a012_2

สำ� นกั อนำมยั ส่งิ แวดล้อม กรมอนำมยั
กระทรวงสำธำรณสุข

ชอื่ หนงั สือ : คู่มือประชาชน
รือ้ ...ลา้ ง...หลังนา้� ลด
จัดท�ำโดย : สา� นกั อนามยั สิง่ แวดล้อม กรมอนามัย
กระทรวงสาธารณสขุ
โทรศพั ท ์ 0 2590 4257
โทรสาร 0 2590 4260
พิมพค์ ร้งั ท ี่ 2 : สงิ หาคม 2560
จำ� นวนพิมพ ์ : 7,500 เลม่
พิมพท์ ่ี : บรษิ ทั สามเจรญิ พาณชิ ย ์ (กรุงเทพ) จา� กดั

คำ� น�ำ

อุทกภัยหรือน�้าท่วม เป็นสาธารณภัยท่ีเกิดขึ้น
ทุกปี แต่ละครั้งมีความรุนแรงแตกต่างกันไปตามสภาพ
ภมู อิ ากาศและบรบิ ทของพนื้ ท ่ี ซงึ่ บางครงั้ รนุ แรงและเกดิ เปน็
วงกว้าง ส่งผลกระทบต่อความเป็นอยู่ของประชาชน โดย
เฉพาะผลกระทบดา้ นอนามัยส่งิ แวดลอ้ ม จากการขาดแคลน
นา้� สะอาด อาหาร ทพ่ี กั อาศัย ขยะ ปฏิกูล ฯลฯ ดงั นั้น
เมื่อน�้าเริ่มลด ประชาชนจึงต้องช่วยกันท�าความสะอาด
บา้ นเรอื น ปรับปรงุ แกไ้ ข ฟ้ืนฟใู ห้บ้านเรอื นกลบั คืนส่ภู าวะ
ปกตโิ ดยเรว็ ทง้ั นเ้ี พอ่ื สขุ อนามยั ของประชาชนทง้ั ดา้ นรา่ งกาย
และจติ ใจ
กรมอนามัย ห่วงใยสุขภาพและความเป็นอยู่ของ
ประชาชน จงึ ไดจ้ ัดท�า คู่มือประชำชน ร้อื ...ลา้ ง...หลงั น้า� ลด
ขึ้น เพ่ือให้ประชาชนได้ใช้เป็นแนวทางน�าไปปฏิบัติได้ด้วย
ตนเอง หรอื รว่ มแรง รว่ มใจฟน้ื ฟชู มุ ชนใหส้ ามารถอยรู่ ว่ มกนั
ได้อยา่ งปลอดภัย ป้องกนั การแพร่กระจายของเชอ้ื โรค

ส�านกั อนามัยสิง่ แวดล้อม
กรมอนามยั

สิงหาคม 2560

สำรบัญ หน้า

คำ� นำ� 6
สำรบัญ 7
7
1. ตรวจด…ู ระบบไฟฟา้ 8
2. ตรวจด…ู ความเสยี หาย 11
3. เตรยี มการ…กอ่ น ร้ือ ลา้ ง 13
4. ลงมอื รื้อ ล้าง...บา้ น 14
5. ร้ือ ลา้ ง...ครัว 15
6. รื้อ ล้าง...ส้วม 16
7. รอ้ื ล้าง...สงิ่ ของ เครือ่ งใช ้ 20
8. จัดการ...ขยะ
9. จดั การ...น้า� ด่มื น�า้ ใช้ 22
10. จัดการ...หน ู แมลงวนั และแมลงสาบ 23

สรปุ
บรรณำนกุ รม
คณะผู้จดั ทำ�

นา้� ท่วม พัดพาขยะ โคลนตม สง่ิ สกปรกมาจากทุกสารทิศ
ทา� ใหส้ ิ่งของเปียกน้�าเสยี หาย เม่อื น�้าลดสภาพแวดลอ้ มจึงเต็มไปดว้ ย
ขยะ เกดิ การหมกั หมม ทา� ใหเ้ กิดโรคระบาดได ้ ดงั นั้น ทุกคนจงึ ต้อง
ชว่ ยกนั ฟ้ืนฟสู ภาพแวดลอ้ มและท่พี ักอาศยั ใหส้ ะอาด ปลอดภัยจาก
เช้อื โรค อบุ ตั เิ หตแุ ละสัตวม์ พี ษิ กรมอนามยั หว่ งใยสขุ อนามัยของ
ประชาชน จึงแนะน�าแนวทางการรื้อ ล้าง หลังน้�าลดให้สะอาด
ปลอดภัย ปลอดโรค

5

อันดับแรก

1. ตรวจด.ู ..ระบบไฟฟ้ำ

1) สวมรองเท้าบูทและถุงมือ
ท่ีเป็นฉนวนไฟฟ้า สับคัตเอ๊าท์ลง
ห้ามแตะอุปกรณ์ไฟฟ้าขณะตัวเปียกช้ืน
อาจถกู ไฟดดู ได้

2) หากปล๊ักไฟ สายไฟ
เปียกชื้น ต้องรอให้แห้งสนิทก่อน
ใช้งาน เพื่อป้องกันไฟฟ้าลัดวงจร
หากไม่ม่ันใจให้เรียกช่างมาดู และ
ซ่อมแซมส่วนที่ช�ารุดหรือเปลี่ยนใหม่
เพอื่ ความปลอดภัย

6

2. ตรวจด.ู ..ควำมเสียหำย

ส�ารวจ ตรวจสอบความเสียหายของโครงสร้างบ้านและ
บรเิ วณโดยรอบ เชน่ เสาเรอื น ผนังบา้ น ประตู หนา้ ตา่ ง หลงั คา
ระเบยี ง รว้ั ประตูรว้ั ฯลฯ ตอ้ งมัน่ คง แขง็ แรง ใชง้ านได้ตามปกต ิ

3. เตรียมกำร...กอ่ นร้อื ลำ้ ง

1) เตรียมอุปกรณ์ท�าความสะอาด เช่น ถุงด�า ไม้กวาด
แปรงถพู ้นื ชนดิ มดี า้ ม ผงซกั ฟอก ถงั น้า� สายยางฉดี น�า้ ฯลฯ
2) เตรียมอุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคล เช่น
หนา้ กากอนามัย รองเทา้ บทู ถุงมือ
3) เก็บรวบรวม คัดแยกเศษวสั ดุและขยะท่ียังขายได้ เช่น
พลาสติก แกว้ โลหะ สว่ นขยะทข่ี าย
ไม่ได้ใหใ้ ส่ถงุ ดา� มัดปากถงุ ให้
แนน่ นา� ไปกองรวมกนั ไวย้ งั จดุ
รวบรวมขยะ เพื่อให้ท้องถิ่น
หรือหน่วยงานที่รับผิดชอบน�า
ไปกา� จัด

7

4) ขณะส�ารวจ เกบ็ กวาดลา้ ง
ให้ระวังสตั วม์ ีพษิ เชน่ ตะขาบ แมงปอ่ ง
ง ู ทหี่ นนี า�้ มาหลบซอ่ นอยู่ ใหใ้ ชไ้ มเ้ ขยี่ หรอื
เคาะให้สัตว์เหล่าน้ันหนีไปก่อน หรือ
แจง้ หนว่ ยก้ภู ยั มาจบั ไป

4. ลงมือ...ร้อื ล้ำง บำ้ น

หลังน�้าลด ต้องล้างทันที
จ ะ ข จั ด ค ร า บ ส ก ป ร ก ไ ด ้ ง ่ า ย โ ด ย
ถูคราบสกปรกด้วยแปรงด้ามยาวและ
ขนแปรงแข็งๆ ใช้ผงซักฟอกผสมน้�าราด
บริเวณท่ีจะท�าความสะอาด ใช้น�้าหมัก
ชีวภาพหรืออีเอ็มช่วยก�าจัดคราบสกปรก
และกลนิ่ เหมน็ ไมใ่ ชน้ า�้ ยาทา� ความสะอาด
ทม่ี สี ารเคมเี ขม้ ขน้ เพราะอาจเปน็ อนั ตราย
ตอ่ ผู้ทา� ความสะอาด พืช สัตวน์ ้า�
สภาพแวดล้อม แหลง่ นา้� และดนิ
1) เปิดประตู หน้าต่างให้
อากาศถ่ายเทสะดวกและระบายความช้ืน
หากพื้นบ้าน ปูปาเก้หรือกระเบื้องยาง
หลุดลอ่ น ส่งกลิ่นเหม็น ใหน้ �ามาผ่งึ แดด
ผงึ่ ลมให้แหง้ เกบ็ ไวใ้ ชป้ ระโยชน์อื่น เช่น
ท�าฟืน หากยังมีสภาพดี น�ากลับมาใช้
ใหม่ได้ ปาเก้ท่ียังเปียกชื้น ห้ามทา

8

น�้ามันแลคเกอร์หรือสารเคลือบผิวจะท�าให้ความช้ืนไม่ระบายออกไป
ถ้าจะปูปาเก้ใหม่ต้องรอให้พื้นปูนแห้งสนิทก่อน มิฉะน้ันกาวจะติด
ไดไ้ ม่ดแี ละเกิดเช้ือรา
กรณีพ้ืนปูด้วยพรม ต้องลอกพรมออก น�าไปซักให้สะอาด
ผง่ึ แดดให้แห้ง และรอใหพ้ ้ืนแหง้ สนทิ ก่อนจงึ ปูพ้นื ใหม่ เพอ่ื ให้ความช้นื
ระบายออกไป ไม่เกดิ กลิ่นเหมน็ และเชอื้ รา

2) ผนังบ้านท่ีท�าด้วยไม้
หรือฉาบปูน เมื่อขัด ล้างแล้ว
ต้องเปิดประตู หน้าต่างระบาย
ความช้ืนออกไป เมื่อเน้ือไม้แห้ง
ดีแล้วจึงใช้น�้ายารักษาเน้ือไม้หรือ
ทาสี
ไม่วางส่ิงของชิดผนัง
ถ้าผนังท�าด้วยยิปซั่มหรือวัสดุ
อ่ื น ใ ด ท่ี เ ป ี ย ก น�้ า แ ล ้ ว ยุ ่ ย ห รื อ
เสยี หาย ต้องเลาะทงิ้ เปลย่ี นใหม่

9

3) ตรวจสอบฝ้า เพดาน หากม ี
นำ�้ ทว่ มขงั หรอื ความชน้ื อยภู่ ายใน การเดนิ สายไฟ
ไว้ในฝ้า ความเปียกช้ืนจะท�ำให้ไฟฟ้าช็อตได้
หรอื อาจมสี ตั วม์ พี ษิ สตั วพ์ าหะนำ� โรคอาศยั อย่ ู
4) ท�ำความสะอาดบริเวณโดยรอบ
ที่พักอาศัย เก็บส่ิงของให้เป็นระเบียบ
หากรกรุงรังจะเป็นที่อาศัยของสัตว์มีพิษหรือ
สตั วพ์ าหะนำ� โรค

5) ล้างท�ำความสะอาด
ทอ่ ระบายน้�ำ เพ่ือให้นำ�้ ไหลได้สะดวก
ไมม่ ขี ยะ โคลนตมตกค้าง โดยใชน้ ำ�้
ฉีดล้าง และใช้ผงซักฟอกผสมนำ�้ ราด
ขดั ล้างอีกครงั้

6) เกบ็ กวาดขยะ เศษใบไม้
ใบหญ้า สงิ่ ต่างๆ ทหี่ มกั หมมอยูใ่ นบ่อ
หรอื แอง่ นำ�้ โดยสบู นำ้� ออกใหเ้ หลอื นอ้ ย
ที่สุด แล้วใช้น�้ำหมักชีวภาพหรือ
น้�ำอีเอ็มเทลงในแหลง่ น้�ำนน้ั จุลนิ ทรีย์
จะช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้�ำ
ช่วยลดกลน่ิ เหมน็ ได้
การใชจ้ ลุ นิ ทรยี อ์ เี อม็ ทมี่ ขี ายในทอ้ งตลาด ใชอ้ ตั ราสว่ น 1 กรมั
ต่อน้�ำเสีย 1,000 ลติ ร ใช้ซำ�้ ไดท้ กุ 7 วัน หลงั การใช้ 3 – 4 วัน
กลิ่นจะลดลง สีของน�้ำจะเรมิ่ เปล่ยี นจากสีดำ� เปน็ สนี ้�ำตาล และใสขึ้น

10 1111

7) สา� รวจเสาไฟ ปา้ ยต่างๆ
ห า ก ช� า รุ ด ต ้ อ ง รี บ ซ ่ อ ม แ ซ ม ห รื อ
แจ้งผู้เก่ียวข้อง หากพบต้นไม้
ที่อาจโค่นล้มหรือเอียง ให้หาไม้มา
ค�้ายัน ระบายน้�าที่ขังอยู่โคนต้นออก
ป้องกันรากเน่า ถ้าพบซากสัตว์
ให้ฝังกลบโดยเร็วป้องกันการแพร่
กระจายของเชอ้ื โรค

5. รอ้ื ล้ำง...ครัว

1) สา� รวจฝาผนงั พนื้ เพดาน
ฯลฯ หากช�ารุดเสียหายให้ซ่อมแซม
ถา้ พบเชือ้ ราต้องก�าจดั เชื้อรา โดยแยก
อาหารออกจากบรเิ วณทขี่ ดั ลา้ ง กา� จดั
เชอ้ื รา

2) ตรวจด ู จาน ชาม เขยี ง
หมอ้ ชนั้ วางของ ตกู้ บั ขา้ ว ลา้ งทา� ความ
สะอาด ผึ่งแดดให้แห้งก่อนเก็บ
เขียงที่มีเชื้อราต้องท้ิง อย่าเสียดาย
และเก็บอาหารแห้งให้ห่างความชื้น
ป้องกนั การเกดิ เชื้อรา

11

3) เคร่ืองใช้ไฟฟ้าท่ีเปียกชื้น ต้องผึ่งแดดไล่ความช้ืน
ก่อนน�ามาใช้งาน หากช�ารดุ ตอ้ งซ่อมแซมหรอื เปล่ียนใหม่ เพ่ือความ
ปลอดภยั
4) ตรวจดูขา้ วสาร อาหาร
แห้ง หอม กระเทียม หรืออาหาร
ที่เก็บไว้ หากถูกน�้าท่วมให้ทิ้งไปอย่า
เสียดาย และไม่ซื้ออาหารทีถ่ ูกน�า้ ท่วม
เพราะนา้� สกปรกอาจปนเปอ้ื นในอาหาร

5) หลังนา้� ลด ควรเลือกซอ้ื
อาหารจากตลาดหรือร้านค้า ท่ีมีการ
ล ้ า ง ท� า ค ว า ม ส ะ อ า ด อ ย ่ า ง ถู ก ห ลั ก
สุขาภิบาล เมอ่ื ซอ้ื มาแลว้ ต้องล้างให้
สะอาดกอ่ นกิน

6) กินอาหารปรุงสุกใหม่
มีภาชนะปกปิด อย่าให้แมลงวันตอม
หมัน่ ล้างมอื ดว้ ยน้า� และสบ่ ู ท้งั ก่อนกนิ
อาหาร หลังการใช้ส้วมหรือหยิบจับ
ส่ิงของสกปรก

12

6. รอ้ื ล้ำง...สว้ ม

ส้วมท่ีถูกน�้าท่วมขังเป็นเวลานาน อาจปนเปื้อนเชื้อโรคจาก
อจุ จาระ และส่งผลใหเ้ กิดโรคระบาดต่างๆ ตามมา เชน่ อหวิ าตกโรค
อุจจาระร่วง เปน็ ต้น จึงต้องจดั การดงั น้ ี
1) เกบ็ กวาดขยะ สง่ิ สกปรก
ทถ่ี กู พดั พามากับนา�้ ใส่ในถงุ ด�า

2) ทา� ความสะอาดพนื้ ฝาผนงั
โถสว้ ม และอปุ กรณต์ า่ งๆ โดยใชน้ า�้ ผสม
ผงซักฟอกหรือน้�ายาท�าความสะอาด
ท่ีไม่ใส่สารเคมีเข้มข้น ขัด ล้าง และ
เชด็ วัสด ุ อุปกรณใ์ หส้ ะอาด
3) หากส้วมเต็มหรืออุดตัน
ให้ใช้น�้าหมักชีวภาพ เทลงในคอห่าน
หรือโถส้วม จุลินทรีย์จะช่วยย่อยสลาย
สารอินทรีย์และสิ่งปฏิกูลในบ่อเกรอะ
ท�าให้กล่ินและแก๊สท่ีเกิดจากการหมัก
ในบ่อเกรอะลดลง

วิธีทำ� ควำมสะอำดส้วมดว้ ยน้ำ� หมกั ชีวภำพ ทำ� ไดด้ งั น้ี

1. ลา้ งหอ้ งสว้ มขจดั คราบสกปรกและกลน่ิ เหมน็ ใชน้ า้� หมกั
ชีวภาพ 1 ส่วนตอ่ น�้าสะอาด 10 ส่วน ราดทิง้ ไว ้ 5 – 10 นาทกี อ่ น
ขัดถู

13

2. ดบั กลน่ิ ห้องส้วมและลดการอดุ ตันในโถสว้ ม ใช้นำ้� หมกั
ชวี ภาพ 1 ส่วนต่อน�ำ้ สะอาด 500 ส่วน
3. ดบั กลนิ่ เหมน็ ในท่อระบายน�้ำ ใชน้ ำ�้ หมกั ชีวภาพ 1 ส่วน
ตอ่ น�้ำสะอาด 200 สว่ น
4. บ�ำบัดนำ้� เสยี ใช้น้�ำหมักชีวภาพ 1 ส่วนต่อน้�ำทจ่ี ะบ�ำบัด
500 สว่ น เทใส่ในบอ่ นำ�้

7. รื้อ ล้าง...ส่งิ ของ เคร่ืองใช้

1) ซักเสื้อผ้า เคร่ืองนุ่งห่ม
ใหส้ ะอาดกอ่ นนำ� มาใช้
2) ท่ีนอนเปียกน้�ำต้องท้ิง
เพราะแม้จะผ่ึงแดดจนแหง้ แตส่ ่ิงสกปรก
และเชอ้ื โรคยงั แทรกซมึ อยใู่ นทน่ี อน อาจ
กอ่ ใหเ้ กิดโรคได้
3) ผ้าห่ม มุ้งท่ีเปียกน้�ำ
ต้องซักให้สะอาด ผ่ึงแดดให้แห้งสนิท
กอ่ นนำ� มาใชใ้ หม่
4) ตรวจสอบเครอื่ งใช้ไฟฟ้า
เช่น ตู้เย็น โทรทัศน์ พัดลม ฯลฯ
อย่าเสียบปล๊ักทันที ตรวจดูให้แน่ใจว่า
ไม่เปียกน้�ำหรือมีความช้ืน เพราะอาจ
เกดิ ไฟฟ้าลดั วงจร

14 1111

8. จัดกำร...ขยะ

1) คัดแยกขยะท่ี
ยงั ขายได ้ เชน่ ขวดพลาสตกิ
แก้ว โลหะ กระป๋อง น�าไป
ขาย สว่ นทขี่ ายไมไ่ ดใ้ ห ้ นา� ไป
กองรวมกันไว้รอท้องถ่ินหรือ
หน่วยงานท่ีรับผิดชอบน�าไป
กา� จัด
2) คัดแยกขยะมีคม เช่น
แกว้ แตก กระจกแตก ใหใ้ ชก้ ระดาษหอ่ หมุ้
หรอื ใสใ่ นกระปอ๋ งปดิ มดิ ชดิ เขยี นขอ้ ความ
ระบุว่า “แก้วแตก” ก่อนน�าไปทิ้งหรือ
ส่งใหห้ นว่ ยงานทรี่ ับผิดชอบตอ่ ไป
3) ขยะท่ีย่อยสลายได้ เช่น
เศษอาหาร เศษผัก ผลไม้ ให้ใส่ถุง
มัดปากถุงให้แน่นป้องกันสัตว์และแมลง
พาหะน�าโรคก่อนน�าไปท้ิงหรือน�าไปหมัก
ท�าปุย๋

15

9. จัดกำร...น้ำ� ด่มื น้ำ� ใช้

หากน้�าด่ืม น�้าใช้ไม่สะอาด อาจท�าให้เกิดโรคต่างๆ เช่น
อหิวาตกโรค อจุ จาระรว่ ง ผ่นื คนั โรคผวิ หนงั ฯลฯ จงึ ต้องจดั การ
ดังน้ี

น้�ำด่ืม

1) น�้าด่ืมบรรจุขวด ต้องมีฝาปิด
สนิท มีพลาสติกหุ้มท่ีฝาขวด มีฉลาก อย.
น�้าต้องใส ไม่มีตะกอนหรือสิ่งแปลกปลอม
ในขวด การใช้แก้วน�้า ต้องล้างให้สะอาด
ก่อนดมื่ และไมใ่ ชร้ ่วมกัน

2) นา�้ ประปา ตอ้ งตม้ ใหเ้ ดอื ดนาน
5 นาที จะชว่ ยฆา่ เชอ้ื โรคและลดความกระดา้ ง
ชว่ั คราวของนา้� ได้

3) หากใช้เครื่องกรองน้�า ต้อง
ตรวจสอบคณุ ภาพของเครอื่ งกรอง ทงั้ เสน้ ทอ่
และไสก้ รอง ว่ายังกรองน�้าไดส้ ะอาดหรือไม่

16

น้ำ� ใช้

กรณใี ช้น�า้ ประปา ใหต้ รวจสอบเส้น
ท่อว่าช�ารุดเสียหายหรือไม่ หากมีปัญหาให้
ตดิ ตอ่ หนว่ ยงานการประปาทร่ี บั ผดิ ชอบ ดงั น้ี
1) การประปานครหลวง (พื้นที่
กรงุ เทพมหานคร นนทบรุ ี และสมทุ รปราการ)
โทรศัพท์ 1125

2) การประปาส่วนภูมิภาค (พื้นท่ีจังหวัดต่างๆ ทั่วประเทศ

ยกเวน้ กรงุ เทพมหานคร นนทบรุ ี และสมทุ รปราการ)

สายด่วน 1662 โทรศัพท์ 02-551-8576

โทรสาร 02-552-5307

3) ประปาหมู่บ้าน ติดต่อองค์กร

ปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่หรือผู้น�าชุมชนที่ดูแล

ระบบประปา

(1) ประปาหมู่บ้าน (บ่อบาดาล)

การปรับปรงุ ซอ่ มแซมระบบ ตดิ ตอ่ ได้ที่กรมทรัพยากร

น�้าบาดาล โทรศพั ท ์ 02-793-1002

(2) ประปาหมบู่ า้ น (นา้� ผวิ ดนิ แมน่ า�้

ล�าคลอง) การปรับปรุงซ่อมแซมระบบ ติดต่อได้ที่

กรมทรัพยากรน�้า โทรศพั ท ์ 02-271-6000

4) ขดั ล้างโอง่ แทงค ์ หรอื ภาชนะเก็บ

กักน้�าให้สะอาด ทั้งภายในและภายนอกด้วยน้�า

ผสมผงซกั ฟอก

5) บ่อต้ืน ต้องล้างท�าความสะอาด

ทง้ั ภายในและภายนอกบอ่ เกบ็ กวาดขยะออกจากบอ่ 17
แลว้ ลา้ งทา� ความสะอาด ดงั นี้

วธิ กี ารล้างบอ่ น้�ำต้ืน

1) เก็บเศษใบไม้ และเศษวสั ดุตา่ งๆ ในบอ่ ออกใหห้ มด
2) หากน�้ำในบ่อขนุ่ มาก ใหแ้ กวง่ สารสม้ เพอ่ื ตกตะกอน
3) สูบน�้ำในบอ่ ออก เพอื่ ให้นำ้� ใสเขา้ มาแทนท่ี
4) เตรียมน้�ำปูนคลอรีนฆ่าเช้ือโรค ความเข้มข้น 50
มลิ ลกิ รมั ตอ่ ลติ ร โดยเทนำ�้ ใสแ่ กว้ หรอื ภาชนะ จากนนั้ ตกั ผงปนู คลอรนี
ตามสดั ส่วนดังตาราง กวนให้ละลาย ต้งั ทง้ิ ไว้ให้ผงปนู ตกตะกอน

การใช้ผงปูนคลอรนี ฆา่ เช้ือโรค

ก(คารวใชาผ้มงเปขูน้มคขลอ้นรขีนอฆา่งเคช้ือลโอรครนี(คว5าม0เขม้มขลิ ้นลขิกอรงคมั ลตออ่รีนลติ50รมติลอ่ ลคิกวรมั าตม่อลลติกึ รขตอ่อคงวนาำ�้มล1ึกขเอมงนตา้ ร1) เมตร)

เส้นผา่ ศูนย์กลาง ผงปนู คลอรีนชนิด ผงปูนคลอรีนชนิด ผงปูนคลอรนี ชนิด ผงปูนคลอรีนชนดิ
ของบอ่ น้า 25% 60% 65% 70%

(ขอบบ่อดา้ นใน) จ้านวน จ้านวน จา้ นวน จา้ นวน จ้านวน จา้ นวน จา้ นวน จา้ นวน
กรัม ช้อนโต๊ะ กรัม ชอ้ นโต๊ะ กรัม ช้อนโตะ๊ กรมั ช้อนโต๊ะ
0.80 ม. 100.4 7 41.8 3 38.6 3 35.8 2.5
0.90 ม. 127.9 9 53 4 48.9 3.5 45.4 3
1.0 ม. 157.2 11 65.5 5 60.5 4 56.1 4
1.20 ม. 226.2 16 94.3 7 87 6 80.7 5.5
1.50 ม. 353.6 25 147 11 136 9.5 126 9
2.0 ม. 628.6 45 261.9 19 241.7 17 224.5 16
2.50 ม. 928.2 70 409 29 377.5 27 250.8 24
3.0 ม. 1414.2 101 589 42 543.9 39 505 36

18 1111

5) น�าน้�าปูนคลอรีนส่วนท่ีเป็นน้�าใสเทลงในบ่อ จากนั้น
กวนน้า� ให้ทั่วบอ่ ท้งิ ไว้ 30 นาที ระหวา่ งน้ีหา้ มใช้น�า้ ในบ่อ
6) สบู นา�้ จากบอ่ ฉดี ลา้ งคราบตะไครน่ า�้ และคราบสกปรกทง้ั
ภายในและภายนอกวงขอบบอ่ (ควรใช้แปรงขดั ใหส้ ะอาด)
7) สบู นา้� ออกจากบอ่ ใหห้ มด หรือให้มากทสี่ ุดเทา่ ทีจ่ ะท�าได้
8) ปล่อยท้งิ ไวใ้ ห้น้า� ซมึ เขา้ บอ่ ตรวจหาคลอรนี อิสระคงเหลือ
ใหอ้ ยรู่ ะหวา่ ง 0.5-1 พพี เี อม็ กรณนี า�้ ทซี่ มึ เขา้ บอ่ มคี วามขนุ่ ใหเ้ ตมิ สารสม้
ละลายน้�าจนอิ่มตัว แล้วปล่อยทิ้งไว้ให้ตกตะกอน น�าน�้าส่วนที่ใสมา
ตรวจหาสารคลอรนี อสิ ระคงเหลอื ในน�า้
9) ลา้ งบรเิ วณชานบอ่ วงขอบ
บ่อใหส้ ะอาด ซอ่ มแซมหากชา� รุดเสียหาย
ยารอยตอ่ ตา่ งๆ ควรตรวจดรู างระบายนา้�
ให้อยู่ในสภาพใช้การได้ ไม่มีน้�าท่วมขัง
เพราะจะเปน็ แหลง่ เพาะพันธุย์ ุง
กรณีบ่อไม่มีวงขอบ ต้องระวัง
การทรุดตัวของบ่อ ควรสูบน�้าออกจาก
บอ่ ช้าๆ ไม่ต้องฉดี น้า� ล้างรอบๆ ขอบบ่อ หา้ มวางเครอ่ื งสูบน�า้ บนปากบ่อ

เพราะดนิ บนปากบ่ออาจพังลงไปในบ่อได ้

ผงปูนคลอรนี สำมำรถใช้ประโยชน์อ่นื ๆ ได้อกี

(กรณีใช้ผงปนู คลอรนี ควำมเข้มข้น 60%)

การใช้ประโยชน์ ผงปนู คลอรนี น้าที่ผสม ระยะเวลา
น้าดมื่ -นา้ ใช้ 1/8 ชอ้ นชา 160 ลติ ร 30 นาที
30 นาที
แช่ผัก-ผลไม้ 1/2 ช้อนชา 20 ลติ ร 2 นาที

แชภ่ าชนะอปุ กรณ์ 1 ช้อนชา 20 ลติ ร -
30 นาที
ลา้ งอาคารสถานที่ 1 ช้อนชา 10 ลติ ร
19
ใสใ่ นถังเก็บสงิ่ ปฏกิ ลู 10 ชอ้ นโต๊ะ 200 ลิตร
กรณีฉุกเฉนิ

10. จัดกำร...หนู แมลงวนั และแมลงสำบ

หนู แมลงวัน และแมลงสาบ เป็นสัตว์น�าโรคมาสู่คน
เชน่ กาฬโรค ไขฉ้ หี่ น ู ไข้สมองอักเสบ ผวิ หนังพพุ อง อจุ จาระร่วง
ภูมิแพ้ ฯลฯ สัตว์เหล่าน้ีมักพบมากหลังน�้าลดตามกองขยะและ
สง่ิ สกปรก จึงต้องจัดการดงั นี้

กำรป้ องกันและควบคุมหนู
1) สา� รวจช่องทางทหี่ นสู ามารถเขา้ บา้ นได้

2) ปดิ รหู รอื ชอ่ งปอ้ งกนั หนเู ขา้ บา้ น โดยกรดุ ว้ ยตาขา่ ยหรอื
วัสดทุ ีห่ นไู ม่สามารถกดั แทะได ้
3) ทา� ความสะอาดบา้ น จดั ของไมใ่ ห้รกรุงรัง เกบ็ อาหาร
ให้มิดชิด ท้ิงขยะ เศษอาหารในภาชนะท่ีมีฝาปิดหรือใส่ในถุงด�า
มดั ปากถงุ ใหแ้ นน่ กองรวมไวร้ อการน�าไปก�าจดั

กำรก�ำจัดหนู
1) ใชก้ รงหรือกับดกั หนู
2) หากใช้สารเคมี ควรเลือกท่ีปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อม
อ่านฉลากและใช้อยา่ งถูกต้อง

20

กำรก�ำจัดแมลงวัน แมลงสำบ ทำ� ไดห้ ลำยวธิ ี
1) เทน�้ามันหมูลงในขวดแก้วหรือขวดพลาสติกปากแคบ
เคล้าให้น�้ามันหมูเกาะท่ัวขวด เปิดฝาขวด ตั้งไว้ในครัวหรือจุดท่ีพบ
แมลงสาบบอ่ ย ๆ
2) เค่ียวน�้าตาลกับน้�า ใส่ในกะละมังหรือภาชนะท่ีมี
ความลื่น วางในบรเิ วณที่พบแมลงสาบ
3) ใช้ขวดแก้วปากกว้างใส่น้�าแกงประมาณคร่ึงขวด
วางไวช้ ิดผนงั ตามมุมห้อง
4) ใช้ตลับเหย่ือส�าเร็จรูป มีช่องว่างให้แมลงสาบมุดหัว
เข้าไปกิน แล้วออกมาตายข้างนอก
5) บา้ นแมลงสาบ (ใชง้ านได ้ 3-4 สปั ดาห)์ วางแผน่ เหยอื่
ตรงกลางแผ่นกาว และพับเปน็ รูปบ้าน วางไว้ตามมุม เมอ่ื แมลงสาบ
ตดิ จนเตม็ ให้พับกระดาษเขา้ ทกุ ด้าน แลว้ น�าไปท้งิ ถังขยะ
6) ใช้ไม้ชุบกาวปกั ไว ้ แมลงวนั จะมาเกาะ ใหท้ ้ิงท้งั ไม้

21

สรปุ



นำ�้ ทว่ ม สง่ ผลตอ่ ชวี ติ ความเปน็ อยแู่ ละสขุ ภาพจติ ของ
ประชาชน เมื่อน้�ำลดประชาชนและชุมชนต้องฟื้นฟูบ้านพัก
อาศัยตลอดจนสภาพแวดล้อมให้กลับคืนสู่ภาวะปกติ ทั้งนี้
เพ่ือสุขอนามัยและความปลอดภัย ปลอดโรคของประชาชน
ในลำ� ดบั แรกๆ จงึ ตอ้ งจดั การเรอื่ งความสะอาดของบา้ นเรอื น
และส่ิงของเครื่องใช้ ใสใ่ จเรือ่ งไฟฟา้ ซง่ึ เปน็ ความปลอดภยั
ใกลต้ วั รว่ มแรง ลงมอื เกบ็ กวาดบา้ นเรอื นและสภาพแวดลอ้ ม
ชว่ ยกนั แกไ้ ขปญั หาในพน้ื ที่ ซอ่ มแซมตามกำ� ลงั ไมต่ อ้ งเรง่ รบี
ปรบั ปรงุ ทกุ เรอื่ งใหค้ นื สสู่ ภาพปกติ ควรจดั ลำ� ดบั ความสำ� คญั
วา่ สงิ่ ใด เร่อื งใดท่ตี อ้ งได้รับการฟื้นฟู แกไ้ ขก่อน จะช่วยลด
ความกดดัน พลกิ ฟืน้ คนื ความสุขใหแ้ กป่ ระชาชนไดใ้ นเรว็ วัน

22 1111

บรรณำนกุ รม

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสขุ . กำรจัดกำรสขุ ำภิบำล
อย่ำงยง่ั ยนื และเปน็ มิตรกับสงิ่ แวดลอ้ ม.
พิมพ์คร้ังท่ี 2 ส�านักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การ
สงเคราะหท์ หารผ่านศกึ , 2553

กรมอนามัย ส�านักอนามัยส่ิงแวดล้อม. คู่มือประชำชน
กำรสขุ ำภบิ ำลสงิ่ แวดลอ้ ม สำ� หรบั กรณฉี กุ เฉนิ และ
พิบัตภิ ัย. พิมพ์ครัง้ ท ่ี 4 ส�านักงานกิจการโรงพมิ พ์
องคก์ ารสงเคราะห์ทหารผา่ นศึก, 2552

http://www.oknation.net/blog/dentalnews/2010/11/12/
entry-1 สืบค้นเมื่อ 18 ตุลาคม 2554
เร่ือง บา้ นหลงั น�้าทว่ มควรท�าอยา่ งไร

http://www.hpc11.go.th/help/a3.htm สืบค้นเม่ือ 19
ตุลาคม 2554 เร่อื งวธิ ีการล้างบอ่ นา�้ ต้นื

23

คณะผ้จู ดั ท�ำ

ที่ปรึกษำ
1. นายแพทย์วชิระ เพ็งจนั ทร ์ อธบิ ดกี รมอนามยั
2. นายแพทยด์ นยั ธีวนั ดา รองอธบิ ดีกรมอนามัย
3. นางสาวสริ วิ รรณ จันทนจลุ กะ ผู้อา� นวยการสา� นักอนามยั ส่งิ แวดล้อม
ผจู้ ดั ทำ�
1. นางสาวดรรชนี มหาชานิกะ นกั วชิ าการสาธารณสขุ ชา� นาญการพเิ ศษ
2. นายปราโมทย์ เสพสุข นักวชิ าการสาธารณสุขปฏิบัตกิ าร
ภำพประกอบ
นางสาวสดุ าสมร นตุ เวช

24