราณยังมีความเชื่ออีกว่า ต้นเฟื่ องฟ้า
เป็นไม้มงคลสำคัญของเทศกาลตรุษจีน เพราะต้นเฟื่ องฟ้าสามารถออกดอกได้บานสะพรั่งในช่วงเทศกาลตรุษจีน (จึงเป็นที่มาของการเรียก
ต้นเฟื่ องฟ้าว่า “ต้นตรุษจีน”) ดังนั้นจึงมีความเชื่อว่า เมื่อช่วงดอกเฟื่ องฟ้าบานจะแสดงถึงความเบิกบาน สว่างไสว และความรุ่งเรืองที่ก้าว
ไกลแห่งชีวิต และเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่บ้านและผู้อยู่อาศัย ควรปลูกต้นเฟื่ องฟ้าไว้ทางทิศตะวันออก และผู้ปลูกควรปลูกในวันพุธเพื่อ

เอาคุณ ถ้าจะให้เป็นสิริมงคลยิ่งขึ้น ผู้ปลูกควรเป็นสตรี เพราะเฟื่ องฟ้าเป็นราชินีแห่งไม้ประดับ จึงเหมาะสมอย่างยิ่งกับสุภาพสตรี

3

ภาพประกอบข้อมูลทางพฤษศาสตร์

ก้านดอกย่อย(PEDICEL)

ก้านดอก(PEDUNCLE)

ใบประดับ(BRACT)
ดอกย่อย(FLORET)

วงกลีบเลี้ยง(CALYX) 4

ก้านชูอับเรณู(FILAMENT)
ยอดเกสรเพศเมีย(STIGMA)

อับเรณู(ANTHER)
ก้านยอดเกสรเพศเมีย(STYLE)

รังไข่(OVARY)

ภาพถ่ายโครงสร้างของสันฐานภายนอก

ใบประดับ ดอกย่อย

BRACT FLORET

ก้านดอกย่อย วงกลีบเลี้ยง

PEDICEL CALYX
5

ภาพถ่ายโครงสร้างของกายวิภาคภายใน

ก้านอับเรณู อับระอองเรณู

FILAMENT STIGMA

ยอดเกสรเพศเมีย รังไข่

STYLE OVARY
6

บรรณานุกรมและ
เอกสารอ้างอิง

ข้อมูลทั่วไปของเฟื่ องฟ้า

HTTPS://MEDTHAI.COM/%E0%B9%80%E0%B8%9F%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E
0%B8%87%E0%B8%9F%E0%B9%89%E0%B8%B2/
HTTPS://KASET.TODAY/%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0
%B9%89/%E0%B9%80%E0%B8%9F%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%
B8%9F%E0%B9%89%E0%B8%B2/
HTTPS://SKM.SSRU.AC.TH/NEWS/VIEW/WUT071

ข้อมูลทางพฤษศาสตร์ของดอกเฟื่ องฟ้า

HTTP://WWW.HINSORN.AC.TH/BOTANYHINSORN/SEE_TREEDATA.PHP?ID_TREE=220

ส่วนประกอบและโครงสร้างของดอกเฟื่ องฟ้า

HTTP://WWW.SC.CHULA.AC.TH/THAIPLANTS/FLOWERS/PAGES/FLOWERS.HTML
HTTP://WWW.SC.CHULA.AC.TH/THAIPLANTS/FLOWERS/PAGES/BOUGAINVILLEA.HTM

7

ภาคผนวก QR CODE

คลิปวิดีโอขณะที่ทำการศึกษา

8

ภาคผนวก

9

เฟื่ อง ฟ้าเป็นชื่อของดอกไม้ที่ชื่อเป็นมงคล

ดอกของมันเหมือนทำด้วยกระดาษ ปลิวไปทั่ว
หญิงงามเหมือนมี โปรยดอกไม้ให้เราเดินไป

เสมือนอวยพรให้เราทำงานด้วยดี ไม่มีอุปสรรค

กลีบ
ดอก ไม้เหมือนเดินทางไปด้วย

จัดทำโดย นำเสนอ

พงศ์พล วีรผาติวัฒน์ ครูวิชัย ลิขิตพรรักษ์

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ครูชำนาญการ(คศ.2)
ห้อง 341 เลขที่ 33 สาขาวิชาชวิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระวิทยาศาสตร์
แผนการเรียนวิทยาศาสตร์-คณิตศาสตร์
โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

10