47 คะแนนจากการตอบค าถาม คะแนนเต็ม คะแนนที่ได้ 5 4. ให้นักเรียนวาดภาพสัญลักษณ์เตือนบริเวณที่มีกัมมันตรังสี นักเรียนเคยเห็นสัญลักษณ์เตือนบริเวณที่มีสารกัมมันตรังสีที่ใดบ้าง จงยกตัวอย่าง ............................................................................................................................
48 น้ าเชื่อมประกอบด้วยสารใดบ้าง น้ าเกลือประกอบด้วยสารใดบ้าง เมื่อให้ความร้อนแก่น้ าเกลือและน้ าเชื่อม จะเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง ภาพที่1.18 น้ าเชื่อม ที่มา : http://www.foodietaste.com/ storages/Pedia/532559235100.jpg (สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2559) ภาพที่1.19 น้ าเกลือ ที่มา : http://s.jeban.com/userfiles/ uploads/2013/05/326.jpg (สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2559)
49 1. ด่างทับทิม 3 กรัม 2. น้ าเปล่า 10 ลูกบาศก์เซนติเมตร 3. ธูป 1 อัน 4. หลอดหยอด 1 หลอด 5. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 หลอด 6. หลอดทดลองขนาดใหญ่ 1 หลอด นักเรียนท าการทดลอง ตรวจสอบ และอธิบายสมบัติบางประการ ของสารประกอบได้ บัตรกิจกรรมที่1.3 เรื่อง สมบัติบางประการของสารประกอบ การทดลองกลุ่มที่............................................... ชื่อกลุ่ม.............................................................. เลขที่สมาชิก.......................................................
50 ปัญหา .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ก าหนดสมมติฐาน ...................................................................................................................................... .................................................................................................................................... วิธีด าเนินการทดลอง 1. ใส่ด่างทับทิม 2 – 3 เกล็ด ลงในหลอดทดลองขนาดกลาง แล้วหยดน้ า ลงไป 10 หยด เขย่า สังเกตและบันทึกผล 2. ใส่ด่างทับทิม 3 กรัม ลงในหลอดทดลองขนาดใหญ่ แล้วน าไปเผาไฟ น าธูปที่ติดไฟแล้วดับไฟ เหลือแต่ถ่านแดงมาจ่อที่ปากหลอดทดลอง สังเกต และบันทึกผล 3. น าสารในหลอดทดลองในข้อ 2 จากการเผาในหลอดทดลอง สังเกต ลักษณะของสาร แล้วหยดน้ าลงบนสารทีละหยด สังเกตและบันทึกผล
51 สรุปผลการทดลอง .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... สิ่งที่สังเกต ผลการสังเกต 1. ลักษณะของด่างทับทิมก่อนเผา 2. การละลายน้ าของด่างทับทิมก่อนเผา 3. ขณะเผาด่างทับทิมแล้วน าธูปติดไฟ เป็นถ่านแดงไปจ่อที่ปากหลอดทดลอง 4. ลักษณะของด่างทับทิมหลังเผา 5. การละลายน้ าของด่างทับทิมหลังเผา
52 คะแนนจากการปฏิบัติกิจกรรม คะแนนเต็ม คะแนนที่ได้ 20 เรามาศึกษาเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับสารประกอบ และสมบัติของสารประกอบบางชนิด ในบัตรความรู้ที่ 1.3 กันต่อเลยนะคะ 1. โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตก่อนเผาและหลังเผามีลักษณะแตกต่างกัน อย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 2. เมื่อสังเกตผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการเผาโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตมีกี่ชนิด แต่ละชนิดมีสีและลักษณะอย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 3. โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตจัดเป็นธาตุหรือสารประกอบ เพราะเหตุใด ............................................................................................................................ ............................................................................................................................
53 สารประกอบ (Compound) หมายถึง สารบริสุทธิ์เนื้อเดียวที่เกิดจาก อะตอมของธาตุตั้งแต่สองชนิดขึ้นไปเป็นองค์ประกอบ ซึ่งมารวมตัวกันโดยวิธีการทาง เคมีสามารถแยกสลายให้เกิดเป็นสารใหม่หรือกลับคืนเป็นธาตุเดิมได้ ลักษณะทั่วไปของสารประกอบ สารประกอบแต่ละชนิดมีสมบัติที่แตกต่างกันไป สารประกอบมีสมบัติแตกต่างไปโดยสิ้นเชิงจากสมบัติของธาตุเดิมที่เป็น องค์ประกอบ สารประกอบเกิดขึ้นจากการแลกเปลี่ยนอนุภาคมูลฐานภายในอะตอม เพื่อให้อยู่ในสภาพที่เสถียร สารประกอบชนิดหนึ่ง ๆ จะต้องมีอัตราส่วนของธาตุที่เป็นองค์ประกอบ คงที่สารประกอบมีทั้งสถานะที่เป็นของแข็ง ของเหลว และแก๊ส เช่น ของแข็ง กลูโคส (C6H12O6), หินปูน (CaCo3) และสนิมเหล็ก (Fe2O3) เป็นต้น ของเหลว น้ า (H2O), เอ ธ าน อ ล (C2H5OH) แ ล ะ อ ะ ซิ โต น (CH3COCH3) เป็นต้น แก๊ส คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2), มีเธน (CH4) และซัลเฟอร์ ไดออกไซด์ (SO2) เป็นต้น
54 สมบัติของสารประกอบ สารประกอบจะมีสมบัติเฉพาะตัวที่แตกต่างจากสมบัติของธาตุที่เป็น องค์ประกอบ เช่น ความสามารถในการละลาย ความเป็นกรด - เบส การเกิดปฏิกิริยา เคมี เป็นต้น และสามารถแยกธาตุที่เป็นองค์ประกอบได้เมื่อใช้พลังงานบางรูป เช่น พลังงานไฟฟ้า พลังงานความร้อน สูตรเคมี สูตรเคมี คือกลุ่มของสัญลักษณ์ของธาตุที่เขียนขึ้นเพื่อแสดงจ านวนอะตอม ของธาตุที่เป็นองค์ประกอบของสาร สูตรเคมีที่แสดงชนิดของธาตุและจ านวนอะตอมที่ เป็นองค์ประกอบใน 1 โมเลกุล เรียกว่า “สูตรโมเลกุล” ดังตัวอย่างสูตรโมเลกุลของ สารประกอบต่อไปนี้ ตารางที่ 1.5 ตัวอย่างสารประกอบและธาตุองค์ประกอบของสารที่อยู่ในโมเลกุล สารประกอบ สูตรโมเลกุล ธาตุที่เป็นองค์ประกอบ กรดคาร์บอนิก H2CO3 ธาตุไฮโดรเจน ธาตุคาร์บอน ธาตุออกซิเจน 2 อะตอม 1 อะตอม 3 อะตอม ไฮโดรคลอริก (กรดเกลือ) HCl ธาตุไฮโดรเจน ธาตุคลอรีน 1 อะตอม 1 อะตอม กรดแอซีติก (กรดน้ าส้ม) CH3COOH ธาตุคาร์บอน ธาตุไฮโดรเจน ธาตุออกซิเจน 2 อะตอม 4 อะตอม 2 อะตอม โซเดียมไฮดรอกไซด์ (โซดาไฟ) NaOH ธาตุโซเดียม ธาตุออกซิเจน ธาตุไฮโดรเจน 1 อะตอม 1 อะตอม 1 อะตอม โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ KOH ธาตุโพแทสเซียม ธาตุออกซิเจน ธาตุไฮโดรเจน 1 อะตอม 1 อะตอม 1 อะตอม
55 ตารางที่ 1.5 ตัวอย่างสารประกอบและธาตุองค์ประกอบของสารที่อยู่ในโมเลกุล (ต่อ) สารประกอบ สูตรโมเลกุล ธาตุที่เป็นองค์ประกอบ แคลเซียมไฮดรอกไซด์ Ca(OH)2 ธาตุแคลเซียม ธาตุออกซิเจน ธาตุไฮโดรเจน 1 อะตอม 2 อะตอม 2 อะตอม โซเดียมคลอไรด์ NaCl ธาตุโซเดียม ธาตุคลอรีน 1 อะตอม 1 อะตอม โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต (ด่างทับทิม) KMnO4 ธาตุโพแทสเซียม ธาตุแมงกานีส ธาตุออกซิเจน 1 อะตอม 1 อะตอม 4 อะตอม แคลเซียมคาร์บอเนต (หินปูน) CaCO3 ธาตุแคลเซียม ธาตุคาร์บอน ธาตุออกซิเจน 1 อะตอม 1 อะตอม 3 อะตอม มีเทน CH4 ธาตุคาร์บอน ธาตุไฮโดรเจน 1 อะตอม 4 อะตอม บิวเทน C4H10 ธาตุคาร์บอน ธาตุไฮโดรเจน 4 อะตอม 10 อะตอม แอมโมเนีย NH3 ธาตุไนโตรเจน ธาตุไฮโดรเจน 1 อะตอม 3 อะตอม ประโยชน์ของธาตุและสารประกอบในชีวิตประจ าวัน 1. ประโยชน์ของธาตุโลหะ อโลหะ และกึ่งโลหะ ธาตุที่มีสมบัติเป็นโลหะ และอโลหะ มีประโยชน์ต่อมนุษย์ทั้งในด้านสรีรวิทยา และการน าไปใช้ประโยชน์ในชีวิต ประจ าวัน ดังตารางต่อไปนี้
56 ตารางที่ 1.6 แสดงการน าธาตุไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจ าวัน ธาตุ สัญลักษณ์ การน าไปใช้ประโยชน์ อะลูมิเนียม Al ใช้ท าแผ่นอลูมิเนียมฟอยล์ เพื่อใช้ห่ออาหารเมื่อน าไปเผาหรือ ให้ความร้อน ใช้ท าส่วนประกอบของเครื่องบินและสายไฟฟ้าแรงสูง สังกะสี Zn ใช้ท าถ่านไฟฉาย และเป็นส่วนประกอบของเอนไซม์ช่วยย่อยโปรตีน เหล็ก Fe เป็นธาตุที่มีมากเป็นที่ 4 ในโลก ใช้ท าเป็นโครงสร้างในการก่อสร้าง สิ่งต่าง ๆ เงิน Ag เป็นตัวน าไฟฟ้าและความร้อนที่ดีที่สุด ทนทานต่อการกัดกร่อน ของกรดอินทรีย์ และโซดาไฟ ใช้ท าเครื่องประดับ ทองแดง Cu ใช้ท าสายไฟ เป็นตัวน าไฟฟ้าที่ดีมากรองมาจากเงิน เยอร์เมเนียม Ge เป็นธาตุกึ่งตัวน าที่หายากมาก ใช้เป็นส่วนประกอบของเครื่อง ทรานซิสเตอร์ และใช้ในเครื่องอิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ ทังสเตน W ปัจจุบันใช้ท าไส้หลอดไฟฟ้า ใช้ผสมกับเหล็กใช้ท า Tungsten carbide ซึ่งจัดว่าเป็นสารที่แข็งมาก ใช้ประกอบเครื่องมือตัดโลหะ ด้วยความเร็วสูง ทองค า Au เป็นธาตุที่หายากมาก มีในโลกประมาณ 1% ของเงิน ความบริสุทธิ์ ของทองค าใช้วัดเป็นกะรัต ทองค าที่บริสุทธิ์จริงคือ ทองค า 24 กะรัต ใช้ท าเครื่องประดับ ไฮโดรเจน H เป็นธาตุอโลหะที่มีไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และสามารถติดไฟได้ ไฮโดรเจน จะมีน้ าหนักเบากว่าอากาศมาก จึงนิยมน ามาใส่ในลูกโป่ง และเป็น สารเชื้อเพลิง ไนโตรเจน N ไนโตรเจนเป็นธาตุที่ไม่มีสี และกลิ่น เรานิยมใช้ไนโตรเจนเป็น ส่วนประกอบของปุ๋ยเพราะว่าไนโตรเจนช่วยกระตุ้นและท าให้พืช เจริญงอกงามดี คาร์บอน C เป็นอโลหะที่เป็นองค์ประกอบของถ่าน ใส้ดินสอ เพชร และ ปิโตรเลียม ซึ่งนิยมน ามาใช้ประโยชน์ในการผลิตเชื้อเพลิงที่ให้ พลังงานแสงสว่างและความร้อน ออกซิเจน O มีคุณสมบัติไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่ติดไฟ แต่ออกซิเจนช่วยท าให้ ไฟติด ออกซิเจนมีความจ าเป็นต่อการด ารงชีวิตของมนุษย์ เมื่อเรา หายใจเข้าไปจะเคลื่อนตัวไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายโดยเกาะไปกับ เลือดช่วยในการเผาผลาญอาหาร
57 ตารางที่ 1.6 แสดงการน าธาตุไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจ าวัน (ต่อ) ธาตุ สัญลักษณ์ การน าไปใช้ประโยชน์ คลอรีน Cl เป็นธาตุที่มีสีเหลือง และเป็นแก๊สพิษ นิยมน ามาท าเป็นส่วนผสมของ น้ ายาฟอกขาว และน้ ายาฆ่าเชื้อโรคที่ใช้ล้างสระว่ายน้ า ฟลูออรีน F เป็นธาตุที่มีกลิ่นฉุน นิยมน ามาใช้เป็นส่วนประกอบของยาสีฟัน เพราะฟลูออไรด์ป้องกันไม่ให้ฟันผุ โบรอน B สารโบรอนที่รู้จักกันอย่างมาก ได้แก่ สารบอแร็ก ที่นิยมน ามาเป็น ส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ท าความสะอาดผลิตภัณฑ์ และสารป้องกัน จุลินทรีย์ ซิลิคอน Si เป็นสารกึ่งตัวน า ใช้ท าวงจรไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ 2. ประโยชน์ของสารประกอบ มนุษย์ได้น าสารประกอบมาใช้ประโยชน์ ทั้งด้านอุปโภคและด้านบริโภคมากมาย ดังตัวอย่างในตารางต่อไปนี้ ตารางที่ 1.7 แสดงการน าสารประกอบไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจ าวัน สารประกอบ สูตรเคมี การน าไปใช้ประโยชน์ แก๊ส คาร์บอนไดออกไซด์ CO2 ใช้ท าน้ าอัดลม ใช้ดับเพลิง ผลิตผงฟู น้ าแข็งแห้ง เป็นสารท าความเย็น ใช้เป็นตัวล่อเมฆในการท าฝนเทียม โซเดียมคอไรด์ NaCl ใช้ปรุงรสอาหารให้มีรสเค็ม ใช้ถนอมอาหาร เช่น ปลาเค็ม กรดแอซีตริก CH3COOH ใช้ปรุงอาหารให้มีรสเปรี้ยว โซเดียมไฮดรอกไซด์ NaOH ใช้ในงานอุตสาหกรรมท าสบู่ ผงชูรส โซเดียมคาร์บอเนต Na2CO3 ใช้ในอุตสาหกรรมท าแก้ว ผงซักฟอก แก้น้ ากระด้าง โพแทสเซียมเปอร์ แมงกาเนต KMnO4 ใช้ท าสารละลายเพื่อฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ ล้างผักสด แคลเซียมคลอไรด์ CaCl2 ใช้เป็นสารดูดความชื้น กรดไฮโดรคลอริก HCl ใช้ในอุตสาหกรรมผลิตผงชูรส และพลาสติก ซิลิคอนไดออกไซด์ SiO2 ใช้ท ากระจก และเซรามิก แอมโมเนีย NH3 ผลิตกรดดินประสิว ปุ๋ย และพลาสติก ปูนขาว Ca(OH)2 ใช้ลดความเป็นกรดของดิน และใช้ผสมปูนซีเมนต์
58 สารประกอบ สูตรเคมี ธาตุที่เป็นองค์ประกอบ ตัวอย่าง น้ า H2O ไฮโดรเจน (H) ออกซิเจน (O) 2 อะตอม 1 อะตอม 1. น้ าตาลทราย (น้ าตาลซูโครส) 2. แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ 3. น้ าส้มสายชู (กรดแอซิติก) 4. โซดาไฟ (โซเดียมไฮดรอกไซด์) 5. ทราย (ซิลิกอนไดออกไซด์) กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่1.3 1. ให้นักเรียนเขียนสูตรเคมีและธาตุที่เป็นองค์ประกอบของสาร ที่ก าหนดให้ (10 คะแนน)
59 1. จงยกตัวอย่างธาตุหรือสารประกอบที่เป็นส่วนประกอบในร่างกายมา อย่างน้อย 5 ชนิด พร้อมทั้งระบุด้วยว่าเป็นสารประกอบของอวัยวะส่วนใด ในร่างกาย ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 2. จงตอบค าถามต่อไปนี้ (10 คะแนน) 2. ธาตุ และสารประกอบแตกต่างกันอย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 3. สารที่ก าหนดให้ต่อไปนี้ สารใดเป็นธาตุ สารใดเป็นสารประกอบ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ฟอสฟอรัส เหล็ก เอทานอล กลูโคส น้้า ไอโอดีน ปูนขาว ก้ามะถัน สังกะสี น้้าส้มสายชู เพชร และจุนสี
60 คะแนนจากการตอบค าถาม คะแนนเต็ม คะแนนที่ได้ 20 4. ในชีวิตประจ าวันมีการน าธาตุและสารประกอบมาใช้ประโยชน์อะไรบ้าง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 5. การศึกษาสมบัติของสารประกอบมีประโยชน์อย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................
61 1. ให้นักเรียนเขียนผังความคิดเกี่ยวกับธาตุที่นักเรียนสนใจ โดยบอกถึงสมบัติของธาตุเหล่านั้นให้ถูกต้อง (10 คะแนน) สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. ธาตุ สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. 2. ให้นักเรียนเขียนผังความคิดเกี่ยวกับสารประกอบในชีวิตประจ าวัน โดยบอกถึงการน าไปใช้ประโยชน์ของสารนั้นให้ถูกต้อง (10 คะแนน) กิจกรรมน าความรู้สู่ชีวิต
62 คะแนนจากการตอบค าถาม คะแนนเต็ม คะแนนที่ได้ 20 ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: ………………………….. สารประกอบ ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: ………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: ………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: ………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: ………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….…… สูตรเคมีของสาร : …………….…… ประโยชน์: …………………………..
63 แบบทดสอบหลังเรียน ชุดที่ 1 เรื่อง ธาตุและสารประกอบ แบบทดสอบเป็นแบบปรนัย 4 ตัวเลือก จ านวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน ใช้เวลา 10 นาที เลือกค าตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงค าตอบเดียว ท าเครื่องหมายกากบาท () ลงในกระดาษค าตอบ 1. สารประกอบในข้อใด ไม่มีธาตุโลหะเป็นองค์ประกอบ ก. NaCl ข. CaCO3 ค. CuSO4 ง. CH3OH 2. รังสีที่เกิดจากธาตุกัมมันตรังสีที่ทะลุผ่านได้สูงสูด คือข้อใด ก. รังสีบีตา ข. รังสีเอกซ์ ค. รังสีแอลฟา ง. รังสีแกมมา 3. กลุ่มใดต่อไปนี้จัดเป็นสารบริสุทธิ์ทุกสาร ก. เหล็ก น้ ามันพืช น้ าหมึก ข. น้ ามันก๊าด นาก แก๊สหุงต้ม ค. ฮีเลียม ไฮโดรเจน เกลือแกง ง. ลูกเหม็น ทองค าขาว น้ าตาลทราย
64 4. ข้อความใดต่อไปนี้ไม่ถูกต้อง ก. โลหะทุกชนิดน าไฟฟ้าได้ ข. โลหะทุกชนิดมีจุดหลอมเหลวสูง ค. ธาตุที่มีความหนาแน่นสูง ส่วนมากเป็นพวกโลหะ ง. ธาตุที่มีจุดหลอมเหลวต่ า ส่วนมากเป็นพวกอโลหะ 5. อักษรต่อไปนี้เป็นสัญลักษณ์ของธาตุใดบ้าง ตามล าดับ Cl, Al, S, F ก. คลอรีน อาร์กอน ก ามะถัน ฟลูออรีน ข. คลอรีน อาร์กอน สังกะสี ฟอสฟอรัส ค. คลอรีน อะลูมิเนียม ก ามะถัน ฟลูออรีน ง. คลอรีน อะลูมิเนียม สังกะสี ฟอสฟอรัส 6. ข้อแตกต่างระหว่างธาตุและสารประกอบคือข้อใด ก. ธาตุเป็นสารเนื้อเดียว แต่สารประกอบเป็นสารเนื้อผสม ข. ธาตุเป็นสารบริสุทธิ์ แต่สารประกอบไม่เป็นสารบริสุทธิ์ ค. ธาตุมีสถานะเป็นของแข็งและแก๊สเท่านั้น แต่สารประกอบเป็นได้ทั้งสามสถานะ ง. ธาตุเป็นสารที่ประกอบด้วยอะตอมเพียงชนิดเดียว แต่สารประกอบประกอบ ด้วยธาตุ 2 ชนิดขึ้นไป 7. ข้อใดจัดเป็นธาตุทั้งหมด ก. ออกซิเจน น้ า ปรอท ข. ก ามะถัน เหล็ก พลวง ค. เหล็ก ไฮโดรเจน เกลือ ง. ซูโครส ไอโอดีน ไฮโดรเจน
65 8. การใช้ประโยชน์จากธาตุ ข้อใดไม่ถูกต้อง ก. ใช้ทองแดงท าสายไฟ ข. ใช้ปรอทท าเทอร์มอมิเตอร์ ค. ใช้แกรไฟต์ท าเครื่องประดับ ง. ใช้อะลูมิเนียมท าแผ่นห่ออาหาร 9. สารประกอบในข้อใดมีธาตุที่เป็นองค์ประกอบมากกว่า 3 ธาตุ ก. NH4OH ข. Na2SO4 ค. (NH4)2SO4 ง. CH3COOH 10. ข้อใดกล่าวถูกต้องเกี่ยวกับการแผ่รังสีของธาตุกันมันตรังสี ก. รังสีที่ธาตุกัมมันตรังสีแผ่ออกมาคือรังสีแอลฟาเสมอ ข. ธาตุกัมมันตรังสีแผ่รังสีเนื่องจากอิเล็กตรอนในอะตอมไม่เสถียร ค. ธาตุกัมมันตรังสีแผ่รังสีเนื่องจากนิวเคลียสของอะตอมไม่เสถียร ง. รังสีที่ธาตุกัมมันตรังสีแผ่ออกมาเป็นโทษต่อมนุษย์และสิ่งมีชีวิต
66 กระดาษค าตอบแบบทดสอบหลังเรียน ชุดที่ 1 เรื่อง ธาตุและสารประกอบ ชื่อ – สกุล.................................................................เลขที่..................ชั้น................ ข้อ ก ข ค ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 คะแนนเต็ม 10 คะแนนที่ได้ ผลการประเมิน ลงชื่อผู้ตรวจ เกณฑ์การให้คะแนน : ตอบถูกต้องได้1 คะแนน ตอบผิดหรือไม่ตอบได้0 คะแนน เกณฑ์การประเมิน : ได้คะแนนร้อยละ 80 ขึ้นไป ผ่านเกณฑ์การประเมิน
67 แบบประเมินแสดงความก้าวหน้าทางการเรียน ชื่อ – สกุล..............................................................เลขที่..................ชั้น................ เครื่องมือวัดและแสดงผลการเรียนรู้ คะแนน หมายเหตุ เต็ม ได้ แก้ไข ก่อนเรียน แบบทดสอบก่อนเรียน 10 ระหว่างเรียน บัตรกิจกรรมที่ 1.1 20 กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่ 1.1 25 บัตรกิจกรรมที่ 1.2 20 กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่ 1.2 5 บัตรกิจกรรมที่ 1.3 20 กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่ 1.3 20 กิจกรรมน าความรู้สู่ชีวิต 20 รวมคะแนนระหว่างเรียน 130 หลังเรียน แบบทดสอบก่อนเรียน 10
68 กระทรวงศึกษาธิการ. (2552). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : ชุมชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย. การใช้ประโยชน์จากธาตุกัมมันตรังสี(ออนไลน์). (2545). สืบค้นจาก : http://nakhamwit.ac.th/ pingpong_web/m&c_web/Content_10.html [30 มีนาคม 2559] เกลือแกง (ออนไลน์). (2558). สืบค้นจาก : http://www.nctfoodshop.com [15 มีนาคม 2559] ตรวจหาสารกัมมันตรังสี(ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://www.manager.co.th/aspbin/Image.aspx?ID=1849226 [22 มีนาคม 2559] ตัวอย่างธาตุกึ่งโลหะ (ออนไลน์). (2554). สืบค้นจาก : https://en.wikipedia.org [1 เมษายน 2559] ตัวอย่างธาตุโลหะ (ออนไลน์). (2554). สืบค้นจาก : https://en.wikipedia.org [1 เมษายน 2559] ตัวอย่างธาตุอโลหะ (ออนไลน์). (2554). สืบค้นจาก : https://en.wikipedia.org [1 เมษายน 2559] ตารางธาตุในปัจจุบัน (ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://nakhamwit.ac.th/pingpong_web/ m&c_web / Content_04.html [17 เมษายน 2559] ทองค า (ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://www.thaigold.info/Board/index.php?/ topic/1531 [15 มีนาคม 2559] น้ าเกลือ (ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://s.jeban.com/userfiles/uploads/2013/ 05/326.jpg [30 มีนาคม 2559] น้ าเชื่อม (ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://www.foodietaste.com/storages/Pedia /532559235100.jpg [30 มีนาคม 2559] น้ าตาลทราย (ออนไลน์). (2543). สืบค้นจาก : http://www.buriramsugar.com/about /overview [15 มีนาคม 2559] บัญชา แสนทวี และคณะ. (2554). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 เล่ม 1. กรุงเทพฯ : วัฒนาพานิช. ประดับ นาคแก้วและคณะ. (2554). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. กรุงเทพฯ : แม๊คเอ็ดดูเคชั่น.
69 ผงก ามะถัน (ออนไลน์). (2542). สืบค้นจาก :https://sc02.alicdn.com/kf/UT8djVaXt XXXXagOFbX8/600672/ UT8djVaXtXXXXagOFbX8.jpg [15 มีนาคม 2559] พิมพ์พันธ์ เดชะคุปต์ และคณะ. (2557). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 2. กรุงเทพฯ : พัฒนาคุณภาพวิชาการ. ไพโรจน์ แกวมา. (2550). คู่มือ Compact วิทยาศาสตร์ ม.2. กรุงเทพฯ : แม็คเอ็ดดูเคชั่น. ภาวะโลกร้อน (ออนไลน์). (2551). สืบค้นจาก :http://www.flowtechworld.com/wp-content /uploads/2017/09/807.jpg [18 มีนาคม 2559] มหันตภัยจากกัมมันตภาพรังสี(ออนไลน์). (2551). สืบค้นจาก : https://www.thairath.co.th/ content/160823 [19 เมษายน 2559] ยุพา วรยศ และคณะ. (2553). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพ ฯ : อักษรเจริญทัศน์. รังสีจากมือถือ (ออนไลน์). (2556). สืบค้นจาก :https://www.piah.com/wp- content /uploads/2018/03/maxresdefault-7.jpg [19 มีนาคม 2559] ศรีลักษณ์ ผลวัฒนะ และคณะ. (2553). สื่อการเรียนรู้และเสริมสร้างทักษะตามมาตรฐานและ ตัวชี้วัดชั้นปี กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. กรุงเทพฯ : ส านักพิมพ์นิยมวัฒนา. ศรีลักษณ์ ผลวัฒนะ และเจียมจิต กุลมาลา. (2559). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. กรุงเทพฯ : แม๊คเอ็ดดูเคชั่น. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2557). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์ 3 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 . พิมพ์ครั้งที่ 5กรุงเทพฯ : สกสค.ลาดพร้าว. สัญลักษณ์ของธาตุตามแนวคิดของ จอห์น ดาลตัน (ออนไลน์). (2554). สืบค้นจาก : http://thaisci.blogspot.com/2011/08/blog-post.html [21 เมษายน 2559] สัญลักษณ์เครื่องหมายเตือนภัยเกี่ยวกับสารกัมมันตรังสี(ออนไลน์). (2555). สืบค้นจาก : http://www.krusarawut.net/wp/?p=12293 [30 มีนาคม 2559] สารกัมมันตรังสีในอาหารญี่ปุ่น (ออนไลน์). (2556). สืบค้นจาก : https://www.thairath.co.th/ media/ NjpUs24nCQKx5e1GFDTqTCSLddIsvd5yeiRX7xsENdt.jpg [27 มีนาคม 2559] แสดงมวลร้อยละของปริมาณธาตุที่มีอยู่ในธรรมชาติ และในร่างกายมนุษย์ (ออนไลน์). (2556). สืบค้นจาก : http://118.174.134.188/resource_center9/Admin/acrobat/ v_3_sc_sc_541.pdf [22 มีนาคม 2559]
70
71 เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียนชุดที่ 1 เรื่อง ธาตุและสารประกอบ ข้อที่ 1 ค าตอบ ง ข้อที่ 2 ค าตอบ ค ข้อที่ 3 ค าตอบ ข ข้อที่ 4 ค าตอบ ค ข้อที่ 5 ค าตอบ ค ข้อที่ 6 ค าตอบ ง ข้อที่ 7 ค าตอบ ค ข้อที่ 8 ค าตอบ ข ข้อที่ 9 ค าตอบ ค ข้อที่ 10 ค าตอบ ง เฉลย แบบทดสอบหลังเรียนชุดที่ 1 เรื่อง ธาตุและสารประกอบ ข้อที่ 1 ค าตอบ ง ข้อที่ 2 ค าตอบ ง ข้อที่ 3 ค าตอบ ค ข้อที่ 4 ค าตอบ ข ข้อที่ 5 ค าตอบ ค ข้อที่ 6 ค าตอบ ง ข้อที่ 7 ค าตอบ ข ข้อที่ 8 ค าตอบ ค ข้อที่ 9 ค าตอบ ค ข้อที่ 10 ค าตอบ ค
72 ปัญหา .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ก าหนดสมมติฐาน ...................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ธาตุ ผลการทดลอง สี ความวาว การน าไฟฟ้า ความเหนียว/ เปราะ 1. ลวดทองแดง ของแข็ง สีน ้ำตำลแดง ผิวมันวำว น้ำไฟฟ้ำ บุบหรืองอ แต่ไม่แตก 2. แมกนีเซียม ของแข็ง สีเงิน ผิวมันวำว น้ำไฟฟ้ำ บุบหรืองอ แต่ไม่แตก 3. แผ่นสังกะสี ของแข็ง สีเงิน ผิวมันวำว น้ำไฟฟ้ำ บุบหรืองอ แต่ไม่แตก 4. ก ามะถัน ของแข็ง สีเหลือง ผิวไม่มันวำว ไม่น้ำไฟฟ้ำ แตกเป็นก้อนเล็ก ๆ แนวค าตอบ บัตรกิจกรรมที่1.1 เรื่อง การทดสอบสมบัติบางประการ ของธาตุบางชนิด ธำตุแต่ละชนิดมีสมบัติด้ำนควำมวำว กำรน้ำไฟฟ้ำ สี และควำมเหนียว เหมือนกันหรือไม่ ธำตุแต่ละชนิดมีสมบัติด้ำนควำมวำว กำรน้ำไฟฟ้ำ สี และควำมเหนียว ไม่เหมือนกัน
73 สรุปผลการทดลอง .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ธาตุ ผลการทดลอง สี ความวาว การน าไฟฟ้า ความเหนียว/ เปราะ 5. ไส้ดินสอ (แกรไฟต์) ของแข็งสีด้ำ ผิวไม่มันวำว น้ำไฟฟ้ำ แตกเป็นก้อนเล็ก ๆ 6. ตะปู ของแข็งสีเทำ ผิวมันวำว น้ำไฟฟ้ำ บุบหรืองอ แต่ไม่แตก 1. ธาตุที่น ามาใช้ในการทดลองมีสมบัติใดบ้างที่เหมือนกัน และแตกต่างกัน ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 2. ถ้าจะจัดกลุ่มธาตุที่ตรวจสอบควรใช้สมบัติใดเป็นเกณฑ์ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ จำกผลกำรทดลอง พบว่ำ ทองแดง แมกนีเซียม และตะปู มีผิวมันวำว เหนียว ทุบแล้วไม่แตก น้ำไฟฟ้ำได้ ส่วนไส้ดินสอหรือแกรไฟต์น้ำไฟฟ้ำได้ แต่มีควำมเปรำะแตกง่ำย ผิวไม่มันวำว และก้ำมะถันมีผิวไม่มันวำว เปรำะง่ำย ทุบแล้วแตกเป็นชิ นเล็ก ๆ และไม่น้ำไฟฟ้ำ ธำตุที่น้ำมำตรวจสอบบำงชนิด ได้แก่ลวดทองแดง, แมกนีเซียม, แผ่นสังกะสี และตะปู มีสมบัติเหมือนกันคือเป็นของแข็ง มีผิวมันวำว น้ำไฟฟ้ำ และมีควำมเหนียวทุบแล้วไม่แตกหักง่ำย ส่วนก้ำมะถันและ ไส้ดินสอ (แกรไฟต์) เป็นของแข็ง มีผิวไม่มันวำว ไม่น้ำไฟฟ้ำและ มีควำมเปรำะแตกหักได้ง่ำย แต่ไส้ดินสอ (แกรไฟต์) น้ำไฟฟ้ำได้ - กำรน้ำไฟฟ้ำ - ลักษณะควำมวำวของผิว - ควำมเหนียวและเปรำะ
74 ภาพที่ 1.20 กิจกรรมการทดสอบสมบัติบางประการของธาตุบางชนิด ที่มา : ภาพถ่ายโดย นางอรวรรณ สระทองอยู่ (เมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2559) 3. จากการทดลองนักเรียนสามารถแบ่งกลุ่มธาตุได้เป็นกี่กลุ่ม อะไรบ้าง และใช้อะไรเป็นเกณฑ์ในการแบ่ง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ........................................................................................................................... ........................................................................................................................... สำมำรถแบ่งธำตุได้เป็น 2 กลุ่มคือ 1) ทองแดง แมกนีเซียม สังกะสี และตะปู 2) ก้ำมะถัน ไส้ดินสอ (แกรไฟต์) โดยใช้เกณฑ์ในกำรแบ่งคือกำรน้ำไฟฟ้ำ ควำมวำว และควำมเหนียวของสำรเป็นเกณฑ์ในกำรแบ่งประเภท
75 บันทึกผลการอภิปรายและสืบค้นข้อมูล รายการบันทึกผลการอภิปรายจากบทความ และการสืบค้นข้อมูล วันที่..................เดือน..............................พ.ศ. ................ ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... ................................................................................................................................... แนวค าตอบ บัตรกิจกรรมที่1.2 เรื่อง สารกัมมันตรังสีในชีวิตประจ าวัน พิจารณาจากค าตอบนักเรียน แนวค าตอบ ธำตุกัมมันตรังสีสำมำรถน้ำมำใช้ประโยชน์ในด้ำนต่ำง ๆ ได้ เช่น – ด้ำนกำรแพทย์ ใช้รังสีแกมมำจำกโคบอลต์ -60 ในกำรรักษ ำ โรคมะเร็ง ใช้ไอโอดีน -131 ตรวจรักษำควำมผิดปกติของต่อมไทรอยด์ ใช้ฟอสฟอรัส -32 ในกำรรักษำมะเร็งเม็ดเลือดขำว – ด้ำนกำรเกษตรและอำหำร ใช้ฉำยรังสีเนื อสัตว์ พืชผัก ผลไม้เพื่อให้ เก็บไว้ได้นำนขึ น ใช้ก้ำจัดแมลงบำงชนิด เพรำะรังสีจะท้ำให้แมลงตัวผู้เป็นหมัน ใช้ปรับปรุงพันธุ์พืชให้มีควำมต้ำนทำนโรค และมีผลผลิตสูงขึ น – ด้ำนอุตสำหกรรม ใช้หำปริมำณสำรตะกั่วหรือก้ำมะถันในน ้ำมัน ปิโตรเลียม ใช้ตรวจสอบรอยรั่วในวงจรไฟฟ้ำอิเล็กทรอนิกส์ ใช้วัดควำมหนำ ของวัตถุอันตรำยจำกกัมมันตรังสี เกิดจำกร่ำงกำยได้รับรังสีในปริมำณมำกหรือ ปริมำณน้อย แต่เป็นระยะเวลำนำนจะส่งผลให้เซลล์ส่วนที่ได้รับรังสีตำยได้
76 1. ใครคือผู้ค้นพบและน าแร่โคบอลต์มาใช้รักษาโรคมะเร็ง ............................................................................................................................ 2. ธาตุที่สามารถปล่อยกัมมันตภาพรังสีได้เป็นธาตุกลุ่มใด และรังสีที่ปล่อยออกมามีอะไรบ้าง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ แมรี่ คูรี ธำตุที่สำมำรถปล่อยกัมมันตภำพรังสีได้ เป็นธำตุกัมมันตรังสี โดยรังสีที่ปล่อยออกมำจะมี 3 ชนิด คือ รังสีแอลฟำ รังสีบีตำ และรังสีแกมมำ 3. เครื่องมือที่ใช้ตรวจสอบการรั่วของสารกัมมันตรังสีคืออะไร ............................................................................................................................ตรวจด้วยเครื่องไกเกอร์ เคำน์เตอร์ 5. ธาตุกัมมันตรังสีเป็นอันตรายต่อมนุษย์หรือไม่ จงอธิบาย ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ธำตุกัมมันตรังสีเป็นอันตรำยต่อมนุษย์ดังนี ถ้ำร่ำงกำยได้รับจะท้ำ ให้โมเลกุลภำยในเซลล์เกิดกำรเปลี่ยนแปลงไม่สำมำรถท้ำงำนตำมปกติได้ ถ้ำเป็นเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับกำรถ่ำยทอดลักษณะพันธุกรรมก็จะเกิดกำร ผ่ำเหล่ำโดยเฉพำะเซลล์สืบพันธุ์ เมื่อเข้ำไปในร่ำงกำยจะไปสะสมใน กระดูก ส่วนผลที่ท้ำให้เกิดควำมป่วยไข้จำกรังสีเมื่ออวัยวะส่วนใดส่วน หนึ่งของร่ำงกำยได้รับรังสี โมเลกุลของธำตุต่ำง ๆ ที่ประกอบเป็นเซลล์จะ แตกตัว ท้ำให้เกิดอำกำรป่วยไข้และเกิดมะเร็งได้ 4. มนุษย์มีการน าธาตุกัมมันตรังสีไปใช้ประโยชน์ในด้านใดบ้าง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ แนวค าตอบ ด้ำนกำรเกษตร ด้ำนกำรแพทย์ ด้ำนอุตสำหกรรม ด้ำนโบรำณคดี และด้ำนอำหำร
77 ภาพที่ 1.21 กิจกรรมการทดลอง เรื่อง สารกัมมันตรังสีในชีวิตประจ าวัน ที่มา : ภาพถ่ายโดย นางอรวรรณ สระทองอยู่ (เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2559) 6. เราใช้ประโยชน์จากกัมมันตรังสีในด้านใดบ้าง อธิบายพอสังเขป ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 1. ด้ำนกำรแพทย์ ใช้Co – 60 ท้ำลำยเซลล์มะเร็ง และยับยั ง กำรเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ใช้ I -131 ตรวจควำมผิดปกติของต่อมไทรอยด์ 2. ด้ำนกำรเกษตร ใช้ y – ray ฆ่ำเชื อแบคทีเรียในกำรอำหำร ฆ่ำเชื อจุลินทรีย์ในเมล็ดพันธุ์พืช 3. ด้ำนอุตสำหกรรม ใช้ U – 235 เป็นเชื อเพลิงในโรงงำนไฟฟ้ำนิวเคลียร์ ในอุตสำหกรรมผลิตเครื่องบิน และยำนอวกำศ ใช้ผลิตรังสีเอ็กซ์ (x – ray) 4. ด้ำนธรณีวิทยำ ใช้ค้ำนวณหำอำยุของวัตถุโบรำณ หรือซำกฟอสซิล ต่ำง ๆ ซึ่งค้ำนวณหำได้จำกครึ่งชีวิตของคำร์บอน – 14 (C – 14) ที่อยู่ในวัตถุนั น ๆ
78 ปัญหา .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... ก าหนดสมมติฐาน ...................................................................................................................................... .................................................................................................................................... สิ่งที่สังเกต ผลการสังเกต 1. ลักษณะของด่างทับทิมก่อนเผา เป็นเกล็ดเล็ก ๆ สีม่วงเข้ม 2. การละลายน าของด่างทับทิมก่อนเผา เกิดกำรแพร่ของด่ำงทับทิมในน ้ำ ได้สำรละลำยสีชมพูเข้ม แนวค าตอบ บัตรกิจกรรมที่1.3 เรื่อง สมบัติบางประการของสารประกอบ ด่ำงทับทิมมีสมบัติอย่ำงไร สำรแต่ละชนิดมีสมบัติบำงประกำรไม่เหมือนกัน ดังนั น กำรจ้ำแนกสำร จะต้องอำศัยสมบัติเฉพำะตัวบำงประกำรของสำรนั น
79 สรุปผลการทดลอง .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... .................................................................................................................................... สิ่งที่สังเกต ผลการสังเกต 3. ขณะเผาด่างทับทิมแล้วน าธูปติดไฟ เป็นถ่านแดงไปจ่อที่ปากหลอดทดลอง ธูปบริเวณที่ติดไฟเป็นถ่ำนแดง มีควำมสว่ำงวำบขึ นแล้วดับไป 4. ลักษณะของด่างทับทิมหลังเผา เป็นผงสีด้ำและเขียว 5. การละลายน าของด่างทับทิมหลังเผา ได้สำรละลำยสีเขียว ส่วนสีด้ำไม่ละลำยน ้ำ และไม่เกิดกำรแพร่ ด่ำงทับทิมก่อนเผำจะมีลักษณะเป็นเกล็ดสีม่วงเข้ม แต่เมื่อเผำไฟแล้วจะ เป็นผงถ่ำนสีด้ำ และเมื่อเอำธูปติดไฟเป็นถ่ำนแดงไปจ่อที่ปำกหลอดทดลองธูป จะสว่ำงวำบขึ น ถ้ำน้ำด่ำงทับทิมไปละลำยน ้ำจะเกิดกำรแพร่ของสำรและได้ สำรละลำยสีชมพูเข้ม แต่ถ้ำด่ำงทับทิมที่เผำแล้วจะไม่เกิดกำรแพร่ของสำรและ ได้สำรละลำยสีเขียว ส่วนสีด้ำไม่ละลำยน ้ำ 1. โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตก่อนเผาและหลังเผามีลักษณะแตกต่างกัน อย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ โพแทสเซียมเปอร์แมงกำเนตก่อนเผำจะมีลักษณะเป็นเกล็ดสีม่วง เมื่อละลำยน ้ำเป็นสำรละลำยสีม่วงแดง เมื่อเผำโพแทสเซียมเปอร์แมงกำ เนตจะได้ของแข็งสีเขียว
80 ภาพที่ 1.22 กิจกรรมการทดลอง เรื่อง สมบัติบางประการของสารประกอบ ที่มา : ภาพถ่ายโดย นางอรวรรณ สระทองอยู่ (เมื่อวันที่ 5 เมษายน 2559) 2. เมื่อสังเกตผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการเผาโพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตมีกี่ชนิด แต่ละชนิดมีสีและลักษณะอย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ เมื่อเผำโพแทสเซียมเปอร์แมงกำเนต จะได้ผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ น อย่ำงน้อย 3 ชนิด คือ ของแข็งสีเขียว ของแข็งสีด้ำ และแก๊ส 3. โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนตจัดเป็นธาตุหรือสารประกอบ เพราะเหตุใด ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ โพแทสเซียมเปอร์แมงกำเนตเป็นสำรประกอบ เพรำะมีธำตุเป็น องค์ประกอบมำกกว่ำ 1 ชนิด
81 ตารางที่ 1.3 แสดงสมบัติบางประการของธาตุบางชนิด ธาตุ ลักษณะที่ อุณหภูมิห้อง ความแข็งหรือ ความเหนียว การน าไฟฟ้า จุดหลอมเหลว ( ๐C) จุดเดือด ( ๐C) โบรอน ของแข็งสีด า เปราะ ไม่น า 2,030 3,900 คาร์บอน (แกรไฟต์) ของแข็งสีด า เปราะ น า 3,730 4,830 โซเดียม ของแข็งสีเงินวาว เปราะ น า 98 892 ซิลิคอน ของแข็งสีเงินวาว เปราะ น าเล็กน้อย 1,410 2,680 ฟอสฟอรัส (ขาว) ของแข็งสีขาว เปราะ ไม่น า 44 280 เหล็ก ของแข็งสีเทาด า เหนียว น า 1,535 2,750 แคลเซียม ของแข็งสีเงินวาว เหนียว น า 838 1,490 ก ามะถัน (รอมบิค) ของแข็งสีเหลือง เปราะ ไม่น า 113 445 ปรอท ของเหลวสีน าเงิน - น า -8.9 356.6 โบรมีน ของเหลวสีแดง - ไม่น า -7.2 58.8 ออกซิเจน ไม่มีสี - ไม่น า -219 -183 ไฮโดรเจน ไม่มีสี - ไม่น า -259 -253 คลอรีน สีเขียวอ่อน - ไม่น า -101 -35 ฟลูออรีน สีเหลืองอ่อน - ไม่น า -220 -188 แนวค าตอบ กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่1.1 1. จากตารางที่ก าหนดให้ จงตอบค าถามข้อ 1 – 10 (10 คะแนน)
82 ธาตุที่มีความเหนียว ธาตุที่มีความเปราะ ธาตุที่ไม่เหนียวไม่เปราะ โซเดียม เหล็ก แคลเซียม โบรอน คำร์บอน (แกรไฟต์) ซิลิคอน ฟอสฟอรัส (ขำว) ก้ำมะถัน (รอมบิค) ปรอท โบรมีน ออกซิเจน ไฮโดรเจน คลอรีน ฟลูออรีน 1. ถ้านักเรียนดูที่ความเปราะ และความเหนียวของธาตุ นักเรียนจะแบ่งธาตุ ออกเป็นกลุ่มเปราะ กลุ่มเหนียว และกลุ่มไม่เหนียวไม่เปราะ นักเรียนจะแบ่งธาตุใหม่ได้อย่างไร 2. ถ้านักเรียนใช้เกณฑ์การน าไฟฟ้ามาแบ่งกลุ่มของธาตุ นักเรียนจะแบ่งกลุ่ม ธาตุได้กี่กลุ่ม แล้วนักเรียนจะตั งชื่อกลุ่มธาตุว่าอะไรบ้าง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ แบ่งได้ 3 กลุ่ม คือ กลุ่มน้ำไฟฟ้ำ กลุ่มน้ำไฟฟ้ำได้เล็กน้อย และ กลุ่มที่ไม่น้ำไฟฟ้ำ 3. ให้นักเรียนอธิบายความสัมพันธ์ของกลุ่มธาตุที่มีความเหนียวกับกลุ่มธาตุ ที่น าไฟฟ้า ............................................................................................................................ กลุ่มธำตุที่มีควำมเหนียวจะน้ำไฟฟ้ำได้ด้วย 4. ถ้าขณะนี อุณหภูมิห้องเป็น 25๐ C ให้นักเรียนลองวิเคราะห์ว่าธาตุใดบ้างที่มี สถานะเป็นแก๊ส ............................................................................................................................ ออกซิเจน ไฮโดรเจน คลอรีน ฟลูออรีน เพรำะจุดเดือดต่้ำกว่ำ 25 ๐ C
83 5. ถ้าขณะนี อุณหภูมิห้องเป็น 25 ๐ C ให้นักเรียนลองวิเคราะห์ว่าธาตุใดบ้าง ที่มีสถานะเป็นของแข็งและสังเกตได้จากอะไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ โบรอน คำร์บอน โซเดียม ซิลิคอน ฟอสฟอรัส (ขำว) เหล็ก แคลเซียม ก้ำมะถัน (รอมบิค) สังเกตได้จำกจุดหลอมเหลวสูงกว่ำ 25 ๐ C 6. โดยทั่วไปธาตุกลุ่มโลหะ ณ อุณหภูมิห้องจะมีสถานะเป็นของแข็ง ยกเว้นธาตุใด ............................................................................................................................ ปรอท (Hg) 7. ถ้านักเรียนสงสัยวัตถุก้อนหนึ่งว่ามีสมบัติของธาตุอยู่กลุ่มโลหะ อโลหะ หรือกึ่งโลหะ นักเรียนจะทดสอบสมบัติใดบ้างของธาตุ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ควำมมันวำว กำรน้ำไฟฟ้ำ กำรน้ำควำมร้อน จุดเดือด จุดหลอมเหลว เป็นต้น 8. ธาตุกุล่มใดที่สามารถน าไฟฟ้าได้เมื่ออุณหภูมิสูงขึ น ............................................................................................................................ กลุ่มธำตุกึ่งโลหะ 9. ธาตุหมู่ใดในตะรางธาตุที่แสดงสมบัติความเป็นโลหะ อโลหะ หรือกึ่งโลหะ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ พวกโลหะ ได้แก่ หมู่ 1 หมู่ 2 หมู่ 3 บำงส่วนและพวกโลหะแทรนซิซัน พวกอโลหะ ได้แก่ หมู่ 5 หมู่ 6 หมู่ 7 หมู่ 4 และพวกแก๊สเฉื่อยหมู่ 8 พวกกึ่งโลหะ ได้แก่B หมู่ 3, Si Ge หมู่ 4, As Sb หมู่ 5, Te Po หมู่ 6 และ At หมู่ 7 10. ธาตุที่มีสมบัติความเป็นโลหะ ส่วนใหญ่จะมีสถานะใด และธาตุที่มีสมบัติ เป็นอโลหะส่วนใหญ่จะมีสถานะใด ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ธำตุที่มีสมบัติควำมเป็นโลหะส่วนใหญ่จะอยู่ในสถำนะของแข็ง ธำตุที่มีสมบัติควำมเป็นอโลหะส่วนใหญ่จะอยู่ในสถำนะของเหลว
84 3. จงเขียนสัญลักษณ์ของธาตุที่ก าหนดให้ต่อไปนี (10 คะแนน) ธาตุ สัญลักษณ์ สัญลักษณ์ ไฮโดรเจน คาร์บอน เงิน เหล็ก ดีบุก ธาตุ ออกซิเจน ก ามะถัน โพแทสเซียม คลอรีน ทองแดง H C Ag Fe Sn O S K Cl Cu สัญลักษณ์ธาตุคืออะไร และจงอธิบายการเขียนสัญลักษณ์ธาตุมาพอสังเขป ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 2. จงตอบค าถามต่อไปนี ต่อไปนี (5 คะแนน) สัญลักษณ์ธำตุคืออักษรย่อที่ใช้แทนชื่อธำตุ และใช้แทน 1 อะตอม ของธำตุ สัญลักษณ์ของธำตุน้ำมำจำกอักษรตัวแรก หรือตัวแรกและ ตัวถัดไปในภำษำอังกฤษหรือภำษำละติน นิยมเขียนด้วยตัวพิมพ์ใหญ่ตำม ด้วยตัวพิมพ์เล็ก
85 Zn Na P Ca N ธาตุ สังกะสี โซเดียม ฟอสฟอรัส ไนโตรเจน แคลเซียม ธาตุ อะลูมิเนียม ทองค า แมกนีเซียม ตะกั่ว ปรอท สัญลักษณ์ สัญลักษณ์ Al Au Mg Hg Pb
86 ................................................................. ................................................................. ................................................................. แนวค าตอบ กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่1.2 1. ธาตุกัมมันตรังสี คืออะไร ............................................................................................................................ เป็นธำตุที่สำมำรถแผ่รังสีได้เอง 2. จากรูป จงระบุว่ารูปใดเป็นแนวการเคลื่อนที่ของรังสีแอลฟา รังสีบีตา และรังสีแกมมาในสนามไฟฟ้า A รังสีแอลฟำ () 3. ให้นักเรียนเรียงล าดับความสามารถในการเลี ยวเบนในสนามไฟฟ้า จากการเลี ยวเบนน้อยไปหาความสามารถในการเลี ยงเบนมากของรังสี ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ γ < α < β B รังสีแกมมำ (γ) C รังสีบีตำ () +++++++++++++++ A B C นักเรียนร่วมกันอภิปรายภายในกลุ่ม และตอบค าถาม (5 คะแนน)
87 ห้องเอ็กซเรย์ในโรงพยำบำล โรงไฟฟ้ำพลังงำนนิวเคลียร์ เป็นต้น 4. ให้นักเรียนวาดภาพสัญลักษณ์เตือนบริเวณที่มีกัมมันตรังสี นักเรียนเคยเห็นสัญลักษณ์เตือนบริเวณที่มีสารกัมมันตรังสีที่ใดบ้าง จงยกตัวอย่าง ............................................................................................................................
88 สารประกอบ สูตรเคมี ธาตุที่เป็นองค์ประกอบ ตัวอย่าง น า H2O ไฮโดรเจน (H) ออกซิเจน (O) 2 อะตอม 1 อะตอม 1. น าตาลทราย (น าตาลซูโครส) C12H22O11 คำร์บอน (C) ไฮโดรเจน (H) ออกซิเจน (O) 12 อะตอม 22 อะตอม 22 อะตอม 2. แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ CO2 คำร์บอน (C) ออกซิเจน (O) 1 อะตอม 2 อะตอม 3. น าส้มสายชู (กรดแอซิติก) CH3COOH คำร์บอน (C) ไฮโดรเจน (H) ออกซิเจน (O) 2 อะตอม 4 อะตอม 2 อะตอม 4. โซดาไฟ (โซเดียมไฮดรอกไซด์) NaOH โซเดียม (Na) ไฮโดรเจน (H) ออกซิเจน (O) 1 อะตอม 1 อะตอม 1 อะตอม 5. ทราย (ซิลิกอนไดออกไซด์) SiO2 ซิลิกอน (Si) ออกซิเจน (O) 1 อะตอม 2 อะตอม แนวค าตอบ กิจกรรมตรวจสอบความเข้าใจที่1.3 1. ให้นักเรียนเขียนสูตรเคมีและธาตุที่เป็นองค์ประกอบของสาร ที่ก าหนดให้ (10 คะแนน)
89 1. จงยกตัวอย่างธาตุหรือสารประกอบที่เป็นส่วนประกอบในร่างกาย มาอย่างน้อย 5 ชนิด พร้อมทั งระบุด้วยว่าเป็นสารประกอบของอวัยวะส่วน ใดในร่างกาย ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ 1. น ้ำ (H2O) เป็นส่วนประกอบที่ส้ำคัญในเซลล์ทุกเซลล์ในร่ำงกำย 2. แคลเซียม (Ca) เป็นธำตุองค์ประกอบในกระดูกและฟัน 3. ฟอสฟอรัส (P) เป็นธำตุองค์ประกอบในกระดูกและฟัน 4. เฮโมโกลบิน เป็นสำรที่ประกอบขึ นจำกโปรตีนและธำตุเหล็ก อยู่บนเม็ดเลือดแดง มีหน้ำที่ล้ำเลียงออกซิเจนไปให้ส่วนต่ำง ๆ ในร่ำงกำย 5. น ้ำดี เป็นสำรที่สร้ำงจำกตับมำเก็บไว้ที่ถุงน ้ำดี มีหน้ำที่ช่วยให้ ไขมันแตกตัว และรวมตัวกับน ้ำย่อยได้ดี 2. ธาตุ และสารประกอบแตกต่างกันอย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ธำตุ เป็นสำรบริสุทธิ์เนื อเดียวที่มีองค์ประกอบอะตอมของธำตุ เพียงชนิดเดียวเท่ำนั น โดยไม่สำมำรถจะน้ำมำแยกสลำยให้กลำยเป็นสำร อื่นโดยวิธีกำรทำงเคมี ส่วนสำรประกอบเป็นสำรบริสุทธิ์เนื อเดียวที่เกิด จำกอะตอมของธำตุตั งแต่สองชนิดขึ นไปเป็นองค์ประกอบ ซึ่งมำรวมตัวกัน โดยวิธีกำรทำงเคมีสำมำรถแยกสลำยให้เกิดเป็นสำรใหม่หรือกลับคืนเป็น ธำตุเดิมได้ 3. สารที่ก าหนดให้ต่อไปนี สารใดเป็นธาตุ สารใดเป็นสารประกอบ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ สำรที่เป็นธำตุ ได้แก่ ฟอสฟอรัส เหล็ก ก้ำมะถัน สังกะสี สำรที่เป็นสำรประกอบ ได้แก่ เอทำนอล กลูโคส น ้ำ ไอโอดีน ปูนขำว น ้ำส้มสำยชู เพชร และจุนสี ฟอสฟอรัส เหล็ก เอทำนอล กลูโคส น ้ำ ไอโอดีน ปูนขำว ก้ำมะถัน สังกะสี น ้ำส้มสำยชู เพชร และจุนสี 2. จงตอบค าถามต่อไปนี (10 คะแนน)
90 4. ในชีวิตประจ าวันมีการน าธาตุและสารประกอบมาใช้ประโยชน์อะไรบ้าง ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ น้ำมำใช้ประโยชน์หลำกหลำย เช่น น ้ำ ใช้ในกำรอุปโภค บริโภค ช่วยกระบวนกำรในร่ำงกำรด้ำเนินไปได้ ใช้เป็นตัวท้ำละลำย น ้ำตำลซูโครส ใช้ประกอบอำหำร เพื่อให้พลังงำนแก่ร่ำงกำย คำร์บอน (แกรไฟต์) ใช้ท้ำเชื อเพลิง ใช้ท้ำไส้ดินสอ ใช้เป็นตัวน้ำไฟฟ้ำในถ่ำนไฟฉำย เป็นต้น 5. การศึกษาสมบัติของสารประกอบมีประโยชน์อย่างไร ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ ............................................................................................................................ แนวค าตอบ กำรศึกษำสมบัติของสำรประกอบ ท้ำให้เรำรู้ว่ำสำรประกอบนั นมำ จำกธำตุใด และมีสมบัติอย่ำงไร ท้ำให้เรำน้ำสำรประกอบนั นไปใช้ ประโยชน์ได้อย่ำงถูกต้อง ซึ่งกำรน้ำสำรต่ำง ๆ ไปใช้ต้องพิจำรณำสมบัติ ของธำตุและสำรประกอบเป็นหลัก
91 สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. ….……………….…..…………… สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : …………………..…… โลหะ / อโลหะ : ……….…… ประโยชน์: …………………... …………………..………………… 6. ไนโตรเจน 1. อลูมิเนียม 2. สังกะสี 3. ปรอท 4. ฟลูออรีน 5. คาร์บอน สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………..… โลหะ / อโลหะ : ……………. ประโยชน์: ……………………. …………………..………………… …………………..………………… ธาตุ สัญลักษณ์ : ……………………… สถานะ : ………………………….. โลหะ / อโลหะ : ………………. ประโยชน์: ………………………. ….……………….…..………………. ….……………….…..………………. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………….….…… โลหะ / อโลหะ : ………….… ประโยชน์: ……………….….. ……………….…..………………. ……………….…..………………. สัญลักษณ์ : …………………… สถานะ : ……………………… โลหะ / อโลหะ : …………… ประโยชน์: ………………….. ……………….…..………………. พิจารณาจากค าตอบของนักเรียน 1 .อะลูมิเนียม 2. สังกะสี 3. ปรอท 4. ฟลูออรีน 5. คำร์บอน 6. ไนโตรเจน Al ของแข็ง โลหะ ใช้ท้ำเป็น ส่วนประกอบของเครื่องบิน และสำยไฟฟ้ำแรงสูง Zn ของแข็ง โลหะ ถ่ำนไฟฉำย Hg ของเหลว 1. ให้นักเรียนเขียนผังความคิดเกี่ยวกับธาตุที่นักเรียนสนใจ โดยบอกถึงสมบัติของธาตุเหล่านั นให้ถูกต้อง (10 คะแนน) แนวค าตอบ กิจกรรมน าความรู้สู่ชีวิต โลหะ ในเทอร์โมมิเตอร์ และ บำร์มิเตอร์ ใช้บรรจุ ใช้ท้ำ F แก๊ส อโลหะ ส่วนประกอบของยำสีฟัน ใช้เป็น C ของแข็ง อโลหะ ของถ่ำน ไส้ดินสอ เพชร เป็นองค์ประกอบ และปิโตรเลียม N แก๊ส อโลหะ ใช้เป็นส่วน ประกอบของปุ๋ย
92 สารประกอบ ชื่อสารประกอบ : …………….…………….. สูตรเคมีของสาร : …………….……………… ประโยชน์: …………………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….………………. สูตรเคมีของสาร : …………….……………… ประโยชน์: ……………………………………… ……………………………………………………… ชื่อสารประกอบ : …………….………..… สูตรเคมีของสาร : …………….………..… ประโยชน์: ………………………………….. …………………………………………………… … ชื่อสารประกอบ : …………………….…. สูตรเคมีของสาร : …………….…..…….. ประโยชน์: ………………………………… ………………………………………………….. ชื่อสารประกอบ : …………….………………….………………….… สูตรเคมีของสาร : …………….………………….………………….… ประโยชน์: …………………………..…………….………………….… 2. ให้นักเรียนเขียนผังความคิดเกี่ยวกับสารประกอบในชีวิตประจ าวัน โดยบอกถึงการน าไปใช้ประโยชน์ของสารนั นให้ถูกต้อง (10 คะแนน) พิจารณาจากค าตอบของนักเรียน ใช้ผสมปูนซีเมน และลดควำมเป็นกรดของดิน โซเดียมไฮดรอกไซด์ 2. CO2 3. NaCO3 4. Ca(OH)2 5. NaOH 6. SiO2 ชื่อสารประกอบ : …………….……………………….…………………… สูตรเคมีของสาร : …………….…………………………………………… ประโยชน์: …………………………………………………………………… คำร์บอนไดออกไซด์ NaCI ใช้ปรุงอำหำรให้มีรสเค็ม และถนอมอำหำร 1. NaCI CO2 ใช้ท้ำน ้ำอัดลม ใช้ดับเพลิง ผลิตผงฟู น ้ำแข็งแห้ง เป็นสำรท้ำควำมเย็น โซเดียมคำร์บอเนต Na2CO3 ใช้ท้ำผงซักฟอก และอุตสำหกรรมท้ำแก้ว แคลเซียมไฮดรอกไซด์ (ปูนขำว) Ca(OH)2 NaOH ใช้ในอุตสำหกรรม ท้ำสบู่ ผงชูรส ซิลิคอนไดออกไซด์ SiO2 ใช้ท้ำกระจก และเซรำมิก