หลักสูตรการฝึกอบรม : กันตรึมพื้นบ้าน

กหัลนักตสูตรึรมกาพรืฝ้ึนกอบ้บารนม




ส า ข า สั ง ค ม ศึ ก ษ า ค ณ ะ ม นุ ษ ย ศ า ส ต ร์ แ ล ะ สั ง ค ม ศ า ส ต ร์
ม ห า วิ ท ย า ลั ย ร า ช ภั ฏ สุ ริ น ท ร์

2

หลักสูตรการฝึกอบรม
"กันตรึมพื้นบ้าน"

สาขาสังคมศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

กันตรึมเป็นเพลงพื้นบ้านที่แสดงถึงเอกลักษณ์ของชาว

อีสานใต้ที่มีภูมิหลังความเป็นมายาวนาน มีความเกี่ยวเนื่อง

สัมพันธ์กับชุมชน มีบทบาทหน้าที่ผูกพันกับวิถีชีวิตของชาว

อีสานใต้อย่างแนบแน่นทั้งด้านการประกอบพิธีกรรม การ

สืบสานประเพณี และด้านความบันเทิง กันตรึมเป็นสิ่งที่

สะท้อนโลกทัศน์ของชาวท้องถิ่น เป็นเครื่องแสดงอัต

ลักษณ์ของกลุ่มชน ดังนั้นผู้เรียนจึงควรตระหนักถึง

คุณค่าความสำคัญของดนตรีพื้นบ้าน ร่วมกันอนุรักษ์ให้

คงอยู่คู่กับคนในชุมชนตลอดไป

สารบัญ 3

หลักสูตรการฝึกอบรม 4

เนื้อหาการฝึกอบรม 6
6
ค ว า ม เ ป็ น ม า ข อ ง กั น ต รึ ม พื้ น บ้ า น 14
องค์ประกอบของเครื่องดนตรีกัน
ตรึม 16
บทบาทหน้าที่ของเพลงกันตรึม

แบบทดสอบ 18

บรรณานุกรม 20

ประวัติวิทยากร 21

เฟลิกซ์ มานซาโน

4

หลักสูตรการฝึกอบรม
"กันตรึมพื้นบ้าน"

สาขาสังคมศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

วัตถุประสงค์
1.ผู้เข้าอบรมรู้ประวัติความเป็นมาของกันตรึมพื้นบ้าน
2.ผู้เข้าอบรมเข้าใจบทบาทหน้าที่ของเพลงกันตรึม
3.ผู้อบรมสามารถถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับกันตรึมได้เป็นอย่างดี
4.ผู้อบรมสามารถนำความรู้ไปใช้ในการประกอบอาชีพหรือพัฒนาอาชีพ
เป็นการสร้างรายได้ให้กับครอบครัว

ระยะเวลาฝึกอบรม
ผู้รับการฝึกอบรมจะต้องเข้าฝึกอบรมภาคทฤษฎีจำนวน 3 ชั่วโมง

และภาคปฏิบัติจำนวน 4 ชั่วโมง รวมระยะเวลาการฝึกอบรมทั้งหมด 7 ชั่วโมง

คุณสมบัติผู้เข้าฝึกอบรม
1.เป็นนักเรียน ครู อาจารย์ นักศึกษา ประชาชนทั่วไป
2.มีความพร้อมและสามารถเข้ารับการฝึกอบรมได้ตลอดหลักสูตร
3.มีความสนใจเรื่องกันตรึมพื้นบ้าน

หัวข้อเนื้อหาการฝึกอบรม

5

เนื้อหาการฝึกอบรม
1.ความเป็นมาของกันตรึมพื้นบ้าน

วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการฝึกอบรมเข้าใจประวัติความเป็นมาของดนตรีกันตรึม
จากอดีตมาจนถึงปัจุบัน

คำอธิบาย ศึกษาความเป็นมา ประเพณี วัฒนธรรมท้องถิ่น เพลงพื้นบ้านของผู้
พู ดภาษาเขมรถิ่นไทยในจังหวัดสุรินทร์

2.องค์ประกอบของเครื่องดนตรีกันตรึม
วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้รับการฝึกรู้จักเครื่องดนตรีที่ใช้เล่นกันตรึม มีทักษะการเล่น

ดนตรีกันตรึมพื้นฐาน
คำอธิบาย ศึกษาองค์ประกอบของเครื่องดนตรี การใช้เครื่องมือ ปฏิบัติการเล่น

ดนตรีกันตรึมเบื้องต้น

3.บทบาทหน้าที่ของเพลงกันตรึม
วัตถุประสงค์ เพื่อให้ผู้เรียนตระถึงคุณค่าความสำคัญบทบาทหน้าที่ของสื่อพื้นบ้าน

กันตรึมจังหวัดดสุรินทร์
คำอธิบาย ศึกษาอิทธิของดนตรีกันตรึมที่มีผลต่อคนในชุมชน รู้รักสามัคคี อนุรักษ์

วัฒนธรรมท้องถิ่น

4.ผู้จัดทำ
นางสาวบุณฑริกา แปลงดี นักศึกษาชั้นปีที่ 2 สาขาสังคมศึกษา

ลงชื่อ...............................................................ผู้ขออนุมัติหลักสูตร
(นางสาวบุณฑริกา แปลงดี)

ลงชื่อ..................................................................ผู้อนุมัติหลักสูตร
(ดร.ภัทระ อินทรกำแหง)

อาจารย์ผู้สอนรายวิชาพัฒนาหลักสูตรสังคมศึกษา

กั น ย า ย น 2 5 6 3 ฉ บั บ ที่ 1 เ ป็ น ป า ก เ ป็ น เ สี ย ง

เนื้อหาการฝึกอบรม 6

1.ความเป็นมาของกันตรึมพื้นบ้าน

กันตรึมเป็นเพลงพื้ นบ้านที่นิยมเล่นกันมาอย่างแพร่

หลายในแถบอีสานตอนใต้ของกลุ่มชนชาวไทยเขมรในเขต

จังหวัดบุรีรัมย์ ศรีสะเกษและสุรินทร์ ชาวไทยเขมรจังหวัด

สุรินทร์ได้นำเพลงกันตรึมมาบรรเลงในงานมงคลต่าง ๆ และ

ใช้แสดงในงานพิ ธีกรรมต่าง ๆ อาทิ งานบวชนาค งานแต่ง

งานฉลองขึ้นบ้านใหม่ โกนจุก บรรเลงให้เกิดความครึกครื้นใน

ขบวนแห่ และพิ ธีกรรมปันโจลมม็วต (ทรงเจ้ามะม็อด) การขับ

ร้องเพลงกันตรึมนิยมเล่นในสังคมชาวไทยเขมรและชาวไทย

ส่วนในเขตอีสานใต้เท่านั้น ส่วนในบริเวณชายแดนเขมร

กัมพู ชาที่มีอาณาเขตติดกับชายแดนไทย นิยมเล่นดนตรีพื้ น

บ้านเรียกว่าเพลงอารักษ์ ชาวไทยเขมรในเขตอีสานตอนใต้ไม่

ได้เรียกกันตรึมว่าเพลงอารักษ์ตามแบบชาวเขมรในกัมพู ชา

แต่เรียกว่ากันตรึม ตามเสียงของอุปกรณ์ดนตรีที่ประกอบ

การเล่นกันตรึมคือเสียงกลองโทนที่มีเสียงดัง โจ๊ะ ครึม ครึม

นั่นเอง

ลิ ข สิ ท ธิ์ พ อ ร์ ทั ล เ ท ค 2 5 6 6

กั น ย า ย น 2 5 6 3 ฉ บั บ ที่ 1 เ ป็ น ป า ก เ ป็ น เ สี ย ง

7

แรกเริ่มนิยมเล่นประกอบพิ ธีกรรม เรียกว่า เล่นอารักษ์ รักษาคนไข้โดย

มีความเชื่อว่าผู้ป่วยประพฤติผิด เป็นเหตุทำให้เทวดาอารักษ์ลงโทษ ต้องรักษา

โดยใช้เครื่องดนตรีกันตรึมประกอบในพิ ธีกรรมดังกล่าว ยังนิยมกันมากถึงทุก

วันนี้ มีเครื่องดนตรีประกอบด้วย ปี่ อ้อ ซอกลาง กลอนโทน ฉิ่งฉาบ และการ

ร้องประกอบเพลงในทำนองต่าง ๆ ร่วม 200 ทำนองเพลง ต่อมาได้นำมา

บรรเลงในพิ ธีแต่งงานเป็นเพลงกล่อมหอของคู่บ่าวสาว และได้พั ฒนาวง

งกันตรึมเป็นกันตรึมประยุกต์ตามสมัยนิยม ปัจจุบันมีอยู่หลายคณะ แต่ละคณะ

ได้ปรับรูปแบบแข่งขันกันเป็นธุรกิจอย่างกันตรึมร็อค กันตรึมเจรียง เป็นต้น

กันตรึมถือเป็นแม่บทเพลงพื้ นบ้านของจังหวัดสุรินทร์ ไม่ทราบแน่ชัดว่ามีมา

ตั้งแต่เมื่อไร ลักษณะเป็นเพลงปฏิพากย์คล้ายเพลงฉ่อย เพลงเรือ หรือลำตัด

ของภาคกลาง กันตรึมไม่มีแบบแผนของท่ารำที่แน่นอน แต่เน้นความไพเราะ

ของเสียงร้องและความสนุกสนานของทำนองเพลง

ลิ ข สิ ท ธิ์ พ อ ร์ ทั ล เ ท ค 2 5 6 6

8

ปัจจุบันมีการพัฒนาเอาดนตรีเครื่องสากล กลองชุด กีตาร์ และเบส เล่น
ประกอบตามความนิยมของผู้ดู ปัจจุบันการเล่นกันตรึมได้พัฒนารูปแบบไปอย่าง
ม า ก ต า ม ค ว า ม เ ป ลี่ ย น แ ป ล ง ข อ ง สั ง ค ม แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม เ พื่ อ ส น อ ง ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ข อ ง ผู้
ชม เช่น มีการนำเครื่องดนตรีสากลประเภทกลองชุด เบส กีตาร์ อีเล็กโทนมาเล่น
แทน หรือเล่นผสมกับเครื่องดนตรีโบราณ อย่างไรก็ตามเอกลักษณ์ของกันตรึมก็
ยังคงอยู่ คือ เสียงกลอนโทนยังคงให้จังหวะ มีคำร้องเป็นภาษาเขมรสูง และมี
เนื้อหาของเพลงที่สะท้อนวิถีชีวิตชาวอีสานใต้อย่างชัดเจน กันตรึมได้พัฒนารูปแบบ
ไปจากเดิมทั้งการบรรเลง ขับร้อง ฟ้อนรำ การเปลี่ยนแปลงตามกระแสโลกาภิวัตน์
สืบเนื่องจากภาวะเศรษฐกิจ สภาพสังคม ค่านิยมสมัยใหม่ ตลอดจนสื่อทางวิทยุ
โทรทัศน์ ส่งผลให้กันตรึมไ้ปรับเปลี่ยนรูปแบบการแสดงให้เข้ากับสมัยนิยมและควบคู่
กั บ ค ว า ม เ ป็ น พื้ น บ้ า น แ บ บ ดั้ ง เ ดิ ม เ อ า ไ ว้ ด้ ว ย

9

เพลงพื้นบ้านกันตรึม
แบบดั้งเดิม

ลักษณะทั่วไปของกันตรึมแบบดั้งเดิม กันตรึมเป็นชื่อ
เ พ ล ง พื้ น บ้ า น เ ก่ า แ ก่ ข อ ง จั ง ห วั ด สุ ริ น ท ร์ แ ล ะ มี แ ห ล่ ง กำ เ นิ ด ใ น
ถิ่นอีสานใต้ เพลงกันตรึมมีหลายทำนอง ซึ่งมีเรียกแตกต่าง
กันไปทุกทำนองตามลักษณะของเพลง มีทั้งจังหวะช้า ปาน
กลาง เร็ว กันตรึมแต่ละวงจะมีการบรรเลงได้ไม่หมดทุก
ทำนองจะเลือกเฉพาะที่จำเป็นจะต้องใช้อยู่เสมอ และเป็นที่นิยม
ชมชอบของชาวบ้านในแต่ละแวกนั้น ๆ แต่เดิมนั้นการละเล่น
กันตรึมจะมีลักษณะบทร้องล้วน ๆ โดยผู้ร้องจะมีลีลาการร่าย
รำประกอบในบทเพลง และผู้ร่วมวงที่ไม่ได้เล่นดนตรีก็จะมา
ร่วมรำประกอบการร้องบ้าง ต่อมาใช้ผู้แสดงเป็นหญิงมาร่วม
แสดงประกอบการร้องเพลงในบางเพลงที่สามารถรำได้ เพื่อน
ให้เกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน ซึ่งการรำประกอบนี้เรียกว่า
"เรือมกันตรึม" และได้พัฒนาให้ท่ารำมีระเบียบสวยงามขึ้น

การแต่งกายในการเล่นกันตรึม จะแต่งกายตามสบาย
หากการแต่งกายตามแบบประเพณีนิยมของท้องถิ่นก็ได้ เช่น
ผู้ชายนุ่งผ้าโจงกระเบน สวมเสื้อคอกลมแขนสั้น ผ้าไหมผืน
หนึ่งคาดเอว อีกผืนหนึ่งคล้องพาดไหล่ทั้งสองข้าง ปล่อยชาย
ผ้าห้อยอยู่ด้านหลังสองชาย ผู้หญิงนุ่งผ้าซิ่นไหมลายพื้นบ้านที่
เรียกว่า ผ้ า ไ ฮ ล เ ป็ น ผ้ า ไ ห ม ล า ย พื้ น บ้ า น ข อ ง ชุ ม ช น อี ส า น ใ ต้
คล้ายผ้าลายมัดหมี่ สวมเสื้อแขนกระบอก มีผ้าสไบเจียงคล้อง
พาดไหล่ขวาผูกชายแบบหลวม ๆ หนึ่งทบปล่อยให้ชายห้อยลง
ที่สะเอวซ้าย หรือจะใช้ผ้าขาวม้าแทนผ้าสไบก็ได้

10

ก า ร ใ ช้ ภ า ษ า เ นื่ อ ง จ า ก กั น ต รึ ม เ ป็ น เ พ ล ง พื้ น บ้ า น ข อ ง
ชาวไทยเขมร ที่ใช้เป็นภาษาเขมรถิ่นไทยหรือเขมรสูง บาง
เพลงใช้ภาษาเขมรล้วน ๆ แต่บางเพลงก็ใช้ภาษาเขมรปน
ภาษาไทยเพื่อให้คนไทยที่พู ดภาษาเขมรไม่ได้ เกิดความเข้าใจ
ความหมายของเพลง ซึ่งเนื้อเพลงจะแต่งตามสภาพชีวิตทั้ง
อีตและปัจจุบัน ลักษณะคำร้องกันตรึมเป็นเพลงที่มีลักษณะ
คำร้องเป็นการโต้ตอบกันระหว่างชายหญิง เนื้อหาที่ร้องจะ
เกี่ยวกับลักษณะทางสังคม เช่น ความเชื่อ อาชีพ ระบบ
ครอบครัว เครือญาติ เป็นต้น ขณะร้องจะมีการเกี้ยวพาราสี
ไปด้วย ฉันทลักษณ์ของเพลงกันตรึม ลักษณะทาง
ฉันทลักษณ์เพลงกันตรึม 1 วรรค มีจำนวนคำระหว่าง 4-7 คำ
ทำนองและจังหวะเพลงในการเล่นกันตรึมมีหลายทำนอง การ
เ ล่ น กั น ต รึ ม มี จุ ด มุ่ ง ห ม า ย ห ลั ก คื อ เ พื่ อ ค ว า ม ส นุ ก ส น า น
เพลิดเพลินเป็นสำคัญ เรื่องที่นำมาเล่นจึงเป็นเรื่องของการ
เกี้ยวพาราสีของหนุ่มสาว เมื่อเป็นเช่นนี้ทำให้กันตรึมมีทำนอง
เพลงที่หลากหลาย

ทำนองของเพลงกันตรึมมีหลายทำนองหลายจังหวะ
เท่าที่รวบรวมได้มีมากกว่า 200 ทำนอง จนไม่สามารถจำได้
แต่ถึงกระนั้นก็ตามเมื่อจัดเป็นประเภทแล้วทำนองของเพลงกัน
ตรึม สามารถแบ่งประเภทได้ดังนี้
1. ทำนองไหว้ครู เป็นท่วงทำนองที่ช้าเนิบนาบใช้ร้องเมื่อเริ่ม
แสดงเพื่อระลึกถึงครูผู้ประสิทธิ์วิชา และร้องอีกครั้งหนึ่งเมื่อ
ต้องลาผู้ดูเมื่อจบการแสดง
2. ทำนองสำหรับขบวนแห่ เป็นทำนองกลาง ๆ ให้ความรู้สึก
สบายไปเรื่อย ๆ อ้อยสร้อยไม่รีบร้อน ทำนองนี้จะร้องต่อจาก
ทำนองไหว้ครู ผู้เล่นจะร้องทักทาย เกี้ยวพาราสีโอ้โลม
3. ทำนองเบ็ดเตล็ด เป็นทำนองที่เร็วสนุกสนานเร้าใจต่อจาก
ทำนองขบวนแห่

เนื้อร้องที่ร้องในเพลงกันตรึมนั้น ไม่นิยมร้องเป็น
เรื่องราว มักจะร้องเป็นบทเบ็ดเตล็ด โดยเริ่มจากบทไหว้ครู
แล้วจึงเล่นบทเบ็ดเตล็ดต่าง ๆ เช่น บทสั่งสอน บทเกี้ยว
พาราสี บทพรรณนา บทรำพัน เป็นต้น

11

เวลาที่ใช้ในการแสดงกันตรึมหรือการเล่นกันตรึมโดย
มากจะเล่นในช่วงเวลาค่ำ ประมาณ 5-6 ชั่วโมง หรือบางทีก็แส
งดถึงเช้า แต่กันตรึมที่เล่นในช่วงเวลากลางวันก็มีแล้วแต่โอกาส
ในการเล่น สถานที่แสดงการเล่นกันตรึมนิยมเล่นในงานมงคล
ต่าง ๆ เช่น งานแต่งงาน โกนจุก บวชนาค หรืองานเทศกาล
ต่าง ๆ ในสมัยโบราณนั้น งานแต่งจะต้องมีวงกันตรึม เล่นกัน
ตรึมกล่อมหอ จนถือเป็นประเพณี หากไม่เอากันตรึมมากล่อมหอ
จะไม่ยอมร่วมหอลงโรงด้วยและถึงกับมีการเลิกร้างการแต่งงาน
กลางคันก็มีเพราะถือว่าไม่สมบูรณ์แบบ ทำให้เจ้าสาวเสียขวัญ
และหมดกำลังใจหรืออาจจะมีอันเป็นไปอย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ ซึ่ง
หมายถึงการหย่าร้าง หรือพลัดพรากจากกัน อัตราค่าจ้างใน
แต่ละงานจะได้รบค่าจ้างไม่เท่ากัน หากว่าวงกันตรึมที่มีชื่อเสียง
ค่าจ้างก็จะสูง แต่โดยทั่วไปประมาณ 15,000-20,000 บาท

12

กันตรึมร่วมสมัย

กันตรึมร่วมสมัย เป็นการเล่นที่พัฒนามาจากการเล่น
กันตรึมแบบดั้งเดิมโดยมีการประยุกต์ขึ้นใหม่ด้วยการนำเครื่อง
ดนตรีสากลเข้ามาผสมผสาน และเล่นจังหวะที่เร้าใจสนุกสนาน
เพลงร้องยังเป็นภาษาท้องถิ่นที่ฟังเข้าใจง่าย แต่เรียบเรียง
ทำนองขึ้นจะร้องไปโดยไม่มีการ้องโต้ตอบ เพลงแต่ผลัดกัน
ร้องระหว่างชายหญิง และมีหางเครื่องมาเต้นประกอบ
ลักษณะเพลงเป็นแนวลูกทุ่ง เพลงแนวสตริง และแนวเพลง
ร็อค การพัฒนากันตรึมเป็นกันตรึมร่วมสมัย เกิดขึ้นในช่วงปี
พ.ศ. 2539 ซึ่งรึเริ่มพัฒนาขึ้นโดยวงของดาร์กี้ ต่อมามีวงกัน
ตรึมร็อคคงคย มีนักร้องประมาณ 7 คน และหางเครื่อง
ประมาณ 24 คน รับแสดงตามงานต่าง ๆ ส่วนมากจะเป็น
งานรื่นเริง

เพลงที่ร้องเป็นภาษาท้องถิ่นผสมกับภาษาไทยกลาง
ฟังเข้าใจง่าย ทำนองจังหวะเป็นทำนองสมัยนิยมในปัจจุบัน
ดึงดูใจคนดูให้อยากฟ้อนรำ ประยุกต์จากกันตรึมดั้งเดิมให้มี
คนร้อง คนรำ และคนเต้น โอกาสที่แสดงในขั้นแรกใช้แสดงใน
งานบุญประเพณี งานขึึ้นบ้านใหม่ งานแต่งงาน หรืองาน
รื่นเริงต่าง ๆ ลักษณะการแสดงและวิธีการแสดงจะเริ่มด้วย
การไหว้ครูเหมือนกับการเล่นกันตรึมแบบดั้งเดิม จากนั้นจึง
เริ่มการแสดง ส่วนมากจะเป็นการร้องเพลงประกอบการเต้น
ของหางเครื่อง เวลาร้องกันตรึมร่วมสมัยจะใช้ไมค์ลอย เพลง
ที่ใช้ร้องมีการผสมผสานระหว่างภาษาเขมรกับภาษาไทย แล้ว
เริ่มเล่นเพลงซึ่งผลัดเปลี่ยนกันร้องระหว่างชายหญิง เนื้อร้อง
ส่วนมากเป็นการเกี้ยวพาราสี อันตราค่าจ้าง ประมาณ
25,000-40,000 บาท ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับระยะทางใกล้/ไกล
ในการไปแสดง

13

คณะกันตรึมร่วมสมัย

วงกันตรึมในจังหวัดสุรินทร์ที่เป็นชื่อเสียงและเป็นที่
รู้จักของคนทั่วไปมีดังนี้ คณะกันตรึมดาร์กี้ กันตรึมร็อค คณะ
กะนตรึมน้ำผึ้ง เมืองสุรินทร์ คณะกันตรึมศรีฟ้า ดารณี คณะ
กันตรึมซอประยุกต์สังวร พรสวรรค์ คณะกันตรึมสมานชัย
คณะก้องสุรินทร์ คณะกันตรึมบุญฮือ เสียงสวรรค์ คณะกัน
ตรึมจันทรา เสียงเสน่ห์ คณะกันตรึมร็อคคงคย และคณะกัน
ตรึมร็อคอาเจายัย เป็นวงกันตรึมที่ได้รับความนิยมมาก เพราะ
มีจังหวะที่รวดเร็ว สนุกสนานกว่าการแสดง มีความหลาก
หลายดึงดูดผู้ชมได้ดีกว่า การเป็นกันตรึมประยุกต์ในปัจจุบัน
เกิดจากศิลปินได้ให้ความสำคัญกับยุคสมัยที่เปลั้ยนไป มีการ
ดัดแปลงให้เข้ากับความต้องการของผู้ชม งานเพลงที่มีทั้ง
ภาษาเขมรและภาษาไทยผสมกันทำให้คนเขมรและคนไทยฟัง
เข้าใจ เกิดความบันเทิงเสียงเพลง วงกันตรึมดังกล่าวจึงได้
รับความนิยม

14

2.องค์ประกอบของเครื่องดนตรีกันตรึม

1.เครื่องดนตรี
➤ ชุดแรกใช้สำหรับการแสดงกันตรึมแบบโบราณและแบบอนุรักษ์
เครื่องดนตรี ประกอบด้วย

ซอกันตรึม (ตรัวกันตรึม) 1-2 8 คัน ซอกันตรึมถือเป็น
เครื่องดนตรีหลักในวงกันตรึมมาช้านาน มีลักษณะเป็นเครื่องสาย
ใช้สี ทำด้วยไม้ กล่องเสียงขึงด้วยหนังงู มีช่องเสียงอยู่ด้านตรง
ข้าม หน้าซอใช้สายลวดมี 2 สาย คันชักอยู่ระหว่างสาย คันซอ
ยาวประมาณ 60 เซนติเมตร มีลูกบิดอยู่ตอนบน อกซอใช้รัดด้วย
เชือก ขนาดซอแตกต่างกันไปตามความประสงค์ของผู้สร้าง

กลองกันตรึม (สก็วลกันตรึม) 2-4 ใบ กลองชนิดนี้พบ
เฉพาะในเขตอีสานใต้เท่านั้น ลักษณะของกลองกันตรึมประกอบ
ด้วยส่วนประกอบที่สำคัญ 3 ส่วน ส่วนแรก คือ หัวกลอง ใช้เรียก
แทนส่วนที่ครอบคลุมตั้งแต่หน้ากลองลงมาจนถึงคอ ด้วยรูปทรง
ที่มีลักาณะป่องกว้างมากที่สุด สำหรับคอหรือเอวกลองนั้นเป็น
ส่วนคอดที่อยู่ระหว่างหัวกับตัวกลอง ส่วนที่สอง คือ ตัวกลอง
เป็นส่วนที่อยู่ถัดจากคอหรือเอวลงมาจนถึงส่วนที่เว้าคอดก่อนถึง
ปลายปากลำโพง กลองกันตรึมประกอบด้วยกลองอย่างน้อย 2
ใบ ซึ่งมีขนาดเท่ากัน แต่เรียกชื่อแตกต่างกันจากระดับเสียง คือ
ใบหนึ่งเรียกว่ากลองตัวผู้มีเสียงสูงและอีกใบหนึ่งเรียกว่ากลอง
ตัวเมียซึ่งมีเสียงต่ำกว่า ซึ่งเกิดจากการขึงหนังกลองให้ตึงมาก
น้อยแตกต่างกัน

ปี่ อ้อ (แป็ยออ) 1 เลา ปี่ อ้อเป็นเครื่องเป่าประเภทปี่ ลิ้นคู่
ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ลิ้นปี่ ทำด้วยไม้อ้อเหลาบาง และบีบให้
แบน มีไม้ไผ่เล็ก ๆ หนีบบังคับ เพื่อปรับความอ่อนแข็งของลิ้น
ส่วนนี้เสียบอยู่ปลายข้างหนึ่งของส่วนลำตัวซึ่งทำด้วยไม้อ้อหรือ
ไม้ไผ่เล็ก ๆ เนื่องจากปี่ อ้อเป็นเครื่องดนตรีที่ไม่สามารถปรับระดับ
เสียงได้ การเทียบเสียงของเครื่องดนตรีในวงกันตรึมจึงตั้งตาม
เสียงของปี่ อ้อเป็นสำคัญ

ฉิ่ง กรับ และฉาบ อย่างละ 1 คู่

15

➤ ชุดที่สอง เมื่อมีการแสดงกันตรึมแบบประยุกต์ขึ้นใน พ.ศ. 2534
จึงได้กำหนดเครื่องดนตรีสำหรับการแสดงกันตรึมแบบประยุกต์ไว้
เป็นการเฉพาะ โดยใช้เครื่องดนตรีพื้นบ้านในชุดแรกซึ่งลดทอนจำนวน
ของเครื่องดนตรีลงแล้วนำมาผสมผสานกับเครื่องดนตรีสากล ได้แก่

กลองชุด
กลองทอม
อิเล็กโทน
ซอไฟฟ้า
เบส
กีตาร์
คีย์บอร์ด
แซกโซโฟน
เครื่องประกอบจังหวะ

16

3.บทบาทหน้าที่ของเพลงกันตรึม

เพลงพื้นบ้านเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต ประเพณี และ
สังคมมายาวนาน ทำให้มีบทบาทต่อสังคมมนุษย์นับตั้งแต่สมัย
โบราณ การขับร้องเพลงพื้นบ้านมักจะเกิดจากแรงบันดาลใจใน
การดำเนินชีวิตในสังคม เ พ ล ง พื้ น บ้ า น จึ ง เ ป็ น ม ร ด ก ท า ง
ภูมิปัญญาของชาวบ้านที่ควรจะศึกษาค้นคว้า เพราะเพลงย่อม
สะท้อนภาพสภาพชีวิตและสังคม วัฒนธรรมประเพณีและระบบ
ความคิดความเชื่อในท้องถิ่นต่าง ๆ ตามกาลเวลาที่ล่วงมาแล้ว
ได้เป็นอย่างดี เพลงพื้นบ้านท้องถิ่นใดย่อมมีความสำคัญต่อท้อง
ถิ่นนั้นเป็นอันมาก

1.บทบาทด้านให้ความบันเทิง
กั น ต รึ ม พื้ น บ้ า น ส ะ ท้ อ น ใ ห้ เ ห็ น ว่ า สั ง ค ม

ไทยเป็นอีกสังคมหนึ่งที่รักในความ
บันเทิง กันตรึมนั้นได้ให้ความบันเทิงทั้ง
ที่เกิดจากภาษา ความบันเทิงที่เกิดจาก
เนื้องร้องที่สนุกสนาน และความบันเทิง
ที่เกิดจากการเชิญชวนผู้ชมมาร่วมสนุก
ด้วยกัน

2.บทบาทด้านให้ความรู้แก่คนในชุมชน
การศึกษาสมัยก่อนเป็นการศึกษาแบบ
นอกระบบ การสั่งสอนอบรมเป็นการ
สอนตามความเชื่อทางพุ ทธศาสนา ค่า
นิยมตามจารีตประเพณี และการปลูกฝัง
ทัศนคติ เพลงกันตรึมเป็นส่วนหนึ่งใน
การถ่ายทอดความรู้ด้านต่าง ๆ ให้ผู้ชม
ทั้งด้านภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์
ธรรมเนียมประเพณี ศีลธรรมจรรยา
การครองเรือน ปัญหาสังคม เป็นต้น

17

3.บทบาทด้านเป็นกระบอกเสียงให้แก่รัฐและชาวบ้าน
ในสังคมที่ประชาชนไม่รู้หนังสือหรือระบบการสื่อสารไปได้ไม่
ถั่วถึง การสื่อสารด้วยวิธีมุขปาฐะหรือการบอกเล่าถือเปนสิ่ง
จำเป็นมาก เพลงกันตรึมจึงเป็นสื่อที่ชาวบ้านเข้าถึงและให้
ความเชื่อถือในฐานะของผู้ให้ข่าว ให้ความรู้ ให้ความคิดแก่
ชุมชน การให้ข่าวสารรูปแบบนี้เป็นการให้ข้อมูลที่ละเอียดและ
ชี้แนะแนวทางปฏิบัติอย่างกว้าง ๆ โดยไม่เจาะจงตัวผู้รับสาร
เรื่องที่สื่อสารมีทั้งเรื่องการเมือง นโยบายของรัฐบาล เรื่อง
เตือนภัยที่จะเกิดแก่ชุมชน ตลอดจนข่าวสารเหตุการร์ทาง
สังคมที่สำคัญอันมีผลกระทบต่อชุมชน

4.บทบาทในการดำรงความเชื่อความ
ศักดิ์สิทธิ์ในพิธีกรรมต่าง ๆ

พิ ธี ก ร ร ม เ ป็ น กิ จ ก ร ร ม อ ย่ า ง ห นึ่ ง ที่
ปรากฏอยู่ในสังคมนุษ์ ซึ่งในแต่ละสังคม
พิ ธี ก ร ร ม เ ป็ น ไ ป ต า ม ค ว า ม เ ชื่ อ ข อ ง ก ลุ่ ม
ตนเอง ถ่ายทอดความเชื่อนั้นไปสู่ลูก
หลานตลอดจนสังคมอื่นที่อยู่ใกล้เคียง

5.บทบาทด้านการเน้นย้ำตำนานและ
ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวกับเมืองสุรินทร์
กันตรึมมีเพลงที่กล่าวถึงตำนาน
มากมาย แสดงถึงความภาคภูมิใจใน
ประวัติศาสตร์ ความเป็นมาอัน
ยาวนานและความอุดมสมบูรณ์ของ
ทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น
จังหวัดสุรินทร์ เช่น ตำนานจังหวัด
สุรินทร์ ตำนานช้างเผือก เป็นต้น

18

แบบทดสอบการฝึกอบรม

"กันตรึมพื้นบ้าน"

1.ซอกันตรึมเป็นเครื่องดนตรีมาจากกลุ่มชาติไทยเชื้อชาติใด

ก. เชื้อชาติเขมร ข. เชื้อชาติไทยอีสาน

ค. เชื้อชาติลาว ง. เชื้อชาติเขมรและชาวไทยอีสาน

2 . ว ง กั น ต รึ ม เ ป็ น ว ง ด น ต รี พื้ น บ้ า น ข อ ง ท้ อ ง ถิ่ น ใ ด

ก. ภาคเหนือ ข. ภาคกลาง

ค. ภาคอีสาน ง. ภาคใต้

3.ซอกันตรึมมีกี่สาย

ก. 2 สาย ข. 3 สาย
ค. 4 สาย ง. 5 สาย

4.เพลงกันตรึมแบ่งออกเป็นกี่ประเภท

ก. 2 ประเภท ข. 3 ประเภท

ค. 4 ประเภท ง. 5 ประเภท

5.บทเพลงชั้นสูงมีลักษณะอย่างไร

ก. มีความไพเราะ สูงศักดิ์ ทำนองเพลงอ่อนหวาน แสดงให้เห็นถึงความ

ศักดิ์สิทธิ์

ข. มีทำนองเพลงที่ครึกครื้น สนุกสนาน มีการฟ้อนรำประกอบการขับร้อง

ค. บทเพลงมีทำนองที่รวดเร็ว เร่งเร้า ให้ความสนุกสนาน ใช้เป็นบทขับร้อง

ทั่ว ๆ ไป

ง. เป็นบทเพลงที่ใช้ทำนองลูกทุ่ง

6.ซอกันตรึม 2 สาย เราเรียกสายทั้งสองว่าอะไร

ก. สายเอกและสายทุ้ม ข. สายเอกและสายโท

ค. สายทุ้มและสายโท ง. สายกลางและสายเอก

7.เครื่องดนตรีชนิดใดที่ให้เสียงคล้ายกับเสียงธรรมชาติ

ก. ซออู้ ข. ซออี้

ค. ซอสามสาย ง. ซอด้วง

19

แบบทดสอบการฝึกอบรม

"กันตรึมพื้นบ้าน"

8.เครื่องดนตรีชนิดใดที่ให้เสียงคล้ายคลึงกับเสียงหนุ่มสาว

ก. ซออู้ ข. ซออี้

ค. ซอสามสาย ง. ซอด้วง

9.เครื่องดนตรีที่มีเสียงต่ำชนิดใดที่ให้เสียงคล้ายคลึงกับเสียงผู้เฒ่า

ก. ซออู้ ข. ซออี้

ค. ซอสามสาย ง. ซอด้วง

10.ข้อใดไม่ใช่เพลงกันตรึม

ก. หยาดเพชร ข. ตร็อบตุม

ค. ดิสโก้กันตรึม ง. มโหรี

เฉลย
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
ก. ค. ก. ค. ก. ก. ข. ง. ก. ก.

บรรณานุกรม 20

"พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์", สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มีนาคม 2565
จาก https://www.finearts.go.th/surinmuseum/view/11369-กันตรึม

รัตติยา มีเจริญ. "วงกันตรึมคณะน้ำผึ้ง เมืองสุรินทร์ : การปรับปรนและบทบาทหน้าที่",
สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มีนาคม 2565

จาก http://ir.swu.ac.th/jspui/bitstream/123456789/4431/2/Rattiyaa_M.pdf

อมรรัตน์ พิเลิศ. "เพลงพื้นบ้านกันตรึมสู่กันตรึมร่วมสมัย", สืบค้นเมื่อวันที่ 9 มีนาคม 2565
จาก https://so07.tci-thaijo.org/index.php/acj/article/download/329/284

21

ประวัติ
วิทยากร

นางสาวบุณฑริกา แปลงดี

รหัสนักศึกษา 63121100223




นักศึกษาชั้นปีที่ 2




สาขาสังคมศึกษา คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์




มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

Contact


Boontarika Plangdee

Fourt11

[email protected]

ข อ บ คุ ณ ค่ ะ