4.2งานบริการและซ่อมพัดลมไฟฟ้า

4.2 งานบริการและซ่อมพดั ลมไฟฟ้า

หวั ข้อเร่อื ง (Toppics)

1. โครงสรา้ งและสว่ นประกอบของพดั ลมไฟฟ้า
2. หลกั การทางานของพดั ลมไฟฟ้า
3. การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพรอ่ งของพดั ลมไฟฟ้า
4. การบารงุ รกั ษาพดั พมไฟฟ้า

สมรรถนะย่อย (Element of competency)

1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั งานบรกิ ารและซอ่ มพดั ลมไฟฟ้า
2. ตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพรอ่ งและซ่อมบารงุ รกั ษาพดั ลมไฟฟ้า

จดุ ประสงคเ์ ชิงพฤติกรรม (Behavioral Obiectives)

1.แสดงความรเู้ กย่ี วกบั หลกั การทางานพดั ลมไฟฟ้าได้
2.เลอื กใชง้ านเครอ่ื งมอื และอุปกรณ์ซอ่ มพดั ลมไฟฟ้าได้
3. ตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพรอ่ งของพดั ลมไฟฟ้าได้
3. ซ่อมบารงุ รกั ษาพดั ลมไฟฟ้าได้
4. มคี ณุ ธรรมจรยิ ธรรม และกจิ นิสยั ทด่ี ใี นการปฏบิ ตั งิ าน มคี วามละเอยี ด

รอบคอบ ปลอดภยั เป็นระเบยี บ ตรงต่อเวลา มคี วามซอ่ื สตั ยแ์ ละมคี วาม
รบั ผดิ ชอบ ทางานรว่ มกบั ผอู้ น่ื ได้

เนื้อหาสาระการเรียนรู้ (Contnet)

เคร่ืองใช้ไฟฟ้ าท่ีต้องการพลังงานกลหรือการทางาน
ท่ีต้องทางานท่ีต้องมีการเคล่ือนไหว (หมุน) ล้วนแล้วแต่ใช้
มอเตอร์ไฟฟ้า เป็นตัวเปล่ียนพลังงานไฟฟ้าเป็นพลังงานกล
ทงั้ สน้ิ มอเตอรไ์ ฟฟ้า จงึ ถอื ได้ว่าเป็นหวั ใจของเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า
ประเภททต่ี อ้ งการพลงั งานกลในการขบั เคลอ่ื น

มอเตอรไ์ ฟฟ้า ทใ่ี ชส้ าหรบั เครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้าภายในบา้ นสว่ นใหญ่จะเป็นมอเตอร์
1 เฟส มีขนาดเล็ก เน่ืองจากมีกาลังม้าและแรงบิดหมุนต่า ซ่ึงเคร่อื งไฟฟ้าท่ีใช้
มอเตอร์ทางานได้แก่ พัดลมไฟฟ้ าจะใช้คาปาซิเตอร์มอเตอร์ มอเตอร์แบบน้ี
จะมขี ดลวดสตารต์ และขดลวดรนั เพ่อื ต่ออนุกรมกบั ขดลวดชุดสตารต์ จุดประสงค์
เพอ่ื เพมิ่ แรงบดิ หมนุ จะมากหรอื น้อยขน้ึ อยกู่ บั คา่ ความจุของคาปาซเิ ตอร์

ชนิดของพดั ลมไฟฟ้า

พดั ลมไฟฟ้า (Electric Fan) เป็นเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้าภายในบา้ นอกี ประเภทหน่ึง
ใชส้ าหรบั ระบายอากาศและใหล้ มเยน็ ในสภาวะอากาศรอ้ นโดยเฉพาะในฤดูรอ้ น
พดั ลมไฟฟ้าจะอาศยั หลกั การทางานของมอเตอร์ไฟฟ้า โดยการยดึ ใบพดั ไว้กบั
แกนของมอเตอร์เพ่อื ดูดและระบายอากาศ มลี กั ษณะการติดตงั้ และการใช้งาน
แบง่ ออก 6 ชนิดดงั น้ี

1.พดั ลมไฟฟ้าแบบตงั้ โตะ๊ 2. พดั ลมไฟฟ้าแบบตัง้ พนื้ 3. พัดลมไฟฟ้าแบบติดเพดาน
(Desk Fan) (Floor Fan) (Attic Fan)

4. พดั ลมไฟฟ้าแบบติดผนัง 5.พัดลมไฟฟ้าแบบโคจร 6. พดั ลมดดู และระบายอากาศ
(Wall Fan) (Desk Fan) (Ventilating Fan)

1. โครงสรา้ งและส่วนประกอบของพดั ลมไฟฟ้า

1.มอเตอรพ์ ดั ลม (Fan Motor)

ทาหน้าท่เี ป็นตวั หมุนโรเตอร์ซ่งึ ยดึ ตดิ กบั ใบพดั หากมอเตอร์ไม่ทางาน
พดั ลมกจ็ ะไมห่ มุนถอื เป็นสว่ นประกอบทส่ี าคญั ทส่ี ุดของพดั ลมไฟฟ้า สว่ นมาก
มอเตอรพ์ ดั ลมจะเป็นแบบเชดเดดโพลมอเตอร์ (SHADED POLE MOTOR)
หรอื เป็นแบบคาปาซเิ ตอรม์ อเตอร์ (CAPACITOR MOTOR)

2.ใบพดั ลม (BLADES)
ทาหน้าท่ีดูดและเป่ าอากาศโดยใบพัดจะยึดติดกับแกน โรเตอร์

ของมอเตอร์ จะดูดอากาศจากทางดา้ นหลงั ของพดั ลมไฟฟ้าและเป่ าระบาย
อากาศออกทางดา้ นหน้าใบพดั จะมขี นาดเสน้ ผ่าศูนย์กลางตงั้ แต่ 8-16 น้ิว
ทามาจากพลาสตกิ แขง็ หรอื โลหะ

1. โครงสรา้ งและส่วนประกอบของพดั ลมไฟฟ้า

3. ตะแกงพดั ลม (Fan Guard)

ทาหน้าทป่ี ้องกนั วตั ถุหรอื สง่ิ ของเขา้ ไปถูกใบพดั ลมไฟฟ้ าหรอื ป้องกนั
อุบตั เิ หตุอนั ตรายโดยอวยั วะส่วนใดส่วนหน่ึงเขา้ ไปถูกใบพดั ตะแกรงของ
พัดลมจะยึดติดกับตัวพัดลมทัง้ ด้านหน้าและด้านหลังมีลักษณ ะเป็ น
ซ่ี สามารถระบายอากาศเขา้ ออกไดเ้ ป็นอยา่ งดี ทามาจากพลาสตกิ หรอื โลหะ

4.. สวิตชค์ วบคมุ ระดบั ความเรว็ (SPEED CONTROL SWITCH)
ทา หน้ า ท่ีค ว บ คุ มค ว า ม เร็ว ข อ ง

ม อ เ ต อ ร์ ใ ห้ ห มุ น ช้ า ห รือ เ ร็ว ต า ม ค ว า ม
ต้องการ โดยทวั่ ไปสามารถปรบั ความเร็ว
ได้หลายระดับ ได้แก่ ช้า ปานกลาง เร็ว
นอกจากน้ียงั ทาหน้าท่ี เปิด-ปิด และตดั ต่อ
วงจรไฟฟ้าใหแ้ กม่ อเตอรพ์ ดั ลมไฟฟ้าดว้ ย

1. โครงสรา้ งและส่วนประกอบของพดั ลมไฟฟ้า

5. อปุ กรณ์ทาให้พดั ลมไฟฟ้าส่าย (Oscillate Mechanism)
เป็นอุปกรณ์ท่ีช่วยทาให้พดั ลมสามารถ

สา่ ยไปมาเพอ่ื ใหแ้ รงลมกระจายไปไดโ้ ดยรอบ
โดยจะมปี ุ่มบงั คบั อยู่ทางด้านหลงั ของตวั พดั
ลมไฟฟ้ า บางชนิดจะเป็ นปุ่มกดสัมผัสอยู่
ดา้ นหน้ารวมกบั สวติ ชค์ วบคุมความเรว็

6. ตวั ยึดใบพดั และแหวนลอ็ คตะแกรง(Propeller holder with motor)

เป็ นอุปกรณ์ท่ีทาหน้าท่ียึดใบพัดกับแกนมอเตอร์ มีลักษณ ะเป็ นปุ่ม
มเี กลียว ขนั ล็อกใบพดั การถอดตวั ยดึ ใบพดั รุ่นท่เี ป็นสลกั เกลยี วขนั ยึดกบั
แกนมอเตอร์ ใหใ้ ชไ้ ขควงขนั คลายสลกั เกลยี ว ถา้ เป็นปุ่มใหใ้ ชม้ อื บิดทวนเขม็
นาฬกิ าจนคลายออก

1. โครงสรา้ งและส่วนประกอบของพดั ลมไฟฟ้า

7. คาปาซิเตอรพ์ ดั ลม (Capacitor) หรือ Capพดั ลม หรอื ย่อมาจากตวั C

ทาหน้าทใ่ี นการเกบ็ ประจุไฟฟ้า ซ่งึ จะเกบ็ ประจุไฟฟ้าไวท้ ค่ี าปาซเิ ตอรจ์ นเตม็
เพ่อื ดงึ ไปใช้เม่อื เรมิ่ สตาร์ท โดยจะช่วยสตาร์ทมอเตอร์ในการเปิดสวติ ช์ครงั้ แรก
เพ่ือให้ใบพัดเริม่ ทางานและช่วยลดแรงกระชากลง เม่อื เกิดการสตาร์ทหากไ ม่มี
คาปาซิเตอร์ในการเกบ็ ประจุไฟฟ้าจะทาใหม้ แี รงกระชาก เม่อื เกดิ การสตาร์ทหรอื
การเรม่ิ ทางานส่งผลใหม้ อเตอร์และช้นิ ส่วนต่างๆ ทางานหนัก คาปาซเิ ตอร์พดั ลม
จงึ ช่วยยดื อายุการทางานของพดั ลมใหย้ าวนานขน้ึ ได้ หลกั การทางานของคาปาซิ
เตอร์ (Capacitor) ทางานร่วมกบั มอเตอร์ในการจ่ายกระแสไฟฟ้าใหก้ บั ขดลวด ซ่ึง
โดยทัว่ ไปแล้วจะมีขดลวดอยู่ 2 ชนิด ได้แก่ ขดรันและขดสตาร์ทเพ่ือให้เกิด
แรงผลกั ดนั ขน้ึ คาปาซิเตอร์ท่ใี ชใ้ นพดั ลมแต่ละรุ่นจะมคี ่าไมโครฟารดั ท่ไี ม่
เหมอื นกนั ในการเปลย่ี น คาปาซเิ ตอรจ์ งึ ควรเปลย่ี นรนุ่ ทม่ี คี า่ ไมโครฟารดั ตรงกนั
เพอ่ื ไมใ่ หเ้ กดิ ความเสยี หายได้ เพราะคาปาซเิ ตอรท์ ม่ี คี ่าไมโครฟารดั สูงขน้ึ จะชว่ ยให้
พดั ลมหมุนแรงขน้ึ มอเตอร์ อาจชารดุ ได้ ควรเลอื กคาปาซเิ ตอรท์ ม่ี ีคา่ เท่าเดมิ จะ
ชว่ ยยดื อายกุ ารใชง้ านของพดั ลม ใหย้ าวนานขน้ึ

2.หลกั การทางานของพดั ลมไฟฟ้า

.

เม่ือจ่ายแรงดันไฟฟ้ า 220V AC ผ่านสวิตช์ควบคุมความเร็วพัดลม
จะมกี ระแสไฟฟ้าไหลจากสาย (L) เส้นหน่ึงผ่านฟิวส์ และจะไหลเขา้ คาปาซิเตอร์
พดั ลมทาใหก้ ระแสไฟฟ้าจะไหลเขา้ ขดลวดสตาร์ทมอเตอร์ กระแสจะไหลออกจาก
ขดลวดสตาร์ทต่อไปผ่านสวิตช์ควบคุมความเร็วในระดับต่างๆ ไปครบวงจร
ทน่ี ิวตรอน(N)

เมอ่ื กดสวติ ชค์ วบคุมความเรว็ ระดบั 1 ในจงั หวะน่ีจะทาใหม้ อเตอรเ์ รม่ิ หมนุ ท่ี
ความเร็วท่ีช้าท่ีสุด เน่ืองจากกระแสไฟฟ้าไหลผ่านขดลวดมอเตอร์ (L1และL2)
ท่มี คี วามต้านทานมากท่สี ุด กระแสจงึ ไหลได้น้อยความเรว็ ในการหมุนจึงน้อยลง
ไปดว้ ย

เมอ่ื กดสวติ ชค์ วบคุมความเรว็ ระดบั 2 กระแสไฟฟ้าไหลผา่ นขดลวดมอเตอร์
(L2 และL3) ชุดน้ีมคี วามต้านทานน้อยกว่า กระแสจึงไหลได้มากข้นึ ความเร็วใน
การหมนุ จงึ เพมิ่ ไปดว้ ย

เมอ่ื กดสวติ ชค์ วบคมุ ความเรว็ ระดบั 3 กระแสไฟฟ้า ไหลผา่ นขดลวดมอเตอร์
(L4) เพยี งอย่างเดยี ว ทาให้ขดลวดชุดน้ีมคี วามต้านทานน้อยท่สี ุด กระแสจงึ ไหล
ไดม้ ากขน้ึ ความเรว็ ในการหมนุ จงึ มากทส่ี ดุ

ขนั้ ตอนการตรวจสอบพดั ลมไฟฟ้า

ในการตรวจซอ่ มพดั ลมไฟฟ้า จะมลี าดบั ขนั้ ตอน หรอื จุดตรวจ
ซ่อมทส่ี าคญั 3 จุดหลกั ดงั ต่อไปน้ี

1. สายไฟฟ้าของพดั ลม

วิธีตรวจสอบ
ใชโ้ อหม์ มเิ ตอร์ RX1 วดั ปลายสายทงั้ 2 ขวั้ ของพดั ลมไฟฟ้า
แลว้ กดสวติ ชค์ วามคุมแต่ละระดบั ความเรว็ โดยสงั เกตสเกลเขม็
มลั ตมิ เิ ตอรข์ น้ึ หรอื ไม่ ถา้ ไม่ขน้ึ สายพดั ลมอาจจะชารุด ควรตรวจ
ซอ่ มหรอื เปลย่ี นสายพดั ลมไฟฟ้า

2. ชดุ สวิทชค์ วบคมุ ความเรว็ พดั ลมไฟฟ้า

วิธีตรวจสอบ
ใช้โอห์มมเิ ตอร์ RX1 ตรวจสอบสวติ ช์ถ้าเขม็ มลั ติมเิ ตอร์
ไม่ข้นึ ให้ตรวจสอบหน้าสมั ผสั สวิตช์ว่าคราบสกปรกหรือไม่
ถ้าสกปรกให้ทาความสะอาดโดยใช้กระดาษทรายถูทาความ
สะอาด และถ้าสวติ ช์ กดปุ่มไม่ตดิ ให้ทาการเปล่ยี นสวติ ช์ใหม่
ทนั ท่ี

การตรวจสอบพดั ลมไฟฟ้า

ในการตรวจซ่อมพดั ลมไฟฟ้า จะมลี าดบั ขนั้ ตอน หรอื
จุดตรวจซ่อมทส่ี าคญั 3 จดุ หลกั ดงั ตอ่ ไปน้ี

3. ชดุ มอเตอรห์ มนุ พดั ลมไฟฟ้า

วิธีตรวจสอบ

ใช้โอห์มมิเตอร์ RX1 วัดปลายสายขดลวดมอเตอร์ท่ีละเส้น
โดย สายสีแดง และสายสีดา กาหนดสายเส้นใดเส้นหน่ึงเอาไว้
ส่วนสายสีดาให้วดั ปลายสายถ้าสายเส้นใดเส้นหน่ึงวดั แล้วไม่ข้นึ
แสดงวา่ ชุดขดลวดมอเตอรช์ ุดนนั้ ขาดใหด้ าเนินการนามอเตอรไ์ ปพนั
รอบใหม่

สาเหตขุ ้อบกพรอ่ งของพดั ลมไฟฟ้า

1.พดั ลมไม่หมนุ

สาเหตุ 1.สายไฟเขา้ มอเตอรช์ ารดุ
2.สวติ ชค์ วบคุมความเรว็ ชารดุ
3.ขดลวดมอเตอรข์ าด

2. พดั ลมหมนุ ช้ากว่าปกติ หรือ ไม่มีแรงหมนุ

สาเหตุ 1.บชู หรอื แกนมอเตอรช์ ารดุ
2.คาปาซเิ ตอรช์ ารดุ
3.ขดลวดมอเตอรช์ อ็ ตรอบ

3. พดั ลมหมนุ แต่ไม่ส่าย
สาเหตุ

1.ชดุ อุปกรณ์ทาใหพ้ ดั ลมสา่ ยชารดุ
2.ชดุ แขนตอ่ เฟืองชารดุ

สาเหตขุ ้อบกพรอ่ งของพดั ลมไฟฟ้า

4. พดั ลมไฟฟ้ามีเสียงดงั
สาเหตุ

1. บูชหลวม ทาใหพ้ ดั ลมไฟฟ้ามอี าการสนั่
2. แกนมอเตอรช์ ารดุ
3. แกนและบูช มรี ะยะเวลาในการใชง้ านท่ี

ยาวนานสกึ จนฝืด

การตรวจซ่อมบารงุ รกั ษาพดั ลมไฟฟ้า

1. พดั ลมไม่หมนุ
วิธีการตรวจซ่อม
1.ตรวจสอบหรอื เปลย่ี นสายไฟเขา้ พดั ลม
2.ตรวจสอบสวติ ชค์ วบคุมความเรว็
3.ตรวจสอบชุดขดลวดมอเตอร์

2. พดั ลมหมนุ ช้ากว่าปกติ หรือ ไม่มีแรงหมนุ
วิธีการตรวจซ่อม
1.ตรวจสอบและเปลย่ี นบชู และแกนมอเตอร์
2.ตรวจสอบและเปล่ยื นคาปาซเิ ตอรท์ ช่ี ารดุ

3. พดั ลมหมนุ แต่ไม่ส่าย
วิธีการตรวจซ่อม

1.เปลย่ี นชุดอปุ กรณ์ทาใหพ้ ดั ลมสา่ ย และแขนตอ่ เฟืองใหม่

4. พดั ลมมีเสียงดงั
วิธีการตรวจซ่อม

1. ตรวจสอบบูชถา้ ชารดุ ใหเ้ ปลย่ี นทงั้ ชุดหน้าหลงั
2. เปลย่ี นแกนมอเตอรใ์ หม่

การบารงุ รกั ษาพดั ลมไฟฟ้า

1. กรณีท่ีไม่สกปรกมาก ให้ถอดตะแกรงแล้วใช้ผ้าสะอาดชุบน้ าบิดให้
หมาดๆ เชด็ ตะแกรงดา้ นนอกและดา้ นในของพดั ลม

2. ถ้าฝ่ นุ ละอองและหยากไย่เกาะ มคี ราบน้ามนั หรอื ความช้นื มาก ใหใ้ ช้แปรงทา
ความสะอาด
3. กรณีท่ีสกปรกมาก ควรถอดช้ินส่วนทัง้ หมดออกตัง้ แต่ฝาตะแกรงครอบ
ดา้ นนอก ปุ่มยดึ ใบพดั กบั แกน ใบพดั ฝาตะแกรงครอบดา้ นใน นาไปลา้ งในอ่างน้า
หรอื ถงั น้า แล้วแชน่ ้าในผงซกั ฟอก น้ายาเชด็ ทาความสะอาด ล้างด้วยน้าสะอาด
นาผง่ึ ใหแ้ หง้ แลว้ ประกอบเขา้ ทเ่ี ดมิ

ข้อควรระวงั ในการใช้พดั ลมไฟฟ้า
1.ดงึ ปลกั๊ ไฟออกทกุ ครงั้ กอ่ นถอดประกอบชน้ิ สว่ นตา่ งๆ ของพดั ลม
2.ไมค่ วรตงั้ พดั ลมในทท่ี เ่ี ปียกน้า หรอื ในทท่ี ม่ี อี ุณหภมู สิ งู มาก ๆ
3.ขณะท่ีใบพดั ลมกาลงั หมุนห้ามใช้น้ิวมอื หรอื สง่ิ ของต่าง ๆ แหย่เขา้ ไปใน
ตะแกรงพดั ลม