หน่วยที่ 3 กำเนิดดาวฤกษ์

45

4. การยบุ ตัวของแกส๊ เนบวิ ลา เน่ืองจากแรงโน้มถว่ งจะมีผลตอ่ ขอ้ ใด
ก. ความดนั และอณุ หภมู ิของแกส๊ สงู ขึน้
ข. ความดนั และอุณหภมู ิของแก๊สตา่ ลง
ค. มวลและแสงสว่างของแก๊สลดต่าลง
ง. มวลและแสงสวา่ งของแก๊สเพมิ่ ขึน้

5. พลงั งานของดาวฤกษเ์ กิดจากปฏกิ ิรยิ าใด
ก. การระเบิดของดาวฤกษ์อย่างตอ่ เน่ือง
ข. การเผาไหม้อย่างต่อเน่ือง
ค. ปฏิกริ ยิ านวิ เคลียรฟ์ ิวชัน
ง. ปฏิกริ ิยานวิ เคลียร์

6. เมือ่ ดาวฤกษ์ก่อนเกิดกลายเป็นดาวฤกษจื ะอยูใ๋ นสภาวะสมดลุ ระหวา่ งแรงโนม้ ถว่ งกับแรงใด
ก. แรงดนั จากปฏกิ ิรยิ านิวเคลยี ร์ฟวิ ชนั
ข. แรงนิวเคลยี ร์อยา่ งอ่อน
ค. แรงนวิ เคลียร์อยา่ งเข้ม
ง. แรงแมเ่ หล็กไฟฟ้า

7. ปฏกิ ิรยิ าลกู โซ่โปรตอน – โปรตอน เมอื่ ธาตุฮีเลยี ม -3 รวมตวั กนั จะได้ส่งิ ใด
ก. ธาตุฮเี ลียม -3 และฮีเลียม -4
ข. ธาตุฮีเลยี ม -4 และโพซติ รอน
ค. ธาตุฮีเลียม -4 และโปรตอน
ง. ธาตุฮีเลยี ม -4

8. ปฏิกริ ยิ านวิ เคลียรฟ์ ิวชนั ในดาวฤกษ์มกี ี่วิธี
ก. 5 วิธี
ข. 4 วิธี
ค. 3 วิธี
ง. 2 วธิ ี

46

9. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกย่ี วกับการเกิดปฏกิ ิรยิ านวิ เคลยี ร์ฟิวชันในดาวฤกษ์
ก. การรวมตวั ของนวิ เคลียสของฮีเลียมเป็นนวิ เคลียสของไฮโดรเจน
ข. การรวมตวั ของนวิ เคลียสของไฮโดรเจนเปน็ นิวเคลียสของฮีเลียม
ค. ระเบดิ อะตอมของคาร์บอนแตกตัว
ง. ระเบิดอะตอมของฮีเลยี มแตกตวั

10. ปฏิกิรยิ าลูกโซ่โปรตอน – โปรตอน ทาให้เกดิ สิ่งใด
ก. กา๊ ซคารบ์ อนไดออกไซด์
ข. กา๊ ซไนโตรเจน
ค. กา๊ ซไฮโดรเจน
ง. พลงั งาน

47

กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลังเรยี น
หน่วยที่ 3 กาเนิดดาวฤกษ์

ช่ือ – สกุล ชั้น เลขท่ี .

ข้อท่ี ตัวเลอื ก 1. เกณฑก์ ารให้คะแนน
ก ขค
ง ระดับคะแนน รายการ
1
2 1 ตอบคาถามได้ถูกต้อง
3
4 0 ตอบคาถามไม่ถูกต้อง หรือไมต่ อบ
5
6 2. ระดับคะแนน
7
8 ระดับคะแนน รายการ
9 8 - 10 ดี
10 5-7
0-4 พอใช้
ปรบั ปรงุ

3. ผลการประเมนิ

 ผา่ น
 ไมผ่ ่าน

คะแนนเต็ม 10 คะแนน ลงชือ่ ผู้ประเมนิ
(นายอดุล ดอื ราแม)
ได้คะแนน คะแนน

48

กรมวชิ าการ. (2551). ตวั ชว้ี ัดและสาระการเรียนร้แู กนกลางกลุม่ สาระการเรียนรูว้ ิทยาศาสตร์ตาม
หลกั สูตรแกนกลางขนั้ พื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ชุมนมุ สหกรณ์
การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จากัด.
. (2551). หลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขั้นพื้นฐาน พุทธศกั ราช 2551. กรุงเทพฯ : โรง
พิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จากัด.

สถาบันสง่ เสรมิ การสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2560). คมู่ ือครู รายวิชาพน้ื ฐานวิทยาศาสตร์
วทิ ยาศาสตรโ์ ลก และอวกาศ ม.6 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2560). กรงุ เทพฯ :
กระทรวงศึกษาธิการ
. (2560). หนังสอื วทิ ยาศาสตรโ์ ลก และอวกาศ ม.6 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ.2560).
กรุงเทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ.
. (2560). หนังสือเรียนรายวิชาเพม่ิ เติมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โลก ดาราศาสตร์และ
อวกาศ ม.6 เล่ม 5 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2560). กรงุ เทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ

แหลง่ ทีม่ าออนไลน์ : ศูนย์การเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์โลกและดาราศาสตร์.
http://www.lesa.biz/astronomy/star-properties/magnitude. สืบคน้ วนั ท่ี 27
พฤศจิกายน พ.ศ.2563.

49

50

เฉลยแบบทดสอบก่อนและหลังเรียน

เอกสารประกอบการเรียน เรอ่ื ง ดาวฤกษ์และระบะสุรยิ ะ
กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์ ชนั้ มัธยมศึกษาปีที่ 6

หนว่ ยที่ 3 กาเนิดดาวฤกษ์

กอ่ นเรียน หลังเรียน

1. ข 1. ค
2. ค 2. ข
3. ง 3. ก
4. ง 4. ก
5. ข 5. ค
6. ง 6. ก
7. ก 7. ง
8. ข 8. ค
9. ค 9. ข
10. ก 10. ง

51

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้
บอกลกั ษระของดาวฤกษ์ได้

วสั ดุ – อปุ กรณ์
1. ภาพดาวฤกษบ์ รเิ วณกลมุ่ ดาวกางเขนใต้
2. ภาพดาวกางเขนใตจ้ ากโปรแกรม Stellarium
3. แว่นขยาย

วธิ ที า
1. ใหน้ กั เรยี นแต่ละกลุ่มใช้แว่นขยายสารวจภาพที่ 1 แสดงดาวฤกษบ์ รเิ วณกลมุ่ ดาว

กางเขนใต้ (บริเวณกลางภาพ) และข้างเคียงดาวฤกษ์ดวงสว่างทส่ี ดุ ในภาพ คือ ดาวดวงสวา่ งซ้ายมือสุด
ชอื่ แอลฟาเซนเทารี ซง่ึ เป็นดาวฤกษ์ที่อยใู่ กลร้ ะบบสรุ ิยะทส่ี ดุ สังเกตและบรรยายลักษณะของกลุม่ ดาว
ที่เห็น

2. ให้นกั เรียนสังเกตภาพที่ 2 ภาพดาวกางเขนใต้จากโปรแกรม Stellarium จากนัน้
เปรยี บเทียบกบั ภาพที่ 1 แลว้ บนั ทกึ ผล

52

ภาพท่ี 1 ดาวฤกษ์บริเวณกลุ่มดาวกางเขนใต้
ภาพที่ 2 ดาวกางเขนใต้

53

ตารางบันทึกผลการทากิจกรรม

1. สังเกตและบรรยายลักษณะของกลุ่มดาวในภาพที่ 1
กลมุ่ ดาวกางเขนใต้ ประกอบด้วย ดาวฤกษ์ท่มี ีความสว่าง 4 ดวง สามารถลากเสน้ ตรงเชือ่ มโยงดาวดวง
บนมายงั ดาวดวงล่างและเสน้ ตรงอกี เสน้ หนึ่งระหวา่ งดาวดวงด้านขา้ ง 2 ดวง จะไดร้ ปู คล้ายไม้กางเขน .

2. สงั เกตดาวฤกษบ์ รเิ วณกลุ่มดาวในภาพท่ี 2 และเปรยี บเทยี บท้งั สองภาพ นักเรียนคิดวา่ ดาวฤกษ์ดวง
ใดมคี วามสว่างมากท่สี ุด
มดี าวสว่างมาก 2 ดวง อยซู่ ้ายมอื ของกลุ่มดาวกางเขนใต้ ดวงซา้ ยมอื คอื ดาวแอลฟาเซนทารี เปน็ ดาว
ฤกษ์สวา่ งทส่ี ุดบริเวณน้ี และเปน็ ดาวฤกษ์ที่อยู่ใกลร้ ะบบสรุ ิยะมากท่สี ุด

54

คาช้ีแจง ใหน้ ักเรียนตอบคาถามต่อไปน้ใี ห้ถูกต้อง

1. ดาวฤกษ์ คือ
กอ้ นแกส๊ ขนาดยักษ์ทอี่ ยู่ระหว่างการต่อสู้กันระหว่าง 2 แรงตลอดเวลา มีแสงสว่างในตัวเอง

2. ตน้ กาเนดิ ของดาวฤกษ์คืออะไร แบง่ ออกเป็นกปี่ ระเภท อะไรบา้ ง .
ตน้ กาเนดิ ของดาวฤกษ์ คือ เนบิวลา แบง่ ออกเปน็ 2 ชนดิ คือ เนบวิ ลา่ สวา่ ง และ

เนบิวลามดื

3. กระบวนการใด และบริเวณใด ทาให้ดาวฤกษ์ก่อนเกิดสามารถพฒั นากลายเป็นดาวฤกษ์
บรเิ วณกึง่ กลางของกลมุ่ ก้อนแกส๊ ดาวฤกษ์ก่อนเกิด จะมคี วามดนั และอุณหภมู สิ งู เพยี งพอทีจ่ ะทา

ใหเ้ กดิ ปฏิกิริยาฟิวชันขนึ้ ภายในแกนกลางของดาวฤกษก์ ่อนเกิด จนทาใหเ้ กิดการปล่อยพลงั งานและ
มีการเปล่งแสงภายในตัวเอง ทันทที ่มี ปี ฏิกิริยาฟิวชนั รวมไฮโดรเจนจนกลายเปน็ ฮเี ลยี มเกิดขน้ึ ภายใน
แกนกลางของดาว ทาให้เกิดดาวฤกษ์

4. อธบิ ายสมดุลอทุ กสถิต
ดาวฤกษ์ทม่ี รี ูปร่างทรงกลม อยูใ่ นสภาพสมดลุ ระหวา่ งแรงโนม้ ถว่ งกับแรงดนั ทขี่ ับดันโดย

ปฏิกริ ยิ านิวเคลียร์ฟวิ ชนั แรงดนั จะคอยหกั ลา้ งกบั แรงโน้มถว่ ง เมื่อแรงดนั ลดลง แรงโนม้ ถ่วงจะ
คอยบีบอัดใจกลางของดาวฤกษ์ เพ่ิมอัตราการเกดิ ปฏิกริ ิยานิวเคลียร์ภายในแกนกลาง ทาให้ดาว
ฤกษ์มีเสถยี รภาพ และปลดปลอ่ ยพลงั งานอยา่ งต่อเน่ืองเป็นเวลานานตลอดอายุขยั ของดาวฤกษ์

5. ดาวฤกษ์มีกระบวนการเกิดอย่างไร
ดาวฤกษ์เกิดจากการยุบตวั ของกลุ่มสสารในเนบิวลาภายใต้แรงโน้มถ่วง ทาใหบ้ างสว่ นของ

เนบวิ ลามีขนาดเลก็ ลง ความดนั และอณุ หภูมิเพมิ่ ขน้ึ เกดิ เป็นดาวฤกษ์กอ่ นเกดิ เมื่ออุณหภูมิสูงข้นึ
จนเกดิ ปฏิกริ ิยานิวเคลยี ร์ ดาวฤกษก์ ่อนเกิดจะกลายเปน็ ดาวฤกษ์

55

คาชีแ้ จง ให้นกั เรียนเขยี นเครอ่ื งหมาย  หนา้ ข้อความที่ถูกต้อง และเคร่อื งหมาย 
หนา้ ขอ้ ความคดิ ไมถ่ ูกต้อง

 1. เนบิวลา คอื แก๊ส และฝุ่นขนาดใหญ่
 2. เนบวิ ลาประกอบดว้ ยแก๊สไฮโดรเจนเป็นสว่ นใหญ่
 3. เนบวิ ลาเกดิ ขึ้นจากการรวมตวั ของฮเี ลียมกลายเปน็ แหล่งกาเนดิ ของดาวฤกษ์
 4. กล่มุ แก๊สไฮโดรเจนทีป่ ระกอบด้วยดาวฤกษ์ทร่ี อ้ นมาก คอื เนบิวลาสว่าง
 5. เนบวิ ลาสะทอ้ นแสงจะสะท้อนทาใหเ้ กิดแสงสแี ดง
 6. ดาวฤกษ์ในกลุ่มดาววัว เป็นเนบิวลาประเภทเรืองแสง
 7. เนบวิ ลาสว่างใหญเ่ กิดจากการเรืองแสงของอะตอมของไฮโดรเจน และออกซิเจน
 8. ดาวฤกษท์ ป่ี รากฎเป็นเงามืด คือ เนบวิ ลามดื
 9. ดาวฤกษท์ ่สี ะทอ้ นแสงเป็นปสี ีน้าเงนิ เกดิ จากกลมุ่ แกส๊ หนาทึบบังแสงสวา่ งทาใหม้ องเห็น

เปน็ เนบิวลามืด
 10. ดาวฤกษร์ ปู หัวม้าในกลมุ่ ดาวนายพราน คอื เนบิวลามดื ห่างจากโลกประมาณ

1,500 ปแี สง

56

คาช้ีแจง ให้นักเรยี นตอบคาถามเกีย่ วกับกาเนดิ พลังงานของดาวฤกษ์ให้ถกู ต้อง

1. ปฏิกริ ยิ าเทอร์นิวเคลียร์ฟิวชันในดาวฤกษ์มีกว่ี ธิ ี อะไรบ้าง .
2 วธิ ี ไดแ้ ก่ ปฏกิ ิริยาลูกโซ่โปรตอน – โปรตอน และวฎั จกั รคาร์บอน –

ไนโตรเจน – ออกซิเจน

2. ปฏิกริ ิยาลูกโซโ่ ปรตอน – โปรตอน มีข้นั ตอนอยา่ งไร

ปฏิกิรยิ าการรวมตวั ของนิวเคลียสไฮโดรเจน ( H) 2 นวิ เคลียส มารวมกนั ได้ฮีเลยี ม -3 ( H)

1 นิวเคลยี ส จานวน 2 ชุดปฏกิ ิรยิ ามารวมกัน ได้ฮเี ลียม -4 ( H) จานวน 1 นวิ เคลียส
มวลทห่ี ายไประหว่างปฏิกิรยิ าลูกโซ่โปรตอน – โปรตอนนี้ ได้เปลี่ยนไปเปน็ พลังงานโพซิตรอน
(positron) และนวิ ทริโน (neutrino) รวมท้ังเกิดนวิ เคลยี สของไฮโดรเจนอกี 2 นิวเคลียส .
ซ่งึ จะทาปฏิกิรยิ าลกู โซโ่ ปรตอน – โปรตอนต่อไป

3. ปฏิกริ ยิ าลูกโซ่โปรตอน – โปรตอน เกิดจากนวิ เคลียสของธาตุใด และผลท่ีเกิดขึ้นจากปฏิกริ ยิ าคืออะไร
เกิดจากนิวเคลยี สของไฮโดรเจน และผลที่เกิดข้นึ จากการปฏกิ ริ ยิ าคือฮีเลียมและ

พลงั งาน

4. ปฏกิ ริ ิยาวัฎจักรคารบ์ อน – ไนโตรเจน – ออกซเิ จน มีข้นั ตอนอย่างไร
ปฏกิ ริ ิยาคาร์บอน ไนโตรเจน และออกซิเจน เกดิ จากนวิ เคลยี สของไฮโดรเจน ( H) รวมกบั
นวิ เคลียสของคารบ์ อน -12 ( C) กลายเปน็ ไนโตรเจน -13 ( N) ซง่ึ จะสลายตัวเปน็ คาร์บอน
-13 ( C) แล้วคารบ์ อน -13 ( C) รวมตัวกับไฮโดรเจน ( H) ไดเ้ ปน็ ไนโตรเจน -14 ( N)
ซ่งึ จะรวมตวั กบั ไฮโดรเจน ( H) กลายเป็นออกซเิ จน -15 ( O) เมอ่ื ออกซิเจน -15 ( O)

57

สลายตวั กลายเป็นไนโตรเจน -15 ( N) ซ่งึ จะหลอมรวมกบั ไฮโดรเจน ( H) ไดน้ ิวเคลยี ของ

ฮีเลียม ( He) พลังงานและนิวเคลยี สของคาร์บอน -12 ( C) ซึ่งนิวเคลียสของคารบ์ ิน -12

( C) จะทาปฏิกริ ิยาในวัฎจักรคารบ์ นิ – ไนโตรเจน – ออกซิเจนต่อไป
5. ปฏกิ ิริยาวฎั จักรคารบ์ อน – ไนโตรเจน – ออกซิเจน เกิดจากนวิ เคลียสของธาตุใด และผลท่ี
เกดิ ขน้ึ จากปฏกิ ิรยิ าคืออะไร

เกดิ จากนิวเคลยี สของไฮโดรเจน และผลที่เกดิ ขน้ึ จากการปฏิกริ ิยาคือฮเี ลียมและ
พลงั งาน