หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ กฎหมายแพ่งและกฎหมายอาญา

รายวิชาพื้นฐาน

ู
้
ึ
ี
กล่มสาระการเรยนร สังคมศกษาฯ
ุ
วิชา หน้าทพลเมองฯ ม.3
ี่
ื

หนวยการเรยนรูที 1
้
่
่
ี
















































่
กฎหมายแพงและอาญา

่
กฎหมายแพงและอาญา











ื
ั
่
กฎหมายแพงและพาณิชย ์ สญญาซอขาย
้






ั
่
ั
ื
้
ั
สญญากูยม สญญาเชาทรพย ์





ั
้
สญญาเชาซอ กฎหมายอาญา
ื
่





กระบวนการยุติธรรม



ทางแพงและอาญา
่



กฎหมายแพง เปนกฎหมายเอกชนว่าด้วยเรองสทธ หน้าท และ
็
่
ี
ื
ิ
่
ิ
่
์
ความสัมพันธ ระหว่างเอกชนต่อเอกชน ตั้งแต่เกิดจนกระทั่งตาย
ุ
่
ี
็
ิ
กฎหมายพาณิชย เปนกฎหมายว่าด้วยสทธและหน้าทของบคคล อัน
ิ
์
เปนกฎหมายทเกียวกับเศรษฐกิจและการค้า โดยวางระเบยบเกียวพันทาง
ี
่
ี
่
่
็
ิ
ื
ุ
การค้าหรอธรกิจระหว่างบคคล เช่น การตั้งห้นส่วนบรษัท การ
ุ
ุ
ื
่
ั
ประกอบการรบขน และเรองเกียวกับตั๋วเงน กฎหมายว่าด้วยการซ้อขาย
ื
ิ
่
การเช่าทรพย์ การจ านอง การจ าน า เปนต้น
็
ั

่
ลักษณะการกระท าความผิดทางแพง







บุคคล


















่
เอกเทศ การฝาฝนหรอ
ื
ื
ั
์
ิ
ั
สญญา การละเมิด ทรพยสน











ั
ิ
ครอบครว นติกรรม

่
ความผิดทางแพง






ี
็
ี
่
ื
1. เปนเรองระหว่างเอกชนต่อเอกชนด้วยกัน ไม่มผลเสยหายต่อสังคม
ิ
็
ิ
2. เปนการล่วงละเมด และท าให้เกิดความเสยหายแก่ ชวิต ร่างกาย จตใจ
ี
ี
ิ
ี
ื่
ี
เสรภาพ ทรพย์สน ชอเสยง
ั

ึ
ื
ั
ไม่ว่าการกระท านั้นจะโดยเจตนาหรอประมาท ผู้กระท าก็ต้องรบผิด ซง
่
ี
การลงโทษผู้กระท าผิดโดยการชดใช้ค่าสนไหมทดแทนความเสยหายซง
่
ึ
ิ
ื
ิ
ั
่
็
เปนเรองเกียวกับทรพย์สนของบคคล
ุ
่



้
ื
ลักษณะของสญญาซอขาย
ั





การซ้อขาย
ื

ี่
เปนสัญญาทผู้ขาย อสังหารมทรพย์หรอ หากมฝายใดฝายหนง
็
ื
ิ
ั
่
ี
่
ึ
่
โอนกรรมสทธ์ให้กับ สังหารมทรพย์ชนด ไม่ปฏบัตตามสัญญา
ิ
ิ
ั
ิ
ิ
ิ
ิ
ื
ื
ผู้ซ้อ โดยผู้ซ้อตกลง พิเศษ ต้องตกลงกันเปน ย่อมฟองรองให้ปฏบัต ิ
็
้
้
ิ
ั
จะให้ ราคาทรพย์สน ลายลักษณอักษร หรอม ี ตามสัญญารวมทั้ง
ิ
ื
์
นั้นกับผู้ขาย การวางมัดจ า หรอม ี เรยกค่าเสยหายจาก
ื
ี
ี
การช าระหน้บางส่วน ฝายทผิดสัญญาได้
ี
่
ี่
ไว้ล่วงหน้า

ื
ิ
์
ทรพยสนที่ซอขายกันดด ้
้
ั


อสงหารมทรพย ์ สงหารมทรพย ์
ิ
ิ
ั
ั
ั
ั
























• ทรพยที่เคลอนที่ดมดด ได้แก่ • ทรพยสนที่เคลอนที่ดด รวมถง
ึ
ิ
่
้
์
ั
ั
ื่
้
์
ื่
่
ิ
ิ
ิ
่
ั
ิ
ั
ทดนและทรพย์ทอยู่ตดกับทดน สทธอันเกียวกับทรพย์สนนั้น
ิ
ี่
่
ิ
ี
ี
ี
ี
ิ
ึ
มลักษณะเปนการถาวร รวมถง เช่น ช้าง ม้า โต๊ะ เก้าอ้ สทธ ิ
็
สทธจ านองทดน จ าน า
ี่
ิ
ิ
ิ

่
้
ื
ิ
ทรพยสนที่ซอขายกันดมดด ้
ั
์





ิ
ิ
ิ
่
ี่
ี
่
ี
สาธารณสมบัตของแผ่นดนชายตล่งทางน าปาสงวนทวัดทธรณสงฆ์
้
ิ
่
ี่
สทธทจะได้รบมรดกของเจ้าของมรดกทยังมชวิตอยู่ สทธทจะ
ี
ิ
ั
ี
ี่
ี
ิ
ิ
ู
ุ
ี
็
ิ
ั
ั
ได้รบค่าอปการะเล้ยงด สทธทจะได้รบบ าเหนจ บ านาญ จาก
่
ิ
ี
ทางราชการ
ี
ื
ทรพย์สนทกฎหมายห้ามมไว้ในครอบครอง เช่น อาวุธปน
ิ
ั
ี
่
ื
่
เถอน ฝน เฮโรอน กัญชา
ี
ิ่
ิ
ทรพย์สนทได้มาโดยข้อก าหนดห้ามโอน เช่น เจ้าของมรดกได้โอน
ั
ี
่
ทดนให้แก่บคคลหนง และได้จดทะเบยนต่อเจ้าพนักงานเจ้าหน้าท ี่
่
ิ
ุ
ึ
่
ี
ี
่
ี
ุ
ว่าห้ามบคคลนั้นโอนทดนดังกล่าวให้แก่ผู้ใดทั้งส้น
ิ
ิ

้
ั
ิ
์
้
ทรพยสนที่ตองท าสญญาซอขาย
ั
ื
ั
ั
ิ
ั
ิ
ั
อสงหารมทรพย ์ สงหารมทรพย ์





















ั
ั
์
ื
• ทดน อาคาร บ้านเรอน • เรอ แพทีอยูอาศย และสตวพาหนะ
ิ
่
ี่
ื
่
ื
• จะต้องท าสัญญาเปนหนังสอ • มีราคาซอขายตังแต สองหมนบาท
็
้
้
่
ื่
ื
ื
ลงลายมอชอผู้ทช าระหน้ไว้ ขึ้นดป มีหลักฐานการซอขายเปน
ื
่
่
ี
ี
ื
็
้
ิ
มฉะนั้นจะฟองรองบังคับคดไม่ได้ อยางใดอยางหนง และลงลายมอฝาย
ี
้
้
่
่
ึ่
่
ื

ี
้
็
้
ที่ตองชาระหน้ดวเปนลายลักษณ ์
อักษร

้
่
้
้
้
ื
หนาทีของผูซอและผูขาย
้
้
ื
ผูขาย ผูซอ
้
ื
ิ
ั
ั
ิ
ั
• ต้องส่งมอบทรพย์สนให้แก่ผู้ • ต้องรบมอบทรพย์สนทซ้อไว้
ี่
ิ
ื
ซ้อตามข้อตกลง และจ่ายเงนตามสัญญา
ุ
ื
็
ื่
ั
• หากทรพย์สนเสอมราคาหรอ • หากพบเหนความช ารดใน
ิ
ิ
เสอมประโยชน์ในการใช้สอย ทรพย์สน
ื่
ั
ี่
ิ
ี
ื
ิ
ี
ี
ื
่
โดยทผู้ซ้อ ทตนได้ซ้อ ผู้ซ้อมสทธทจะยัง
่
ื
ไม่รมาก่อน ผู้ขายจะต้อง ไม่ช าระราคา เว้นแต่ผู้ขายจะ
้
ู
ี
่
รบผิดชอบ หาประกันทสมควรมาให้
ั



้
ื
หลักฐานในการกูยม







์
ี
่
็
ื
ื
ต้องลงลายมอชอผู้กู้เปนลายลักษณอักษร หากมการ
กู้ยืมเงนเกิน 2,000 บาท
ิ




ิ
ื
ื
ี
กรณทผู้กู้ไม่สามารถเขยนหนังสอได้ ต้องมลายพิมพ์น้วมอ
ี
่
ี
ี
ื
ของผู้กู้ประทับตราในหนังสอดังกล่าวด้วย โดยมพยาน
ี
ื
่
ื
ลงลายมอชอรบรองลายน้วมอ อย่างน้อย 2 คน
ื
ั
ิ

ี
้
หากไม่มหลักฐานการกู้ยืมเงน จะฟองรองบังคับคดไม่ได้
ิ
ี
้

ี

ื
้
การชาระหน้กูยมเงิน



หากผู้กู้ช าระเงนเพียง
ิ



หากช าระหน้ครบ บางส่วน ผู้ให้กู้ต้อง
ี
็
ึ
ตามจ านวนแล้ว บันทกเปนหลักฐาน
ใช้เงนทยืมพรอม ในหนังสอสัญญา
้
ี่
ิ
ื
ิ
่
ี
ี
ดอกเบ้ยตามทตก ผู้ให้เงนกู้ต้องส่ง เงนกู้ว่าผู้กู้ช าระเงน
ิ
ิ
ื
ลงกันไว้ในสัญญา มอบสัญญากู้หรอ คนเปนจ านวนเท่าใด
็
ื
็
ผู้กู้จ าเปนต้องขอ หลักฐานการกู้ยืม พรอมทั้งลงวัน เดอน
ื
้
ื
ิ
หลักฐานเปน เงนคนแก่ผู้กู้ ป ให้ครบถ้วน
็
ี
ี่
ื
หนังสอทแสดงว่า
ผู้ให้กู้ได้รบเงนกู้
ั
ิ
ไปแล้ว

้
ี
ื
้
การคิดดอกเบ้ยการใหกูยมเงิน


ิ
กฎหมายก าหนดให้ หากผู้ให้กู้คด กรณทเขยนอัตรา
ี
ี
ี่
ี
ิ
ี
ผู้กู้คดดอกเบ้ย ดอกเบ้ยเกินกว่า ดอกเบ้ยในสัญญา
ี
ี่
ู
สงสดได้ไม่เกิน อัตราทกฎหมาย กู้ยืมเงนไว้ว่าให้
ุ
ิ
ี
้
รอยละสบห้าต่อป ก าหนด จะมผลให้ ดอกเบ้ยตาม
ี
ี
ิ
ี
็
เว้นแต่ในส่วนของ ดอกเบ้ยเปนโมฆะ กฎหมาย
ื
ิ
ี
ิ
ธนาคาร สถาบัน ทั้งหมด คอ ไม่มี ผู้ให้กู้มสทธเรยก
ี
ิ
ิ
ี
ี
ิ
การเงน กฎหมาย สทธได้ดอกเบ้ย ดอกเบ้ยได้ในอัตรา
่
ก าหนดให้คด เลย รอยละเจ็ดครงต่อป ี
ึ
้
ิ
ี
ดอกเบ้ย
มากกว่านั้น



่
์
หลักเกณฑการเชา




็
้
่
่
์
ั
ิ
้
1. การเชาสงหารมทรพยดมจ าเปนตองมีหลักฐานเปนหนังสอ แมจะ
ื
ั
็
ิ
ั
้
่
็
์
ิ
่
ั
เปนการเชา สงหารมทรพยชนดพิเศษ ก็ดมตองมีหลักฐานการเชาเปน
่
็
หนังสอ
ื
ั
์
ื
2. การเชาอสงหารมทรพย จะตองมีหลักฐานเปนหนังสอลงลายมอชอ
้
ิ
ั
็
่
ื่
ื
่
ผูรบผิด มิฉะนันจะฟองรองกันดมดด
้
้
ั
้
้
้
ื
3. หากการเชามีระยะเวลาเกินกวาสามป หรอตลอดอายุของผูเชาหรอ
ื
่
่
ี
่
้
้
้
่
้
่
ผูใหเชา ตองจดทะเบียนตอเจาพนกงานเจาหนาที ่
้
้
ั
้

้
่
้
่
้
้
่
หนาทีของผูเชาและผูใหเชา
้
่
ผูเชา ผูใหเชา
้
่
้

ี
่
• ต้องจ่ายค่าเช่าตามทตกลงกับผู้ให้ • ต้องส่งมอบทรพย์สน ในสภาพท ี่
ั
ิ
เช่า ซ่อมแซมดแล้วให้แก่ผู้เช่า
ี


• จะใช้ทรพย์สนทเช่าใช้ในกิจการ • หากส่งมอบในสภาพทไม่
ี
่
ั
ี
่
ิ
ทไม่ได้ก าหนดในสัญญาไม่ได้ เหมาะสมแก่การใช้งาน ผู้เช่ามี
ี
่
ิ
ิ
ิ
่
ี
ั
ิ
• ต้องสงวนทรพย์สนทเช่าให้ สทธยกเลกสัญญาได้
เหมอนกับทรพย์สนของตน • ต้องรบผิดชอบซ่อมแซมใน
ั
ั
ิ
ื
็
ิ
• ต้องยอมให้ผู้ให้เช่าตรวจด ู ส่งจ าเปน
ิ
ี
ทรพย์สนทเช่าเปนคร้งคราว • หากผู้เช่าไม่ช าระค่าเช่า ผู้ให้เช่า
ั
็
ั
่
สามารถบอกยกเลกสัญญาได้
ิ



่
์
้
ื
หลักเกณฑการเชาซอ


ื
การเช่าซ้อจะต้องท าเปนหนังสอ ค่สัญญาจะต้องลงลายมอชอ
ื
็
ื
ู
ื่
ในสัญญาทั้งสองฝาย โดยกรรมสทธ์ยังเปนของผู้ให้เช่าอยู่
่
ิ
ิ
็












ิ
ิ
ู
่
่
ึ
หากฝายใดฝายหนง กรรมสทธ์จะถกโอนไปยังผู้เช่าได้
่
ิ
่
ื
ิ
ิ
ไม่ปฏบัตตามสัญญา ก็ต่อเมอ ผู้เช่าได้ช าระเงนครบตาม
ี่
ผู้นั้นต้องชดใช้ค่าเสยหาย จ านวนทตกลงไว้ในสัญญาแล้ว
ี
ื
ี
ทเกิดข้น โดยผู้ให้เช่าท าหนังสอและจด
่
ึ
ี
ทะเบยนการโอนต่อเจ้าหน้าท ่ ี

ื
ี
่
ื
หน้าทของผู้เช่าซ้อและผู้ให้เช่าซ้อ

ื
ผูเชาซอ ผูใหเชาซอ
่
้
่
ื
้
้
้
้
ิ
ี
ิ
• มสทธครอบครองในระหว่าง • ต้องให้ค ามั่นว่าจะขาย
ิ
การเช่าเท่านั้น ทรพย์สนหรอให้ทรพย์สน
ั
ิ
ั
ื
ิ
ิ
• ต้องช าระเงนให้แก่ผู้ให้เช่า นั้นตกเปนกรรมสทธของผู้
ิ์
็
ื
ี่
จนครบถ้วนตามจ านวนทตก เช่าซ้อ
ิ
ลงไว้ • มสทธบอกเลกสัญญาได้เมอผู้
ิ
ิ
ื่
ี
• มสทธฟองต่อศาลเพอบังคับ เช่าซ้อผิดนัดในการช าระเงน
ิ
ิ
ิ
ี
ื
่
ื
้
ให้ผู้ให้เช่าซ้อโอนกรรมสทธ ิ์ สองคราวตด และกลับมา
ิ
ื
ิ
ั
มาให้ผู้เช่าได้ ครอบครองทรพย์สนได้
ิ
ดังเดม
ิ



็
กฎหมายอาญา เปนกฎหมายที่ก าหนดวาการกระท าใดเปน
็
่

การกระท าความผิดโดยชดแจง และก าหนดบทลงโทษทางอาญา
ั
้

สาหรบความผิดนน การลงโทษจะหนักหรอเบา จะตองพิจารณา

ื
้
ั
้
ั
จากการกระท าของบุคคลนนๆ
้
ั

ลักษณะการกระท าความผิด




้
ู
ึ
กระท าโดยเจตนา คอ ผู้กระท ารส านกในการ
ื
่
ื
เคลอนไหวร่างกาย และประสงค์ต่อผลทเกิดตามท ี่
ี
่
คดไว้
ิ







ื
กระท าโดยประมาท คอ การกระท าโดยปราศจาก


ความระมัดระวัง หากสรางความเสยหายต่อผู้อน
ี
ื
่
้
ั
จะต้องได้รบโทษตามกฎหมาย








ื
ึ
้
กระท าโดยไม่เจตนา คอ การกระท าโดยรส านก
ู
ึ
แต่ไม่ประสงค์ต่อผลของการกระท าว่าจะเกิดข้น

โทษทางอาญา















ระดับที่ 1

ี
ระดับที่ 2 ประหารชวิต

จาคุก

ระดับที่ 3

กักขัง




ระดับที่ 4


ปรบ
ั



ระดับที่ 5


รบทรพย ์
ั
ิ

์
ั
ความผิดเกี่ยวกับทรพยสน
ิ









ั
ี
ั
ลักทรพย์ การเอาทรพย์ของผู้อนไปโดยทเจ้าของไม่ยินยอม
่
่
ื


็
่
ึ
ั
วิ่งราวทรพย์ การฉกฉวยเอาซงหน้า เปนการเอาไปต่อหน้า
โดยไม่มความเกรงกลัว
ี





ชงทรพย์ การลักทรพย์ของผู้อนโดยการใช้ก าลังหรออาวุธท าราย
้
ื
่
ื
ั
ิ
ั
้
ั
ื
ั
เจ้าของทรพย์หรอขู่ว่าจะใช้ก าลังหรออาวุธท ารายเจ้าของทรพย์
ื
ั
ึ
ปล้นทรพย์ การทคนตั้งแต่สามคนข้นไปร่วมมอกันชงทรพย์ของผู้อน
ื่
ั
่
ี
ิ
ื

ี
่
ความผิดเกี่ยวกับชวิตและรางกาย


ความผิดฐานท าให้คนตาย ไม่ว่าจะกระท าโดยวิธการ
ี


่
ึ
ิ
ใดก็ตามย่อมมความผิดทั้งส้น ซงโทษทจะได้รบนั้น
ี
ี
่
ั
ข้นอยู่กับว่ากระท าโดยเจตนาหรอไม่
ื
ึ

้
ความผิดฐานท ารายร่างกาย การท าให้ผู้อนได้รบอันตรายต่อร่างกาย
ื
ั
่
็
ั
ิ
หรอจตใจ ถอเปนความผิด อาจได้รบโทษแตกต่างกันไป แล้วแต่
ื
ื
อันตรายทผู้อนได้รบ
ื่
ี่
ั

ี
่
็
ความผิดทกระท าโดยประมาทต่อชวิตและร่างกาย ไม่ว่าจะเปนการท าให้
ี
ื่
่
ั
ื
ผู้อนถงแก่ความตาย ท าให้ผู้อนได้รบอันตรายสาหัส หรอท าให้ผู้อนได้รบ
ึ
ื
่
ื
ั
ิ
อันตรายแก่ร่างกายและจตใจ ย่อมมความผิด โดยโทษข้นอยู่กับผลของการ
ึ
ี
กระท าความผิด



่
กระบวนการยุติธรรมทางแพง








้
โจทก์เสนอค าฟอง ศาลพิจารณา ศาลนัดสบพยานฝายโจทก์
่
ื
ั
ต่อศาล รบค าฟอง
้






ื
่
ศาลพิจารณาคดและมค าพิพากษา ศาลนัดสบพยานฝายจ าเลย
ี
ี






ุ
์
ื
โจทก์หรอจ าเลยอาจอทธรณค าพิพากษาของศาลชั้นต้น
ี
์
ุ
ต่อศาลอทธรณ ศาลฎกาตามล าดับ








เจ้าพนักงานบังคับคดท าหน้าทบังคับคดตามค าพิพากษาหรอค าสั่งศาล
ี
ี
่
ื
ี

้
้
ี
กระบวนการยุติธรรมทางอาญา ผูเสยหายแจงความตอต ารวจ
่




็
้
ผู้เสยหายแจ้งความ ต ารวจ เสนอเหนสมควรสั่งฟอง
ี
ต่อต ารวจ สอบสวนคด ี ส่งส านวนไปยังอัยการ











้
้
ส่งฟองศาลชั้นต้น อัยการสั่งฟองผู้ต้องหา อัยการกลั่นกรองคด ี







ี
ศาลพิจารณาคด และมค า
ี
ื
้
ั
ศาลรบฟองและด าเนนการพิจารณาคดสบพยาน
ี
ิ
พิพากษาลงโทษ


จ าเลยสามารถอุทธรณไปยังศาล
์
ิ
ี่
อุทธรณและศาลฎกาตามล าดับ เจ้าหน้าทราชทัณฑ์ด าเนนตามค าพิพากษา
ี
์

ี
้
่
้
กระบวนการยุติธรรมทางอาญา ผูเสยหายฟองคดีตอศาล








้
ู
ี
ผู้เสยหายฟอง ศาลไต่สวน หากคดมมล ให้ศาลประทับฟอง
ี
้
ี
คดต่อศาล มลฟอง หากคดไม่มมล ศาลพิพากษายกฟอง
ี
้
้
ี
ู
ี
ู
ี
ศาลมค าพิพากษา ศาลพิจารณาคด ี ศาลพิจารณาคด ี

ื
ลงโทษจ าเลย สบพยานจ าเลย สบพยานโจทก์
ื










์
ุ
เจ้าหน้าทราชทัณฑ์ด าเนนการ โจทก์และจ าเลยสามารถอทธรณค าพิพากษา
ิ
ี่
์
ตามค าพิพากษา ไปยังศาลอุทธรณและศาลฎกาตามล าดับ
ี