The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

revisi bahan ajar upacara adat dan busana gagrag ngayogykarta

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by pratidinakharisma, 2022-10-08 19:08:20

BAHAN AJAR_UPACARA ADAT_KHARISMA

revisi bahan ajar upacara adat dan busana gagrag ngayogykarta

Keywords: busana manten yogya

BAHAN AJAR

Upacara Adat Jawa Manten
Gagrag Ngayogyakarta

Dening : Kharisma Pratidina

Satuan Pendidikan BAHAN AJAR
Kelas
Mata Pelajaran UPACARA ADAT MANTEN
Guru Pengampu GAGRAG NGAYOGYAKARTA
Materi
: SMK Hamong Putera
: XII / 1
: Bahasa Jawa
: Kharisma Pratidina
: Upacara Adat Jawa

Kompetensi Dasar 3.4.1 Indikator Pencapaian
Pengetahuan 3.4.2
3.4.3 Mengurai tahapan dalam prosesi upacara adat Jawa
3.4 Memahami prosesi upacara manten pakem Yogya C4
adat Jawa Menganalisis makna yang terkandung dalam
prosesi upacara adat manten yogya C4
Memerinci busana manten gagrag Yogya C4

Ketrampilan 4.4.1 Memberi saran hasil temuan diskusi kelompok lain
4.4 Menyajikan Upacara Adat 4.4.2 berupa urutan dan makna dalam setiap tahapan
Manten dengan lisan maupun prosesi upacara adat Jawa
tulis Mempresentasikan makalah tentang upacara adat
Jawa secara berkelompok

TUJUAN PEMBELAJARAN

Pertemuan pertama
Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientik, model pembelajaran Problem
based learning, diskusi, tanya jawab

a. peserta didik dapat menguraikan tahapan dalam prosesi upacara adat Jawa manten
pakem Yogya dengan teliti

b. Peserta didik dapat menganalisis makna yang erkandung dalam setian prosesi upacara
adat manten pakem yogya cermat

c. Setelah melakukan serangkaian kegiatan peserta didik dapat mempresentasikan hasil
temuan dan memberi saran peserta didik lainnya dengan tanggung jawab

Pertemuan kedua
Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientik, model pembelajaran Problem
based learning, diskusi, tanya jawab

a. peserta didik dapat merinci busana manten gagrag ngayogykarta dengan teliti
b. peserta didik dapat menyajikan hasil makalah dan memberi saran peserta didik lain

tanggung jawab

MATERI PEMEBELAJARAN

 Faktual : Upacara Adat
 Konseptual : Urutan Upacara Adat Manten Pakem Yogya
 Prosedural : Memahami prosesi Upacara Adat Jawa, Tata urutan, Ubarampe,

dan Ajaran Moral yang terkandung dalam Upacara adat manten gagrag Yogya.
 Metakognitif : Mempresentasikan urutan dan mengambil ajaran moral dalam

upacara Adat Jawa

FASE 1 Identifikasi Masalah Materi Faktual

UPACARA ADAT MANTEN GAGRAG YOGYA

Wiwahan utawi manten inggih menika salah satunggal ing pagesangan. Wiwahan menika

asring sinebat wiwitaning pagesangan manungsa. Andedhasar menika sakbibaripun masa

bayi, enem-eneman, diwasa, salajengipun manungsa mlebet ing pagesangan enggal. Wonten

ing ngandhap menika rantaman saking upacara adat manten gagrag ngayogyakarta. Salah

satunggaling upacara wonten ing upacara wiwahaning penganten wonten upacara pasang

tuwuhan ingkang kawastanan upacara Pasang Tarub. Upacara Pasang Tarub katindakaken

sedinten saderengipun Upacara Dhaup (Ijab Kabul). Upacara Pasang Tarub inggih menika

upacara pasang tetuwuhan sarta janur kuning minangka rerenggan papaning pawiwahan.

Limrahipun pasang Tarub katindakaken sareng kaliyan upacara Siaraman. Adicara siraman

awujud nyirami utawi ngedusi calon penganten. ancasipun, supados calon pengantin resik

lair lan batosipun. Urutaning Upacara Pasang Tarub lan Siraman Adat Yogyakarta inggih

menika :

1) Pasang tarub/bleketepe

2) Ngabekten Jangkepipun katrangan wonten ing
3) Ngracik toya Bit.ly/BAUManten22 (klik utawi search)
4) Ngintun toya perwita adi

5) Siraman

6) Sesuci (wudlu; tumrap ingkang ngrasuk agami

Islam)

7) Pecah pamor (kendhi)

Wondene ubarampe ing salebetipun inggih menika gb. pasang bleketepe
1) Sanggan
2) Tumpeng robyong
3) Tumpeng gundhul
4) Tumpeng megana
5) Sekul liwet
6) Jajan pasar

7) Rujak degan gb. ubarampe
8) Brokohan
9) Ketan manca warna
10) Pisang ayu
11) Sekar pari
12) Toya tempuran
13) Damar/diyan
14) Tempe mentah
15) Sajen bucalan

FASE 2 Mengorganisasikan Materi Konseptual
Peserta Didik

Wonten fase menika siswa saged ningali menapa kemawon ingkang dados
konsep ing bahan ajar menika. Peserta didik saged diskusi kaliyan kanca

ngengingi urutan ing salebetipun upacara adat manten pakem Yogya

PANGERTO
SAN

makna PETA urutan
KONSEP

Ubarampe

FASE 3 Membimbing Materi Konseptual
Penyelidikan

Perangan rantaman acara ing upacara panggih

1. Sanggan Panebus Panggih
Wonten ing acara menika, wakiling saking kulawarga kakung ngasta sanggan lumampah
ing sangajengipun temanten kakung, samangkih dipuntingali pisangipun. Menika
anggadhahi ancas bilih pisang raja ingkang rasa manis menika dados memanising
bebrayan samangkih ugi saged dados panembus.

Gb. Sanggan
Sumber: google.jpg

2. Kepyok Kembar Mayang
wonten acara menika wakil kulawarga ingkang sampun krama (adatipun putri) ngasta
kembar mayang ingkang sampun karantam, posisinipun wonten ngajeng temanten putri,
kembar mayang dados simbol kangge ngilangi sukerta.

Gb. Kembar mayang
Sumber : google.jpg

3. Balangan Gantal
wonten tahapan menika temanten putri panggih kaliyan temanten kakung, salajengipun
nindhakaken balang gantal. Gantal ingkang dipuncepengi dening temanten putri menika
cacah 3, wondene ngkang kakung menika 2. Ancasipun ing acara menika supados
temanten kekalihipun saged nembung ing dada, ingkang putri saged mendet ati ingkang
kakung.

Gb. Cara balang gantal saha nyepeng gantal
4. Ramupada (membasuh kaki temanten kakung)

Wonten ing tahapan menika, temanten putri mijiki sukunipun ingkang kakung, ancasipun
ngabekti marang garwanipun samangkih menawi sampun balewisma

(gb. Ramupada)
Sumber : google
5. Wiji dadi (mecah antiga)
Wonten ing perangan menika, temanten kakung nyempengi temanten putri tetulung
anggenipun jumeneng saking ramupada. Salajengipun juru sumbaga menika nyepengi
tigan ingkang dipun pecah wonten ngandhapipun. Menika anggadhahi teges bilih
samangkih dipunparingi gampil anggenipun bebrayan pikanthuk momongan kanthi lancar
dumugi babaran.

Gb. Wiji dadi
Sumber : google

6. Kirab;.
Wonten fase menika penganten kekali lumampah tumuju dampar rinengga ingkang
dipunwiwiti dening edan-edanan. Tari edan-edanan menika awujud temanten kekalih
ananging dipunrias radi nyleneh, ngasta ubarampe sulak saha sapu kangge ngilangi
sukerta ing pawiwahan ugi tumujuning bebrayan menika. Saged akses
https://www.youtube.com/watch?v=WerN4WVkSkw supados mangertos kados pundi
anggenipun nari

Gb. Kirab saha edan-edanan
Sumber : google

7. Tampa kaya
Tahap menika inggih ngesokake ubarampe arupa kacang kawak, dhele kawak, jagung
kawak, wos jenar (beras kuning) dan uang logam. Ingkang ngesok inggih temanten
kakung lajeng dipuntadahi dening temanten putri, sabibaripun menika dipunbuntel,
dipuncaosaken dening tiyang sepuhipun. Tahap menika anggadahi teges, bilih garwa
kakung menika kedah tanggel jawab dumateng semahipun, wondene ugi kedah iklas caos
nafkah kaliyan marasepuhipun.

gb. Tampa kaya
sumber : google

8. Dhahar klimah
inggih menika dipunsamketakaken sego golong, ingkang lawuhipun ati ampela. Menika
ingkang dhahar inggih temanten putri, temanten kakung namung ningali kemawon.
Wondene menawi gagrag solo, menika ingkang kakung ndulang temanten putri. Dhahar
klimah anggadhahi ancas bilih samangkih tiyang kakung menika pados rezeki dumateng
tiyang putri, ingkang saged ngraosaken ugi tiyang putri, wondene pengraos tyang kakung
kedah iklas saha rumesep.

Gb. Nyamektakaken dhaharan.

Sumber : google

9. Sungkeman,

Wonten urutan menika kekalih temanten kedah sungkem dumateng tiyang sepuh,

ateges dados bukti anggenipun ngabekti.

Gb. Sungkem
Sumber : Google

Perangan Busana Manten Gagrag Ngayogykarta
Paes ageng

Gb. Busana Paes Ageng
Sumber : google

Busana paes ageng ingakng langkung kathah dipunagem dening kulawarga keraton. Busana ingkang
kakung ngginkaken kemben, jaja menika katingal saha kuluk kanigaran. Wondene ingkang puteri menika
ngginakaken kampuh/dodot tanpa bludru, dipunpaes lacip awarni cemeng ing sirah.

Paes Ageng Jangan Menir

Busana paes ageng jangan menir menika ugi taksih asring dipunginakaken dening kulawarga keraton nalika
boyongan. ananging samenika ugi masyarakat kathah ingkang ngginkaken busana menika supados
langkung estetik anggenipun pahargyan. Menika memper kaliyan busana paes ageng ananging ingkang
jangan menir ngginakaken rompi bludru.

Gb. Paes Ageng Jangan Menir
Sumber : google

Yogya Putri

Busana ingkang kaping tiga inggih menika Yogya putri, busana menika dipunginakaken nalika sepasaran (5
dina sabibaripun upacara panggih). Busana menika ugi dipunginakaken putra-putri keraton nalika sowan
gubernur.busana menika ngginkaken bahan bludru ananging cuntuk mentul namung 1 kemawon.

Gb. Yogya Putri
Sumber : google

Kesatrian Ageng

Busana Kesatrian Ageng adatipun dipunginakaken putra-putri keraton nalika malam selikuran (tanggal 20
Maulud) ugi nalika acara resepsi saha tasyukuran. Busana ingkang ketingal sederhana menika ingkang putri
ngginkaken sanggul tekuk saha cuntuk cacah 3. Wondene ingkang kakung ngginkaken surjan saha blangkon
tanpa cupingan.

Gb. Kesatrian Ageng
Sumber : google

Kesatrian

Busana Kesatrian menika langkung sederhanan tinimbang ingkang kasatrian ageng. Busana menika
dipunginakaken nalika resespsi utawi tasyukuran. Busana ingkang kalebet nonformal menika adatipun
dipunginakaken masyarakat kangge boyongan. Wujud paes sami kaliyan paes ageng ananging dipuntambah
ronce sekar melati.

Gb. Kesatrian
Sumber: google

FASE 4 Mengembangkan dan Materi Prosedural
menyajikan hasil

Siswa saged ningali tuladha urutaning upacara adat manten gagrag ngayogyakarta ing youtube
Pasang bleketepe : https://www.youtube.com/watch?v=k9IfbvRTDgA ;
Panggih : https://www.youtube.com/watch?v=9i05_BtFO58

FASE 5 Mengevaluasi dan Analisis metakognitif

Menawi sampun mangertos urutan saha maknanipun saben urutan adat manten gagrag
ngayogya, siswa saged analisis wonten ing perangan LKPD

KAPUSTAKAN
Astutiningsih, dewi. 2018. Kawuryan Gladhen Basa Jawa Kelas XII. Klaten: CV Sinar

Pengetahuan
Setya Amrih Prasaja, S.S dan Umi Kuntari, S.S. 2017. Wibawa wiyata basa Jawa. Yogyakarta:

DIKPORA
https://disbud.kulonprogokab.go.id/detil/511/upacara-panggih-pengantin-dalam-rangka-gsby-

tahun-2022
https://dunianyamaya.wordpress.com/2008/04/30/makna-simbolik-dalam-upacara-panggih-adat-

yogyakarta/


Click to View FlipBook Version