หน่วยที่ 2 ธาตุกับสารประกอบ

คาถามท้ายกจิ กรรม
5. แกส๊ ที่ข้วั ลบมีสมบตั ิอยา่ งไรและเป็ นแก๊สชนิดใด เพราะเหตใุ ด
แก๊สท่ีข้วั ลบเป็ นแกส๊ ไม่มีสี ไม่มีกล่ิน ติดไฟได้ ไดแ้ ก่ แกส๊ ไฮโดรเจนซ่ึงมีสมบตั ิดงั กลา่ ว

6. จากผลการทดลองแสดงวา่ น้าเกิดการเปล่ียนแปลงอยา่ งไร เม่ือผา่ นกระแสไฟฟ้าลงไปในน้า
น้าเกิดการแยกสลายใหธ้ าตอุ อกซิเจนและธาตุไฮโดรเจนได้

7. สูตรโมเลกลุ ของน้า แกส๊ ออกซิเจน และแกส๊ ไฮโดรเจนเขียนไดอ้ ยา่ งไร
สูตรโมเลกลุ ของน้า คือ H2O แกส๊ ออกซิเจน คือ O2 และแก๊สไฮโดรเจน คือ H2

50/72

คาถามท้ายกจิ กรรม

8. การเขียนสมการเคมีจะตอ้ งเขียนสูตรของสารต้งั ตน้
และใช้ลูกศร (→) แทนการเปลี่ยนแปลงแล้วจึง
เขียนสูตรของผลิตภณั ฑท์ างขวามือของลูกศร และ
ใช้เครื่องหมาย + คัน่ ระหว่างสูตรของสารต้งั ต้น
หรื อผลิตภัณฑ์ (ในกรณี ที่มีมากกว่า 1 ชนิ ด)
ทาจานวนอะตอมของสารต้ังต้นและผลิตภัณฑ์
ใหเ้ ท่ากนั โดยหาตวั เลขมาเติมหนา้ สูตรสมการเคมี
ท่ีไดจ้ ากการทดลองน้ีจะเป็ นอยา่ งไร

2H2O(ℓ) → 2H2(g)+O2(g)

51/72

คาถามท้ายกจิ กรรม 10. นกั เรียนจะสรุปเก่ียวกบั สมบตั ิของสารประกอบ
ไดว้ า่ อยา่ งไร
9. น้า แก๊สออกซิเจน และแก๊สไฮโดรเจนจดั เป็ นธาตุ
หรือสารประกอบ เพราะเหตุใด สารประกอบเป็ นสารบริ สุทธ์ิที่ประกอบด้วย
น้าจดั เป็ นสารประกอบ เพราะประกอบดว้ ยอะตอม อะตอมของธาตุมากกว่า 1 ชนิด มีอัตราส่วนของ
จานวนอะตอมคงที่ และสามารถแยกสลายให้
ของธาตุมากกวา่ 1 ชนิด ไดแ้ ก่ อะตอมของออกซิเจน องคป์ ระกอบยอ่ ยซ่ึงอาจเป็ นธาตุหรือสารประกอบได้
แ ล ะ ไ ฮ โ ด ร เ จ น ท่ี มี อัต ร า ส่ ว น ข อ ง จ า น ว น อ ะ ต อ ม เมื่อไดร้ ับพลงั งาน และสารประกอบจะมีสมบตั ิต่าง ๆ
คงที่ คือ H : O = 2 : 1 ส่ วนแก๊สออกซิ เจนและ คงที่ เช่น จุดหลอมเหลว จุดเดือด ความหนาแน่น สี
แกส๊ ไฮโดรเจนจดั เป็ นธาตุ เพราะประกอบดว้ ยอะตอม สมบตั ิความเป็ นกรด-เบส
ของธาตุเพยี ง 1 ชนิด
52/72

จากการทากิจกรรมท่ี 2.5 พบวา่

น้าเป็ นสารประกอบซ่ึงสามารถแยกสลายใหอ้ งคป์ ระกอบยอ่ ยไดเ้ ม่ือไดร้ ับพลงั งาน โดยเม่ือผ่านกระแสไฟฟ้าลงในน้า
ท่ีมีโซเดียมซัลเฟตเล็กน้อย น้าจะแยกสลายให้ธาตุ 2 ชนิด คือ ออกซิเจนท่ีข้วั บวกและไฮโดรเจนท่ีข้วั ลบ และปริมาณ
ของไฮโดรเจนเป็ น 2 เท่าของปริมาณของออกซิเจน ดงั สมการ

2H2O( ) 2H2(g) O2(g)
นา้ แก๊ส แก๊ส
ไฮโดรเจน ออกซิเจน

53/72

สรุปสมบตั ิของสารประกอบไดด้ งั น้ี
● สารประกอบเป็ นสารบริสุทธ์ิท่ีประกอบดว้ ย
ธาตุตา่ งชนิดที่มีอตั ราส่วนของจานวนอะตอมคงท่ี
● สารประกอบแยกสลายให้องค์ประกอบย่อย
ซ่ึงอาจเป็ นธาตหุ รือสารประกอบก็ได้
● สารประกอบมีสมบตั ิคงที่ เช่น จุดหลอมเหลว
จุดเดือด ความหนาแน่น สี สมบตั ิความเป็ นกรด-เบส
● สารประกอบมีท้ัง 3 สถานะ ได้แก่ แก๊ส
ของเหลว และของแขง็

54/72

ใชท้ าน้าอดั ลม ใชท้ า
ใชด้ บั เพลิง น้าสม้ สายชู
ใชท้ าน้าแขง็ แหง้
และใชเ้ ป็นตวั ล่อเมฆ 55/72
ในการทาฝนเทียม

ใชป้ รุงอาหาร
ให้มีรสเคม็
ใชถ้ นอมอาหาร
ดว้ ยการทาเคม็ เช่น
ปลาเคม็

ใชผ้ ลิต ใชใ้ น ใชท้ า
กรดไนตริก ป๋ ยุ อุตสาหกรรม สารละลาย
และพลาสติก ทาพลาสติก ฆา่ จุลินทรีย์
ใชล้ า้ งผกั สด
ใชใ้ น
อตุ สาหกรรม 56/72

ทาสบู่

ใชเ้ ป็น ใชล้ ด
สารดูดความช้ืน ความเป็ นกรด
ใชท้ ากระจกและ ของดิน ใชผ้ สม
ปูนซีเมนต์
เซรามิก ใชเ้ ป็น
สารดูดความช้ืน
ใชใ้ น ใชใ้ นการทา
อตุ สาหกรรม ฝนเทียม
ทาแกว้ ผงซกั ฟอก
แกน้ ้ากระดา้ ง 57/72

(หนงั สือเรียนหนา้ 52)

58/72

1. พิจารณาแผนภาพแสดงการเปลี่ยนแปลงของสารท่ีกาหนดให้ แลว้ ตอบคาถาม

1.1 สาร A B และ C จัดเป็ นธาตุหรื อ

สาร A สาร B สาร C สารประกอบ เพราะเหตใุ ด

สาร A จดั เป็ นสารประกอบ เพราะประกอบดว้ ยอะตอมของธาตุมากกวา่ 1 ชนิด ส่วนสาร B และสาร C จดั เป็ น

ธาตุ เพราะประกอบดว้ ยอะตอมของธาตเุ พยี ง 1 ชนิด

1.2 สาร X และ Y จดั เป็ นธาตหุ รือสารประกอบ เพราะเหตุใด

สาร X สาร X และสาร Y จดั เป็ นธาตุ เพราะประกอบ
สาร Y ดว้ ยอะตอมของธาตเุ พยี ง 1 ชนิด

59/72

2. กรดคาร์บอนิก (H2CO3) ซ่ึงเกิดจากแก๊สคาร์บอน-
ไดออกไซดท์ าปฏิกิริยากบั น้า ดงั สมการ
กรดคาร์บอนิก 1 โมเลกุล ประกอบดว้ ยธาตุใดบา้ ง
ชนิดละกี่อะตอม
กรดคาร์บอนิก 1 โมเลกลุ ประกอบดว้ ยธาตไุ ฮโดรเจน 2 อะตอม ธาตคุ าร์บอน 1 อะตอม และธาตอุ อกซิเจน 3 อะตอม

3. ของแข็งสีขาวบรรจุในบีกเกอร์ เม่ือนามาหาจุดหลอมเหลวคร้ังที่ 1 ได้ 82 องศาเซลเซียส
คร้ังท่ี 2 ได้ 117 องศาเซลเซียส ของแขง็ ในบีกเกอร์เป็ นสารประกอบหรือไม่ เพราะเหตใุ ด
ของแขง็ ในบีกเกอร์ไม่จดั เป็ นสารประกอบ เพราะมีจุดหลอมเหลวไมค่ งท่ี

60/72

4. ธาดานาเอทานอล 5 ลูกบาศก์เซนติเมตร มาหาจุดเดือดได้ 78 องศา
เซลเซียส ถ้าอรุณานาเอทานอล 10 ลูกบาศก์เซนติเมตร มาหา
จุดเดือดจะไดเ้ ท่ากนั หรือไม่ เพราะเหตุใด
เอทานอลเป็ นสารประกอบซ่ึงจุดเดือดของสารประกอบจะคงท่ีเสมอ

5. ถา้ นาแคลเซียมฟอสเฟตซ่ึงมีสูตรเคมีเป็ น Ca3(PO4)2 มาแยกสลาย
จะไดธ้ าตใุ ดบา้ ง ชนิดละก่ีอะตอม
ถ้านา Ca3(PO4)2 มาแยกสลายจะได้ธาตุแคลเซียม 3 อะตอม

ธาตุฟอสฟอรัส 2 อะตอม และธาตุออกซิเจน 8 อะตอม

61/72

6. กาหนดสมการแสดงการเปลี่ยนแปลงของสารให้ ดงั น้ี

นกั เรียนจะสรุปการเกิดแกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ไดอ้ ยา่ งไร
การเกิดแกส๊ คาร์บอนไดออกไซดอ์ าจเกิดจากการรวมตวั ของธาตุคาร์บอนกบั แก๊สออกซิเจน หรือเกิดจากการสลายตวั
ของแคลเซียมคาร์บอเนต ซ่ึงแกส๊ คาร์บอนไดออกไซดม์ ีสูตรเคมี คือ CO2

62/72

สารบริสุทธ์ิ (pure substance)

ใชจ้ านวนชนิดของอะตอมเป็นเกณฑ์

สาร สารเอกพนั ธ์
(substance) (hส(ehาtsoรeumrวboวิ osgธิ tgeaพennneนั ceoeธou)์uss
ใชจ้ sาuนbวsนtaชnนcิดeข)องสาร
ใชล้ กั ษณะเน้ือสาร
เป็ นเกณฑ์ เป็ นเกณฑ์
12

สารผสม (non-pure substance) สารละลาย
(solution)
ใชข้ นาดอนุภาคของสารเป็นเกณฑ์

**คลิกท่ี 1 - 2 เพ่อื ใหข้ อ้ ความปรากฏหรือซ่อนขอ้ ความ 63/72

ธาตุ เป็ นสารบริสุทธ์ิท่ีไม่สามารถแยกสลายเป็ นสารอ่ืนได้ ประกอบดว้ ยอะตอมชนิดเดียวกนั
และธาตุในธรรมชาติอาจอยใู่ นรูปอะตอม (atom) หรือโมเลกลุ (molecule)

(mโลeหtaะl) เป็ นธาตุที่เกิดจากอะตอมรวมกันเป็ นโครงผลึก
ส่วนใหญเ่ ป็ นของแขง็ ผิวมนั วาว เหนียว นาไฟฟ้า
และความร้อน มีจุดเดือดและจุดหลอมเหลวสูง

อm(nโeลotหnal-ะ) มีสถานะท้งั ของแข็ง ของเหลว และแก๊ส ถา้ เป็ น
ของแข็งจะเปราะ มีความหนาแน่น จุดเดือด และ
จุดหลอมเหลวต่า

(mกeง่ึ tโaลllหoะid) มีสมบตั ิคลา้ ยท้งั โลหะและอโลหะ 64/72

สาร เป็ นสารบริสุทธ์ิท่ีประกอบดว้ ยอะตอมของธาตตุ ่างชนิด สร้างพนั ธะเคมีตอ่ กนั ในอตั ราส่วนคงท่ี
ประกอบ มีสมบตั ิเฉพาะตวั แตกตา่ งจากสมบตั ิของธาตทุ ่ีเป็ นองคป์ ระกอบ เช่น NaCl, CO2 และ O2

65/72

1. ธาตุ B มีผิวเป็ นมนั วาว แต่เม่ือทุบจะแตกเป็ นชิ้น 3. อโลหะที่มีจุดเดือดและจุดหลอมเหลวสูงมาก
เลก็ ๆ ธาตุ B จดั เป็ นธาตปุ ระเภทใด มีความแขง็ แกร่ง ใชต้ ดั กระจก ใชท้ าหัวเจาะน้ามนั
ธาตุ B มีผิวเป็ นมันวาวเหมือนโลหะ แต่เปราะ อโลหะน้ีคือธาตใุ ด และมีชื่อเรียกวา่ อะไร

เหมือนอโลหะ ดงั น้นั ธาตุ B จึงควรเป็ นธาตกุ ่ึงโลหะ อโลหะท่ีมีสมบัติดังกล่าว คือ ธาตุคาร์บอน (C)
และมีชื่อเรียกวา่ เพชร
2. ธาตุ Y มีจุดหลอมเหลว 98 องศาเซลเซียส จุดเดือด
1,347 องศาเซลเซียส และนาไฟฟ้าได้ ธาตุ Y เม่ือ 66/72
นามาทุบจะแตกหรือไม่ เพราะเหตุใด
ธาตุ Y มีจุดหลอมเหลวและจุดเดือดสูง และ

นาไฟฟ้าได้ ธาตุ Y จึงควรเป็ นธาตุโลหะ ดงั น้นั เมื่อนา
ธาตุ Y มาทุบจะไมแ่ ตก เพราะธาตโุ ลหะมีความเหนียว

4. เหตุใดจึงนาธาตเุ งินและทองคามาทาเคร่ืองประดบั 5. สารประกอบและธาตุมีสมบตั ิต่อไปน้ีเหมือนกัน
หรือต่างกนั อยา่ งไร
เงิน ทองคา 5.1 ลกั ษณะของเน้ือสาร
สารประกอบและธาตุจดั เป็ นสารบริสุทธ์ิซ่ึงมี
ธาตุเงิ นและทองคานิ ยมนามาทาเครื่ องประดั บ ลกั ษณะเน้ือสารเป็ นเน้ือเดียวกนั สม่าเสมอ
เพราะมีความมันวาว จึงทาให้เกิดความสวยงาม 5.2 จานวนชนิดของอะตอมที่เป็ นองคป์ ระกอบ
เม่ือสะทอ้ นแสง มีความเหนียวทาให้สามารถดัดเป็ น
รูปตา่ ง ๆ ได้ สารประกอบมีจานวนชนิดของอะตอมท่ีเป็ น
องค์ประกอบมากกว่า 1 ชนิด ส่วนธาตุมีจานวน
ชนิดของอะตอมท่ีเป็ นองคป์ ระกอบเพยี งชนิดเดียว

67/72

5.3 การแยกสลายไดอ้ งคป์ ระกอบยอ่ ย
สารประกอบอาจแยกสลายไดอ้ งคป์ ระกอบยอ่ ยเป็ นสารประกอบหรือธาตุ ส่วนธาตไุ มส่ ามารถแยกสลายไดอ้ ีก

6. พจิ ารณาสารท่ีกาหนดให้ สารใดเป็ นธาตแุ ละสารใดเป็ นสารประกอบ
ฟอสฟอรัส ตะปูเหลก็ เอทานอล กลโู คส ไอโอดีน ปูนขาว กามะถนั น้าสม้ สายชู สงั กะสี

สารที่เป็ นธาตุ ไดแ้ ก่ ฟอสฟอรัส เหล็ก ไอโอดีน กามะถนั และสังกะสี ส่วนสารท่ีเป็ นสารประกอบ ไดแ้ ก่ เอทานอล
กลโู คส ปูนขาว และน้าสม้ สายชู

7. แผงวงจรไฟฟ้ามีส่วนประกอบส่วนใหญเ่ ป็ นธาตชุ นิดใด และจดั เป็ นโลหะ อโลหะ หรือก่ึงโลหะ 68/72
ส่วนประกอบส่วนใหญ่เป็ นธาตเุ จอร์เมเนียม ซิลิคอนซ่ึงเป็ นธาตุก่ึงโลหะ

8. ให้นักเรียนเขียนแผนภาพแสดงโมเลกุลของธาตุ 9. เม่ือนาเช้ือเพลิงซ่ึงมีธาตุคาร์บอนและไฮโดรเจน
ท่ี 1 โมเลกุล มี 2 อะตอม และสารประกอบท่ี 1 เป็ นองค์ประกอบไปเผาไฟ ภายหลังเกิดการ
โมเลกลุ มี 3 อะตอม โดยให้ แทนอะตอมชนิด ลกุ ไหมส้ ารที่เกิดข้ึนจดั เป็ นสารประเภทใด
ที่ 1 และ แทนอะตอมชนิดที่ 2 สารที่เกิดข้ึน คือ แก๊สคาร์ บอนมอนอกไซด์

โมเลกลุ ของธาตุ โมเลกุลของสารประกอบ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ และไอน้ าซ่ึงจัดเป็ น
สารประกอบ

10. สารเคมีท่ีมีสูตรเคมีเป็ น XY และ XY2 เป็ นสาร
ชนิดเดียวกนั หรือไม่ อยา่ งไร
สารเคมีท่ีมีสูตรเคมีตา่ งกนั จะเป็ นสารคนละชนิด

69/72

12. พิจารณาแผนภาพตอ่ ไปน้ี สาร A สาร B+สาร C (ไมแ่ ยกสลาย)
แลว้ ตอบคาถาม เผา

สาร D+สาร E (ไมแ่ ยกสลาย)

11. เกษตรกรตอ้ งการปรับปรุงดิน 12.1 สารใดจดั เป็ นสารประกอบ เพราะเหตุใด
ที่มีสภาพเป็ นกรดมาก จะตอ้ ง
ใช้สารใดใส่ลงไปในดินเพ่ือ สาร A และสาร B จดั เป็ นสารประกอบ เพราะสามารถแยกสลาย
ลดความเป็ นกรด ใหอ้ งคป์ ระกอบยอ่ ยได้

ใส่ปูนขาวลงไปในดินเพ่ือลด 12.2 สารใดจดั เป็ นธาตุ เพราะเหตใุ ด
ความเป็ นกรดของดิน
สาร C สาร D และสาร E จัดเป็ นธาตุ เพราะไม่สามารถแยกสลาย
ใหอ้ งคป์ ระกอบยอ่ ยได้

70/72

13. ผงชูรสมีช่ือทางเคมี คือ มอโนโซเดียมกลูตาเมต 15. ให้นักเรียนบอกประโยชน์ของแก๊สคาร์บอน-
มีสูตรเคมีเป็ น HOOCCH2CH2CH(NH2)COONa ไดออกไซด์ (CO2) มาอยา่ งนอ้ ย 3 ขอ้
ประกอบดว้ ยธาตุชนิดใดบา้ ง แนวคาตอบ ทาน้ าอัดลม ใช้ดับเพลิง และทา
ธาตุไฮโดรเจน ออกซิเจน คาร์บอน ไนโตรเจน
น้าแขง็ แหง้
และโซเดียม
71/72
14. ทรายหรื อซิลิกาซ่ึงใช้ในการผลิตแก้วมีธาตุ
ชนิดใดเป็ นองคป์ ระกอบบา้ ง
ทรายหรือซิลิกามีสูตรเคมีเป็ น SiO2 ซ่ึงประกอบ

ดว้ ยธาตซุ ิลิคอนและออกซิเจน

16. น้ากลนั่ ปริมาตร 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร
มีจุดเดือด 100 องศาเซลเซียส ถ้านามา
ระเหยจนมีปริมาตรเหลือ 20 ลูกบาศก์
เซนติเมตร เม่ือนาไปหาจุดเดือด ค่าของ
จุดเดือดจะเปล่ียนแปลงหรือไม่ เพราะ
เหตใุ ด
น้ ากลั่นเป็ นสารประกอบซ่ึงเป็ นสาร

บริสุทธ์ิ ดงั น้นั สมบตั ิของน้ากลนั่ เช่น จุดเดือด
จุดหลอมเหลวจะคงที่

72/72