ชื่อผลงาน นวัตกรรม MAPLE 5 STEPs model เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 รูปแบบการสอน On-Site On-Air Online On-Demand On-Hand Blended ระดับชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 2 กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ วิชา นาฏศิลป์ ชื่อ-สกุล นายธนสรรค์ เมฆวัน เบอร์ 084-3928352 E-mail [email protected] ID.Line : kruolay_pkd สถานศึกษา โรงเรียนอนุบาลชุมชนภูกระดึง สังกัด ส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 1.ความเป็นมาและส าคัญ 1.1 เหตุผล ความจ าเป็น ปัญหาหรือความต้องการท าผลงาน/นวัตกรรม โรงเรียนอนุบาลชุมชนภูกระดึง สังกัดส านักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 เปิดท าการเรียน การสอน ตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล 1 ถึงระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 มีจ านวนนักเรียนทั้งสิ้น 944 คน เป็นอีกหนึ่ง สถานศึกษาที่ได้รับผลกระทบจากการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 ส่งผลให้สถานศึกษาต้องยุติการเรียน การสอนและกิจกรรมต่าง ๆ อย่างกะทันหัน ท าให้ครูผู้สอนและนักเรียนไม่สามารถจัดกระบวนการเรียนรู้ในชั้นเรียนได้ ตลอดจนผู้ปกครองมีความกังวลการเสี่ยงติดเชื้อ COVID-19 ท าให้สถานศึกษา มีการวางแผนและหาแนวทางแก้ไข ปัญหา โดยมีการปรับเปลี่ยนการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับนโยบาย สพฐ. กับการเรียนใน 5 รูปแบบ ซึ่งสถานศึกษาสามารถเลือกใช้ได้ตามบริบทของแต่ละพื้นที่และปฏิบัติตามประกาศของ ศบค.จังหวัดเลย โดยค านึงถึง ความปลอดภัยของนักเรียนและบุคลากรเป็นส าคัญ ท าให้ครูผู้คิดค้นการพัฒนารูปแบบการเรียนแบบผสมผสาน (Blanded) ขึ้น เพื่อเป็นนวัตกรรมการเรียนการสอนในรูปแบบวิถีใหม่ วิถีคุณภาพ นวัตกรรม MAPLE 5 STEPs model เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสถานการณ์ การแพร่ระบาดของการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 เป็นการจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบผสมผสาน (Blended) ระหว่าง Online On-Demand และ On-Hand มาประยุกต์ใช้และบูรณาการในการเรียนการสอน ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ ศิลปะ รายวิชานาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ภาคเรียนที่ 1 ประจ าปี 2564 เพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องเวลาในการเรียนรู้ ของผู้เรียน และให้ครูผู้สอนได้ออกแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ให้สอดคล้องกับความต้องการและบริบท ของผู้เรียน รวมถึงความกังวลของผู้ปกครอง ในการเรียนรู้ของนักเรียน ในช่วงการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 1.2 แนวคิด หลักการส าคัญที่เกี่ยวข้องกับผลงานหรือนวัตกรรม สามารถอ้างอิงแนวคิด หลักการทฤษฎี รูปแบบ วิธีการ ฯลฯ ที่น ามาใช้ในการออกแบบผลงานหรือนวัตกรรม ทฤษฎีการเรียนรู้ของกาเย่ (Robert Gange) คือ ทฤษฎีเงื่อนไขการเรียนรู้ซึ่งเชื่อว่าความรู้มีหลายประเภท โดยองค์ประกอบ 3 ส่วน คือ 1.หลักการและแนวคิด 2.วัตถุประสงค์ 3.กระบวนการเรียนการสอน ทฤษฎีกฏการเรียนรู้ของธอร์นไดค์ (Thorndike) 3 อย่าง คือ 1. กฎแห่งความพร้อม 2. กฎแห่งการฝึกหัด และ 3. กฎแห่งความพอใจ หลักการออกแบบของ ADDIE model คือหลักการออกแบบกระบวนการเรียนรู้และพัฒนาอย่างเป็นระบบ ที่มีจุดมุ่งหมายในการออกแบบให้ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย ด้วยการวิเคราะห์ที่สาเหตุของปัญหา คิดค้นขึ้นโดยศูนย์ เทคโนโลยีการศึกษามหาวิทยาลัยแห่งรัฐฟลอริดา ประกอบด้วย 5 ขั้นตอน คือ ได้แก่ ขั้นที่ 1 ขั้นวิเคราะห์ ขั้นที่ 2 ขั้นการออกแบบ ขั้นที่ 3 ขั้นการพัฒนา ขั้นที่ 4 ขั้นการน าด าเนินการ และ ขั้นที่ 5 ขั้นการประเมินผล นวัตกรรมการสอนในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 หน้า 1
2. จุดประสงค์และเป้าหมายของการด าเนินงาน 2.1 วัตถุประสงค์ 1) เพื่อให้นักเรียนทุกคนสามารถเรียนรู้ได้ตลอดเวลา ตามบริบทและความพร้อมของตนเอง 2) เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสถานการณ์การแพร่ระบาดของการติดเชื้อ ไวรัสโคโรนา 2019 3) เพื่อพัฒนาผลฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนตามบริบทและความพร้อมของนักเรียน 4) เพื่อลดปัญหาความเสี่ยงและความกังวลของผู้ปกครอง ในแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนา 2019 2.2 กลุ่มเป้าหมายในการพัฒนา เชิงปริมาณ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนอนุบาลชุมชนภูกระดึง ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564 จ านวน 79 คน ได้รับการเรียนรู้ในการพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสถานการณ์การแพร่ระบาด ของการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ด้วยนวัตกรรม MAPLE 5 STEPs model ในการจัดกระบวนการเรียนรู้ในกลุ่ม สาระการเรียนรู้ศิลปะ วิชานาฏศิลป์ เชิงคุณภาพ ด้านผู้เรียน นักเรียนสามารถน าองค์ความรู้ในการเรียนสู่การต่อยอดสู่ทักษะการปฏิบัติและ การประยุกต์ใช้ในรายวิชาอื่นๆ ได้อย่างสร้างสรรค์ ด้านครูมีนวัตกรรมในการพัฒนาและต่อยอดรูปแบบการจัดการ เรียนรู้ให้ผู้เรียนได้เกิดทักษะต่างๆ ตามบริบทและสถานการณ์ฉุกเฉินที่เกิดขึ้น ด้านผู้ปกครอง มีความพึงพอใจในการจัด การเรียนรู้ในรูปแบบการผสมผสานที่ครูเลือกใช้สอน 3.กระบวนการผลิตผลงาน หรือขั้นการด าเนินงาน นวัตกรรม MAPLE 5 STEPs model เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ในสถานการณ์ การแพร่ระบาดของการติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 เป็นการจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบผสมผสาน (Blended) ระหว่าง Online, On-Demand และ On-Hand มาประยุกต์ใช้และบูรณาการในการเรียนการสอน ในกลุ่มสาระการเรียนรู้ ศิลปะ รายวิชานาฏศิลป์ โดยค านึงถึงหลักส าคัญ 5 ประการ ได้แก่ การสร้างสังคมออนไลน์ นักเรียนทุกคนต้องมีส่วน ร่วมในการเรียนรู้ เลือกรูปแบบการสอนที่ตรงตามความต้องการของนักเรียนและบริบทของสถานศึกษา นโยบาย ของหน่วยงานราชการและ การรักษาสุขภาพของทุกคน โดยมีรูปแบบกระบวนพัฒนาและการจัดการเรียนรู้ ดังนี้ (ที่มา : นายธนสรรค์ เมฆวัน,2021) นวัตกรรมการสอนในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 หน้า 2
ขั้นที่ 1. วิธีการส ารวจปัญหา (Medthod for survey problem) การส ารวจปัญหาการเรียน โดยส ารวจความพร้อมเรื่องการเรียนของนักเรียน ที่มีความพร้อมที่แตกต่างกัน มีการเลือกใช้วิธีการส ารวจในแบบต่างๆ เช่น การสอบถามนักเรียน การสังเกตพฤติกรรม การให้นักเรียนท า แบบสอบถามออนไลน์ ในหัวข้อต่างๆ เช่น ความพร้อมด้านอุปกรณ์สื่อสาร การใช้เทคโนโลยีพื้นฐาน อินเตอร์เน็ต เป็นต้น การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ : ครูผู้สอนแบ่งกลุ่มวิธีการส ารวจ ออกแบบ 2 กลุ่ม คือ นักเรียนที่มีความ พร้อมในปัจจัยด้านต่างๆ และนักเรียนที่มีข้อจ ากัดในการเรียนรู้ โดยครูผู้สอนจะต้องส ารวจเพื่อน าไปก าหนดเป้าหมาย เช่น ความรู้ ทักษะ หรือพฤติกรรมในการท างานที่ต้องการพัฒนา ระดับของการเรียนรู้ที่ต้องการ ข้อจ ากัดในการเรียนรู้ ทางเลือกส าหรับผู้เรียน รวมถึงการเลือกพิจารณาแพรตฟอร์มที่เหมาะส าหรับนักเรียนแต่ละกลุ่ม และระยะเวลาใน การเรียนรู้ (เอกสาร QR code 1 : แบบสอบถามความพร้อมการเรียนออนไลน์) ขั้นที่ 2 การวิเคราะห์ (Analysis) การวิเคราะห์เนื้อหาหลักสูตร เพื่อน ามาจัดท าแผนการจัดการเรียนรู้ก าหนดจุดประสงค์การเรียนรู้ ก าหนด เครื่องมือวัดประเมินผล แบบฝึกหัด เนื้อหา วางแผนการสอน และเลือกสื่อการสอน ที่มีเฉพาะเจาะจงส าหรับนักเรียน ทั้ง 2 กลุ่ม ให้มีระเบียบแบบแผนของการจ าแนก การพัฒนา เพื่อให้ผู้เรียนบรรลุเป้าหมาย การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ : ครูผู้สอนวิเคราะห์และก าหนดเนื้อหาที่จะใช้พัฒนาผู้เรียน โดยการ วิเคราะห์เลือกใช้สื่อที่หลากหลายประเภท เพื่อให้เหมาะสมกับรูปแบบการท ากิจกรรมตามบริบทของนักเรียน ส าหรับ นักเรียนที่มีความพร้อมด้านต่าง ๆ เช่น สมาร์ทโฟน คอมพิวเตอร์ เป็นต้น ครูผู้สอนเลือกใช้ การเรียนรูปแบบ Online และ On-Demand ผ่านโปรแกรมต่างๆ เช่น การจัดท าแบบทดสอนก่อนเรียน-หลังเรียน เลือกใช้ Google classroom การท าใบงาน/ภาระชิ้นงานออนไลน์ เลือกใช้ Liveworksheets การท าสื่อการสอน/คลิปวีดีโอ เลือกใช้ App Kine Master และเผยแพร่ผ่านช่องทาง App Youtube ส่วนการติดต่อสื่อสาร/ติดตามงาน ครูใช้ App Messenger Facebook เป็นต้น ส าหรับนักเรียนที่มีข้อจ ากัดในการเรียน เช่น ขาดแคลนอุปกรณ์สื่อสาร ภาระหน้าที่ช่วยเหลือ ผู้ปกครอง ฯลฯ โดยครูผู้สอนต้องจัดท าสื่อการสอน ใบงาน ในรูปแบบเอกสาร และจัดเตรียมหนังสือเรียน เพื่ออ านวย ความสะดวกให้กับนักเรียนในการท าใบงานแบบ On-Hand ที่บ้าน (เอกสาร QR code 2 : การเลือกใช้สื่อแต่ละประเภท) ขั้นที่ 3 การผลิตสื่อ (Production) การจัดท าหรือผลิตสื่อการสอนตามแผนการวิเคราะห์ผู้เรียน เพื่อการพัฒนาผู้เรียนแต่ละกลุ่ม ซึ่งจะครอบคลุม การสร้างเครื่องมือวัดและประเมินผล สร้างแบบฝึกหัด สร้างเนื้อหา และการพัฒนาโปรแกรมส าหรับสื่อการสอน เมื่อเสร็จเรียบร้อยจะท าการทดสอบเพื่อหาข้อผิดพลาด เพื่อน าผลไปปรับปรุงแก้ไขต่อไป การออกแบบกระบวนการเรียนรู้: ครูผู้สอนผลิตสื่อการสอนและพัฒนาบทเรียนในรูปแบบต่างๆ ให้สอดคล้อง กับบริบทและความต้องการของนักเรียน จัดท าสื่อการสอนที่หลากหลาย ใบงาน ชิ้นงาน ที่สอดคล้องกับตัวชี้วัดเครื่อง ในการใช้วัดและประเมินผล และการทดลองใช้เพื่อหาข้อปรับปรุงแก้ไข รวมถึงตรวจสอบความถูกต้อง สมบูรณ์ของสื่อ เช่น บทเรียนออนไลน์ใบงานออนไลน์ใบงานส าเร็จรูป เนื้อหาประกอบการเรียน เป็นต้น (เอกสาร QR code 3 : ตัวอย่างการผลิตสื่อ) ขั้นที่ 4 การเรียนรู้ (learning) การก าหนดรูปแบบขั้นตอน หรือกระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียนที่แตกกัน ตามบริบทและความพร้อม ของ นักเรียนแต่ละกลุ่ม โดยจุดมุ่งหมายของขั้นตอนนี้คือการสอนอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล จะต้องให้การส่งเสริม ความเข้าใจของผู้เรียนสนับสนุนการเรียนรอบรู้ของผู้เรียนตามวัตถุประสงค์ต่าง ๆ ที่ตั้งไว้ นวัตกรรมการสอนในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 หน้า 3
การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ : ครูผู้สอนและนักเรียนด าเนินการเรียนรู้ตามกระบวนการที่ตามแผนที่ ออกแบบไว้ โดยนักเรียนที่มีความพร้อม โดยครูผู้สอนเลือกรูปแบบ Online ในการแจ้งหรืออธิบาย ขั้นตอนการเรียนรู้ ท าแบบทดสอบก่อนและหลังเรียน เลือกรูปแบบ On-Demand ในเรียนรู้ผ่านสื่อออนไลน์จาก Link Yotube ครูสร้าง และพัฒนาขึ้น และการท าใบงานออนไลน์ รวมถึงการส่งออนไลน์ โดยที่ครูผู้สอนสามารถติดตาม ตรวจสอบ การส่ง ใบงานของนักเรียนได้ผ่านทางโปรแกรมส าเร็จรูป และแจ้งผลให้นักเรียนทราบ ส่วนนักเรียนที่มีข้อจ ากัดเรื่องการเรียน แบบ Online และ On-Demand ครูผู้สอนเลือกใช้การเรียนแบบ On-Hand คือการพัฒนารูปแบบการเรียนการสอน โดยการแจกใบงาน สื่อการสอนที่เป็นเอกสารและสื่อชิ้นงานสามมิติ โดยอธิบายล าดับขั้นการด าเนินกิจกรรมไว้ ใน เอกสารอย่างถี่ถ้วน มีการส่งงานตามกรอบระยะเวลาที่ครูผู้สอนก าหนด (เอกสาร QR code 4 : รูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบ MAPLE 5 STEPs) ขั้นที่ 5 ขั้นการประเมินผล (Evaluation) ขั้นการประเมินผลประกอบด้วยสองส่วนคือ ระดับรายบุคคล หมายถึง มีการวัดและประเมินผลแบบรอบด้าน เช่น การส่งงานใบงานออนไลน์สม่ าเสมอ ปฏิสัมพันธ์โต้ตอบในการสื่อสารออนไลน์ รายงานการท างานเป็นประจ า เป็นต้น และระดับรายวิชา หมายถึง มีการวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนในรายวิชานาฏศิลป์ การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ : ครูผู้สอนตรวจสอบผลงานนักเรียนผ่านการส่งงานออนไลน์ ของนักเรียน ที่เรียนในรูปแบบ Online และ On-Demand แบบ Real time และนักเรียนที่ส่งงานในรูปแบบเอกสาร แบบราย สัปดาห์ต่อสัปดาห์(เอกสาร QR code 5 : ตัวอย่างการวัดและประเมินผลผลงานนักเรียน) 4. ปัญหาและอุปสรรค 4.1 นักเรียนจ านวน 3 คน คิดเป็นร้อยละ 3.9 ที่ไม่สามารถจัดกระบวนการเรียนรู้ได้ ด้วยสาเหตุไม่สามารถ ติดต่อสื่อสารได้ จ านวน 2 คน และเกิดอุบัติเหตุต้องรักษาในโรงพยาบาล 4.2 เวลาการเรียนรู้ค่อนข้างมีจ ากัด เนื่องจากต้องช่วยเหลือผู้ปกครองประกอบอาชีพและท าภาระอื่นๆ 5. วิธีการแก้ไขปัญหา 5.1 ครูผู้สอนยืดหยุ่น รูปแบบเวลาส่งงานให้กับนักเรียนที่มีปัญหาเรื่องการเรียนการสอน 5.2 ครูผู้สอนชี้แจงให้นักเรียนทราบว่า ใบงานออนไลน์ที่ให้ไปท าผ่าน Link นักเรียนสามารถเข้าท าได้ ตลอดเวลาที่ว่าง ภายในระยะเวลาที่ครูก าหนดไว้ 6. ผลการด าเนินงาน/ผลสัมฤทธิ์/ประโยชน์ที่ได้รับ 6.1 นักเรียนทุกคนสามารถเรียนรู้ได้ตลอดเวลา ตามบริบทและความพร้อมของตนเอง 6.2 ครูผู้สอนสามารถออกแบบการจัดกิจกกรรมการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ 6.3 นักเรียนมีผลฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียนสูงขึ้นตามบริบทและความพร้อม ร้อยละ 96 (เอกสารQR code 6: ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน) 6.4 ปกครองและนักเรียนมีความพึงพอใจกับรูปแบบการจัดการเรียนการสอน ในช่วงการแพร่ระบาดของ Covid-19 ในระดับ มากที่สุด ร้อยละ 84.4 (เอกสาร QR code 7 : แบบสอบถามความพึงพอใจ) 7. ปัจจัยความส าเร็จ 7.1 สถานศึกษา ให้การสนับสนุนส่งเสริมด้านงบประมาณในการด าเนินกิจกรรม 7.2 ครูผู้สอน เป็นผู้รอบรู้ ใฝ่รู้ และค้นคว้าหาความรู้เกี่ยวกับรูปแบบการสอนใหม่ๆ อยู่เสมอ 7.3 นักเรียนให้ความร่วมมือและมีความพร้อมในการท ากิจกรรม 7.4 ผู้ปกครอง ชุมชน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องชื่นชมยินดีพร้อมให้การสนับสนุนกิจกรรมต่างๆอย่างดี นวัตกรรมการสอนในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 หน้า 4
8.ภาคผนวก/เอกสารที่เกี่ยวข้องกับนวัตกรรม เอกสาร QR code 1 แบบสอบถามความพร้อมการเรียน ออนไลน์ เอกสาร QR code 2 : การเลือกใช้สื่อแต่ละประเภท เอกสาร QR code 3 : ตัวอย่างการผลิตสื่อวีดีโอ เอกสาร QR code 4 : รูปแบบการ จัดการเรียนรู้แบบ MAPLE 5 STEPs เอกสาร QR code 5 : ตัวอย่างการ วัดและประเมินผลผลงานนักเรียน เอกสาร QR code 6 : ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เอกสาร QR code 7 : แบบสอบถามความพึงพอใจ เอกสาร QR code 8 : ตัวอย่างแผนการจัดการเรียนรู้ เอกสาร QR code 9 : ตัวอย่างรายงานผลการเรียนรู้แบบ ออนไลน์ ตัวอย่างใบงานและเกณฑ์การวัดและ การประเมินผลแบบ On-Hand นวัตกรรมการสอนในช่วงการแพร่ระบาดของ COVID-19 หน้า 5