MODUL STPM GEOGRAFI SEM 1

1

2MODUL LATIHAN GEOGRAFI 942/1 Bil Tajuk/Soalan Muka surat1. TAJUK & MAKLUMAT KERTAS PEPERIKSAAN 22. Sistem Bumi 3 - 93. Sistem Atmosfera 9 - 354. Sistem Ekologi 36 - 525. Penduduk 53 - 636. Migrasi 64 - 69MAKLUMAT KERTAS PEPERIKSAANSemester Kod Masa Pentadbiran PentaksiranJenis Ujian : Ujian BertulisBentuk Soalan Markah1 942/1 2 jam 15 minitBerpusatBahagian A : Alam Sekitar Fizikal dan Alam Sekitar Manusia4 soalan berstruktur*Jawab semua soalan 40Bahagian B :Alam Sekitar Fizikal2 soalan esei*Jawab 1 daripada 2 soalan25Bahagian C :Alam Sekitar Manusia2 soalan esei*Jawab 1 daripada 2 soalan25

3TAJUK HASIL PEMBELAJARANCONTOH SOALAN CADANGAN JAWAPANBAHAGIAN A: GEOGRAFI ALAM SEKITAR FIZIKAL 1 Sistem Bumi1.1 Konsep sistem Calon dapat: (a) Mentakrifkan konsep sistem(b) Menjelaskan jenis sistem(c) Menjelaskan empat komponen sistem bumi. 1. akrifkan sistem terb ka2. Je askan interaksi antara k mp nen yang berik t:i. Atm sfera engan hi r sferaii. Hi r sfera engan bi sferaiii. Bi sfera engan it sfera3. H raikan 3 kepentingan k mp nen bi sfera kepa a man siaSistem terbuka membenarkan jisim dan tenaga keluar dan masuk melaluinya.i. Interaksi Atmosfera dengan hidrosferaSuhu yang tinggi menyebabkan proses sejatan menjadi giat,keadan ini menyebabkan sungai menjadi cetek. ii. Interaksi Hidrosfera dengan biosferaAir yang terdapat di dalam tasik merupakan habitat kepada hidupan akuatik seperti ikan dan udang.iii. Interaksi Biosfera dengan litosferaHaiwan seperti cacing dan kumbang menjadikan tanah sebagai habitatnya.Kepentingan biosfera kepada manusia• Sumber makanan/sumber protein seperti ikan, udang• Sumber kayu balak untuk industri perabot• Sumber perubatan tradisional seperti kacip Fatimah, tongkat ali1.2 Kedudukan bumi dalam sistem suriaCalon dapat: (a) Mengenal pasti kedudukan bumi dalam sistem suria(b) Menerangkan pergerakan bumi yang berikut: (i) putaran 1. Apakah yang imaks kan engan p taran b mi2. Je askan 2 kesan yang ber ak akibat p taran b miPutaran bumi merujuk kepada bumi berputar di atas paksinya yang condong 231/2’ dari barat ke timur yang mengambil masa 24 jam.2 kesan putaran bumi ialah• Kejadian siang dan malam, iaitu bahagian bumi yang mengadap matahari berlakunya siang dan bahagian bumi yang

4(ii) peredaran Orbit bumi dan kecondongan paksi bumi (c) menjelaskan kesan pergerakan bumi( ) enje askan keja ian empat m sim an pengar hnya terha ap ns r fizika an aktiviti man sia3. Bincangkan 6 kesan pergerakan b mi terha ap sistem s ria4. Je askan perbezaan panjang wakt siang an ma am semasa s stis i kawasan yang berik t :i. Kawasan Ik im e erhana nia ii. Kawasan K t b5. Bincangkan kesan keja ian s stis terha ap aktiviti man sia i kawasan hawa se erhana niamembelakangkan matahari berlakunya malam.• Pasang surut air laut yang disebabkan oleh graviti bulan dan matahari.6 kesan pergerakan bumi terhadap sistem suria• Kejadian siang dan malam• Pasang surut air laut• Perbezaaan waktu tempatan• Pembiasan angin• Kejadian 4 musim• Kejadian Gerhana Bulan/Matahari• Aphelion dan PerihelionPerbezaan panjang waktu siang dan malam bagi kawasan iklim sederhana dunia ialah• Solstis musim panas – siang lebih panjang dari pada malam di HU• Solstis musim sejuk – malam lebih panjang daripada siang di HUPerbezaan panjang waktu siang dan malam bagi kawasan iklim sederhana dunia ialah• Solstis musim panas – 24 jam siang di HU• Solstis musim sejuk – 24 jam malam di HUkesan kejadian solstis terhadap aktiviti manusia :Kesan solstis musim panas • Suhu tinggi/ Suhu rendah –menggiatkan/pertanian dalam rumah kaca• Sungai/ Laut membeku/ tidak membeku –menggiatkan/ menjejaskan aktiviti perikanan• Bahangan suria tinggi/ rendah –menggiatkan/menjejaskan aktiviti pengeringan PKS

56. Je askan bagaimana keja ian 4 m sim mempengar hi aktiviti man sia• Tanah lembap dan subur/ Tanah keras membeku – menggiatkan/ menjejaskan aktiviti pertanian• Cuaca cerah/Kelembapan udara tinggi –menggiatkan/menjejaskan aktiviti domestic• Salji tebal – menggiatkan aktiviti pelancongan• Getah pokok membeku – menggiatkan aktiviti pembalakan• Angin – menggiatkan aktiviti pelancongan Kejadian 4 musim mempengaruhi aktiviti manusia• Salji tebal pada musim sejuk menyebabkan pertanian dijalankan dalam rumah kaca• Kelembapan udara tinggi pada musim sejuk menyebabkan aktiviti penternakan dilaksanakan dalam kandang dan haiwan diberi makan rumput kering.• Bahangan suria terik semasa musim panas menggiatkan aktiviti perlancongan seperti berjemur di pantai.• Laut membeku pada musim sejuk menjejaskan aktiviti perikanan seperti menangkap ikan.• Tanah membeku dan keras menjejaskan aktiviti perladangan/ pertanian.1.3 Tenaga 1.3.1 Konsep tenaga 1.3.2 Punca dan jenis tenaga Calon dapat: (a) Mentakrifkan konsep tenaga(b) Mengenal pasti punca tenaga; (i) Eksogenik Berikan takrif k nsep tenaga. [ 2m]H raikan p nca tenaga berik t : i) Eks genik :.Takrif tenaga ialah keupayaan / kemampuan / daya / kuasa untuk melakukan sesuatu kerja / aktiviti / menggerakkkan objek Tenaga Eksogenik berpunca daripada luar permukaan bumi terutama dengan matahari

6(ii) Endogenik (c) engh raikan p nca tenaga eks genik an en genik ari aspek yang berik t: (i) Jenis tenaga yang ter ibat an terhasi (ii) Kesan terha ap pembent kan bent k m ka b mi secara m m ii) En genik :Je askan a Jenis tenaga. Namakan bent k m ka yang terhasi aripa a :i. enaga en genikii. enaga eks genikTenaga Endogenik berpunca daripada dalam permukaan bumi yang digerakkan oleh arus perolakan di lapisan mantel yang melibatkan magnetik bumi, tenaga graviti dan tenaga dalam bumiPilih DUA Jenis – jenis teaga dan huraiannya :• Tenaga Kinetik – terhasil dari satu pergerakan. Cth pergerakan sungai.• Tenaga Keupayaan – terhasil oleh satu jasad yang menentang graviti bumi.• Tenaga radiogenik – pencerakinan –nuklues atom.• Tenaga graviti - terbentuk daripada mampatan jisim dan pertambahan momentum sudut semasa pembentukan planet bumi. • Tenaga geoterma – tenaga yang terhasil dari dalam bumi.• Tenaga haba - tenaga pendam• Tenaga kimia - tenaga yang tersimpan dalam molekul satu unsur• Tenaga endogenik - tenaga yang terhasil dari dalam bumi• Tenaga eksogenik - tenaga yang terhasil dari luar bumi Bentuk muka bumi yang terhasil daripada tenaga endogenik ialah gunung berapi, gunung lipat, gunung bongkahBentuk muka bumi yang terhasil daripada tenaga eksogenik ialah sungai, pantai, gerbang laut, gua, tanjung, anak tanjung, beting pasir.

71.4 eranan bahangan s ria terha ap hi pan i b mi Ca n apat: (a) engh raikan peranan bahangan s ria terha ap; (i) mb han(ii) an sia an haiwanH raikan peranan tenaga s ria terha ap pr ses yang berik t :i. ejatanii. erpe hanH raikan peranan tenaga s ria terha ap 2 aktiviti er sahaan Keci an e erhana.Bagaimanakah ciri perm kaan b mi mempengar hi ka ar penerimaan bahangan matahari.Aktiviti man sia i kawasan tr pika embap banyak ipengar hi eh penerimaan tenaga s ria. Je askan• Peranan tenaga suria terhadap proses sejatan ialah bahangan suria yang tinggi menyebabkan proses sejatan dari badan air menjadi guiat.• Peranan tenaga suria terhadap proses perpeluhan ialah bahangan suria akan menyejat wap air yang terdapat pada permukaan daun, haiwan dan manusia.Peranan tenaga suria terhadap PKS ialah • Suhu yang tinggi, mengeringkan bahan mentah dengan lebih cekap seperti buah koko untuk dijadikan coklat atau air minuman.• Bahangan suria yang tinggi, menjana tenaga solar melalui panel solar di PKS bagi mengurangkan kos operasi.Ciri permukaan bumi mempengaruhi kadar penerimaan bahangan suria ialah• Albedo @ darjah kecerahan • Litupan tumbuhan• Aspek• TepubinaAktiviti manusia di kawasan tropika lembap dpengaruhi oleh penerimaan bahangan suria ialah• Aktiviti pertanian seperti membajak tanah memerlukan cuaca yang baik dan terang supaya tanah dapat digemburkan dengan lebih baik.• Aktiviti perindustriam seperti pengeringan ikan kering memerlukan suhu yang tinggi

8Bincangkan 6 kesan penerimaan bahangan s ria yang ekstrem terha ap aktiviti man sia.supaya proses penyejatan dapat berlaku dengan baik seterusnya menghasilkan kualiti yang baik.• Aktiviti pembalakan seperti menebang pokok memerlukan pancaran matahari yang baik supaya pokok dapat ditebang dan dikeluarkan dari hutan dengan mudah.• Aktiviti perlancongan seperti berkelah, berjemur dan mandi manda di pantai memerlukan bahangan suria yang baik supaya pelancong dapat menikmati keindahan alam dengan baik.• Aktiviti perikanan seperti menangkap ikan memerlukan cuaca dan bahangan suria yang baik supaya nelayan dapat turun kelaut dengan selamat.• Aktiviti penternakan seperti memberi makan lembu dan kambing di padang memerlukan tenaga matahari yang baik supaya rumput dapat melakukan proses fotosintesis dan hidup subur sebagai makanan ternakan.Kesan penerimaan bahangan suria yang ekstrem terhadap aktiviti manusia.• Suhu yang sangat tinggi menggiatkan aktiviti PKS seperti pengeringan ikan kering dan batik supaya kualiti yang dihasilkan menjadi lebih baik.• Bahangan suria yang sangat tinggi menjejaskan aktiviti pertanian kerana daundaun tanaman akan melecur dan cepat layu seterusnya menjadi rosak. • Pancaran matahari yang sangat terik menjejaskan aktiviti perlancongan kerana pelancong yang terdedah kepada pancaran mataharinyang sangat terik ini menyebabkan penyakit seperti pening kepala dan strok haba.

9• Kelembapan udara yang sangat rendah menjejaskan aktiviti pertanian seperti tanaman sayur kerana tanah menjadi sangat kering dan hilang kesuburan.• Angin yang sangat kencang menyebabkan aktiviti domestik seperti pergi sekolah dan kerja terjejas kerana berlaku kerosakan pada bumbung premis/bangunan yang ditiup angin.2 Sistem Atmosfera2.1 tr kt r an kan gan atm sferaCa n apat :(a) enyatakan str kt r an kan ngan atm sfera(b) engh raikan str kt r an kan ngan atm sfera(c) enje askakan kepentingan str kt r an kan ngan atm sferaBer asarkan gambar rajah str kt r atm sfera i atas, namakan apisan yang berik t Je askan tiga kepentingan apisan X terha ap man sia X : StratosferaY : MesosferaZ : TermosferaKepentingan lapisan X ialah :• menyerap sinar lembayung /UV – melalui lapisan ozon daripada memasuki ruang bumi dan melindungi manusia daripada radiasi yang berlebihan

10H raikan tiga ns r tama yang membent k apisan atm sferaApakah yang imaks kan engan apisan atm sfera? • laluan kapal terbang supersonic / kapal terbang komersil• mengkaji dan memperolehi maklumat keadaan cuaca – belon kaji cuaca –mendapatkan maklumat tekanan atmosfera, suhu, kelembapan udara dan kelajuan anginUnsur yang membentuk lapisan atmosfera ialah:• Gas kekal/ gas tetap – gas yang tetap dalam atmosfera – nitrogen, oksigen danargon• Gas berubah – gas tidak tetap kandungannya dalam atmosfera – karbon dioksida ( sentiasa bertambah) nitrogen oksida ( sentiasa bertambah ) sulfur dioksida ( sentiasa bertambah ). CFC sentiasa bertambah, gas ozon sentiasa berkurangan.• Juzuk bukan gas – habuk, asap, zarah garam, zarah tanah dan habuk garam daripada pembakaran kerirng, habuk gunung berapi ( mesti sebut unsur dahulu)Maksud lapisan atmosfera ialah lapisan yang mengandungi gas kekal, gas berubah dan juzuk bukan gas yang mempunyai ciri / ketebalan / ketinggian dan fungsi yang pelbagaiPeranan lapisan troposfera dalam mencorakkan cuaca bumi ialah :

11H raikan a peranan apisan tr p sfera a am menc rakkan c aca b mi.H raikan a cara apisan atm sfera mengawa s h perm kaan b mi. Je askan a aktiviti man sia yang mempengar hi kan ngan atm sfera.• mengawal penerimaan haba dalam gelombang electromagnet dalam bentuk gelombang Panjang• membekalkan oksigen• memantulkan sinaran matahari• mengatur / menjana unsur cuaca dan iklim• menyerap habaCara apisan atm sfera mengawa s h perm kaan b mi ia ah :• menapis bahangan/ sinaran ultraunggu• menebat bahangan matahari• menyerak partikel terampai• menyerap bahangan matahariAktiviti man sia yang mempengar hi kan ngan atm sfera ia ah :• Aktiviti Perindustrian – pembakaran bahan api fosil – meningkatkan kandungan karbon monoksida• Aktiviti pengangkutan – pembakaran bahan api fosil oleh kenderaan bermotor –meningkatkan kandungan gas karbon monoksida• Aktiviti pertanian – pembakaran Jerami secara besar-besaran – menghasilkan gas metana• Aktiviti pembalakan – penebangan pokoktumbuhan gagal menyerap gas karbon dioksida – peningkatan gas karbon dioksida

12Lengkapkan ja a i bawah :Je askan f ngsi tr p sfera an strat sferaLapisan Jarak ari aras a t Gas tama Lapisan pemisah antara a apisan r p sfera trat sfera• Aktiviti penghutanan semula – kandungan gas karbon dioksida berkurangan• Aktiviti perlombongan – habuk dan debu bertambah akibat perlombongan kuari yang meletupkan bukit• Aktiviti pembinaan- pertambahan debu dan habu• Aktiviti domestik – penggunaan pendingin hawa – pertambahan gas CFCJawapan :Fungsi TroposferaLapisan yang mencorakkan /mempengaruhi/menentukan/membentuk unsur cuaca dan iklim serta mengawal cuaca seperti suhu, tiupan angin, tekanan udara, habitat kepada hidupan, mempunyai pelbagai gas seperti oksigen untuk pernafasan hidupan.Fungsi StratosferaMenyerap sebahagian gelombang pendek contohnya sinaran uv kerana pada lapisan stratosfera mengandungi lapisan ozon yang boleh menyerap sinar ultra lembayung ungu.Lapisan Jarak dari aras laut Gas utama LalaTroposfera 0-20 km Nitrogen Stratosfera 20-50 km Ozon

13Je askan aktiviti man sia yang mempengar hi kan ngan atm sfera.Je askan enam kepentingan apisan atm sfera terha ap a am sekitar man sia.Aktiviti manusia yang mempengaruhi kandungan atmosfera :• kegiatan perindustrian – pembakaran bahan api fosil – meningkatkan kandungan gas karbon monoksida• kegiatan domestic – penggunaan bahan aerosol dan CFC – alat penghawa dingin dan semburan aerosol• kegiatan pertanian – penggunaan baja kimia dan racun serangga makhluk perosak• kegiatan pengangkutan – pembakaran bahan api fosil – gas• kegiatan pembalakan – penebangan hutan–pertambahan gas karbon dioksida• kegiatan pembalakan – perhutanan semula –penanaman semula – penurunan gas karbon dioksida• kegiatan pembinaan – habuk dan debu –pertambahan juzuk bukan gas – kawasan hijau kurangKepentingan apisan atm sfera terha ap a am sekitar man sia :• Bekalkan oksigen- untuk penafasan manusia dan haiwan

14 eja hmanakah aktiviti man sia menggang sistem atm sfera• Menjana unsur cuaca ( 8 unsur) /membekalkan suhu/bahangan- kegunaan tumbuhan — pertanian • Menapis sinar UV- aktiviti manusia • Menyerap bahangan-menyederhanakan suhu permukaan bumi- membolehkan hidupan hidup dalam suhu yang sesuai • Memantul gelombang radio-memudahkan sistem telekomunikasi dan pengangkutan–perhubungan jarak jauh • Membekalkan tenaga– angin- aktiviti domestik • Membekalkan karbon dioksida– tumbuhan–pertanian / aktiviti manusia• Memantul sinaran– huraian yg sesuai • Menyerak bahangan /sinaran– huraian yg sesuai • Laluan pengangkutan udara • RnD–astronomi • Pembakaran meteor– melindungi daripada hentaman meteor/elak kematian • Mengekalkan bahangan bumiAktiviti man sia menggang sistem atm sfera ia ah :• Perindustrian- pembakaran bahan api fosil / pemprosesan bahan kimia membebaskan gas pencemar ke udara • Aktiviti Pertanian- penggunaan baja kimia dan racun serangga /kaedah tebang bakar/pembakaran sisa secara terbukapelepasan gas nitrogen oksida, karbon dioksida

15• Aktiviti Pembalakan- penebangan hutanpeningkatan gas karbon dioksida kerana ketiadaan pokok/tumbuhan • Aktiviti domestik- pengunaan pendingin hawa- membebaskan CFC • Aktiviti Pengangkutan- pembakaran api fosil menyebabkan pembebasan karbon monoksida/ asap kenderaan ke udara• Aktiviti Perlombongan kuari- kaedah letupan menyebabkan debu dan habuk berterbangan di udara • Aktiviti Pembinaan– membebaskan debu /habuk /pencemaran udara • Aktiviti Penternakan– bebaskan gas metana- pencemaran udara • Aktiviti Penjanaan tenaga elektrik–pembakaran bahan api fosil • ujian nuklear– bebaskan radiasi/ lapisan ozon nipis/jerebu • Pembakaran sampah di Tapak Pelupusan sampah– metana , debu, asap Faktor lain: • Kebakaran hutan secara semula jadipembebasan asap- jerebu • Letusan gunung berapi- pelepasan gas karbon, sulfur, debu dan asap pencemaran udar2.2 C aca an Ik im2.2.1 Uns r Ca n apat :(a) entakrifkan k nsep c aca an ik imApakah yang imaks kan engan ke embapan araJumlah/kandungan wap air yang terdapat dalam atmosfera/udara pada sesuatu tempat dan masa yang tertentu.

16c aca an Ik im(b) engh raikankan ns r c aca an ik imi. Kerpasanii. Ke embapan araiii. Bahangan riaiv. Bahangan b miv. Awanvi. Anginvii. ekanan araviii. h H raikan pr ses pembent kan kerpasan. Je askan tiga kepentingan kerpasan kepa a aktiviti man sia.Bahangan suria memanaskan badan air - Wap air tersejat ke udara – berkumpul di ZTE – proses pemeluwapan – wap air mula mengalami proses kondensasi dan bergabung untuk membentuk butir air yang besar - turun dalam bentuk cecair/pepejalKepentingan kerpasan kepa a aktiviti man siaia ah• Sumber bekalan air mentah – aktiviti domestik- mandi, masak• Agen/bahan penyejukan bahan industri - perindustrian • Bekalan air bawah tanah - pertanian – pengairan• Takungan air - perikanan –– aktiviti akuakultur• Sumber bahan – salji – pelancongan• Pengairan - pertanian, penternakan2.2.2 Bahangan(c) entakrifkan k nsep imbangan bahangan( ) engh raikan pr ses pemin ahan haba iaiat :i.Atm sfera ke perm kaan b miii. erm kaan b mi ke atm sfera engapakah ber ak perbezaan ka ar penyerapan bahangan pa a perm kaanb mi Perbezaan kadar penyerapan bahangan pada permukaan bumi disebabkan oleh :• warna permukaan – yang berbeza pengaruh albedo – gelap lebih banyak menyerap haba berbanding dengan warna yang cerah bersifat tidak memantul• tekstur permukaan – kasar/ kesar lebih banyak serap bahangan berbanding denganpermukaan yang licin kerana permukaan kecil dan tidak rata• struktur permukaan – permukaan bumi yang mendatar lebih banyak menyerap haba kerana terima cahaya matahari terus berbanding permukaan menegak menerima cahaya matahari serong.

17Bincangkan enam aktiviti man sia yang ipengar hi eh perbezaan penerimaa bahangan• komposisi batuan – batuan cerah seperti kuartza lebih banyak membalikkan haba berbanding dengan batuan seperti riolit ( sejenis batu igneus yang berwarna gelap)• aspek cerun – permukaan cerun yang menghadap atau membelakangi matahari –cerun menghadap matahari lebih tinggi menyerap bahangan – cth terima matahari pagi – lebih sejuk dan lembap berbanding dengan cerun yang menghadap barat iaitu terima matahari petang akan jadi lebih panas.• litupan tumbuhan – semakin banyak litupan tumbuhan maka semakin sedikit/ kurang penerimaan cahaya matahari sebab tumbuhan bertindak sebagai penapis dan pelindung haba.• permukaan daratan atau air – daratan lebih banyak menyerap bahangan – permukaan air akan memantulkan bahangan matahari.• Binaan manusia – penurapan permukaan, penyimenan konkrit, tepu bina di kawasan bandar akan meningkatkan kadar penyerapan.Aktiviti man sia yang ipengar hi eh perbezaan penerimaan bahangan ia ah :Kawasan yang menerima bahangan matahari sepanjang tahun/tropika lembap• Aktiviti Pertanian - suhu tinggi membolehkan pertanian dijalankan sepanjang tahun• Aktiviti Penternakan – cuaca cerah haiwan dilepaskan bebas di padang ragut

18• Aktiviti Pelancongan – cuaca baik berjemur di pinggir pantai• Aktiviti Perindustrian – suhu tinggi menerima bahan mentah sepanjang tahun – kelapa sawit• Aktiviti Perikanan – bahangan suria tinggi pertumbuhan plankton – menggalakkan perikanan sepanjang tahun• Aktiviti IKS/PKS – suhu tinggi, pengeringan sepanjang tahun• Aktiviti Pembalakan – cuaca baik, penebangan kayu balak lebih mudah.• Aktiviti Pembinaan – suhu tinggi, simencepat kering dan keras• Aktiviti Pengangkutan – cuaca baik, pengangkutan udara, darat dan laut mudah dan cekap.Kawasan yang menerima bahangan matahari yang rendah/kawasan hawa sederhana• Aktiviti Pertanian – tanah beku, dijalankan dalam rumah kaca/hidroponik• Aktiviti Penternakan – haiwan diletakkan dalam kendang dan makan rumput kering • Aktiviti Pelancongan – salji tebal, bina orang salji dan luncur ais• Aktiviti Perikanan – terjejas kerana laut/sungai membeku• Aktiviti IKS/PKS – udara lembap, proses pengeringan terjejas• Aktiviti Pembalakan – getah pokok membeku, penebangan balak giat• Aktiviti Pembinaan – suhu rendah, terjejas kerana simen lambat mengering

19• Aktiviti Pengangkutan – terjejas, salji yang tebal merosakkan enjin kapal terbang, sailji tebal memenuhi ruang jalan raya.2.2.3 h (e) enje askan fakt r tab ran s h secarai. enegakii. en atarBincangkan fakt r fizika yang mempengar hi tab ran s h secara men atar i perm kaan b mi.Faktor fizikal yang mempengaruhi taburan suhu secara mendatar di permukaan bumi ialah :• Perbezaan garisan Latitud Kawasan yang berada dekat dengan garisan khatulistiwa akan menerima bahangan matahari dan suhu yang lebih tinggi berbanding dengan garis lintang yang lain• Daratan dan lautan – kawasan daratan lebih tinggi suhu kerana menyerap haba lebih banyak berbanding dengan lautan• Pengaruh arus lautan panas akan menaikkan suhu manakala pengaruh arus lautan sejuk akan menurunkan suhu sekitar• Pengaruh angin lazim akan memindahkan angin panas ke kawasan sejuk dan sebaliknya• Aspek – kawasan cerun yang menghadap matahari akan menjadikan kawasan tersebut lebih panas berbanding dengan cerun yang membelakangi matahari• Pengaruh litupan tumbuhan – kawasan yang lebih banyak tumbuhan akan menyebabkan kawasan tersebut suhunya lebih rendah kerana fungsi tumbuhan yang menyerap gas karbon dioksida.• Pengaruh musim di kawasan yang mempunyai kejadian empat musim iaiti semasa solstis musim panas akan menyebabkan suhu menjadi lebih tinggi manakala di kawasan yang mengalami solstis musim sejuk akan menyebabkan suhu menjadi lebih rendah kerana penerimaan bahangan suria ang rendah.

20• Kehadiran bahan pencemar yang banyak semasa kejadian letusan gunung berapi atau hutan terbakar akan meningkatkan kandungan gas karbon dioksida dan seterusnya menyebabkan suhu tinggi.• Albedo iaitu kadar pantulan cahaya matahari mengikut tahap kecerahan warna permukaan – permukaan yang cerah akan memantulkan bahangan matahari dengan lebih banyak berbanding dengan warna permukaan yang gelap. • Badan air – kawasan yang mempunyai badan air yang banyak akan menghasilkan wap air yang banyak dan menyebabkan kawasan tersebut lebih sejuk• Sudut dongak matahari – kawasan yang bersudut condong suhu lebih rendah berbanding dengan kawasan bersudut tepat. 2.2.4 Ke embapan ara(f) entakrifkani.Ke embapan araii.Ke embapan m t akH raikan a pr ses yang mempengar hi ke embapan ara i seseb ah kawasan. r ses yang mempengar hi ke embapan ara i seseb ah kawasan ia ah :• sejatan – penukaran cecair kepada gas dari permukaan laut, sungai, kolam, tasik –wap air terbebas dan terkumpul di ruang atmosfera – kelembapan udara akan meningkat atau menurun mengikut jumlah sejatan• perpeluhan – proses pembebasan wap air melalui liang stoma daun semasa proses fotosintesis/liang peluh hidupan –membebaskan wap air dan akan menyebabkan udara menjadi lembap – akan mempengaruhi kelembapan

21 erangkan tiga kesan peningkatan ke embapan ara terha ap ns r c aca setempatudara iaitu kelembapan udara akan meningkat atau menurun.• sejatpeluhan – pertukaran cecair kepada wap air dari permukaan air/tanah/tumbuhan dengan bantuan pancaran matahari – akan mempengaruhi kelembapan udaraKesan peningkatan kelembapan udara terhadap unsur cuaca setempat ialah :• suhu – suhu akan menjadi rendah dan sederhana – suhu akan menjadi sejuk angin – kelembapan udara yang tinggi akan menyebabkan suhu menjadi rendah dan suhu yang rendah akan mempunyai tekanan udara tinggi dan angin akan menjadi perlahan kerana angin akan bergerak keluar ke kawasan bertekanan udara rendah• Awan – awan akan menjadi tebal dan banyak kerana peningkatan kelembapan menunjukkan peningkatan wap air , dan wap air akan membentuk awan- wap air banyak akan membentuk awan yang banyak• Kerpasan –peningkatan kelembapan akan menyebabkan proses pemeluwapan tinggi – hujan yang lebat dan kerap• Tekanan udara tinggi – udara menjadi berat kerana peningkatan wap air / kelembapan udara ( suhu rendah

222.2.5 H jan(g) engh raikan jenis an pr ses pembent kan h jan i kawasan tr pika embapBer asarkan gambar rajah jenis h jan i kawasan tr pika embap pa a ha aman 2, nyatakan a jenis h jan berik tH jan A H jan Bi. H jan Aii. H jan BNyatakan tiga fakt r pembent kan h jan AH raikan a pr ses pembent kan h jan Bi. Hujan A – Hujan Bukit / Hujan Orografikii. Hujan B – Hujan PerolakanFakt r pembent kan h jan A ia ah :• olak suhu/ bahangan suria• halangan fizikal/tanah tinggi/bukit• litupan awan• tekanan udara• angin r ses pembent kan h jan B ia ah:• sejatan – bahang matahari memanaskan permukaan air menyebabkan wap-wap air naik ke atas• Perolakan – udara yang mengandungi wapwap air bergerak jauh ke atas denganmembawanya bersama haba pendam dan

23kemudiannya akan mengalami penyejukan secara adiabatik• pemeluwapan – udara yang mengandungi wap-wap air tersebut kenudiannya akan terpeluwap apabila udara disejukkan ke takat embun.• pembentukan awan – pertambahan wapwap air seterusnya akan menyebabkan berlakunya penepuan dan akhirnya akan berlaku hujan.2.2.6 ekanan U ara an E aran angin(h) engh raikan tekanan ara an e aran angin(i) enje askan pembent kan pe bagai jenis angin(j) engh raikan gangg an atm sferaBerikan a jenis sik n tr pikaH raikan bagaimana sik n tr pika ber ak Je askan tiga fakt r pembent kan sik n tr pikaJenis siklon tropika ialah :• Taufan/ ribut taufan• Hurikan• puting beliung / tornadoSuhu permukaan laut meningkat dan membentuk tekanan udara yang rendah dan menyebabkan pergerakan angin menjadi lebih kencang.Faktor pembentukan siklon tropika ialah :• Bahang permukaan laut tinggi 26 C kerana terdapatnya tenaga bahangan dan membentuk haba pendam.• Tekanan udara – tekanan udara sangat rendah kerana suhu yang tinggi lalu membentuk angin yang kencang• Kedudukan garis lintang – 5 hingga 15 U/S – mempercepatkan pembentukan siklon tropika• Angin – angin bertiup dengan kencang ke kawasan tekanan rendah• Daya koriolis – angina terbias ke kanan di HU dan terbias ke kiri di HS.

24H raikan a kesan sik n tr pika terha ap a am sekitar fizika Apakah yang imaks kan engan sik n tr pikaJe askan a ciri sik n tr pika• kelembapan udara tinggi – membantu pembentukan pemeluwapan berterusan –membebaskan haba pendamKesan siklon tropika ialah :• hujan lebat/ intensity hujan meningkat• angin kencang / laju• ombak besar• kadar kelembapan udara sangat tinggiterhadap alam sekitar :• kemusnahan flora dan fauna• kemusnahan habitat• kemusnahan ekosistem• banjir/ banjir lumpur• hakisan • gerakan jisim• perubahan pandang darat• perubahan unsur cuacaSiklon tropika merujuk kepada sistem tekanan udara rendah yang kuat atau melampau yang berlaku di kawasan lautan ( 5 - 15 U/S) di laut tropika yang panas dan menghasilkan angin kencang yang berputar sangat kencang. Ciri siklon tropika ialah :

25H raikan a kesan sik n tr pika terha ap a am sekitar man siaJe askan a kae ah yang per i aksanakan bagi meng rangkan kesan sik n tr pika terha ap a am sekitar man sia• tekanan udara yang sangat rendahpergerakan angin permukaan dari laut ke darat• angin berpusar – mengikut arah jam di HU dan lawan jam di HS• angin kencang – halaju angina melebihi 120km/j• pengumpulan haba yang banyak di permukaan laut• mempunyai mata siklon• kelembapan yang sangat tinggi • berlaku di kawasan tropika lautan ( 5 - 15 U/S) di laut tropika berlaku pada bulan jun –September• pergerakan angin secara menegakKesan siklon tropika ialah :• hujan lebat/ intensity hujan meningkat• angin kencang / laju• ombak besar• kadar kelembapan udara sangat tinggiterhadap alam sekitar manusia :• kematian/ kehilangan nyawa• kemusnahan/ kerosakan harta benda• kemusnahan / kerosakan infrastruktur• gangguna kegiatan ekonomi• gangguan aktiviti riadahKaedah yang perlu dilaksanakan bagi mengurangkan kesan siklon tropika terhadap alam sekitar manusia ialah :• sistem amaran awal – membolehkan penduduk bersedia

26Bincangkan enam kesan sik n tr pika terha ap a am sekitar man sia• memindahkan penduduk di kawasan yang berisiko ke kawasan yang selamat• membina bilik di bawah tanah – di kawasan berisiko• membina zon penampan/ tanam pokok / benteng• langkah kejuruteraan – bina longkang untuk mengatasi masalah banjirKesan siklon tropika ialah :• angin kencang• hujan sangat lebat• ombak besar• ribut• banjir• suhu rendah• kelembapan udara tinggi• tekanan udara tinggi Terhadap alam sekitar manusia :• kehilangan nyawa• trauma• kehilangan harta benda• menjejaskan aktivti pengangkutan ke tempat kerja• penyakit • Aktiviti domestik terjejas• Aktiviti ekonomi terjejas2.2.7 Lit pan awan(k) enyatakan jenis awan an pr ses pembent kan awan

272.3 Kaitan sistem atm sfera engan a am sekitar fizika an man siaCa n apat :(a) engh raikan pengar h c aca an ik im terha ap k mp nen sistem fizika b mi an man sia(b) enje askan fen mena berik t:(i) E Nin (ii) La Nina(c) eni ai Kesan fen menaE Nin an La Nina terha ap a am sekitar fizika an a am sekitar man sia.H raikan enam ns r c aca an ik im memberikan pengar h p sitif terha ap aktiviti man siaBincangkan enam kesan fen mena E Nin terha ap sekt r pertanianPengaruh unsur cuaca dan iklim yang positif• suhu• bahangan suria • kerpasan• angin• kelembapan udara• bahangan bumi• litupan awan Terhadap aktiviti manusia :• Aktiviti pelancongan• Aktiviti penternakan• Aktiviti pertanian• Aktiviti pembalakan• Aktiviti perikanan• Aktiviti perlombongan• Aktiviti pembinaan• Aktiviti pengangkutan• Aktiviti penjanaan kuasa elektrikKesan fenomena El Nino terhadap sektor pertanian ialah :kesan positif• panas melampau/ekstrem –pengawetan/pengeringan hasil tanaman menjadi lebih baik ( menjemur)• hujan kurang – aktiviti penuaian hasil dijalankan dengan lebih mudah bawa hasil pertanian kerana ketiadaan hujan

28Ca angkan enam angkah mitigasi nt k meng rangkan kesan E -Nin terha ap sekt r pertaniankesan negatif• suhu dan bahangan matahari yang tinggi dan panas melampau – tumbuhan dan hasil tanaman mati• kelembapan rendah – tanah menjadi kering – tidak subur dan sukar di bajak• hujan berkurangan – air berkurangan dan tumbesaran terganggu• angin kencang – tumbuhan musnah pokok padi dan tebu akan terganggu daripada pendebungaan• bahangan bumi tinggi – tumbuhan akan musnah kerana tanah akan merekah apabila bahangan bumi tinggi• litupan awan berkurangan – bahangan matahari masuk dengan banyak –tumbuhan akan layu dan mati#mesti ada kesan positif dan kesan negatifCadangan langkah mitigasi untuk mengurangkan kesan El Nino terhadap sektor pertanian ialah :• meningkatkan penggunaan air bawah tanah sebagai sumber alternative• menggunakan lebih banyak benih yang tahan lasak – benih baru ( menghasilkan benih yang tahan lasak tidak diterima kerana jangka masa panjang)• menambahkan penggunaan sistem pengairan moden• menanam tanaman yang tahan lasak• menanam pada waktu yang sesuai iaitu melewatkan masa tanaman selepas kejadian el nino• menggunakan lebih banyak kaedah pertanian moden – fertigasi atau hidroponik

29• menggiatkan pembenihan awan – usaha untuk meningkatkan jumlah hujan• peningkatan penyebaran maklumat langkah mitigasi oleh agensi kerajaan yang terlibat2.4 er bahan Ik imCa n apat :(a) entakrifkan k nsep per bahan ik im(b) enje askan p nca per bahan ik im(c) embincangkan Kesan per bahan ik im terha ap a am sekitar fizika an a am sekitar man sia( ) enca angkan Langkah bagi meng rangkan Kesan per bahan i k imApakah yang imaks kan engan per bahan ik im? Je askan tiga aktiviti man sia yang meny mbang kepa a per bahan ik im?Perubahan corak iklim global @ wilayah disebabkan oleh peningkatan atau penurunan suhu di atmosfera akibat daripada aktiviti manusia @ semulajadi dalam jangka masa yang panjang.Aktiviti manusia yang menyumbang kepada perubahan iklim ialah :• Aktiviti pembalakan – tebang pokok –peningkatan gas karbon dioksida – suhu meningkat• Aktiviti perindustrian – pembakaran bahan api fosil - peningkatan gas karbon dioksida – suhu meningkat• Aktiviti pengangkutan - pembakaran bahan api fosil - peningkatan gas karbon dioksida – suhu meningkat• Aktiviti pertanian – pembakaran jerami -peningkatan gas karbon dioksida – suhu meningkat• Aktiviti domestik – penggunaan pendingin hawa - pembebasan gas CFC – suhu meningkat

30Je askan tiga kesan per bahan ik im terha ap a am sekitar fizika . Je askan tiga kesan per bahan ik im terha ap a am sekitar man sia.Ca angkan angkah bagi peng rangkan kesan per bahan ik imKesan per bahan ik im terha ap a am sekitar fizika ia ah :• Kemarau berpanjangan – tanah kering –simpanan air tanih berkurangan• Banjir – musnah flora dan fauna kerana ditenggelami air• Ribut - musnah flora dan fauna kerana angin kencang• Pencairan glasier – peningkatan aras laut• Perubahan sumber air – sejatan tinggi – air bawah tanah kurang• Lautan menjadi berasid – ganggu pankton –musnah rantaian makananKesan per bahan ik im terha ap a am sekitar man sia ia ah :• Kemarau berpanjangan – tanah kering –ganggu aktiviti pertanian/aktiviti ekonomi lain• Banjir – musnah hatra benda / kematian• Ribut - musnah harta bendaCadangan angkah bagi peng rangkan kesan per bahan ik im ia ah :• Meningkatkan penguatkuasaan undangundang / pemantauan – pihak yang menyebabkan pencemaran udara• Meningkatkan kadar denda dan hukuman -pihak yang menyebabkan pencemaran udara• Memperbanyakkan pembenihan awan –semburan larutan garam pada awan

31• Mempergiatkan kempen – kongsi kenderaan• Memperkasakan pendidikan – m/p geografi• Memperbanyakkan penggunaan teknologi hijau – Hybrid• Memperbanykkan penanaman pokok –menyederhanakan suhu2.5 Ik im ikr Ca n apat :(a) entakrifkan k nsep ik im mikr (b) entakrifkan k nsep ik im mikr ban ar(c) enje askan pr ses pembent kan ik im mikr ban ar( ) enh raikan p nca keja ian ik im mikr ban ar(e) eni ai Kesan per bahan ik im mikr ban ar terha ap a am sekitar fizika an a am sekitar man sia(f) enca angkan Langkah bagi meng rangkan keja ian ik im mikr ban arApakah yang imaks kan engan mikr ik im.Apakah yang imaks kan engan mikr ik im ban ar.Bagaimana pr ses pembent kan ik im mikr ban arKajian mengenai keadaan unsur-unsur iklim seperti suhu, hujan, angin dan kelembapan bandingan dalam satu kawasan berskala kecil dan terhad seperti kawasan hutan rekreasi, lembah atau kawasan bandar. Keadaan iklim yang terbentuk di dalam sesebuah bandar dengan ciri-ciri cuaca yang khusus dan berbeza dengan kawasan pinggir bandar atau luar bandar. Proses pembentukan iklim mikro bandar melibatkan interaksi antara bahan binaan bandar, kekurangan tumbuhan, pelepasan haba dan kesan pada persekitaran. Bahan seperti cermin, konkrit dan asfalt akan menyerap dan menyimpan haba, manakala kekurangan kawasan hijau mengurangkan penyejukan semula jadi. Pembinaan yang berlebihan juga memantulkan dan memerangkap haba, mewujudkan pulau haba bandar di mana suhu lebih tinggi dari kawasan sekitar.

32H raikan bagaimana aktiviti man sia meny mbang fen mena p a haba ban ar.Bincangkan pengar h tep bina ban ar ter a ap s h i kawasan ban ar.Aktiviti manusia menyumbang fenomena pulau haba bandar :• Aktiviti perindustrian – pembakaran bahan api fosil - peningkatan gas karbon dioksida – memerangkap haba - suhu meningkat• Aktiviti pengangkutan - pembakaran bahan api fosil - peningkatan gas karbon dioksida – memerangkap haba – suhu meningkat• Aktiviti domestik – penggunaan pendingin hawa - pembebasan gas CFC – suhu meningkat• Aktiviti pembinaan – habuk debu terampai di udara – memerangkap haba – suhu meningkat• Aktiviti pembandaran – simen dan tar –menyerap haba – suhu meningkatPengaruh tepu bina bandar terdadap suhu di kawasan bandar ialah :• Permukaan berturap – tar dan simen –kadar serapan haba tinggi – suhu tinggi• Bangunan kaca – pembalikan haba akan memantulkan kembali haba matahari –suhu meningkat• Bahan binaan – pasir, batu, simen – serap haba – suhu tinggi• Ketinggian bangunan – kurang kelajuan pergerakan angin – udara panas dalam bandar lambat keluar – suhu tinggi• Kepadatan bangunan – halang pergerakan angin – haba terperangkap – suhu meningkat• Susunan bangunan – tidak sekata - halang pergerakan angin – haba terperangkap –suhu meningkat

33Je askan kesan peningkatan s h i kawasan ban ar terha ap a am sekitar fizika Je askan kesan p a haba ban ar terha ap a am sekitar man siaCa angkan angkah b kan per n angan bagi meng rangkan masa ah p a haba*kesimpulan bagi soalan bincangkanKesan peningkatan suhu di kawasan bandar terhadap alam sekitar fizikal ialah :• Suhu tinggi – kelembapan udara rendah / pencemaran udara• Kelembapan udara rendah – sejatan / sejatpeluhan meningkat• Angin kencang – musnah tumbuhan• Tekanan udara rendah – angin kencang• Litupan awan kurang – suhu meningkat• Kerpasan tinggi – banjir kilat• Bahangan bumi meningkat – kelembapan udara rendahKesan p a haba ban ar terha ap a am sekitar man sia• Suhu tinggi – ketidakselesaan / peningkatan kos elektrik• Kelembapan udara rendah – akt manusia terjejas (domestic)• Angin kencang – musnah harta benda• Tekanan udara rendah – musnah harta benda• Kerpasan tinggi – akt manusia terjejas (domestic)• Bahangan bumi meningkat - akt manusia terjejas (pertanian)Ca angan angkah b kan per n angan bagi meng rangkan masa ah p a haba ia ah :

34• Meningkatkan kawasan hijau – tanam pokok• Menggalakkan penggunaan teknologi mesra alam – hybrid• Penggunaan pengangkutan awam – kurang gas pencemar• Menggalakkan sumber alternatif – solar • Memperbanyakkan kawasan badan air –kolam• Mempergiatkan kempen – kongsi kenderaan • Memperkasakan pendidikan – m/p geografi2.6 Kemahiran Ge grafiCa n apat :(a) engana isis ata c aca an ik im(b) e kis gambar rajah c aca an ik im(c) entafsir ata, ja a , graf, carta, f t , peta t p grafi, gambar rajah c aca an ik imJa a i bawah men nj kkan min s h b anan i tesen X an i tesen Y pa a tah n 2019. in s h tesen/B anJ F A J J O O N D tesen X27 2828292828 282727 27 27 27 tesen Y16 1718191919 191918 17 17 16i.Ber asarkan ja a i atas, hit ng perkara yang berik t : (i) in s h tah nan tesen X (1m) (ii) in s h tah nan tesen Y (1m) (iii) J at s h tah nan tesen X (1m) (iv) J at s h tah nan tesen Y (1m)Min Suhu = Jumlah suhu bulanan ÷12(i) min suhu tahunan stesen X=27.58°C/27.6.(ii) min suhu tahunan stesen Y = 17.83°C 17-8.Julat suhu = Suhu paling tinggi – Suhu paling rendah(iii) Julat suhu tahunan stesen X = 2°C(iv) Julat suhu tahunan stesen Y=3°C

35ii. kis graf yang ses ai nt k men nj kkan perbezaan antara min s h b anan i tesen X engan min s h b anan i tesen Y. • Tajuk -Im• Skala - Im• Label paksi -2m• Plotan - 6m (4 plotan = 1m / 8 plotan = 2m/ 12 plotan = 3m/16 plotan = 4m/ == 20 plotan = 5m / 24 plotan = 6m) 65 Pertunjuk -Im• Jumlah markah = 11m05101520253035Min suhu (°C)Bulan Min suhu bulanan di Stesen X dan di Stesen Y pada tahun 2019X Y

363 Sistem Ekologi3.1 Ek gi an Ek sistemCa n apat :(a) entakrifkan k nsep ek gi(b) entakrifkan k nsep ek sistem(c) enje askan k mp nen asas ek sistem( ) embincangkan f ngsi ek sistem, iait i.A iran tenagaii.Kitar n trien(e) engh raikan interaksi antara k mp nen ek sistemApakah yang imaks kan engan ek gi? Je askan a k mp nen asas a am seseb ah ek sistem ak atik. Nyatakan a k mp nen abi tik.Je askan f ngsi k mp nen abi tik kepa a bi tik. Cabang sains/ bidang kajian yang mengkaji timbal balik hubungan/ interaksi benda hidup/ organisma/ biotik/ abiotic dengan persektiarannya/ kawasan sekelilingKomponen asas dalam sesebuah ekosistem akuatik ialah :• Biotik – komponen hidup seperti pengeluar, pengguna dan pengurai• Abiotik – komponen bukan hidup seperti cahaya matahari, udara, tanah, mineral dan airKomponen abiotik ialah :Cahaya matahari/ tenaga suria, Udara/ gas, Tanah/ nutrien, Air, Mineral/ sumber galianFungsi komponen abiotik kepada biotik :• Memberi tenaga/ mineral • Menyediakan sumber nutrient tanih kepada hidupan, • Membekalkan oksigen/ karbon dioksida • Membekalkan air untuk hidupan• Membekalkan bahan mentah (mineral • Menyediakan habitat – air dan tanah

37H raikan f ngsi penge ar a am seseb ah ek sistem aratan.Bagaimanakah kebergant ngan antara penge ar engan k mp nen bi tik ber ak ?Fungsi pengeluar dalam sesebuah ekosistem daratan ialah :• Sumber makanan – bagi herbivor yang memakan tumbuhan• Sebagi habitat – tempat tinggal hidupan• Sumber bekalan oksigen – untuk organisma hidup perlukan oksigen untuk pernafasan• Kawasan tadahan – untuk membekalkan sumber bekalan air• Mengawal hakisan permukaan – peranan akar tumbuhan yang berfungsi untuk mencengkam tanah daripada di hakis• Menyederhanakan suhu/ kelembapan udara – menyerap karbon dioksida, penapis bahangan suria melalui kanopi • Menyeimbangkan kitaran nutrien• Gerakan jisim – peranan akar tumbuhan yang berfungsi untuk mencengkam tanah daripada di hakisKebergantungan antara pengeluar dengan komponen biotik berlaku ialah :• Cahaya matahari – digunakan untuk transpirasi/ fotosistesis – untuk tumbesaran/ membuat makanan/ menukar tenaga kimia• Udara/ karbon dioksida – digunakan untuk menjalankan transpirasi/ fotosintesis –untuk tumbesaran• Tanah – sebagai medium pertumbuhan –untuk tumbesaran• Mineral / nutrien – sebagi sumber makanan – untuk tumbesaran/ membiak/ hidup subur

38Je askan aktiviti man sia yang menggangg keseimbangan ek sistem ak atik.• Air – sebagai medium pertumbuhan/ sumber makanan – untuk tumbesaranAktiviti manusia yang mengganggu keseimbangan ekosistem akuatik ialah :• Perikanan – ekploitasi sumber ikan secara berlebihan• Pembalakan – proses penyahutanan (penebangan pokok-pokok bakau) yang menyebabkan kemusnahan habitat ikan, udang dan lain-lain• Penebusan/ guna tanah/ pembinaan/ petempatan – hakisan tanah -sedimen masuk ke dalam sungai dan sungai menjadi cetek – akan memusnahkan hidupan akuatik• Pertanian – penggunaan racun serangga dan baja kimia – air mengalirmasuk ke dalam sungai – sungai tercemar –memusnahkan hidupan akuatik• Perindustrian – sisa kumbahan dan bahan kimia – dialirkan terus ke sungai• Pelancongan – kedatangan pelancong yang berlebihan akan memberi kesan terhadap daya tamping sesebuah ekosistem akuatik – pembuangan sampah dll memberi kesan terhadap tasik/ sungai dll• Akuakultur – penternakan di kawasan paya bakau – ekosistem terganggu• Perlombongan – pasir gangguan kepada ekosistem akuatik• Penternakan – pembuangan najis ke dalam sungai – akuatik terjejas• Domestik – pembuangan sisa kumbahan ke dalam sungai/ laut/ tasik• Perniagaan – cth restoran – pembuangan sisa makanan ke dalam sungai/ laut/ tasik

39• Pengangkutan – perkapalan – tumpahan minyak menjejaskan ekosistem akuatik3.2 Rantaian an iratan akananCa n apat :(a) entakrifkan k nsep rantaian makanan an siratan makanan(b) enje askan pr ses rantaian an siratan makananApakah yang imaks kan engan siratan makanan?Bagaimanakah aktiviti pemba akan menggangg siratan makanan a am ek sistem paya baka ?Aliran pemindahan tenaga/ aliran pemindahan unsur kimia/ makan dan dimakan antara beberapa rantaian makanan/ gabungan rantaian makanan/ silang menyilang/ dalam bentuk komplek dari organisma ke organisme yang lain/ dari pengeluar kepada penggunaAktiviti pemba akan menggangg siratan makanan a am ek sistem paya baka ia ah :• Penebangan pokok bakau/ mengangkut kayu bakau – memusnahkan habitat/ sumber makanan fauna musnah/ hilang • Kesan kepada rantaian/ siratan makanan –terputus/ terganggu3.3 A iran enagaCa n apat :(a) entakrifkan k nsep a iran tenaga(b) enje askan aras tr fik an pyrami ek gi(c) engh raikan pr ses pemin ahan tenaga an kehi angan tenaga a am aras tr fik( ) engh raikan persaingan antara spesies an sesame spesies mengik t peringkat pengg naan tenagaApakah yang imaks kan engan aras tr fik?Nyatakan hi pan pa a aras tr fik yang berik t: (i) Aras tr fik pertama(ii) Aras tr fik ke aH raikan pr ses pemin ahan tenaga pa a setiap aras tr fik.Merupakan aras makanan dalam rantaian makanan yang terdapat dalam ekosistem secara berturutan (pengeluar- pengguna primer- pengguna sekunder – pengguna tertier)• Aras trofik pertama : Tumbuhan/ nama tumbuhan/ pokok• Aras trofik kedua : Haiwan/ nama haiwan (haiwan yang makan tumbuhan sahaja)/ herbivor r ses pemin ahan tenaga pa a setiap aras tr fik.• Tenaga daripada matahari dipindahkan kepada pengeluar apabila pengeluar

40Ber asarkan aras tr fik a am s at ek sistem, je askan pr ses yang berik t: (i) emin ahan tenaga(ii) Kehi angan tenaga engapakah gangg an terha ap pr ses pemin ahan tenaga menyebabkan kep p san spesies?melakukan proses fotosintesis di aras trofik pertama.• Tenaga daripada pengeluar dipindahkan kepada pengguna primer apabila pengguna primer makan pengeluar di aras trofik yang lebih tinggi/kedua.• Tenaga daripada pengguna primerdipindahkan kepada pengguna sekunderapabila pengguna primer dimakan oleh pengguna sekunder pada aras trofik yang lebih tinggi/ketiga.• Tenaga daripada pengguna sekunderdipindahkan kepada pengguna tertierapabila pengguna sekunder dimakan oleh pengguna tertier di aras trofik yang lebih tinggi • Pengguna tertier/ tenaga dipindahkan dalam kalangan pengguna tertier• Pemindahan tenaga : Proses makan dan dimakan yang melibatkan pengeluar kepada pengguna primer, sekunder dan tertier• Haba metabolism – proses perpeluhan/ respirasi/ membiak/ bergerak dan perkumuhan/ pembuangan – tumbuhan / haiwan• Kepupusan spesies trofik atas bawah menyebabkan kekurangan makanan pada aras trofik di atasnya – spt ulat di makan burung, burung di makan helang• Berlakunya persaingan antara spesies –bersaing untuk mendapatkan makanan –

41Je askan bent k persaingan sesama spesies a am s at ek sistem h tan.makanan berkurangan – berlaku kepupusan spesiesTumbuhan bersaing untuk mendapatkan tenaga matahari / air/ ruang / nutrisiHaiwan bersaing untuk mendapatkan makanan pasangan / habitat3.4 Kitar N trien a am Ek sistemCa n apat :(a) entakrifkan kitar n trient(b) enerangkan jenis kitar n trieni.Kitar ksigenii. Kitar karb niii. Kitar nitr gen(c) engh raikan kepentingan kitar n trienNyatakan dua jenis kitar n trien.Apakah yang imaks kan engan kitar ksigen?H raikan pr ses kitar ksigen a am ek sistem aratan. erangkan pr ses kitar ksigen a am seseb ah ek sistem pertanian.i. Kitar oksigenii. Kitar karboniii. Kitar nitrogenKitaran di mana oksigen dalam atmosfera ditukar kepada karbon dioksida melalui proses respirasi/ pernafasan dan dihasilkan semula oleh tumbuhan hijau melalui proses fotosintesis secara berterusan r ses kitar ksigen a am ek sistem aratan.• Oksigen dari atmosfera untuk pernafasan haiwan dan tumbuhan - pernafasan haiwan menghasilkan karbon dioksida• Karbon dioksida diambil oleh tumbuhan untuk proses fotosintesis - tumbuhan membebaskan oksigen melalui proses fotosintesis• Pembakaran/ pereputan r ses kitar ksigen a am seseb ah ek sistem pertanian.• Oksigen daripada atmosfera digunakan untuk proses penafasan haiwan/ pereputan

42Je askan sa ing kaitan antara kitar ksigen engan kitar karb n a am pr ses seperti yang berik t: (i) F t sintesis(ii) embakaran 1. H raikan kepentingan ksigen kepa a ek sistem tasik.2. Nyatakan p nca kemer s tan ksigen a am ek sistem tasik.dan pembakaran dan membebaskan karbon dioksida• Karbon dioksida digunakan oleh tumbuhan hijau untuk proses fotosintesis dan membebaskan oksigen ke atmosfera• Secara berterusan/ tidak berhentiSaling kaitan antara kitar oksigen dengan kitar karbon dalam proses seperti yang berikut: • Tumbuhan hijau memerlukan karbon dioksida dalam proses fotosintesis dan menukarkannya kepada oksigen ke atmosfera• pembakaran bahan api fosil memerlukan oksigen dan melepaskan karbon dioksida ke atmosferaKepentingan oksigen kepada ekosistem tasik ialah:• Proses pereputan – oksigen dalam badan air berkurang – akibat penguraian sisa dalam air• Proses pernafasan – hidupan fauna menggunakan oksigen untuk bernafas nca kemer s tan ksigen a am ek sistem tasik.

43Bagaimanakah aktiviti pertanian pin ah mengangg kitar ksigen i kawasan pertanianterseb t?• Perindustrian – pembuangan sisa toksid -mengandungi bahan kimia - mengubah kualiti air - menyebabkan penggunaan oksigen meningkat untuk proses penguraian bahan organik• Pertanian – penggunaan racun/ baja -menyebabkan pereputan berlebihan -mengurangkan oksigen terlarut dalam air -mengancam hidupan akuatik• Domestik – kumbahan/ sampah sarap/ tumpahan minyak/ aktiviti pelancongan - cth sisa kumbahan meningkatkan pencemaran yang menurunkan kandungan oksigen terlarut• Penternakan – sisa najis - mengandungi bahan organik, nitrogen dan fosfat yang tinggi - menyebabkan pencemaran air -menurunkan kandungan oksigen terlarut• Faktor semula jadi (kemarau) – air tiada atau kekurangan oksigen• Akuakultur – ikan banyak – oksigen berkurang sebab air dalam tasik tidak bergerak• Peningkatan hidupan akuatik – flora dan faunaPenebangan hutan/ pembakaran sisa –meningkatkan kandungan karbon dioksida di kawasan tersebut – mengganggu penghasilan oksigen/ oksigen berkurangan/ kitar oksigen terganggu

44Je askan aktiviti ek n mi yang mengangg kitar karb n.H raikan f ngsi kitar n trien a am seseb ah ek sistem.H raikan kepentingan kitar n trien terha ap ek sistem h tan.Aktiviti ekonomi yang menganggu kitar karbon ialah:• Aktiviti Pembalakan• Aktiviti Pertanian• Aktiviti Perlombongan kuari• Aktiviti Pembinaan • Aktiviti Pengangkutan• Aktiviti Perindustrian• Aktiviti Penternakan ladangMembekalkan tenaga/ unsur kimia/ karbon dioksida/ oksigen/ nitrogen untuk pertumbuhan dan tumbesaran/ pernafasan (respirasi), kesuburan tanah, sumber makanan, keseimbangan ekosistem secara berterusan.Kepentingan kitar n trien terha ap ek sistem h tan ia ah :• Menjalankan proses fotosintesis –menghasilkan makanan• Kesuburan tanih – melancarkan tumbesaran tumbuhan – meningkatkan nitrat• Keseimbangan ekosistem – keseimbangan antara biotik dan abiotic• Pernafasan atau respirasi – haiwan dan manusia• Aliran tenaga – untuk tumbesaran hidupan/ pokok• Mengekalkan rantaian makanan

45Je askan aktiviti man sia yang menggangg kitar n trien a am ek sistem h tan. Aktiviti man sia yang menggangg kitar n trien a am ek sistem h tan ia ah :• Pembalakan• Pertanian• Pembinaan • Perlombongan• Pemburuan• Mengambil hasil hutan3.5 Jenis Ek sistemCa n apat :(a) enyatakan jenis ek sistem(b) engh raikan jenis ek sistemApakah yang imaks kan engan ek sistem b atan?Bagaimanakah seseb ah ek sistem sem aja i i bah kepa a ek sistem b atan?Berikan a kepentingan ek sistem paya terha ap kehi pan man sia.Ekosistem semula jadi seperti tasik/hutan yang telah diubahsuai/dibina/ diubah oleh manusia.• i.Hutan/ paya/ kawasan tanah tinggi/ sungai/ tasik – ditebus guna/ penyahutanan/ diterokai/ dibersihkan (proses) – di jadikan kawasan pertanian dll (hasil/ kesan)Kepentingan ek sistem paya terha ap kehi pan man sia ia ah :• Sumber kayu kayan – pembalakan, IKS, perindustrian• Kepelbagaian flora dan fauna/ biologi –pelancongan, perubatan, R&D, memburu, memungut hasil hutan• Sumber air – hutan merupakan kawasan tadahan air - membekalkan sumber air -domestik, pelancongan, pertanian• Habitat flora dan fauna – utk pelancongan (taman negara), perubatan (tongkat ali, kacip fatimah), R&D

46Je askan a kesan pengg naan s mber secara ber ebihan terha ap ek sistem paya. • Sumber nutrient - pereputan flora dan fauna - membekalkan nutrien kepada tanah - untuk pertanian• Sumber protein – ikan dan pelbagai hidupan / sumber makanan• Sumber ubat-ubatan - utk merawat ciritbirit, luka dan penyakit kulit - cth: bakau kurap• Kawalan banjir - paya menjadi zon takungan air sementara semasa hujan lebat, sebelum air beransur surut ke laut• Sumber ekonomi – kayu bakau digunakan untuk membuat arang, tiang, perabot dan pembinaan• Pelancongan - hutan bakau menjadi tarikan pelancong. Cth: river cruise, memerhati burung, melihat kelip-kelip• Bekalan air - untuk ternakan dllKesan penggunaan sumber secara berlebihan terhadap ekosistem paya ialah : • Kehilangan daya tampung paya/ gangguan terhadap ekosistem paya - penebangan paya bakau• Kemusnahan dan kepupusan flora dan fauna - penebangan paya bakau• Gangguan terhadap kitar nutrient -penebangan hutan bakau - mengurangkan daun dan ranting yang reput -mengurangkan nutrien semula jadi -menjejaskan rantaian makanan• Gangguan rantaian dan siratan makanan -penebangan paya bakau - utk pelbagai kegunaan - menyebabkan kemusnahan

47H raikan a kae ah pem iharaan ek sistem paya. Je askan kepentingan s h i tanah tinggi terha ap sekt r pertanian. habitat dan flora dan fauna - menjejaskan siratan makanan• Gangguan terhadap kitar hidrologi -penebangan paya bakau - menyebabkan kekurangan tumbuh-tumbuhan -menjejaskan proses sejat peluhan -mengganggu kitar hidrologi• Kemusnahan habitat - penebangan paya bakau - menyebabkan kemusnahan habitat bagi flora dan fauna - kesan kemusnahan flora dan fauna kerana kehilangan habitat dan sumber makananKae ah pem iharaan ek sistem paya ia ah :• Penanaman semula spesies flora – kayu bakau - cth: bakau minyak, bakau kurap, api-api, perepat• Pembiakan semula hidupan fauna yang asal - cth: ketam nipah, udang galah, kerang, tiram, burung spt bangau, helang, buaya, biawak, ular • Pemuliharaan secara semula jadi –pemuliharaan kendiri/ rehatkan - pokok bakau menghasilkan anak benih hidup yang jatuh sendiri ke lumpur - bercambah menjadi pokok baru tanpa perlu ditanam oleh manusia • Langkah kestrukturan – binaan - spt benteng untuk halang hakisankepentingan s h i tanah tinggi terha ap sekt r pertanian ia ah :• Pertanian tanah tinggi – suhu sederhana/ sejuk sesuai untuk pertumbuhan/ tanaman

48Je askan a kesan fizika akibat kem snahan ek sistem h tan tanah tinggi.hidup subur seperti teh, strawberi, sayur, kobis/ Bario , epalKesan fizika akibat kem snahan ek sistem h tan tanah tinggi.• Peningkatan air larian permukaan – ini akan meningkatkan hakisan/ hakisan permukaan dan alur/ menyebabkan pencemaran air sungai/ gangguan kitaran air - apabila bahan hakisan spt tanah dialirkan ke dalam sungai menyebabkan sungai menjadi keruh• Kejadian tanah runtuh – penebangan hutan menyebabkan tiada tumbuhan - tiada akar untuk mencengkam tanah - struktur tanah menjadi longgar - apabila hujan lebat atau lama mudah menyebabkan tanah runtuh berlaku• Kemerosotan kesuburan tanih –penerokaan hutan menyebabkan permukaan tanah terdedah – apabila hujan turun – air hujan akan mengangkut lapisan atas tanih dan membawa sekali tanih yang subur - kesan tanah hilang kesuburan• Kemusnahan habitat – penebangan hutan -memusnahkan tempat tinggal flora dan fauna – kesannya kemusnahan flora dan fauna berlaku• Kemusnahan spesies flora dan fauna –penebangan hutan - menyebabkan rantaian makanan terganggu – flora dan fauna hilang sumber makanan –menyebabkan kematian• Peningkatan suhu setempat – penebangan hutan menyebabkan tiada tumbuhan untuk menjalankan proses sejat peluhan untuk menyederhanakan suhu - kelembapan

49H raikan a cabaran nt k mengeka kan ek sistem tanah tinggi udara rendah – menyebabkan suhu meningkat• Pembalakan tidak terkawal/ pembalakan haram – harga kayu keras yang tinggi di pasaran dunia/ permintaan kayu keras yang tinggi - menyebabkan ada pihak yang menjalankan kegiatan pembalakan secara haram - ini menyebabkan kemusnahan ekosistem tanah tinggi• Pembangunan fizikal – pembinaan hotel, resort , pembinaan empangan –kemasukan pelancongan yang banyak –meningkatkan permintaan dalam pembinaan infrastruktur - menyebabkan hutan ditebang/diteroka - memusnahkan ekosistem tanah tinggi • Pembukaan/ perluasan kawasan pertanian – peningkatan bagi sumber makanan –menyebabkan kawasan hutan diteroka bagi membuka banyak kawasan pertanianCabaran nt k mengeka kan ek sistem tanah tinggi ia ah : • Penguatkuasaan undang-undang yang lemah – kurang pegawai yang berkaitan spt renjer hutan, kawasan hutan terlalu luas untuk pemantauan/ salah guna kuasa - menyebabkan ekosistem tanah tinggi sukar dilindungi• Peningkatan penduduk – keperluan untuk tebus guna tanah kepada petempatan dan pembandaran meningkat - sukar untuk mengekalkan eksosistem tanah tinggi• Kesedaran/ tindakan masyarakat lemah –pihak terlibat dan masyarakat - kurang prihatin terhadap tindakan laporan

50• Pembukaan kawasan lombong di kawasan tanah tinggi – menyebabkan struktur tanah kawasan tanah tinggi lemah -menyebabkan runtuhan tanah – cth: lombong emas dan mineral lain3.6 Keseimbangan Ek sistemCa n apat :(a) emahami k nsep keseimbangan ek sistem(b) engh raikan fakt r yang mengangg keseimbangan ek sistem(c) enje askan kepentingan keseimbangan ek sistem( ) eni ai kesan keti akseimbangan ek sistem(e) enca angkan angkah nt k mengeka kan keseimbangan ek sistemJe askan k nsep sa ing bergant ngan antara sistem. Bagaimanakah gangg an terha ap system fizika b mi menyebabkan keja ian banjir. Je askan kesan banjir terha ap kepe bagaian spesies.Saling berienteraksi /bentindakbalas antara empat system fizikal bumi ( Litosfera, Hidrosfera, Biosfera dan Atmosfera) cth Kitar hidrologi.Gangguan terhadap system fizikal bumi menyebabkan kejadian banjir ialah :• Angin monsun Timur Laut (atmosfera)yang bertiup dari laut China selatan membawa kelembapan yang tinggi dan seterusnya kejadian hujan yang lebat boleh menyebabkan kejadian banjir( hidrologi) di Pantai Timur semenanjung.• Fenomena La Nina( atmosfera)- penurunan suhu di lautan pasifik- mengubah tiupan angin lazim menjadi lembab- membawa hujan lebat – kesannya banjir( hidrologi) boleh berlaku.Kesan banjir terhadap kepelbagaian spesies ialah :• Ditenggelami air/tenggelamkan hutanpokok mati – spesies pokok balak terjejas.• Limpahan air/sungai melimpah- spesies ikan/akuatik berhijrah / habitat musnahwujud kepelbagaian spesies cth ikan bandaraya