หน่วยที่ 4 วิวัฒนาการของดาวฤกษ์

45

4. ดาวฤกษท์ มี่ ีมวลต้งั ตน้ 0.08 – 9 เทา่ ของดวงอาทติ ย์ และจบชวี ติ โดยกลายเป็นดาวในขอ้ ใด
ก. ดาวแคระนา้ ตาล
ข. ดาวแคระขาว
ค. ดาวนวิ ตรอน
ง. หลุมดา

5. การระเบดิ อย่างรนุ แรงของดาวยกั ษแ์ ดงเรียกวา่ อะไร
ก. ปฏกิ ิริยาเทอร์โมนวิ เคลยี ร์
ข. ดาวฤกษม์ วลน้อย
ค. ซูเปอรโ์ นวา
ง. หลมุ ดา

6. การระเบิดของดาวฤกษ์ที่มีมวลมาก บริเวณใจกลางของดาวจะยุบตัวลงกลายเปน็ ส่งิ ใด
ก. ดาวแคระนา้ ตาล
ข. ดาวแคระขาว
ค. ดาวนิวตรอน
ง. หลุมดา

7. ข้อใดแสดงลาดบั วิวฒั นาการของดาวฤกษ์ได้ถูกต้อง
ก. เนบิวลา  ดาวฤกษม์ วลนอ้ ย  ดาวยกั ษแ์ ดง  ดาวแคระขาว
ข. ดาวฤกษ์มวลนอ้ ย  ดาวยักษแ์ ดง  ซูเปอร์โนวา  หลุมดา
ค. เนบิวลา  ดาวฤกษ์มวลมาก  ดาวยักษ์แดง  นิวตรอน
ง. ดาวฤกษม์ วลน้อย  ดาวเคราะหน์ ้าตาล  ซูเปอรโ์ นวา

8. ข้อใดต่อไปน้ีกลา่ วไม่ถกู ต้อง
ก. ดาวฤกษ์ท่ีมมี วลน้อยจะมีช่วงชวี ิตทีย่ าวนานกว่าดาวฤกษม์ วลมาก
ข. ดาวแคระขาวเป็นดาวที่ยังมีพลังงานและแสงสวา่ งในตัวเอง
ค. เนบวิ ลาดาวเคราะหค์ ือเนบิวลาที่ปกคลุมดาวเคราะห์
ง. ดาวยักษ์แดงเป็นดาวฤกษ์ทมี่ ีช่วงเวลาไมย่ าวนาน

46

9. ดวงอาทติ ย์จะให้แสดงสว่างไปอีกกล่ี า้ นปี
ก. 10,000 ล้านปี
ข. 5,000 ลา้ นปี
ค. 2,000 ล้านปี
ง. 1,000 ลา้ นปี

10. ข้อใดคอื ววิ ัฒนาการสุดท้ายของดวงอาทิตย์
ก. เนบวิ ลาดาวเคราะห์
ข. ดาวแคระขาว
ค. ดาวยกั ษ์ใหญ่
ง. ดาวนิวตรอน

47

กระดาษคาตอบแบบทดสอบหลงั เรียน
หนว่ ยที่ 4 วิวัฒนาการของดาวฤกษ์

ช่อื – สกุล ชนั้ เลขท่ี .

ขอ้ ที่ ตัวเลอื ก 1. เกณฑ์การให้คะแนน
ก ขค
ง ระดบั คะแนน รายการ
1
2 1 ตอบคาถามไดถ้ ูกต้อง
3
4 0 ตอบคาถามไม่ถูกต้อง หรือไม่ตอบ
5
6 2. ระดับคะแนน
7
8 ระดับคะแนน รายการ
9 8 - 10 ดี
10 5-7
0-4 พอใช้
ปรับปรุง

3. ผลการประเมนิ

 ผา่ น
 ไม่ผา่ น

คะแนนเต็ม 10 คะแนน ลงช่อื ผูป้ ระเมนิ
(นายอดลุ ดือราแม)
ไดค้ ะแนน คะแนน

48

กรมวชิ าการ. (2551). ตวั ชว้ี ัดและสาระการเรียนร้แู กนกลางกลุม่ สาระการเรียนรูว้ ิทยาศาสตร์ตาม
หลกั สูตรแกนกลางขนั้ พื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ชุมนมุ สหกรณ์
การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จากัด.
. (2551). หลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขั้นพื้นฐาน พุทธศกั ราช 2551. กรุงเทพฯ : โรง
พิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จากดั .

สถาบันสง่ เสรมิ การสอนวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี. (2560). คมู่ ือครู รายวิชาพน้ื ฐานวิทยาศาสตร์
วทิ ยาศาสตรโ์ ลก และอวกาศ ม.6 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2560). กรงุ เทพฯ :
กระทรวงศึกษาธิการ
. (2560). หนังสอื วทิ ยาศาสตรโ์ ลก และอวกาศ ม.6 (ฉบบั ปรับปรงุ พ.ศ.2560).
กรุงเทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ.
. (2560). หนังสือเรียนรายวิชาเพม่ิ เติมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โลก ดาราศาสตร์และ
อวกาศ ม.6 เล่ม 5 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2560). กรงุ เทพฯ : กระทรวงศึกษาธิการ

แหลง่ ทีม่ าออนไลน์ : ศูนย์การเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์โลกและดาราศาสตร์.
http://www.lesa.biz/astronomy/star-properties/magnitude. สืบคน้ วนั ท่ี 27
พฤศจิกายน พ.ศ.2563.

49

50

เฉลยแบบทดสอบก่อนและหลังเรียน

เอกสารประกอบการเรยี น เรอื่ ง ดาวฤกษ์และระบะสรุ ยิ ะ
กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์ ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ 6

หนว่ ยที่ 4 ววิ ฒั นาการของดาวฤกษ์

ก่อนเรียน หลงั เรียน

1. ง 1. ก
2. ก 2. ง
3. ก 3. ง
4. ค 4. ข
5. ข 5. ค
6. ก 6. ง
7. ง 7. ก
8. ข 8. ค
9. ค 9. ข
10. ค 10. ข

51

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
บอกลาดบั วิวัฒนาการของดาวฤกษ์ทสี่ ัมพันธก์ ับมวลตั้งตน้ ได้

วสั ดุ – อุปกรณ์

วดิ โี อเกี่ยวกบั ววิ ัฒนาการของดาวฤกษ์
https://www.youtube.com/watch?v=GpCl3nvGLpE

วธิ ีทา

จบวิดโี อ 1. ให้นักเรียนแบง่ กลมุ่ ออกเป็น 6 กลุ่ม กลมุ่ ละ 5 – 6 คน
2. ใหน้ ักเรยี นแต่ละกลุ่มศกึ ษาวดิ โี อเกย่ี วกับววิ ฒั นาการของดาวฤกษ์ โดยดตู ้งั แต่เร่ิมตน้ จน

3. แต่ละกลมุ่ รว่ มกันบันทึกผลการทากจิ กรรม

52

บนั ทกึ ผลการทากิจกรรม

ครพู ิจารณาคาตอบของนักเรยี น

53

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
สืบค้นและบอกลาดับววิ ฒั นาการของดาวฤกษท์ ี่สมั พันธก์ บั มวลต้งั ตน้ ได้

วสั ดุ – อุปกรณ์
-

วธิ ที า
1. ใหน้ ักเรียนแบ่งกลมุ่ ออกเปน็ 6 กลมุ่ กลมุ่ ละ 5 – 6 คน
2. ใหน้ กั เรยี นแต่ละกลุ่มศึกษา ค้นควา้ สืบค้นขอ้ มลู จากแหล่งข้อมูลตา่ ง ๆ เชน่ หอ้ งสมดุ

อินเตอร์เน็ต เปน็ ต้น หวั ขอ้ วิวฒั นาการของดาวฤกษ์
3. แต่ละกลุ่มร่วมกันวางแผนออกแบบการปฏบิ ัติกจิ กรรม
4. ตอบคาถามหลงั กจิ กรรม

54

คาถามทา้ ยกิจกรรม

1. วิวัฒนาการของดาวฤกษ์ข้ึนอยู่กบั ปจั จยั ใด
ขน้ึ อยกู่ ับมวลตง้ั ตน้ โดยดาวฤกษ์ทม่ี มี วลมากจะมชี ่วงชวี ิตทส่ี ้ันกวา่ และจบชีวติ ดว้ ยการ

ระเบิดอย่างรนุ แรงที่เรียกว่าซูเปอร์โนวา และแกน่ กลางของดาวจะยุบตัวลงเป็นดาวนวิ ตรอนและหลมุ
ดา สว่ นดาวฤกษ์ทม่ี ีมวลนอ้ ยจะจบชีวิตด้วยการไม่ระเบดิ และจะค่อย ๆ เยน็ ตวั ลงเปน็ ดาวแคระขาว

2. ดาวฤกษท์ ีม่ ีมวลน้อย และดาวฤกษ์ที่มีมวลมากมีวิวฒั นาการเหมือนกนั หรือแตกตา่ งกันอย่างไร
ดาวฤกษ์ทมี่ วลน้อยหรอื มมี วลประมาณดวงอาทิตย์ จะมีการใช้เชื้อเพลิงในอัตราที่น้อย จึงมี

ชว่ งชวี ติ ยาว โดยชวี ติ สว่ นใหญจ่ ะเปน็ ดาวฤกษ์สีเหลอื ง และในบนั้ ปลายชีวติ จะไมร่ ะเบิด แตจ่ ะ
กลายเป็นดาวยกั ษ์แดง และยบุ ตวั ลงเปน็ ดาวแคระขาวพร้อมเหลอื เนบวิ ลาดาวเคราะห์กระจายออกสู่
บรรยากาศ สว่ นดาวฤกษ์ท่ีมีมวลมากมีขนาดใหญจ่ ะใชเ้ ชือ้ เพลิงในอตั ราท่สี งู มาก ทาให้มีชว่ งชีวติ ส้ัน
ชวี ิตส่วนใหญเ่ ปน็ ดาวยักษใ์ หญส่ นี า้ เงนิ ในบนั ปลายชีวติ จะเป็นดาวยักษ์แดง เม่ือมีการใช้เชอื้ เพลงิ
หมดจะเกิดความไมส่ มดุลระหวา่ งแรงโน้มถว่ งและแรงดัน แกน่ ดาวจะยุบตวั ลงพรอ้ มกับการระเบิดที่
เรยี กวา่ ซเู ปอรโ์ นวา หลงั จากนน้ั แกน่ ดาวฤกษจ์ ะลดตวั ลงเป็นดาวนวิ ตรอนและหลุมดา ส่วนสสาร
อ่นื ท่ีเหลือจะกระจายออกสู่อวกาศและเปน็ ตน้ กาเนิดของดาวฤกษร์ ุน่ ต่อไป

3. ในแต่ละช่วงวิวัฒนาการ สมบตั ิของดาวฤกษ์มีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ อย่างไร
ดาวจะมีการเปล่ียนแปลงมวล ขนาด สี สเปกตรัม และอุณหภมู ิ ตามลาดบั ชว่ ง

ววิ ัฒนาการของดาวฤกษ์

55

คาช้แี จง ใหน้ ักเรียนตอบคาถามต่อไปนใี้ ห้ถูกต้อง

1. วิวัฒนาการของดาวฤกษ์ คอื
เป็นกระบวนการที่ดาวฤกษ์เปลย่ี นแปลงองคป์ ระกอบภายในตามลาดับไปในช่วงอายขุ องมัน

ซึ่งจะมีลักษณะแตกตา่ งกันตามขนาดของมวลของดาวฤกษ์นัน้ ๆ อายุของดาวฤกษ์มีตั้งแตไ่ ม่ก่ลี ้านปี
ไปจนถึงหลายล้านล้านปี
2. ดาวฤกษท์ ม่ี ีมวลตัง้ แต่ 0.08 ถึงนอ้ ยกว่า 9 เทา่ ของมวลดวงอาทิตย์ มีวิวฒั นาการอยา่ งไร

ดาวจะยุบตวั ลงเมื่อใชเ้ ช้ือเพลิงไฮโดรเจนหมด และดาวจะขยายขนาดใหญ่ขน้ึ เปน็ ดาวยักษ์แดง
เมอ่ื ปฏิกิริยาหลอมฮีเลยี มสน้ิ สุดลง แก่นของดาวยักษแ์ ดงจะยุบตัวกลายเป็นดาวแคระขาว สว่ นอ่ืน ๆ
ท่ีอยรู่ อบแก่นไม่ได้ยบุ เข้ามารวม แต่กระจายตัวออกสู๋อวกาศทาใหเ้ กิดเปน็ เนบิวลาดาวเคราะห์
3. ดาวฤกษท์ ี่มีมวลตั้งแต่ 9 แต่ไมเ่ กิน 25 เท่าของมวลดวงอาทติ ย์ มีววิ ฒั นาการอย่างไร

เมือ่ ดาวฤกษใ์ ชเ้ ชอ้ื เพลงิ ไฮโดรเจนหมด ดาวฤกษจ์ ะขยายขนาดข้นึ อุณหภมู ทิ ่ีผวิ จะลดลง
เปลยี่ นจากดาวยกั ษ์ใหญน่ ้าเงินไปเป็นดาวยักษ์แดง จากนั้นจะเกิดการระเบิดท่ีเรยี กว่า ซูเปอรโ์ นวา
หรือดาวฤกษบ์ างดวงอาจจะเปลยี่ นจากดาวยกั ษ์แดงเป็นดาวยักษ์นา้ เงินกอ่ นทจ่ี ะเกิดซูเปอรโ์ นวา
จากนั้นแก่นกลางของดาวยบุ ตวั ลงเป็นดาวนิวตรอน
4. ดาวฤกษ์ท่มี ีมวลตง้ั แต่ 25 เทา่ ของมวลดวงอาทิตยข์ น้ึ ไป มีวิวัฒนาการอย่างไร

เม่อื ดาวฤกษใ์ ช้เช้ือเพลงิ ไฮโดรเจนหมด จะเร่ิมการเผาผลาญธาตทุ ่ีมมี วลมากข้ึนเปน็ ลาดับ
เชน่ ฮเี ลยี ม คารบ์ อน นีออน และสิ้นสดุ ที่เหลก็ ในระหวา่ งนด้ี าวฤกษ์จะเกดิ การระเบิดท่ีเรยี กวา่
ซูเปอร์โนวา ทาใหแ้ ก่นกลางของดาวจะยุบตัวลงเปน็ หลมุ ดา
5. ดาวฤกษท์ มี่ ีมวลตนอ้ ยกว่าหรอื เทา่ กับมวลของดวงอาทิตย์ กบั ดาวฤกษ์ท่มี ีมวลมากกวา่ ของดวง
อาทติ ย์มีจุดจบเหมือนกนั หรือแตกตา่ งกันอย่างไร

ต่างกัน โดยดาวฤกษท์ ี่มีมวลตง้ั แต่ 0.08 ถงึ นอ้ ยกว่า 9 เทา่ ของมวลดวงอาทติ ย์ จะมจี ุดจบ
เปน็ ดาวแคระขาว ส่วนดาวฤกษ์ที่มีมวลตั้งแต่ 9 เทา่ ของมวลดวงอาทติ ย์เปน็ ตน้ ไปจะมีจุดจบเป็น
ดาวนิวตรอนหรอื หลุมดา

56

คาชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นเตมิ ลงในช่องว่างของแผนภาพวิวฒั นาการดาวฤกษ์ท่ีกาหนดให้ถูกต้อง

ดาวยกั ษ์แดง เนบิวลาดาวเคราะห์
ดาวแคระขาว
ดวงอาทิตย์

เนบิวลา

ซเู ปอร์โนวา
ดาวนิวตรอน

ดาวยกั ษน์ า้ เงิน

ดาวยกั ษ์ใหญ่ ซเู ปอรโ์ นวา หลมุ ดา

57

คาชแี้ จง ให้นกั เรยี นตอบคาถามเก่ียวกบั การเปลีย่ นแปลงสมบตั ขิ องดาวฤกษ์
ตามชว่ งววิ ัฒนาการใหถ้ ูกต้อง
1. ดาวฤกษก์ ่อนเกิด คือ แก่นกลางทย่ี ุบตวั ตัวของเนบิวลา
2. ดาวแคระน้าตาล คือ ดาวฤกษท์ ่ีมมี วลไมเ่ พยี งพอ จึงไมส่ ามารถเกดิ เป็นดาวฤกษ์ได้
3. ดาวยักษแ์ ดง คือ ดาวฤกษท์ ี่มมี วลตั้งตน้ มากกว่า 0.08 เทา่ แต่น้อยกว่าหรือเท่ากับ 9 เทา่ ของมวล
ดวงอาทิตยใ์ ชเ้ ช้อื เพลงิ ไฮโดรเจนหมด จนแกนกลางยบุ ตัว เกิดการเผาผลาญฮเี ลียม และขยายใหญข่ ้นึ
4. ดาวแคระขาว คอื ดาวยักษแ์ ดงทเี่ ชอ้ื เพลิงฮีเลียมแก่นกลางหมด และเกดิ การยุบตัวลงอีกคร้ัง
5. เนบิวลาดาวเคราะห์ คอื ส่วนอ่ืน ๆ ทอี่ ย่รู อบตัวแกน่ ของดาวยักษแ์ ดงทไ่ี ม่ได้ยุบเขา้ มารวม แต่
กระจายตัวออกสอู่ วกาศ
6. ดาวยักษ์ใหญ่ คอื ดาวฤกษ์ที่มมี วลต้ังตน้ มากกวา่ 9 เท่าแต่น้อยกวา่ หรือเท่ากบั 25 เท่าของ
มวลดวงอาทิตย์ มีสีค่อนไปทางนา้ เงิน
7. ซเู ปอร์โนวา คือ แกน่ ของดาวฤกษ์ท่ียุบตวั ลงพร้อมกบั การระเบิด
8. หลมุ ดา คอื จุดจบของดาวฤกษท์ ี่มมี วลตงั้ ต้นมากกวา่ 25 เท่าของมวลดวงอาทิตย์
9. ดาวนิวตรอน คือ จุดจบของดาวฤกษ์ทม่ี มี วลต้ังตน้ มากกวา่ 9 เท่าแต่น้อยกว่าหรือเท่ากับ 25
เทา่ ของมวลดวงอาทติ ย์
10. เพราะเหตใุ ดดาวฤกษ์ท่ีมมี วลน้อย จงึ มชี ว่ งชีวติ ท่ยี าวนานกว่าดาวฤกษ์ทมี่ ีมวลมาก

ดาวฤกษ์ท่มี วลน้อยหรือมีมวลประมาณดวงอาทิตย์จะมีการใชเ้ ช้ือเพลิงในอตั ราท่นี ้อยจึงมี
ช่วงชวี ิตยาว สว่ นดาวฤกษ์ทมี่ ีมวลมากมีขนาดใหญ่จะใชเ้ ชอ้ื เพลงิ ในอตั ราท่ีสูงมาก ทาใหม้ ีชว่ งชีวติ ส้นั