หน่วยการเรียนรู้ที่7 เศรษฐกิจพอเพียง
1. เศรษฐกิจพอเพียง หมายถึงอะไร การปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ เพื่อให้ ครอบครัวพออยู่พอกิน การค้าขายให้ได้เงินเพียงพอส าหรับ ครอบครัว การท าเกษตรกรรม การด ารงชีวิตอยู่อย่าง พออยู่พอกิน D A B C
2. แนวพระราชด าริเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง เริ่มต้นเมื่อใด 2540 2525 2536 2517 D A B C
3. หลักคิดในการน าหลักปรัชญาเศรษฐกิจ พอเพียงมาใช้ใน การด าเนินชีวิต ยกเว้น ข้อใด ใช้คุณธรรมน าความรู้ ความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกันที่ดี ความขยันหมั่นเพียร D A B C
4. อัตราส่วนการแบ่งพื้นที่การเกษตร ทฤษฎีใหม่ คือข้อใด 20 : 30 : 10 : 40 20 : 20 : 30 : 30 10 : 40 : 20 : 30 30 : 30 : 30 : 10 D A B C
ความหมายของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เศรษฐกิจพอเพียง (Sufficiency Economy) เป็นปรัชญาชี้ถึงแนวทางการด ารงอยู่และปฏิบัติตนของประชาชนในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับครอบครัว ระดับชุมชนจนถึงระดับรัฐ ทั้งในการพัฒนา และบริหารประเทศให้ด าเนินไปในทางสายกลาง โดยเฉพาะการพัฒนาเศรษฐกิจเพื่อให้ก้าวทันต่อโลกยุคโลกาภิวัตน์
ความเป็นมาของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นปรัชญาที่ พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร มีพระราชด ารัสก่อนเกิดวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจ พ.ศ. 2540 18 กรกฎาคม 2517 พระบรมราโชวาทเรื่อง "การพัฒนาประเทศ จ าเป็นต้องท าตามล าดับขั้น ต้องสร้างพื้นฐาน คือ ความพอมี พอกิน พอใช้” 4 ธันวาคม 2517 พระราชด ารัสเกี่ยวกับ ความพออยู่พอกิน 4 ธันวาคม 2537พระราชด าริน า ความคิดเรื่องทฤษฎีใหม่ ออกเผยแพร่
ความเป็นมาของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พ.ศ. 2538 ทรงย้ าทฤษฎีใหม่อีกครั้ง โดย ประยกุตเ ์ ขา้กบัสภาพปญัหา น ้าท่วมและฝนแล้งในปีนั้น 5 ธันวาคม 2540 ทรงมีพระราชด ารัสเกี่ยวกับ เศรษฐกิจพอเพียง 5 ธันวาคม 2542 พระราชด าริเกี่ยวกับความพอเพียง ต้องพอเพียง พอประมาณ ซื่อตรง ไม่โลภมาก 4 ธันวาคม 2543 พระราชด าริเกี่ยวกับปรัชญา ในการด าเนินชีวิตและเกษตรทฤษฎีใหม่
เศรษฐกิจพอเพียง เป็นเศรษฐกิจที่บุคคลและสังคมด าเนินกิจกรรม ทางเศรษฐกิจและการประกอบอาชีพ ตลอดจนการด ารงชีวิตอยู่อย่างเหมาะสม พอเพียง ไม่ใช้จ่ายฟุ่มเฟือยมีเหตุผล และมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี พร้อมรับผลกระทบ ต่อการเปลี่ยนแปลงจากทั้งภายในและภายนอก
หลักการของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ทางสายกลาง มีเหตุผล มีภูมิ คุ้มกันที่ดี พอ ประมาณ ชีวิต / เศรษฐกิจ / สังคม / สิ่งแวดล้อม / สมดุล / มั่นคง / ยั่งยืน เงื่อนไขความรู้ รอบรู้ รอบคอบ ระมัดระวัง เงื่อนไขคุณธรรม ซื่อสัตย์สุจริต ขยันอดทน สตปิญัญา แบง่ ปนั
หลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร การพัฒนาความพร้อมของคน "ต้องระเบิดจากข้างใน" คือ ต้องสร้างความเข้มแข็ง ให้คนในชุมชน และพัฒนาสู่สังคมภายนอก 1 การพัฒนาความพร้อมของคน เช่น กรณีของทฤษฎีใหม่ พระองค์จะมองอย่างองค์รวม เพื่อพร้อมที่จะออกสู่การเปลี่ยนแปลง ของสังคมภายนอกอย่างครบวงจร การพัฒนาตามระบอบประชาธิปไตย ทรงน า "ประชาพิจารณ์" มาใช้ในการบริหาร เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนได้ร่วมกันแสดงความคิดเห็น 2 3
หลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร การให้และการเสียสละ โดยยึดหลักขาดทุนคือก าไร 4 การใช้หลักพออยู่พอกิน ให้พสกนิกรประสบความสมบูรณ์ในชีวิต การพึ่งตนเอง สามารถในการด ารงตนอยู่ได้อย่างอิสระมั่นคง เศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวทางปฏิบัติตนยึดหลักทางสายกลาง 5 6 7
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 1. โครงการตามพระราชประสงค์ เป็นโครงการทรงทดลองปฏิบัติเป็นการส่วนพระองค์ทรงศึกษาหารือกับผู้เชี่ยวชาญในวงงาน พัฒนาส่งเสริมแก้ไขดัดแปลง โดยใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ โครงการตามพระราชประสงค์ดอนขุนหัวย จังหวัดเพชรบุรี ตั้งเมื่อ พ.ศ.2516 เพื่อให้ราษฎรที่ยังไม่มีที่ท ากินเป็นของตัวเองสามารถ ประกอบอาชีพเลี้ยงตัวเองได้ ตัวอย่าง
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 2. โครงการหลวง ทรงดา เน ิ นการพฒ ั นาและบา รง ุ รก ั ษาตน ้ น ้ าลา ธารในบรเ ิ วณป่าเขาในภาคเหน ื อ เพื่อบรรเทาอุทกภัยในที่ลุ่มตอนล่าง พัฒนาชาวไทยภูเขาให้มีความอยู่ดี กินดี เลิกการปลูกฝิ่น เลิกการตัดไม้ท าลายป่า
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 3. โครงการในพระบรมราชานุเคราะห์ เป็นโครงการที่พระราชทานข้อแนะน าและแนวพระราชด าริให้เอกชน ไปด าเนินการด้วยก าลังเงิน ก าลังปัญญาและก าลังแรงงาน ตัวอย่าง โครงการสารานุกรมไทยส าหรับเยาวชน ด าเนินการโดยคณะกรรมการโครงการ และสโมสรไลออนส์แห่งประเทศไทย เป็นองค์กรที่จัดหาทุนสนับสนุนการจัดพิมพ์ การจ าหน่าย เพื่อบริจาคให้แก่โรงเรียนที่ขาดแดลนงบประมาณ
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ เป็นโครงการที่วางแผนพัฒนาและทรงเสนอแนะให้รัฐบาลร่วมด าเนินการ โดยพระองค์จะเสด็จฯ ร่วมทรงงานกับหน่วยงานของรัฐบาล โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริมีประมาณ 4,000 โครงการ แบ่งออกเป็น 8 ประเภท ได้แก่ 1) โครงการด้านการเกษตร การเน้นเรื่องการค้นคว้า ทดลอง และวิจัยพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ใหม่ เพื่อแนะน าให้เกษตรกร น าไปปฏิบัติได้ในราคาถูก ใช้เทคโนโลยีที่ง่าย และไม่ซับซ้อนเหมาะส าหรับพัฒนาสิ่งแวดล้อมของแต่ละท้องถิ่น
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 2.1) การอนุรักษ์และพัฒนาดิน เพื่อปรับปรุงทรัพยากรธรรมชาติ ที่เสื่อมโทรมให้ได้ใช้ประโยชน์ ได้แก่ โครงการแกล้งดิน โครงการพัฒนาพื้นที่พรุ 2) โครงการด้านสิ่งแวดล้อม 2.2) การส่งเสริมการเกษตรทฤษฎีใหม่ เป็นการบริหารจัดการที่ดินและแหล่งน้ า เพื่อพัฒนาการเกษตรให้เกิดประโยชน์สูงสุดและ สามารถเลี้ยงตัวเองได้ โดยในขั้นต้นแบ่งพื้นที่ออกเป็น 4 ส่วน
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 2) โครงการด้านสิ่งแวดล้อม 2.2) การส่งเสริมการเกษตรทฤษฎีใหม่ (ต่อ) เกษตรกรพัฒนาตนเองไปสู่ขั้นที่ 2 คือ การรวมตัวจัดตั้งกลุ่มหรือสหกรณ์ เพื่อด าเนินงานด้านการผลิต การตลาด ความเป็นอยู่ เกษตรกรพัฒนาไปสู่ขั้นที่ 3 การติดต่อประสานงานเพื่อจัดหาทุน เช่น ธนาคาร หรือบริษัทต่าง ๆ มาช่วยในการลงทุนและพัฒนาคุณภาพชีวิต
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 2) โครงการด้านสิ่งแวดล้อม 2.3) การอน ุ รก ั ษ ์ ทรพ ั ยากรป่าไม ้ แกไ้ ขปรบ ัปรง ุ และพฒ ั นาป่าไมใ้ หอ ้ ยใู่ นสภาพทส่ี มบร ู ณ ์ ดง ั เดม ิ ก่อให้เกิดโครงการพัฒนาและบ ารุงป่าไม้ เพื่อป้องกันอุทกภัยต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น เช่น การปลูกป่าโดยไม่ต้องปลูก คือ ให้มีการฟื้นฟูป่าด้วยวัฏจักรธรรมชาติ
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 2) โครงการด้านสิ่งแวดล้อม 2.4) การอนุรักษ์ทรัพยากรแหล่งน ้า เน้นการอนุรักษ์และพัฒนาแหล่งน ้าเป็นพิเศษ ให้จัดตั้งศูนย์ศึกษาการพัฒนาหัวยฮ่องไคร้ อ าเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อศึกษารูปแบบที่เหมาะสมของการพัฒนาพื้นที่ต้นน้ าล าธาร เพื่อให้เกษตรกรมีน้ าเพื่อเพาะปลูกและเพื่อการอุปโภคบริโภคตลอดปี
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 3) โครงการด้านสาธารณสุข โครงการบ าบัดรักษา โดยการตรวจจากคณะแพทย์พระราชทาน การอบรมหมอหมู่บ้านตามพระราชด าริ โครงการแพทย์ พระราชทานหน่วยแพทย์เคลื่อนที่พระราชทาน การรับคนไข้ จ านวนหนึ่งไว้เป็นคนไข้ในพระบรมราชานุเคราะห์
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 4) โครงการส่งเสริมอาชีพ โครงการฝึกอบรมและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตร ในหมู่บ้านรอบศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ โครงการศูนย์ศิลปาชีพพิเศษทั่วประเทศ เช่น โครงการส่งเสริมอุตสาหกรรมน้ ามันปาล์มขนาดเล็ก โครงการศูนย์ บริการการพัฒนาขยายพันธุ์ไม้ดอก ไม้ผล บ้านไร่ จังหวัดเชียงใหม่
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 5) โครงการพัฒนาแหล่งน ้า แบ่งได้เป็น 5 ประเภท ได้แก่ 1. โครงการพัฒนาแหล่งน ้าเพื่อการเพาะปลูก และอุปโภคบริโภค ได้แก่ อ่างเก็บน้ าและฝายทดน้ า 2. โครงการพัฒนาแหล่งน ้าเพื่อการรักษาตันน ้าล าธาร 3. โครงการพฒ ั นาแหลง่น ้ าเพอ่ื การผลต ิไฟฟ ้ าพลง ั น ้ า 4. โครงการระบายน ้าออกจากพื้นที่ลุ่ม 5. โครงการบรรเทาอุทกภัย
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 6) โครงการด้านการคมนาคม/สื่อสาร เกี่ยวกับการปรับปรุงถนน ทั้งในชนบทที่อยู่ห่างไกล และในกรุงเทพมหานคร เพื่อแก้ปัญหาการจราจร เช่น โครงการสร้างถนนเข้าสู่หมู่บ้านห้วยมงคล ประจวบคีรีขันธ์ และโครงการสะพานพระราม 8
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 7) โครงการสวัสดิการสังคม เพื่อช่วยเหลือราษฎรให้มีที่อยู่อาศัย และได้รับสิ่งอ านวยความสะดวก เช่น โครงการพัฒนาพื้นที่วัดญาณสังวรารามอัน เนื่องมาจากพระราชด าริ จังหวัดชลบุรี
โครงการตามพระราชด าริพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร 4. โครงการอันเนื่องมาจากพระราชด าริ (ต่อ) 8) โครงการส าคัญอื่น ๆ เช่น โครงการก่อสรา ้ งเขอ่ื นป ้ องกน ั น ้ าทะเลกด ั เซาะอน ั เน่ื องมาจากพระราชดา ร ิ จง ั หวด ั เพชรบ ุ ร ี
การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการด ารงชีวิตของสังคม 1) ความพอเพียงระดับบุคคลและครอบครัว ด าเนินชีวิตโดยไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น รู้จักการออม การดูแลสุขภาพ รักษาวัฒนธรรมและการอยู่ร่วมกับ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ 2) ความพอเพียงระดับชุมชน รวมกลุ่มกันท าประโยชน์เพื่อส่วนรวม สร้างเครือข่ายเชื่อมโยงกัน ในชุมชนและนอกชุมชน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการด ารงชีวิตของสังคม 3) ความพอเพียงในภาคธุรกิจเอกชน เริ่มจากความมุ่งมั่นในการด าเนินธุรกิจที่หวังผลประโยชน์หรือ ก าไรในระยะยาวมากกว่าระยะสั้น มุ่งให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ได้รับผลประโยชน์อย่างเหมาะสม 4) ความพอเพียงระดับประเทศ โดยเริ่มจากการวางรากฐานให้ประชาชนส่วนใหญ่อยู่อย่าง พอมีพอกินและพึ่งตนเองได้ มีความรู้ และคุณธรรมในการด าเนินชีวิต
การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการด ารงชีวิตของนักเรียน 1) การรู้จักช่วยเหลือตนเองและครอบครัว การใช้ไฟฟ้า น้ าประปา โทรศัพท์อย่างประหยัด 2) การน าไปใช้พัฒนาทางด้านจิตใจ เพื่อพัฒนาตนเองให้มีจิตใจเข้มแข็ง หลีกเลี่ยงอบายมุข และให้ความ ช่วยเหลือและประนีประนอมกับผู้อื่น 3) การน าไปใช้พัฒนาด้านสังคม มีความรู้ความเข้าใจในสภาพแวดล้อมของโรงเรียนและชุมชน น าองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นมาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจ าวัน
การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการด ารงชีวิตของนักเรียน 4) การน าไปใช้พัฒนาด้านสิ่งแวดล้อม สร้างจิตส านึกในการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม รู้จักการบริหารจัด การทรัพยากรที่มีอยู่ของตนเองและชุมชนอย่างสมดุล 5) การน าไปใช้พัฒนาด้านวัฒนธรรม ด้วยการตระหนักถึงความรักชาติ ตาสนาพระมหากษัตริย์ การใช้สินค้าไทย พัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่น ให้ความส าคัญ ด้านมารยาทไทย
ความส าคัญ คุณค่า และประโยชน์ของปรัชญาของเศรษฐกิจ ผู้คนในชุมชน ด าเนินชีวิตอย่างมีความสุข เพราะทุกคนพออยู่ พอกินตามสมควรแก่อัตภาพ ไม่อดอยาก ไม่เบียดเบียนผู้อื่น สมาชิกในชุมชน เกิดความสมัครสมานสามัคคี ร่วมมือกันแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน 1 2
ความส าคัญ คุณค่า และประโยชน์ของปรัชญาของเศรษฐกิจ เศรษฐกิจชุมชน เกิดความเข้มแข็ง เพราะประชาชนมีการประกอบอาชีพ มีรายได้ ช่วยลดการพึ่งพาเศรษฐกิจจากภายนอก ก่อให้เกิดความสมดุลในทุก ๆ ด้าน ทั้งในการด ารงชีวิตของสมาชิกในชุมชน การด าเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ความเจริญก้าวหน้าของสังคม และการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน 3 4