LOY-KRATHONG-FESTIVAL

NOVEMBER 2020 | VOL. 2
ISSUE 201

A MAGAZINE

วันลอยกระทง

LOY

KRATHONG

FESTIVAL




Loy Krathong
Festival

ประเพณีอันเก่าแก่ที่สำคัญของ
ประเทศไทย สื่บต่อกันมาอย่าง
ยาวนาน ตั้งแต่ยุคพ่อขุน
รามคำแหงมหาราช

ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12
ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือ
เดือนพฤศจิกายนของทุกปี

PAGE 01

ประวัติ | ความเป็นมา

LOY KRATHONG

วันลอยกระทงถือเป็นอีกหนึ่งประเพณีเก่าแก่ที่สำคัญของคนไทย

ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย ซึ่งมักจะตรงกับช่วงเดือนพฤศจิกายนของทุกปี
ประเพณีนี้กำหนดขึ้นเพื่อเป็นการสะเดาะเคราะห์และขอขมาต่อพระแม่คงคา

จึงมักจะเห็นในหลายพื้นที่จัดงานเทศกาลลอยกระทงตามบริเวณที่ติดกับแม่น้ำ ลำคลอง หรือ แหล่งน้ำต่างๆ
ซึ่งแต่ละพื้นที่ก็จะมีเอกลักษณ์ที่น่าสนใจแตกต่างกันไป

PAGE 02

LOY KRATHONG FESTIVAL

ย้อนกลับยุคเริ่มประเพณีลอยกระทง

( ไ ม่ ส า ม า ร ถ ร ะ บุ เ ว ล า แ น่ ชั ด )

ประเพณีลอยกระทงนั้น ไม่มีหลักฐานระบุแน่ชัดว่าเริ่ม ก่อนที่นางนพมาศ หรือ ท้าวศรีจุฬาลักษณ์ สนมเอก
ตั้งแต่เมื่อใด แต่เชื่อว่าประเพณีนี้ได้สืบต่อกันมายาวนาน ของพระร่วงจะคิดค้นประดิษฐ์กระทงดอกบัวขึ้นเป็นคน
ตั้งแต่สมัยสุโขทัย โดยในรัชสมัยพ่อขุนรามคำแหง แรกแทนการลอยโคม ดังปรากฏในหนังสือนางนพมาศ
เรียกประเพณีลอยกระทงนี้ว่า “พิธีจองเปรียญ” หรือ ที่ว่า ครั้นวันเพ็ญเดือน 12 ข้าน้อยได้กระทำโคมลอย
“การลอยพระประทีป” และมีหลักฐานจากศิลาจารึกหลักที่ คิดตกแต่งให้งามประหลาดกว่าโคมสนมกำนัลทั้งปวงจึง
1 กล่าวถึงงานเผาเทียนเล่นไฟว่าเป็นงานรื่นเริงที่ใหญ่ เลือกผกาเกษรสีต่าง ๆ มาประดับเป็นรูปกระมุทกลีบ
ที่สุดของกรุงสุโขทัย ทำให้เชื่อกันว่างานดังกล่าวน่าจะเป็น บานรับแสงจันทร์ใหญ่ประมาณเท่ากงระแทะ ล้วนแต่
งานลอยกระทงอย่างแน่นอน พรรณดอกไม้ซ้อนสีสลับให้เป็นลวดลาย…”

ในสมัยก่อนนั้นพิธีลอยกระทงจะเป็นการลอยโคม เมื่อสมเด็จพระร่วงเจ้าได้เสด็จฯ ทางชลมารค
โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทอดพระเนตรกระทงของนางนพมาศก็ทรงพอพระราช
ได้ทรงสันนิษฐานว่า พิธีลอยกระทงเป็นพิธีของพราหมณ์ หฤทัย จึงโปรดให้ถือเป็นเยี่ยงอย่าง และให้จัดประเพณี
จัดขึ้นเพื่อบูชาเทพเจ้า 3 องค์ คือ พระอิศวร พระ ลอยกระทงขึ้นเป็นประจำทุกปี โดยให้ใช้กระทงดอกบัว
นารายณ์ และพระพรหม ต่อมาได้นำพระพุทธศาสนา แทนโคมลอย ดังพระราชดำรัสที่ว่า “ตั้งแต่นี้สืบไปเบื้อง
เข้าไปเกี่ยวข้อง จึงให้มีการชักโคม เพื่อบูชาพระบรม หน้า โดยลำดับกษัตริย์ในสยามประเทศถึงกาลกำหนด
สารีริกธาตุ และลอยโคมเพื่อบูชารอยพระบาทของ นักขัตฤกษ์วันเพ็ญเดือน 12 ให้ทำโคมลอยเป็นรูป
พระพุ ทธเจ้า ดอกบัว อุทิศสักการบูชาพระพุทธบาทนัมมทานทีตราบ
เท่ากัลปาวสาน” พิธีลอยกระทงจึงเปลี่ยนรูปแบบตั้งแต่
นั้นเป็นต้นมา

PAGE 03

ป ร ะ เ พ ณี ล อ ย
ก ร ะ ท ง สื บ ต่ อ
กั น เ รื่ อ ย ม า . .

ประเพณีลอยกระทงสืบต่อกันเรื่อยมา
จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น สมัยรัชกาลที่ 1

ถึง รัชกาลที่ 3 พระบรมวงศานุวงศ์ตลอดจน
ขุนนางนิยมประดิษฐ์กระทงใหญ่เพื่อประกวด
ประชันกัน ซึ่งต้องใช้แรงคนและเงินจำนวนมาก
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4

ทรงเห็นว่าเป็นการสิ้นเปลือง
จึงโปรดให้ยกเลิกการประดิษฐ์กระทงใหญ่แข่งขัน
และโปรดให้พระบรมวงศานุวงศ์ทำเรือลอยประทีป

ถวายองค์ละลำแทนกระทงใหญ่
และเรียกชื่อว่า “เรือลอยประทีป”
ต่อมาในรัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6
ได้ทรงฟื้ นฟูพระราชพิธีนี้ขึ้นมาอีกครั้ง
ปัจจุบันการลอยพระประทีปของพระบาทสมเด็จ
พระเจ้าอยู่หัว ทรงกระทำเป็นการส่วนพระองค์

ตามพระราชอัธยาศัย

PAGE 1 | BACKPACK

เพลง
ลอยกระทง

เพลงรำวงวันลอยกระทงแต่งโดยครูแก้ว อัจฉริยกุล ผู้ให้ทำนองคือ ครู
เอื้ อ สุนทรสนาน แห่งสุนทราภรณ์ ซึ่งครูเอื้ อได้แต่งเพลงนี้ตั้งแต่ ปี
พ.ศ.2498 ขณะที่ได้ไปบรรเลงเพลงที่บริเวณคณะบัญชี มหาวิทยาลัย

ธรรมศาสตร์ และมีผู้ขอเพลงจากครูเอื้ อ ครูเอื้ อจึงนั่งแต่งเพลงนี้ที่ริม
แม่น้ำเจ้าพระยา ในระยะเวลาเพียงครึ่งชั่วโมงจึงเกิดเป็นเพลง “รำวง

ลอยกระทง” มีเนื้ อร้องว่า

PAGE 04

บทเพลง '' วันเพ็ญเดือนสิบสอง
รำวงลอย น้ำนองเต็มตลิ่ง
กระทง
เราทั้งหลายชายหญิง
ครูเอื้อ สุนทรสนาน แห่งสุนทราภรณ์ สนุกกันจริง วันลอยกระทง
ผู้แต่งบทเพลง ลอย ลอยกระทง ลอย ลอยกระทง

PAGE 05 ลอยกระทงกันแล้ว
ขอเชิญน้องแก้วออกมารำวง

รำวงวันลอยกระทง
รำวงวันลอยกระทง
บุญจะส่งให้เราสุขใจ
บุญจะส่งให้เราสุขใจ ''

"ภาคเหนือตอนบน นิยมทำ
โคมลอย เรียกว่า “ลอยโคม”
หรือ “ว่าวฮม” หรือ “ว่าวควัน”"

ทำจากกระดาษบางๆ กระดาษที่ใช้ทำว่าว แล้วสุม
ควันข้างใต้ให้ลอยขึ้นไปในอากาศอย่างบัลลูน
ประเพณีของชาวเหนือนี้เรียกว่า “ยี่เป็ง” หมายถึง
การทำบุญในวันเพ็ญเดือนยี่(ซึ่งนับวันตามแบบล้าน
นา ตรงกับวันเพ็ญเดือนสิบสองในแบบไทย)
– จังหวัดเชียงใหม่ มีประเพณี “ยี่เป็ง” เชียงใหม่ ใน
ทุกๆ ปีจะมีการจัดงานขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ตระการตา
และมีการปล่อยโคมลอยขึ้นเต็มท้องฟ้า
– จังหวัดตาก จะลอยกระทงขนาดเล็กทยอยเรียง
รายไปเป็นสาย เรียกว่า “กระทงสาย”
– จังหวัดสุโขทัย ขบวนแห่โคมชักโคมแขวน การเล่น
พลุตะไล ไฟพะเนียง

ประเพณี
ลอยกระทง
ในแต่ละท้องถิ่น

ภาคกลาง มีการจัดประเพณีลอย
กระทงขึ้นทั่วทุกจังหวัด

– กรุงเทพมหานคร จะมีงานภูเขาทอง เป็นรูปแบบงาน
วัด เฉลิมฉลองราว 7-10 วัน ก่อนงานลอยกระทง และ
จบลงในช่วงหลังวันลอยกระทง
– จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีการจัดงานประเพณีลอย
กระทงกรุงเก่าขึ้นอย่างยิ่งใหญ่บริเวณอุทยาน
ประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ภายในงานมีการจัด
แสดงแสง สี เสียง อย่างงดงามตระการตา

PAGE 06

PAGE 07

ประเพณี
ลอยกระทง
ในแต่ละท้องถิ่น

"ภาคอีสาน ในอดีตมีการเรียกประเพณีลอยกระทงในภาค

อีสานว่า สิบสองเพ็ง หมายถึงวันเพ็ญเดือนสิบสองซึ่งจะมี

เอกลักษณ์แตกต่างกันออกไป เช่น"

เพลงรำวงวันลอยกระทงแต่งโดยครูแก้ว อัจฉริยกุล ผู้ให้ทำนองคือ
ครูเอื้อ สุนทรสนาน แห่งสุนทราภรณ์ ซึ่งครูเอื้อได้แต่งเพลงนี้ตั้งแต่
ปี พ.ศ.2498 ขณะที่ได้ไปบรรเลงเพลงที่บริเวณคณะบัญชี มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์ และมีผู้ขอเพลงจากครูเอื้อ– จังหวัดร้อยเอ็ด มีชื่องาน
ประเพณีว่า “สมมาน้ำคืนเพ็ง เส็งประทีป” ตามภาษาถิ่นมีความหมายถึง
การขอขมาพระแม่คงคา ในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสอง การประกวดประทีป
โคมไฟและกระทงอันสวยงาม มีการจำลองแห่หัวเมืองสาเกตุนครทั้ง 11
หัวเมือง
– จังหวัดสกลนคร ในอดีตจะมีการลอยกระทงจากกาบกล้วย ลักษณะ
คล้ายกับการทำปราสาทผึ้งโบราณ เรียกงานนี้ว่าเทศกาลลอยพระประทีป
พระราชทาน สิบสองเพ็งไทสกล
– จังหวัดนครพนม จะตกแต่งเรือแล้วประดับไฟ เป็นรูปต่างๆ เรียกว่า
“ไหลเรือไฟ” โดยเฉพาะที่จังหวัดนครพนมเพราะมีความงดงามและ
อลังการที่สุดในภาคอีสาน ครูเอื้อจึงนั่งแต่งเพลงนี้ที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา
ในระยะเวลาเพียงครึ่งชั่วโมงจึงเกิดเป็นเพลง “รำวงลอยกระทง” มีเนื้อ
ร้องว่า

ภ า ค ใ ต้ อ ย่า ง ที่ อำ เ ภ อ ห า ด ใ ห ญ่
จัง ห วัด ส ง ข ล า

ก็ มีก า ร จัด ง า น อ ย่า ง ยิ่ง ใ ห ญ่ น อ ก จ า ก นั้น
ใ น จัง ห วัด อื่ น ๆ ก็ จ ะ จัด ง า น วัน ล อ ย ก ร ะท ง

ด้ ว ย เ ช่น กั น

นอกจากนี้ในแต่ละท้องถิ่นยังอาจมีประเพณีลอย
กระทงที่แตกต่างกันไป และสืบทอดต่อกันเรื่อยมา

PAGE 08

1.เพื่ อแสดงความสำนึกถึงบุญคุณของ
แม่น้ำที่ให้เราได้อาศัยน้ำกิน น้ำใช้
ต ล อ ด จ น เ ป็ น ก า ร ข อ ข ม า ต่ อ พ ร ะ แ ม่
คงคา ที่ได้ทิ้งสิ่งปฏิกูลต่าง ๆ ลงไปใน
น้ำ อันเป็นสาเหตุให้แหล่งน้ำไม่สะอาด
2.เพื่ อเป็นการสักการะรอยพระพุ ทธบา
ทนัมมทานที เมื่ อคราวที่พระพุ ทธเจ้า
เสด็จไปแสดงธรรมโปรดในนาคพิภพ
แ ล ะ ไ ด้ ท ร ง ป ร ะ ทั บ ร อ ย พ ร ะ บ า ท ไ ว้ บ น
หาดทรายแม่น้ำนัมมทานที ซึ่งเป็น
แ ม่ น้ำ ส า ย ห นึ่ ง อ ยู่ ใ น แ ค ว้ น ทั ก ขิ ณ า บ ถ
ของประเทศอินเดีย ปัจจุบันเรียกว่าแม่
น้ำเนรพุ ทท
3.เพื่ อเป็นการสะเดาะเคราะห์ เพราะ
การลอยกระทงเปรียบเหมือนการลอย
ความทุกข์ ความโศกเศร้า โรคภัยไข้
เจ็บ และสิ่งไม่ดีต่าง ๆ ให้ลอยตาม
แม่น้ำไปกับกระทง คล้ายกับพิธี
ลอยบาปของพราหมณ์

4 . เ พื่ อ เ ป็ น ก า ร บู ช า พ ร ะ อุ ป คุ ต ที่
ช า ว ไ ท ย ภ า ค เ ห นื อ ใ ห้ ค ว า ม
เ ค า ร พ ซึ่ ง บำ เ พ็ ญ เ พี ย ร บ ริ ก ร ร ม
ค า ถ า อ ยู่ ใ น ท้ อ ง ท ะ เ ล ลึ ก ห รื อ
ส ะ ดื อ ท ะ เ ล โ ด ย มี ตำ น า น เ ล่ า ว่ า
พ ร ะ อุ ป คุ ต เ ป็ น พ ร ะ ม ห า เ ถ ร ะ รู ป
ห นึ่ ง ที่ มี อิ ท ธิ ฤ ท ธิ์ ม า ก ส า ม า ร ถ
ป ร า บ พ ญ า ม า ร ไ ด้

REASON AND 5.เพื่ อรักษาขนบธรรมเนียมของไทยไว้
BELIEF IN มิให้สูญหายไปตามกาลเวลา และยัง
LOY KRATHONG เ ป็ น ก า ร ส่ ง เ ส ริม ก า ร ท่ อ ง เ ที่ ย ว ใ ห้ เ กิ ด
ขึ้ น ทั้ง ช า ว ไ ท ย แ ล ะ ช า ว ต่ า ง ป ร ะ เ ท ศ
เ ห ตุ ผ ล แ ล ะ ค ว า ม เ ชื่ อ ข อ ง ก า ร ล อ ย ก ร ะ ท ง 6.เพื่ อความบันเทิงเริงใจ เนื่ องจาก
การลอยกระทงเป็นการนัดพบปะ
สาเหตุที่มีประเพณีลอยกระทงขึ้นนั้น เกิดจากความเชื่อ สั ง ส ร ร ค์ กั น ใ น ห มู่ ผู้ ไ ป ร่ว ม ง า น
หลายๆ ประการของแต่ละท้องที่ ได้แก่ 7.เพื่ อส่งเสริมงานฝีมือและความคิด
สร้างสรรค์ เพราะเมื่ อมีเทศกาลลอย
กระทง มักจะมีการประกวดกระทงแข่ง
กัน ทำให้ผู้เข้าร่วมได้เกิดความคิด
แปลกใหม่ และยังรักษาภูมิปัญญาพื้ น
บ้ า น ไ ว้ อี ก ด้ ว ย

NOVEMBER 2020
ISSUE NO 201
$100.00

วันลอยกระทง

LOY | KRATHONG | FESTIVAL

NOVEMBER 2020 | ISSUE NO 201 | $100.00