สื่อการสอน อาณาจักรธนบุรี (สิริญญา อุ่นเจริญ)

ก

เอกสารประกอบการเรียน รหัสวิชา ส22104 รายวิชา ประวัติศาสตร์ เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักร
ธนบุรี โดยการจัดกิจกรรมการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้แบบคิวอาร์ โค้ด ฉบับนี้ จัดทาขึ้นเพื่อใช้เป็นสื่อประกอบ
การเรียนการสอนรหัสวิชา ส22104 รายวิชา ประวัติศาสตร์ ซ่ึงมีวัตถุประสงค์เพ่ือมุ่งพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทาง
การเรียนของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ผู้จัดทาได้เรียบเรียงเนื้อหาความรู้โดยยึดตามหลักสูตรแกนกลาง
การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ซึ่งมีเนื้อหาที่เหมาะสมกับนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 2 เพ่ือให้
นักเรยี นได้ใชป้ ระกอบการเรียนในหอ้ งเรยี นและศึกษาค้นคว้าเพิม่ เตมิ ดว้ ยตนเอง

เอกสารประกอบการเรียน รหัสวิชา ส22104 รายวิชา ประวัติศาสตร์ เรื่อง พัฒนาการของอาณาจักร
ธนบุรี โดยการจัดกิจกรรมการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้แบบคิวอาร์ โค้ด เป็นเอกสารประกอบการเรียนที่ส่งเสริมให้
ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง เป็นการจัดสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ท่ีสามารถเกิดการเรียนรู้ได้ทุกหน
ทุกแหง่ ทุกที่ทุกเวลา โดยผ่านโทรศพั ท์มือถือซ่ึงเป็นตัวกลางและเป็นเคร่ืองมืออานวยความสะดวกในการเข้าถึง
แหล่งเรียนรู้ โดยทางานร่วมกันเทคโนโลยีคิวอาร์ โค้ด (QR Code) ที่ปรากฏอยู่ในเอกสารประกอบการเรียน
ฉบบั นี้ ผู้เรยี นสามารถใช้คิวอาร์ โค้ด เปน็ ตัวนาทางเข้าสู่บทเรียนบนอินเทอร์เน็ต โดยจะมีการสร้างบทเรียนใน
รูปแบบวีดีโอและแหล่งเรียนรู้เพ่ิมเติมท่ีมีความสอดคล้องกับความต้องการของผู้เรียน ที่ต้องการเรียนเน้ือหา
ส่วนนั้น ๆ ซึ่งจะทาผู้เรียนสามารถเรียนรู้ด้วยตนเองได้ทุกที่ทุกเวลา เพ่ิมความสะดวกรวดเร็วในการเข้าถึง
แหล่งเรียนรู้ทาให้ผู้เรียนมีความสนใจเพิ่มมากขึ้น และความกระตือรือร้นที่จะศึกษาค้นคว้าตามความต้องการ
ของตนเอง ซ่งึ จะนาไปสผู่ ลสมั ฤทธ์ทิ างการเรียนที่ดีขึ้น

ผู้จัดทาขอขอบคุณผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกท่านที่ให้คาแนะนา ให้คาปรึกษา ตรวจสอบความถูกต้อง
ของเน้ือหา รูปแบบของเอกสารประกอบการเรียน จนทาให้เอกสารประกอบการเรียนฉบับนี้สาเร็จลุล่วงได้
ด้วยดี หวังเป็นอยา่ งย่ิงเอกสารประกอบการเรียนรฉบับนี้จะเป็นประโยชน์แก่นักเรียนและครูผสู้ อนท่านอ่ืน ๆ
ทน่ี าไปใชใ้ นการพฒั นาการเรียนการสอนให้มปี ระสทิ ธภิ าพต่อไป

สริ ญิ ญา อ่นุ เจริญ

ข

เร่อื ง หนา้

คานา........................................................................................................................... ........... ก
สารบญั ................................................................................................................................... ข
เป้าหมายหลักของการเรยี นรู้................................................................................................. ค
คาแนะนาการใช้เอกสารประกอบการเรียน............................................................................ ง
บนั ทกึ ข้อมลู ผเู้ รียน................................................................................................................. 1
แบบทดสอบก่อนเรยี น........................................................................................................... 2
พฒั นาการของอาณาจกั รธนบุรี..............................................................................................
8
การสถาปนาพระราชอานาจของสมเดจ็ พระเจา้ กรุงธนบุรี....................................... 15
กจิ กรรมท่ี 1............................................................................................................. 19
การเสริมสรา้ งเสถยี รภาพของอาณาจักร.................................................................. 25
กิจกรรมที่ 2............................................................................................................. 27
การทานบุ ารุงศิลปวฒั นธรรมและภูมิปัญญา............................................................ 31
กจิ กรรมที่ 3............................................................................................................. 33
บุคคลสาคัญในสมยั ธนบรุ ี......................................................................................... 37
กจิ กรรมท่ี 4............................................................................................................. 40
แบบทดสอบก่อนเรียน.......................................................................................................... 45
บรรณานกุ รม.........................................................................................................................

ค

มาตรฐานการเรยี นรู้
มาตรฐาน ส 4.3 เข้าใจความเป็นมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภมู ปิ ัญญาไทย มีความรกั ความภูมิใจ

และธารงความเปน็ ไทย
ตัวช้ีวดั
ส 4.3 ม.2/1 วิเคราะหพ์ ฒั นาการของอาณาจักรอยธุ ยาและธนบุรีในด้านต่าง ๆ
ส 4.3 ม.2/3 ระบภุ มู ปิ ญั ญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยธุ ยาและธนบุรี และอิทธพิ ล

ของภูมิปญั ญาดังกล่าว ต่อการพฒั นาชาติไทยในยุคตอ่ มา

การสถาปนาพระราชอานาจของสมเดจ็ พระเจา้ กรุงธนบรุ ี
การเสริมสรา้ งเสถยี รภาพของอารณาจักร
การทานุบารงุ ศิลปวฒั นธรรมและภูมิปัญญา
บุคคลสาคญั ในสมัยธนบรุ ี

อาณาจักรธนบุรกี ่อต้ังข้ึนภายหลังเหตุการณ์เสยี กรุงศรีอยุธยาคร้งั ท่ี 2 กรุงธนบุรี ได้รับการสถาปนา
ข้ึนเป็นราชธานีโดยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระมหากษัตริย์เพียงพระองค์เดียวของอาณาจักรธนบุรี
พระองค์เป็นผู้รวบรวมบ้านเมืองที่แตกแยกให้กลับมาเป็นปึกแผ่นอีกคร้ัง โดยตลอดระยะเวลา 15 ปี ในการ
เป็นราชธานีของกรุงธนบรุ ีและในการดารงตาแหน่งพระมหากษตั รยิ ข์ องสมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราช ยังคงมี
การทาศึกสงครามอยู่เสมอ เพื่อเป็นการเสริมสร้างเสถียรภาพของอาณาจักรในฐานะรัฐอิสระ สภาพสังคมและ
ศลิ ปวัฒนธรรมในสมัยธนบรุ จี ึงไมเ่ ปล่ยี นแปลงจากสมยั อยุธยามากนกั

ง

อุปกรณ์สาหรบั การเขา้ ถึงแหลง่ เรียนรู้
สาหรับการเตรยี มความพร้อมในการเข้าถึงแหลง่ เรียนรแู้ บบควิ อาร์ โคด้ (QR Code) อปุ กรณส์ าคัญที่
เป็นส่อื กลางในการเข้าถึง คือ โทรศัพท์มอื ถือทมี่ กี ล้องสาหรับถา่ ยภาพได้ และระบบอินเทอรเ์ นต็ (Internet)

วธิ ใี ช้งานคิวอาร์ โคด้ (QR Code)
เปิดกล้องท่ีอยู่ในโทรศัพท์มือถือ แสกนบนคิวอาร์โค้ด รอสักครู่ เครื่องจะอ่านคิวอาร์โค้ด และแสดง
เป็นแบบทดสอบก่อนเรียน แบบทดสอบหลังเรียน หรือกิจกรรมท่ีนักเรียนสามารถทาผ่าน Google Form ได้
ทันที หรือรบั ชมวดิ โี อได้โดยอตั โิ นมตั ิ

ตวั อย่างคิวอาร์ โค้ด (QR Code)

คิวอาร์ โคด้ วดิ ีโอ เร่อื ง การขยายอิทธิพลและการครอบครองประเทศราช
ทีม่ า : https://youtu.be/me8rO1SNtBE

1

บนั ทกึ ข้อมลู ผเู้ รียน

รหสั วชิ า ส22104 รายวิชา ประวัติศาสตร์
เรือ่ ง พัฒนาการของอาณาจกั รธนบุรี

สาหรับนักเรยี นชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 2 วทิ ยาลัยนาฏศิลป

2

คะแนนเตม็ 20 คะแนน คะแนนท่ีสอบได้ ......................... คะแนน

คำช้แี จง 1. ขอ้ สอบกอ่ นเรียน มีจำนวน 20 ขอ้ 20 คะแนน
2. นกั เรียนใช้ดนิ สอระบำยลงใน  หน้ำคำตอบที่ถูกต้องใหเ้ ตม็ วง
หรือสแกนคิวอำร์ โคด้ (QR Code) เพ่ือเข้ำทำข้อสอบด้วยระบบออนไลน์
ผำ่ น Google Form

ควิ อำร์ โค้ด แบบทดสอบก่อนเรียน (Pre – Test)
เรื่อง พฒั นำกำรของอำณำจกั รธนบุรี

https://forms.gle/8C7LiUopQ8RmQz5z9

3

1. กรุงธนบุรเี ปน็ รำชธำนขี องไทยเป็นระยะเวลำเท่ำใด
 ระยะเวลำ 10 ปี
 ระยะเวลำ 12 ปี
 ระยะเวลำ 15 ปี
 ระยะเวลำ 16 ปี

2. หลังจำกกอบกู้เอกรำชคนื จำกพมำ่ แล้วพระเจ้ำตำกสนิ สร้ำงควำมมั่นคงให้กับอำณำจกั รธนบุรี
โดยวธิ ีกำรใด
 กำรทำสงครำมกบั เขมร
 กำรปรำบปรำมชมุ นมุ ตำ่ ง ๆ
 กำรควบคุมกำลังคนอยำ่ งเครง่ ครดั
 กำรเร่งฝกึ ควำมเข้มแขง็ ทำงด้ำนกำลงั ทหำร

3. หลังจำกสถำปนำกรุงธนบุรีแล้วพระเจำ้ ตำกสินมหำรำชได้ทรงแก้ไขปญั หำเศรษฐกจิ ของประเทศ
ทีต่ กต่ำโดยวธิ ีกำรใด
 กำรให้รำษฎรพ่งึ พำตนเอง
 กำรค้ำขำยกับชำติตะวันตก
 กำรขอควำมช่วยเหลือจำกอำณำจักรอืน่
 กำรทรงสละรำชทรพั ยส์ ่วนพระองค์ซ้ือขำ้ วสำรแจกรำษฎร

4. ในสมยั ธนบุรีลกั ษณะทำงด้ำนสงั คมวัฒนธรรมมคี วำมคลำ้ ยคลงึ กับอำณำจักรใดมำกทส่ี ุด
 สุโขทัยตอนต้น
 อยธุ ยำตอนต้น
 สุโขทยั ตอนปลำย
 อยธุ ยำตอนปลำย

5. ในสมัยธนบรุ งี ำนทำงดำ้ นสถำปตั ยกรรมส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องกบั สง่ิ ใดมำกท่สี ุด
 กำรสรำ้ งพระรำชวงั
 กำรสร้ำงวดั ขนำดใหญ่
 กำรปนั้ หรอื หล่อพระพุทธรูป
 กำรปฏิสงั ขรณว์ ัดวำอำรำมตำ่ งๆ

4

6. เหตุใดผลงำนทำงดำ้ นศลิ ปกรรมของอำณำจกั รธนบุรีจึง ไม่มี ควำมเจริญรุ่งเรืองเทำ่ ที่ควร
 ขำดแคลนวตั ถุดิบ
 ขำดนักปรำชญท์ ี่มีควำมรู้
 บำ้ นเมอื งอยใู่ นภำวะสงครำม
 ขำดแคลนงบประมำณในกำรส่งเสรมิ

7. ประเทศคคู่ ำ้ ทส่ี ำคญั ของไทยในสมยั ธนบรุ คี อื ชำติใด
 ญปี่ ุ่น
 ชำวอำหรับ
 จนี - อินเดีย
 ชำตติ ะวันตก

8. หลงั จำกทก่ี รงุ ศรอี ยุธยำแตก พระยำตำกนำไพร่พลไปต้ังมัน่ อยู่ทีเ่ มืองใด
 เมืองชลบรุ ี
 เมอื งระยอง
 เมอื งจันทบรุ ี
 เมืองเพชรบรุ ี

9. ขอ้ ใด ไม่ใช่ ปจั จัยท่ีทำให้พระยำตำกตัดสนิ พระทัยยำ้ ยเมืองหลวงมำตง้ั ท่กี รุงธนบุรี
 เป็นเมืองที่มภี มู ทิ ัศน์สวยงำม
 เปน็ เมอื งขนำดเลก็ ป้องกันได้งำ่ ย
 สะดวกในกำรตดิ ต่อค้ำขำยกบั ตำ่ งประเทศ
 สำมำรถควบคมุ กำรเดินเรือทะเลทีเ่ ขำ้ ออกบรเิ วณอ่ำวไทยได้

10. พระยำตำกปรำบดำภิเษกขึ้นเป็นพระมหำกษัตรยิ ์ทรงพระนำมวำ่ อะไร
 สมเดจ็ พระไชยเชษฐำธิรำช
 สมเดจ็ พระชยั รำชำธริ ำช
 สมเด็จพระบรมไตรโลกนำถ
 สมเดจ็ พระบรมรำชำธิรำชที่ 4

11. ใครเป็นผสู้ ถำปนำอำณำจักรอยธุ ยำ
 พระเจำ้ บรมโกศ
 พระบรมไตรโลกนำถ
 สมเด็จพระรำมำธบิ ดีท่ี 1
 สมเด็จพระบรมรำชำธิรำชที่ 1

5

12. ในสมัยอยุธยำตอนต้นรปู แบบกำรค้ำคือแบบใด
 กำรค้ำแบบเสรี
 กำรคำ้ แบบก่ึงเสรี
 กำรคำ้ แบบผกู ขำด
 กำรค้ำแบบบรรณำกำร

13. ในสมยั อยธุ ยำตอนตน้ เมืองใดเปรียบเสมอื นเมืองป้อมปรำกำร
 หวั เมอื งชัน้ ใน
 เมอื งลกู หลวง
 เมืองประเทศรำช
 เมืองพระยำมหำนคร

14. ควำมสัมพนั ธก์ ับประเทศเพอ่ื นบ้ำนในสมยั อยธุ ยำมลี ักษณะอยำ่ งไร
 เปน็ มติ รกบั ประเทศเพอื่ นบำ้ น
 สง่ เสริมกำรคำ้ กบั อำณำจักรอน่ื
 ขยำยอำนำจไปครอบครองอำณำจักรอื่น
 เผยแผพ่ ระพุทธศำสนำไปยงั อำณำจกั รอื่น

15. ภูมปิ ัญญำไทยทำงด้ำนศลิ ปกรรมของอยุธยำส่วนใหญ่สร้ำงสรรค์ขึ้นมำจำกควำมศรัทธำต่อส่งิ ใด
 พระพุทธศำสนำ
 วญิ ญำณของบรรพบุรษุ
 สถำบนั พระมหำกษัตริย์
 ควำมอุดมสมบูรณ์ของธรรมชำติ

16. หน่วยงำนจตุสดมภ์ที่ทำหน้ำท่ีในกำรดูแลพธิ กี ำรในรำชสำนักและตัดสนิ คดีควำมในสมยั อยธุ ยำ
คอื หนว่ ยงำนใด
 กรมนำ
 กรมวัง
 กรมคลัง
 กรมเวยี ง

17. วรี กรรมของชำวบ้ำนบำงระจันรบกับพม่ำควรเป็นตัวอย่ำงในกำรประพฤติตนด้ำนใดมำกทีส่ ุด
 กำรเสยี สละตอ่ ส่วนรวม
 กำรวำงแผนในกำรทำงำน
 กำรฝึกฝนควำมรู้ใหช้ ำนำญ
 กำรสรำ้ งควำมสำมคั คีในชมุ ชน

6

18. กำรแสดงละครนอกในสมัยอยธุ ยำมลี ักษณะทีส่ ำคญั อย่ำงใด
 เป็นกำรแสดงของเด็ก
 เป็นกำรแสดงของผูช้ ำยทงั้ หมด
 เปน็ กำรแสดงของผูห้ ญงิ ทั้งหมด
 เป็นกำรแสดงรว่ มกนั ของชำยและหญงิ

19. กำรกอบก้เู อกรำชของไทยคนื จำกพม่ำจำกกำรเสยี กรงุ ครั้งท่ี 1 จดั เปน็ ผลงำนทีเ่ ด่นชดั ของ
พระมหำกษัตรยิ พ์ ระองคใ์ ด
 พระเจ้ำอู่ทอง
 พระเจ้ำทรงธรรม
 พระบรมไตรโลกนำถ
 พระนเรศวรมหำรำช

20. หลักฐำนแสดงกรรมสทิ ธ์ิในกำรครอบครองท่ีดนิ ในสมยั ธนบุรี เรียกวำ่ อะไร
 ตรำตงั้
 กำรสักเสก
 คำ่ ภำคหลวง
 โฉนดตรำแดง

7

กรุงธนบรุ กี ่อต้งั ข้ึนได้อย่างไร และใครเป็นผู้ก่อตั้ง

อำณำจักรธนบุรี มีอำยุเพียง 15 ปี ระหว่ำงปลำย พ.ศ. 2310 ถึงต้น พ.ศ. 2325
มีพระมหำกษัตริย์ปกครองเพียงพระองค์เดียว คือ สมเด็จพระเจ้ำกรุงธนบุรี หรือเรียกกัน
ท่ัวไปว่ำ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช ช่วงเวลำของสมัยนี้เป็นจุดเชื่อมต่อของรัฐไทย
จำกกรุงศรีอยุธยำที่ส่งต่อไปสู่กรุงรัตนโกสินทร์ จนสำมำรถฟื้นฟูควำมแข็งแกร่งและพัฒนำ
ควำมเจริญรุ่งเรอื งของอำณำจักรและอำรยธรรมไทยสืบต่อมำ

8

ภำพท่ี 3.1 พระบรมรำชำนุสำวรีย์ สมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสินมหำรำช
ประดษิ ฐำนทว่ี งเวยี นใหญ่ กรุงเทพมหำคร

ที่มำ : https://cbtthailand.dasta.or.th/upload-file-
api/Resources/RelateAttraction/Images/RAT101036/3.jpeg

ควิ อำร์ โค้ด วดิ ีโอ เรือ่ ง ประวตั ิกำรสร้ำงอนสุ ำวรีย์พระเจ้ำตำกสนิ
ทว่ี งเวยี นใหญ่ กรงุ เทพมหำนคร

ท่ีมำ : https://youtu.be/cEFb0mhDGGs

9

ก่อนเหตุกำรณ์เสียกรุงศรีอยุธยำคร้ังท่ี 2 สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงดำรงตำแหน่ง
เป็นพระยำตำก (สิน) จำกน้ันได้รับพระรำชทำนบรรดำศักด์ิเป็นพระยำวชิรปรำกำร เจ้ำเมือง
กำแพงเพชร อันเป็นเมืองสำคัญท่ีเป็นบำเหน็จควำมชอบในรำชกำรสงครำม ภำยหลังจำกเสียกรุงศรี
อยุธยำครั้งที่ 2 พระองค์ทรงใช้ควำมสำมำรถในกำรเป็นผู้นำ ควำมสำมำรถในกำรรบ และจิตใจ
ท่ีมุ่งมั่นต่อบ้ำนเมืองและประชำชน กอบกู้เอกรำช รวบรวมบ้ำนเมืองเป็นปึกแผ่น และสถำปนำ
กรุงธนบุรีเป็นรำชธำนี กำรสถำปนำพระรำชอำนำจของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช หรือสมเด็จ
พระเจ้ำกรุงธนบุรี จำแนกเปน็ ประเดน็ ต่ำง ๆ ดังน้ี

พระรำชพงศำวดำรกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมำศ (เจิม) ได้กล่ำวถึงแนวพระรำชดำริของ
สมเดจ็ พระเจ้ำตำกสนิ มหำรำชในกำรฝำ่ ทพั พมำ่ เพื่อไปหำฐำนท่ีมน่ั ต้ังชุมนมุ ไวว้ ่ำ

“....อน่ึง ณ วันเสาร์ขึ้นสี่คา เดือนย่ี ปีจออัฐศก (พ.ศ. 2309) ขณะเม่ือ
กรุงเทพมหานครยังมิได้เสียนั้น พระเจ้าอยู่หัว... ตรัสทราบพระญาณว่ากรุงศรีอยุธยา
จะเป็นอันตราย แต่เหตุอธิบดีเมืองและราษฎรมิเป็นธรรม... จึงชุมนุมพรรคพวก
พลทหารไทยอกี ประมาณ 1,000 เศษ... ฝ่ากองทพั พม่า... ซ่งึ ตง้ั ปณธิ านปรารถนาว่าจะ
แกก้ รุงเทพมหานครทงั้ พระพุทธศาสนา...”

ดว้ ยจดุ มงุ่ หมำยดังกล่ำว สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชจึงได้ยกกำลังไปต้ังม่ันที่เมืองจันทบุรี
ซึ่งเป็นหัวเมืองเอกของชำยฝ่ังตะวันออก เน่ืองจำกเมืองจันทบุรีมีควำมอุดมสมบูรณ์และไม่บอบช้ำ
จำกสงครำม ทั้งยังเป็นเมืองท่ำค้ำขำยกับต่ำงแดนได้ ประกอบกันมีชุมชนชำวจันแต้จิ๋ว ซึ่งอำจเป็น
ประโยชน์ทำงเศรษฐกิจให้แก่พระองค์ได้ กำรยึดครองเมืองจันทบุรีทำให้พระองค์สำมำรถรวบรวม
กำลงั พล อำวุธ พำหนะ (เรือ) เสบยี งและทรัพย์สนิ เพ่ือเปน็ กำลังในกำรกอบกกู้ รุงศรีอยธุ ยำ

ภำยหลังจำกศึกที่เมืองจันทบุรี สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชยกทัพทำงเรือแล้วขึ้นบกท่ี
เมืองธนบุรีซึ่งมีทหำรพม่ำต้ังค่ำยอยู่ ทรงตีค่ำยท่ีธนบุรีสำเร็จ แล้วจึงยกทัพไปตีค่ำยพม่ำที่โพธิ์สำมต้น
ด้วยพระปรชี ำสำมำรถในกำรศึกสงครำมของพระองค์ ทำใหส้ ุกีพ้ ระนำยกอง นำยค่ำยของพม่ำยอมแพ้
ได้สำเร็จ

สมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสินมหำรำชจึงสำมำรถกอบกู้กรุงศรีอยุธยำคืนได้ในเดือนอ้ำย พุทธศักรำช
2310 หลังกำรเสียกรงุ ศรอี ยธุ ยำครงั้ ที่ 2 เพียง 7 เดือน

กำรยึดอดีตรำชธำนีกลับคืนได้ถือว่ำเป็นหัวใจสำคัญของกำรกอบกู้เอกรำช เป็นมำตรกำร
ขั้นแรกของกำรรวมพลังสำมัคคีก่อต้ังอำณำจักรใหม่ และเป็นจุดเร่ิมต้นของกำรฟ้ืนฟูเกียรติภูมิและ
ศักดิ์ศรีของชำวไทย จะเห็นได้ว่ำกำรกอบกู้เอกรำชของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชมีข้อแตกต่ำง
จำกกำรกอบกเู้ อกรำชของสมเดจ็ พระนเรศวรมหำรำช ท้งั ดำ้ นฐำนอำนำจ กำลงั พล กำรยอมรับนับถือ

10

ของคนในสังคม และทรัพย์สินที่เป็นทุนในกำรจัดซ้ืออำวุธและเสบียงเลี้ยงดูผู้คน รวมถึงสถำนกำรณ์
กำรเมืองในชว่ งเวลำทงั้ 2 สมยั ขณะที่ในสว่ นท่คี ลำ้ ยคลึงกนั คือ ควำมกลำ้ หำญและควำมมงุ่ มั่นในกำร
ก้ชู ำตขิ องผนู้ ำทงั้ 2 พระองค์

ภำพที่ 3.2 ภำพจติ รกรรมกองทัพของสมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสนิ มหำรำช ตีค่ำยพมำ่ ทโี่ พธิ์สำมตน้
ประกอบโคลงพระรำชพงศำวดำร โดยนำยออ่ น

ทม่ี ำ : https://www.silpa-mag.com/wp-content/uploads/2021/01/99-1.jpg

ควิ อำร์ โค้ด วิดีโอ เรอ่ื ง กำรกอบกเู้ อกรำชของพระเจำ้ ตำกสิน
ทม่ี ำ : https://youtu.be/oeQxhVOpSkA

พงศำวดำรฉบบั ตำ่ ง ๆ ไมไ่ ด้ระบุวำ่ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชได้ทรงประกอบพระรำชพิธี
บรมรำชำภิเษกตำมโบรำณรำชประเพณี สันนิษฐำนว่ำเพรำะสถำณกำรณ์ในขณะน้ันยังมีศึกพม่ำ
ติดพัน ทั้งยังต้องคอยระวังชุมนุมคนไทยอ่ืน ๆ ที่ยังเข้มแข็ง ประกอบกับขำดพรำหมณ์ผู้ทำพิธี
ส่วนเครื่องประกอบพระรำชอิสริยยศต่ำง ๆ ก็สูญหำยจำกภัยสงครำม และไม่มีกำลังทรัพย์ที่จะมำใช้

11

ในกำรจัดสร้ำงพิธี ดังนั้นพระรำชพิธีบรมรำชำภิเษกเพื่อแสดงถึงควำมเป็นพระมหำกษัตริย์ที่ทรง
สิทธิธรรมโดยสมบูรณ์จึงมีเพียงกำรประกอบพระรำชพิธีพอเป็นสังเขป พระนำมำภิไธยท่ีปรำกฏ
ในทำเนียบ คือ สมเด็จพระบรมรำชธิรำชท่ี 4 เรียกกันท่ัวไปว่ำ สมเด็จพระเจ้ำกรุงธนบุรี หรือสมเด็จ
พระเจ้ำตำกสินมหำรำช

อย่ำงไรก็ตำม ในระยะต่อมำเมื่อพระองค์ทรงมีพระรำชอำนำจโดยสมบูรณ์และอำณำจักร
เข้มแข็งม่ันคงแล้ว พระองค์ก็มิได้จัดพระรำชพิธีเต็มรูปแบบ สันนิษฐำนว่ำพระองค์ได้รับกำรยอมรับ
เป็นกษัตริย์ ด้วยคุณวุฒิและพระปรีชำสำมำรถ แม้ว่ำประชำชนจะได้รับรู้ถึงชำติกำเนิดของพระองค์
ที่มำจำกสำมัญชน มีบิดำเป็นพ่อค้ำจีน แต่ด้วยควำมสำมำรถในกำรเป็นผู้นำกอบกู้เอกรำชท่ีไม่
สำมำรถปฏิเสธได้ ทำให้พระองค์เป็นท่ียอมรับ แม้ไม่ได้มีกำรจัดพระรำชพิธีบรมรำชำภิเษกเต็ม
รปู แบบตำมพระรำชประเพณี

เมื่อสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชสำมำรถยึดกรุงศรีอยุธยำคืนจำกพม่ำได้ ทรงเห็นสภำพ
บ้ำนเมืองท่ีเสียหำยเกินกว่ำจะบูรณะซ่อมแซม และคงไม่สำมำรถต้ำนทำนกำรโจมตีของพม่ำได้อีก
ต่อไป พระองค์จึงจำเป็นต้องเลือกทำเลใหม่ท่ีเหมำะกับกองกำลังของพระองค์เพ่ือเป็นรำชธำนี
ซ่งึ ได้แก่ เมอื งธนบุรี

ภำพที่ 3.3 แผนทีอ่ ำณำจักรกรุงธนบรุ ี
ท่มี ำ : https://us-fbcloud.net/wb/data/733/733531-img-1388496162-1.jpg

เมืองธนบุรีศรีมหำสมุทร เป็นเมืองใหม่ในสมัยอยุธยำตอนกลำง ปรำกฏชื่อในทำเนียบเมือง
สมัยสมเดจ็ พระมหำจักรพรรดิ คือ เป็นเมอื งหน้ำด่ำนทำงน้ำสำหรับเรือต่ำงชำติท่ีจะข้ึนไปกรุงศรีอยุธยำ
มีชุมชนกระจำยตัวอยู่ตำมแนวแม่น้ำเจ้ำพระยำสำยเก่ำในบริเวณฝั่งตะวันตกของคลองขุดบำงกอก
เรยี กกันทั่วไปวำ่ เมอื งบำงกอก

12

ในสมัยอยุธยำตอนปลำย เมืองบำงกอกเจริญเติบโตเป็นด่ำนขนอนใหญ่ นับเป็นจุด
ยุทธศำสตร์สำคัญทำงใต้ของกรุงศรีอยุธยำ ท้ังยังมีคลองลัดเช่ือมแม่น้ำท่ำจีน เช่น คลองโคกขำม
ด้วยเหตุนี้จึงมีกำรสร้ำงป้อมปรำกำรแบบตะวันตกขึ้นคุมด่ำนขนอนแห่งนี้ ป้อมน้ีไดรับกำรซ่อมแซม
ดัดแปลง เมือ่ ฝรั่งเศลเขำ้ มำดแู ล ในสมยั สมเด็จพระนำรำยณ์มหำรำช

ควำมเหมำะสมของเมืองธนบุรีท่ีเป็นชุมชนดั้งเดิมขนำดใหญ่ คือ มีป้อมปรำกำรพอป้องกัน
ตนเองได้ ท้ังยังเป็นชุมทำงคมนำคมทำงน้ำและใกล้ปำกอ่ำว สำมำรถติดต่อค้ำขำยกับต่ำงชำติได้
สะดวก หรือถ้ำมีปัญหำก็อำจถอนตัวกลับไปเมืองจันทรบุรีได้ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชจึงใช้
เมืองนี้เป็นรำชธำนี ดังจะเห็นได้ว่ำในกรุงธนบุรีนั้นมิได้มีส่ิงก่อสร้ำงที่แสดงควำมเป็นรำชธำนี
อันย่ิงใหญ่ คงมแี ต่กำรสรำ้ งกำแพงและคเู มืองเพ่ิมเติมตำมมำตรำกำรป้องกนั ตัวเอง

คิวอำร์ โค้ด วดิ ีโอ เรื่อง กำรสถำปนำรำชธำนีของสมเดจ็ พระเจ้ำตำกสนิ
ที่มำ : https://youtu.be/kk31Fzd7wrk

พระรำชกรณียกิจที่เป็นควำมจำเป็นเร่งด่วนของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช คือ กำรขจัด
ควำมแตกแยกของคนไทย และรวบรวมบ้ำนเมืองให้กลับเป็นอันหน่ึงอันเดียวกัน เพื่อให้สำมำรถ
ต้ำนทำนกำรรุกรำนของพม่ำได้ ท้ังยังเป็นกำรแสดงพระบรมเดชำนุภำพให้เป็นที่ยอมรับนับถือใน
ฐำนะพระมหำกษตั ริยอ์ งค์ใหม่ กำรดำเนินงำนแบง่ เปน็ 2 ลักษณะ คือ

1) กำรปรำบปรำมและรวบรวมชุมนมุ ตำ่ ง ๆ
เม่ือกรุงศรีอยุธยำใกล้ล่มสลำย บรรดำผู้นำชุมนุมต่ำง ๆ ได้ต้ังตัวเป็นอิสระในฐำนะ

เจ้ำชุมนุมเพื่อปกป้องกลุ่มของตนและเตรียมดำเนินกำรขยำยฐำนอำนำจ ดังนั้น สมเด็จพระเจ้ำ -
ตำกสินมหำรำชจึงต้องเร่งแก้ไขปัญำนี้ เริ่มด้วยกำรโจมตีชุมนุมเจ้ำพระยำพิษณุโลก ใน พ.ศ. 2311
เนื่องจำกเป็นขุนนำงช้ันผู้ใหญ่ มีบริวำรในอำนำจมำก มีฐำนเศษฐกิจดี และเป็นจุดยุทธศำสตร์
เหมำะเปน็ ปรำกำรป้องกนั รำชธำนีใหม่ที่กรุงธนบุรีด้วย แตศ่ กึ ครง้ั น้ีไมป่ ระสบผล เพรำะเป็นกำรรบใน

13

พื้นที่ของฝ่ำยตรงขำ้ ม ประกอบกับพระองค์ ต้องแสงปืนจึงต้องถอยทัพกลบั เจ้ำพระยำพษิ ณุโลกจึงรีบ
สถำปนำตนขน้ึ เป็นกษตั ริย์ แต่อยไู่ ดเ้ พียง 7 วนั กเ็ สยี ชวี ติ ชมุ นมุ เจำ้ พระยำพษิ ณุโลกอ่อนแอลงจนตก
เปน็ ของชมุ นมุ เจ้ำพระฝำง

ใน พ.ศ. 2312 สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชได้ยกทัพตีชุมนุมเจ้ำพิมำยได้ในปีเดียวกันนั้น
สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชได้ยกกองทัพทั้งทัพบกและทัพเรือไปตีชุมนุมเจ้ำนครศรีธรรมรำช
ท่ีสุดก็ยึดชุมนุมได้สำเร็จ โดยโปรดเกล้ำฯ ให้นำตัวเจ้ำนครศรีธรรมรำชกลับมำรับรำชกำรที่กรุงธนบรุ ี
และสถำปนำพระเจ้ำหลำนเธอ เจ้ำนรำสุริยงศ์ เปน็ เจ้ำนครศรีธรรมรำชองค์ใหม่ ในฐำนะประเทศรำช
ของกรุงธนบุรี ต่อมำได้แต่งต้ังขุนนำงจีนท่ีสวำมิภักด์ิเป็นเจ้ำเมืองสงขลำ ช่วยดูแลผลประโยชน์ใน
บรเิ วณน้ี

จำกน้ันใน พ.ศ. 2314 สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงนำทัพไปปรำบชุมนุมกลุ่ม
สุดท้ำย คือ ชุมนุมเจ้ำพระฝำง ได้สำเร็จ เป็นผลให้บ้ำนเมืองกลับมำเป็นปึกแผ่นอีกครั้ง หลังกำร
ปรำบปรำมชุมนุมนี้ พระองค์ได้จัดระเบียบกำรปกครองควบคุมหัวเมืองฝ่ำยเหนือเสียใหม่ โดยแต่งตัง้
ผู้ท่ีมีฝีมือเป็นเจ้ำเมืองต่ำง ๆ ซึ่งเปรียบเสมือนเป็นหน้ำด่ำนในกำรป้องกันกำรรุกรำนจำกพม่ำที่ยังมี
ฐำนกำลังสำคัญอยู่ในล้ำนนำและล้ำนช้ำง นอกจำกน้ียังทรงจัดระเบียบชำระควำมบริสุทธิ์ของ
คณะสงฆใ์ นหัวเมอื งฝ่ำยเหนืออกี ด้วย

ภำพที่ 3.4 แผนท่ีแสดงท่ีต้งั ของชมุ นมุ ทม่ี ีอทิ ธพิ ลในตน้ สมัยกรุงธนบุรี
ท่ีมำ : https://i1.wp.com/upload.wikimedia.org/wikipedia/th/f/f7.jpg

14

2) กำรรวบรวมกำลังพล
แม้ว่ำสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชจะสำมำรถกอบกู้เอกรำช และรวบรวมดินแดนที่

แตกแยกให้กลับคืนมำได้ แต่อำณำจักรยังต้องเผชิญกับปัญหำสำคัญ คือ กำรขำดแคลนประชำกร
เน่อื งจำกรำษฏร ในเขตพระนครศรีอยธุ ยำและปริมณฑลสว่ นใหญ่ล้มตำยจำกกำรสู้รบ ควำมอดอยำก
หรอื ตกเป็นเชลยศึกถกู กวำดต้อนไปพม่ำ ทเี่ หลือก็หลบหนไี ปซ่อนอยูใ่ นป่ำ

กองกำลังของอำณำจักรจงึ มีเพียงกำลงั ไพร่พลสว่ นพระองค์ สมทบกบั ผูค้ นจำกหัวเมือง
ชำยทะเลตะวันออก จนเมื่อบำ้ นเมืองกลับส่ภู ำวะปกติ รำษฏรที่เหลือจงึ ทยอยออกมำสมทบกับไพร่พล
บำงสว่ นท่นี ำมำจำกชุมนุมตำ่ ง ๆ รวมถงึ กำรนำผูค้ นจำกหัวเมืองฝ่ำยเหนือมำตั้งหลกั แหล่งอย่ใู นเขต
ปรมิ ณฑลของรำชธำนใี หม่

ดังน้ัน กำรควบคุมกำลังไพร่พลในสมัยน้ีจึงมีควำมสำคัญเพื่อเป็นกำลังพลในยำมศึกและ
เป็นแรงงำนปลูกข้ำวในยำมว่ำงศึก อันเป็นกำรแก้ไขปัญหำขำดแคลนกำลังพล ขณะเดียวกันสมเด็จ
พระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงดำเนินนโยบำยต่อชนชำติต่ำง ๆ เช่นเดียวกับในสมัยอยุธยำ คือ อนุญำต
ให้กลุ่มบุคคลเหล่ำนั้นเข้ำมำตั้งหลักแหล่งในกรุงธนบุรี สำมำรถปฏิบัติกิจพิธีตำมลัทธิหรือศำสนำของ
ตนได้ และได้รับสิทธิต่ำง ๆ จำกทำงกำรเช่นเดียวกับคนไทย จึงเปรียบเสมือนเป็นกำรสืบทอดควำม
เป็นสังคมนำนำชำติในสมัยอยุธยำ ซึ่งชนชำติต่ำง ๆ ในกรุงธนบุรีมีทั้งจีน แขกเทศ แขกมลำยู มอญ
ลำว จำม และเขมร

ควิ อำร์ โค้ด วิดีโอ เร่อื ง เส้นทำงกำรรวมแผน่ ดินของสมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสนิ มหำรำช
ทมี่ ำ : https://youtu.be/kPLBpUT5-G8

• นกั เรียนคดิ วำ่ สมเดจ็ พระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงมพี ระรำชกรณียกิจในกำร
เสริมสรำ้ งเสถยี รภำพของอำณำจกั รอย่ำงไร

15

คะแนนเต็ม 20 คะแนน คะแนนทสี่ อบได้ ......................... คะแนน

คำช้แี จง 1. กจิ กรรมที่ 1 มีจำนวน 3 ตอน
2. นักเรียนตอบคำถำมให้ถกู ต้อง หรอื สแกนคิวอำร์ โค้ด (QR Code)
เพ่ือเข้ำทำข้อสอบดว้ ยระบบออนไลน์ ผำ่ น Google Form

คิวอำร์ โค้ด กจิ กรรมที่ 1
กำรสถำปนำพระรำชอำนำจของสมเดจ็ พระเจำ้ กรุงธนบรุ ี

https://forms.gle/M1sNMNDuFkVh1Qux6

16

ตอนที่ 1 ใหน้ ักเรยี นอ่ำนข้อควำมแลว้ ตอบคำถำม (5 คะแนน)

พระปลัด (หนู) ผู้รั้งตาแหน่งเจ้าเมืองนครศรีธรรมราช ได้ต้ังชุมนุมข้ึนท่ีเมือง
นครศรีธรรมราช ชาวบ้านเรียกว่า เจ้านคร มีอาณาเขตติดต่อตั้งแต่เมืองชุมพรจนถึงหัว
เมืองมาลายู เม่ือ พ.ศ. 2312 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้ยกทัพไปปราบชุมนุมเจ้านครศรีธรรมราชได้เป็นผลสาเร็จ เจ้านครได้ทิ้งเมืองไปอยู่ที่
เมืองปัตตานี แต่เจ้าเมืองปัตตานีเกรงกลัวกองทัพกรุงธนบุรี จึงส่งตัวกลับให้สมเด็จ
พระเจ้าตากสินมหาราช พระองค์ทรงไม่ประมาทชีวิตเจ้านคร จึงได้ส่งเจ้านครเข้าไปรับ
ราชการท่ีกรุงธนบุรี และสถาปนาพระเจ้าหลานเธอเจ้านราสุริยวงศ์ เป็นเจ้าเมือง
นครศรธี รรมราชองคใ์ หมใ่ นฐานะประเทศราชของกรุงธนบุรี

 จำกข้อควำมน้เี ปน็ เรือ่ งเกี่ยวกบั บคุ คลใด

.....................................................................................................................................

 พระปลัด (หน)ู ไดต้ ้ังชุมนุมขนึ้ ทีเ่ มืองใด ......

.....................................................................................................................................

 เจ้ำนครไมส่ ำมำรถต้ำนทำนกองทัพกรุงธน..บ..รุ..ไี ด้ จึงได้ทิ้งเมืองหนไี ปอยทู่ เ่ี มอื งใด

.....................................................................................................................................

 เพรำะเหตใุ ด เจำ้ เมอื งปัตตำนีจงึ สง่ ตัวเจำ้ .น..ค...รกลับมำให้สมเดจ็ พระเจ้ำตำกสนิ มหำรำช

.....................................................................................................................................
......

 เพรำะเหตใุ ด สมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสนิ มหำรำชต้องยกทัพไปปรำบปรำมชุมนมุ
เจำ้ นครศรธี รรมรำช

.....................................................................................................................................
......

17

ตอนท่ี 2 ใหน้ ักเรยี นเตมิ คำหรอื ข้อควำมลงในช่องวำ่ งให้ถูกตอ้ ง (5 คะแนน)
 หวั เมอื งเอกรำชฝงั่ ตะวนั ออกทีส่ มเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชเลือกเปน็ ฐำนท่มี ั่น
เพื่อกอบกู้เอกรำช คือ

.....................................................................................................................................

 กำรกอบกเู้ อกรำชของสมเดจ็ พระเจำ้ ตำกส..นิ...ม. หำรำชกบั สมเดจ็ พระนเรศวรมหำรำช
มคี วำมเหมือนกนั คอื

.....................................................................................................................................

 ชมุ นมุ ทส่ี มเด็จพระเจ้ำตำกสนิ มหำรำชทรง..เ..ล..อื กเปน็ รำชธำนีแหง่ ใหม่

.....................................................................................................................................

 ชมุ นมุ ที่สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรง..ป...ร.ำบปรำมเปน็ ชมุ นมุ แรก คือ

.....................................................................................................................................

 ผู้ถูกสำเร็จโทษจำกกำรปรำบชุมนุมเจ้ำพิม.ำ..ย... คอื

.....................................................................................................................................
......

ตอนท่ี 3 ให้นกั เรียนเขียนเครอื่ งหมำย ✓ หนำ้ ข้อควำมท่ีถกู  และเขียนเครื่องหมำย
หนำ้ ขอ้ ควำมทผ่ี ิด (10 คะแนน)

 กรงุ ธนบุรีเปน็ รำชธำนขี องไทยในชว่ งปลำย พ.ศ. 2310 - ตน้ พ.ศ. 2325
 พระยำตำก (สิน) ได้รับพระรำชทำนบรรดำศักดิ์เป็น พระยำวชริ ปรำกำร

เจ้ำเมอื งกำแพงเพชร
 พระยำตำก (สิน) ไดย้ กกำลงั ไปตงั้ มั่นทีเ่ มืองระยอง เพื่อรวบรวมกำลงั พล อำวธุ พำหนะ

และเสบยี งทรัพยส์ นิ
 สมเดจ็ พระเจ้ำตำกสนิ มหำรำชใชเ้ วลำนำน 7 เดอื น ในกำรกอบก้เู อกรำช

18

 พงศำวดำรระบุวำ่ สมเดจ็ พระเจำ้ ตำกสนิ มหำรำชทรงประกอบพระรำชพธิ ี
บรมรำชำภเิ ษกยิง่ ใหญ่กวำ่ ครั้งกรงุ ศรีอยธุ ยำ

 ป้อมวไิ ชยประสทิ ธิ์ได้สร้ำงข้ึนในสมัยสมเด็จพระเจ้ำตำกสนิ มหำรำช
 สำเหตุทส่ี มเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงเลือกเมืองธนบุรี เพรำะเปน็ ชมุ ทำงคมนำคม

ทำงนำ้ และใกล้ปำกอำ่ ว
 ชุมนุมแรกทีส่ มเดจ็ พระเจ้ำตำกสนิ มหำรำชทรงปรำบปรำมได้สำเร็จ คือ

ชุมนุมเจำ้ พระยำพิษณุโลก
 ผู้นำของชมุ นมุ เจ้ำพระฝำงนัน้ เป็นพระสังฆรำชแห่งเมืองสวำงคบรุ ี
 กรงุ ธนบรุ มี ีลักษณะเป็นสงั คมนำนำชำตเิ ช่นในสมยั อยุธยำ

19

สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงปฏิบัติพระรำชกรณียกิจไปพร้อมกันทุกด้ำนตลอด
พระชนม์ชีพ ตั้งแต่กำรรวบรวมบ้ำนเมืองท่ีแตกแยกให้กลับรวมเป็นปึกแผ่นมีเสถียรภำพม่ันคง
ขณะเดยี วกนั กต็ อ้ งทำนุบำรุงอำณำประชำรำษฏร์ให้มคี วำมสมบรู ณ์ทง้ั พละกำลงั และขวญั กำลงั ใจที่จะ
ช่วยเสริมสรำ้ งอำณำจกั รใหค้ งอยู่สืบไป

พระรำชกรณียกิจของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชในกำรเสริมสร้ำงเสถียรภำพของ
อำณำจักร ไดแ้ ก่

ในประเดน็ นี้สำมำรถพจิ ำรณำไดถ้ งึ พระรำโชบำยและพระรำชกรณียกิจได้เปน็ 2 ลักษณะ คือ
1) กำรทำสงครำมปกป้องอำณำจกั ร

ควำมสมั พนั ธก์ บั พมำ่
สมัยกรุงธนบุรีมีกำรทำสงครำมกับพม่ำถึง 10 คร้ัง โดยพม่ำต้องกำรปรำบไทยที่ตั้งตน
เป็นอิสระ ส่วนไทยมีจุดมุ่งหมำยท่ีจะฟื้นควำมเป็นรัฐอิสระ นอกจำกนี้ทั้ง 2 ฝ่ำยยังแย่งชิงอำนำจ
เหนอื ดินแดนล้ำนนำดว้ ย ตวั อยำ่ งศึกที่สำคญั ไดแ้ ก่
ศึกตีเชียงใหม่ กรุงธนบุรียกทัพไปตีเชียงใหม่ถึง 2 คร้ัง ครั้งแรก พ.ศ. 2314 และคร้ังที่ 2
พ.ศ. 2317 โดยสำมำรถยึดเชียงใหม่ได้ด้วยควำมช่วยเหลือของขุนนำงล้ำนนำ ทำให้ทัพพม่ำถอยทัพ
ไปต้งั ทเ่ี ชยี งแสน

ภำพที่ 3.5 ภำพจิตรกรรมที่เก่ียวกัลเหตุกำรณ์ไทยรบกับพม่ำทบ่ี ำงแกว้ เมอื งรำชบรุ ี
ภำยในตำแหนกั เกง๋ คู่ ในพระรำชวง้ั เดิม

ท่มี ำ : https://2.bp.blogspot.com/_9GecXHZQYyE/StwxyIqDrSI/bang+kao.jpg

20

ศึกไทยรบพม่ำท่ีบำงแก้ว พ.ศ. 2317 ศึกครั้งนี้สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงใช้
วธิ กี ำรปดิ ลอ้ มให้ทัพพม่ำขำดแคลนเสบยี งจนตอ้ งยอมจำนนต่อฝ่ำยไทย

ศึกอะแซหวุ่นกี้ตีตัวเมืองเหนือ พ.ศ. 2318 นับเป็นสงครำมคร้ังสำคัญที่สุดในรัชกำร
อะแซหวุ่นก้ียกทัพใหญ่เข้ำทำงด่ำนแม่ละเมำโจมตีหัวเมืองฝ่ำยเหนือเรื่อยมำ ไทยตั้งทัพรับพม่ำที่
พษิ ณุโลกแตใ่ นระหวำ่ งกำรศึกน้นั อะแซหวุ่นก้ตี ้องถอยทัพกลับพมำ่ เนื่องจำกพม่ำเกดิ เหตวุ ุ่นวำยจำก
กำรสวรรคตของพระเจำ้ มังระ

ศึกพม่ำตีเมอื งเชยี งใหม่ พ.ศ. 2319 เป็นศึกพม่ำครัง้ สุดทำ้ ยในสมยั ธนบรุ ี เนื่องจำกทัพ
พม่ำที่เชียงแสนพยำยำมจะยึดเชียงใหม่กลับไปเป็นท่ีม่ัน แต่ไม่สำเร็จ เพรำะกลุ่มเมืองลำปำงและ
ลำพนู เปน็ กำลังสำคญั ในกำรป้องกัน

คิวอำร์ โค้ด วดิ โี อ เร่ือง ศกึ เชียงใหม่
ท่ีมำ : https://youtu.be/lSezcf71aL0

ควิ อำร์ โค้ด วดิ ีโอ เร่ือง ศึกไทยรบกับพมำ่ ทบี่ ำงแก้ว
ทม่ี ำ : https://youtu.be/_Rfh1xTqI2U

21

2) กำรขยำยอิทธิพลและกำรครอบครองประเทศรำช
พระรำชกรณียกิจในกำรทำสงครำมของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชมิใช่มีเพียง

กำรรวบรวมเอกภำพของบ้ำนเมืองและกำรทำศึกป้องกันตนเองจำกกำรรุกรำนของพม่ำเท่ำนัน้ แต่ยัง
รวมถึงกำรขยำยอำนำจเขำ้ ยึดครองดินแดนท่ีเคยอย่ใู นฐำนะประเทศรำชของอยธุ ยำ ไดแ้ ก่

(1) ควำมสัมพนั ธก์ บั มอญ
สมัยธนบุรีจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ชำวมอญจำนวนมำกที่ไม่พอใจ

กำรปกครองของพม่ำสมัยรำชวงศ์อลองพญำได้หลบหนีเข้ำมำพึ่งไทยเป็นระยะ ๆ ชำวมอญเหล่ำน้ี
ได้สมทบกับมอญเก่ำ ในสมัยอยุธยำกลำยเป็นกำลังสำคัญของไทยในกำรทำศึกกับพม่ำ โดยมีพระยำ
รำมัญวงศ์หัวหน้ำมอญเก่ำได้รับแต่งต้ังเป็นหัวหน้ำกองอำสำมอญ นอกจำกนี้ยังมีพระยำเจ่ง เช้ือสำย
เจ้ำเมืองเมำะตะมะที่อพยพเข้ำมำภำยหลังชำวมอญจึงมีบทบำทในกำรเสริมสร้ำงเสถียรภำพ
ควำมมั่นคงของอำณำจกั รธนบรุ ี

(2) ควำมสมั พนั ธ์กบั ล้ำนนำ
ในสมัยธนบุรี สมเด็จพระเจำ้ ตำกสินมหำรำชได้ยกทัพไปตีเชียงใหม่ถึง 2 ครั้ง โดยมี

จุดมุ่งหมำยเพ่ือมิให้พม่ำใช้ล้ำนนำเป็นฐำนท่ีมั่นในกำรโจมตีไทย คร้ังแรกไม่สำเร็จ คร้ังท่ีสองพระยำ
จ่ำบ้ำนและพระยำกำวิละผู้นำชำวล้ำนนำซึ่งไม่พอใจนโยบำยกดขี่ข่มเหงของโปมะยุง่วนเจ้ำเมือง
ชำวพม่ำ จึงมำสวำมิภักด์ิต่อกรุงธนบุรีและเป็นกำลังสำคัญในกำรนำทัพธนบุรีเข้ำตีเชียงใหม่ได้สำเร็จ
สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงแต่งตั้งพระยำจ่ำบ้ำนเป็นพระยำวเิ ชยี รปรำกำรครองเมอื งเชียงใหม่
และพระยำกวิละครองเมืองลำปำง รวมท้ังแต่งต้ังญำติของพระยำกำวิละเป็นเจ้ำเมืองลำพูนซ่ึงเป็น
กำรวำงรำกฐำนอำนำจในลำ้ นนำ

(3) ควำมสมั พนั ธ์กับลำ้ นชำ้ ง
กำรขยำยอิทธิพลในล้ำนช้ำง (ลำว) เริ่มจำกกำรยึดครองเมืองจำปำศักดิ์ใน

พ.ศ. 2319 โดยมีสำเหตุมำจำกกรณีเจ้ำเมืองนำงรอง (บุรีรัมย์) เอำใจออกห่ำงจำกไทยและหันไป
สวำมิภักดิ์เมืองจำปำศักดิ์ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชจึงส่งทัพไปปรำบจนสำมำรถยึดครองลำว
สว่ นใตไ้ ดส้ ำเร็จ

กรณีกำรยึดครองเมืองเวียงจันทน์ มีสำเหตุจำกเวียงจันทน์ส่งทัพมำจับพระวอ
เสนำบดีที่หนีมำพ่ึงไทย สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชเห็นว่ำเป็นกำรหมิ่นพระบรมเดชำนุภำพ
จึงโปรดเกล้ำฯ ให้สมเด็จเจ้ำพระยำมหำกษัตริย์ศึกและเจ้ำพระยำสุรสีห์ยกทัพไปตีเวียงจันทน์
หลวงพระบำงซ่ึงเป็นอริกับเวียงจันทน์และหวั่นเกรงอิทธิพลของกรุงธนบุรีจึงขอสวำมิภักดิ์และอำสำ
ช่วยตีเวียงจันทน์ด้วย ไทยจึงได้ล้ำนช้ำง ทั้ง 3 อำณำจักรมำเป็นประเทศรำชอีกครั้งหน่ึงใน
พ.ศ. 2321

(4) ควำมสมั พันธก์ บั เขมร
สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชโปรดเกล้ำฯ ให้ยกทัพท้ังทำงบกและทำงเรือไปตี

เขมรใน พ.ศ. 2314 เน่ืองจำกเขมรไม่ยอมสวำมภิ ักด์ิ ประกอบกบั เกดิ ควำมขัดแยง้ ระหว่ำงนักองนนท์
(พระรำมรำชำ) กับนักองตน (พระนำรำยณ์รำชำ) โดยนักองนนท์หนีมำพึ่งพระบรมโพธิสมภำรที่
กรุงธนบุรี กองทัพธนบุรีสำมำรถยึดได้ทั้งบันทำยเพชรซ่ึงเป็นรำชธำนีของเขมร และบันทำยมำศท่ีอยู่

22

ภำยใต้อิทธิพลญวน สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชได้สถำปนำนักองนนท์ขึ้นเป็นกษัตริย์กัมพูชำใน
ฐำนะประเทศรำชของกรุงธนบรุ ี

ส่วนนักองตนหนีไปพึ่งญวน แต่ณวนเกิดกบฏไกเซินจึงไม่สำมำรถเข้ำแทรกแซง
เรื่องในเขมรได้ นักองตนจึงยอมสวำมิภักดิ์ต่อไทย สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชจึงสถำปนำ
นักองตนเป็นพระมหำอุปโยรำชและนักองธรรมเป็นพระมหำอุปรำช ซ่ึงเป็นกำรดำเนินนโยบำย
แบง่ แยกและปกครองโดยใหเ้ จ้ำนำยเขมรท้ัง 3 ฝ่ำย คำนอำนำจระหว่ำงกัน

แต่หลังจำกกำรข้ึนครองรำชย์ของนักองนนท์แล้ว สถำนกำรณ์ของเขมรยังคง
ปรำกฏปัญหำควำมวุ่นวำย โดยใน พ.ศ. 2324 ขุนนำงเขมรท่ีไม่พอใจนักองนนท์ซึ่งให้กำรสนับสนุน
กรุงธนบุรี ได้พำกันก่อกบฏจับนักองนนท์ถ่วงน้ำจนส้ินพระชนม์ และอัญเชิญนักองเองซ่ึงเป็น
พระโอรสของนักองตนข้ึนเป็นกษัตริย์

สถำนกำรณ์วนุ่ วำยในเขมรทำใหส้ มเด็จพระเจ้ำตำกสนิ มหำรำชทรงกำหนดนโยบำย
ใหม่ในกำรปกครองเขมร เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุวุ่นวำยอีก โดยโปรดเกล้ำฯ ให้สมเด็จเจ้ำพระยำ
มหำกษัตริย์ศึกเป็นแม่ทัพไประงับควำมวุ่นวำย พร้อมนำเสด็จเจ้ำฟ้ำกรมขุนอินทรพิทักษ์ พระรำช
โอรสพระองคใ์ หญไ่ ปเปน็ กษตั รยิ ์ปกครองเขมำ แต่กรุงธนบุรีเกิดจลำจลเสียกอ่ นจึงเลิกทัพกลับ

(5) ควำมสัมพันธก์ บั มลำยู
กำรยึดครองรัฐมลำยูตอนบน อันได้แก่ ไทรบุรี ปัตตำนี กลันตัน ตรังกำนู ที่เคยมี

ฐำนะเป็นประเทศรำชของกรุงศรีอยุธยำ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชโปรดเกล้ำฯ ให้เจ้ำ
นครศรีธรรมรำช (เจ้ำนรำสุริยวงศ์) ไปดำเนินกำรควบคุมรัฐมลำยูเหล่ำนั้น อย่ำงไรก็ตำม เม่ือเจ้ำ
นครศรธี รรมรำชสน้ิ พระชนม์ รฐั มลำยูเหล่ำน้ีก็กลบั เปน็ อิสระ

คิวอำร์ โค้ด วดิ โี อ เรือ่ ง กำรขยำยอทิ ธพิ ลและกำรครอบครองประเทศรำช
ทมี่ ำ : https://youtu.be/me8rO1SNtBE

23

ในสมัยธนบุรี สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงนำรูปแบบกำรจัดระเบียบบริหำร
กำรปกครองในสมัยอยุธยำมำปฏบิ ัติ คือ เป็นกำรปกครองที่มีพ้ืนฐำนมำจำกระบบจตุสดมภ์ มีขุนนำง
เสนำบดีรับผิดชอบส่วนรำชกำรต่ำง ๆ ทั้งฝ่ำยทหำรและฝ่ำยพลเรือน รวมท้ังนำกฏหมำยศักดินำ
และกฏมณเฑยี รบำลบำงส่วนมำใชค้ วบคมุ ระเบยี บสงั คม

ในส่วนของสถำบันพระมหำกษัตริย์ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงมิได้ยึดถือแนวคิด
สมมติเทพแบบอยุธยำโดยเครง่ ครัดนัก ท้งั นี้อำจเพรำะทรงเปน็ พระมหำกษตั ริย์ดว้ ยพระปรชี ำสำมำรถ
ส่วนพระองค์ ในฐำนะผู้นำท่ีมีควำมสำมำรถด้ำนกำรรบ ได้ร่วมรบและร่วมทุกข์ร่วมสุขกับขุนทหำร
และกำลังพลมำตลอด จึงไม่ได้เน้นเรื่องกำรประกอบพระรำชพิธีหรือสร้ำงเคร่ืองประกอบพระรำช
อิสรยิ ยศ เพอื่ แสดงควำมเป็นเทพเชน่ สมยั อยธุ ยำ ซึ่งอำจเปน็ มูลเหตหุ นึง่ ของกำรเส่ือมควำมจงรักภักดี
ในหมขู่ ุนนำงทย่ี ังคงยดึ ม่ันในขนบจำรีตแบบโบรำณรำชประเพณี

คิวอำร์ โคด้ วดิ ีโอ เร่ือง กำรเมอื งกำรปกครอง และเศรษฐกจิ ของธนบุรี
ทม่ี ำ : https://youtu.be/99n0wAnYvOc

ภำรกิจสำคัญในสมัยน้ีท่ีต้องเร่งดำเนินกำรไปพร้อมกับกำรเสริมสร้ำงควำมม่ันคงทำง
กำรเมือง คือ กำรฟ้ืนฟูเศรษฐกิจท่ีตกต่ำหลังกรุงศีอยุธยำล่มสลำย สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช
ทรงสำมำรถบูรณะฟื้นฟูเศรษฐกิจจนกลับสู่ภำวะปกติ ด้วยควำมร่วมมือช่วยเหลือระหว่ำงพ่อค้ำ
ชำวจีนและประชำชนชำวไทย ซึ่งนโยบำยด้ำนเศรษฐกิจและควำมร่วมมือต่ำง ๆ ยังสืบสำนต่อมำถึง
สมัยรัตนโกสนิ ทร์

24

1) เกษตรกรรม ช่วงแรกของสมัยธนบุรีเกิดภำวะขำดแคลนอำหำรจนต้องแก้ไขอย่ำง
เร่งด่วน โดยสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชโปรดเกล้ำฯ ให้นำพระรำชทรัพย์ไปจัดซื้อข้ำวมำแจกจ่ำย
แก่ประชำชน ส่วนกำรแก้ไขปัญหำในระยะยำว คือ กำรเกณฑ์กำลังคนทั้งไพร่พลและขุนนำงมำ
ช่วยกันทำนำ รวมถึงกำรขำยพ้ืนที่ทำนำในบริเวณชำนพระนคร เช่น ทุ่งบำงกะปิ สำมเสนและ
บำงกอก โดยทำงรำชกำรจะออกโฉนดตรำแดงให้แก่รำษฎร เพื่อให้เป็นหลักฐำนแสดงกรรมสิทธ์ิ
กำรครอบครองทดี่ ิน

2) กำรค้ำ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงพยำยำมฟื้นฟูกำรค้ำท้ังภำยในและภำยนอก
สำหรับกำรค้ำภำยในมีลักษณะเดียวกับสมัยอยุธยำ คือ มีย่ำนหรือบ้ำน ซ่ึงเป็นแหล่งผลิตสินค้ำ
หัตถกรรมและเคร่ืองอุปโภคต่ำง ๆ ปัจจุบันยังปรำกฏร่องรอยของชุมชนโบรำณต้ังแต่ก่อนสมัยธนบุรี
ตำมแนวคลองบำงกอกใหญ่และบำงกอกน้อย เช่น บ้ำนบุ บ้ำนช่ำงหล่อ บ้ำนขมิ้น นอกจำกน้ียังมี
ตลำดน้ำ ทั้งตลำดนัด ตลำดถำวร และเรือค้ำขำยข้ึนล่องตำมลำน้ำและคูคลองต่ำง ๆ ตลำดประจำท่ี
จำหน่ำยสนิ คำ้ ตำ่ งแดนคือชุมชนชำวจีน ซ่ึงตัง้ อยู่ฝง่ั บำงกอกหรือฟำกตะวนั ออกของแมน่ ำ้ เจ้ำพระยำ

สำหรับกำรค้ำภำยนอกมีควำมพยำยำมฟื้นฟูไมตรีกับชำติตะวันตกเพ่ือกำรจัดหำอำวุธ
ยุทโธปกรณ์ ส่วนชำติตะวันออก มีควำมพยำยำมฟื้นฟูไมตรีกับจีน ซึ่งเป็นประเทศคู่ค้ำสำคัญ
เพอ่ื ประโยชน์ทงั้ ด้ำนกำรเมอื งและเศรษฐกิจ

กำรติดต่อกับจีนในระยะแรก เป็นกำรดำเนินงำนของพ่อค้ำชำวจีน จดหมำยเหตุจีนสมัย
จักรพรรดิเฉียนหลงได้กล่ำวถึงควำมพยำยำมสำนไมตรีของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช เพ่ือให้จีน
รับรองสถำนภำพกำรเป็นกษตั ริย์ของพระองค์ รวมถงึ ใหไ้ ดส้ ทิ ธิประโยชนท์ ำงกำรค้ำอย่ำงเปน็ ทำงกำร
โดยมีกำรจัดส่งคณะทูตไปเป็นระยะ ๆ จนใน พ.ศ. 2325 จีนยอมรับเคร่ืองบรรณำกำรจำกกรุงธนบุรี
อันเป็นกำรเริ่มควำมสัมพันธ์อย่ำงเป็นทำงกำร จักรพรรดิจีนได้มอบตรำตั้งซ่ึงเป็นเคร่ืองหมำยของ
กำรยอมรบั กำรเปน็ กษตั รยิ ์ของสมเด็จพระเจำ้ ตำกสนิ มหำรำช

ส่วนสินค้ำที่มีกำรค้ำขำยตลอดจนกำรจัดเก็บรำยได้ต่ำง ๆ เช่น ภำษีอำกรประเภทต่ำง ๆ
รำยได้จำกกำรค้ำกับต่ำงชำติ รำยได้จำกพระคลังสินค้ำยังเป็นเช่นเดียวกับสมัยอยุธยำ ส่วนที่เพ่ิม
ข้ึนมำ คือ ค่ำภำคหลวง อันเป็นภำษีที่ทำงกำรเรียกเก็บจำกผู้ท่ีประมูลขุดหำทรัพย์สมบติที่มีผู้ฝังไว้
ในแผ่นดนิ ท่กี รงุ ศรีอยุธยำ

• นกั เรยี นคิดวำ่ ในสมยั สมเด็จพระเจำ้ ตำกสินมหำรำชไดท้ รงทำนบุ ำรงุ
ศิลปวฒั นธรรมและภูมิปญั ญำในด้ำนใดบ้ำง

25

คะแนนเต็ม 10 คะแนน คะแนนที่สอบได้ ......................... คะแนน

คำชี้แจง นักเรยี นตอบคำถำมใหถ้ ูกต้อง หรอื สแกนควิ อำร์ โค้ด (QR Code)
เพ่ือเข้ำทำข้อสอบด้วยระบบออนไลน์ ผำ่ น Google Form

ควิ อำร์ โค้ด กิจกรรมที่ 2
กำรเสรมิ สรำ้ งเสถยี รภำพของอำณำจกั ร
https://forms.gle/TSgHpossZwdq3aKQ7

26

ตอนที่ 1 ใหน้ ักเรยี นอ่ำนข้อควำมแลว้ ตอบคำถำม (10 คะแนน)

ศึกอะแซหวุ่นก้ีตีหัวเมืองเหนือ นับเป็นศึกใหญ่ที่สุดในสมัยกรุงธนบุรี โดยใน
เดือนตุลาคม พ.ศ. 2318 อะแซหวุ่นกไ้ี ด้นากาลังพลเข้ามาทางด่านแมล่ ะเมา และยกทัพ
เรื่อยมาจนถึงสุโขทัย ส่วนไทยต้ังรับทัพพม่าท่ีพิษณุโลก เพื่อจะได้ลาเลียงพลทางแม่น้า
ไปช่วยไดส้ ะดวก

ทัพพม่าเม่ือทราบข่าว จึงจัดกาลังโอบล้อมที่พิษณุโลกเอาไว้ เจ้าพระยาจักรี
ได้นาทหารออกต่อสู้จนพม่าต้องถอยไปหลายครั้ง สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจึงยก
ทัพหลวงไปช่วยรบ ในท่ีสุดอะแซหวุ่นก้ไี ดย้ กทพั กลบั เนื่องจากพระเจา้ มังระส้ินพระชนม์
ไทยจงึ ถงึ โอกาสขบั ไล่พมา่ ออกจากดินแดนไทย

 จำกข้อควำมได้กล่ำวถึงเรือ่ งใด

.....................................................................................................................................

 ศึกอะแซหวนุ่ กตี้ หี ัวเมืองเหนือเป็นสงครำม..ร..ะ..หว่ำงรฐั ใด

.....................................................................................................................................

 กำรท่ีกองทัพของไทยชนะพม่ำทำใหเ้ กดิ ผ.ล..อ..ย. ำ่ งไร

.....................................................................................................................................

 ถำ้ กองทัพของไทยแพ้พมำ่ จะเกดิ ผลอยำ่ ง.ไ.ร....

.....................................................................................................................................
......

 กำรทำสงครำมทำใหเ้ กดิ ผลต่ออำณำจักรธนบรุ อี ยำ่ งไร

.....................................................................................................................................
......

27

สมัยธนบุรีเป็นยุคของกำรกอบกู้บ้ำนเมืองกำรฟ้ืนฟูขวัญและกำลังใจของประชำชนใน
อำณำจักร โดยมีควำมพยำยำมฟื้นฟูบ้ำนเมืองให้เป็นปกติสขุ ซ่ึงแม้จะเป็นเพียงกำรเร่ิมต้น แต่นับว่ำ
เปน็ กำรวำงรำกฐำนที่สำคญั ในยุคต่อมำ

สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชมีพระรำชกรณียกิจในกำรฟื้นฟูพระพทุธศำสนำที่เส่ือมลง
เพรำะภัยสงครำม เพื่อเป็นหลักสำคัญของบ้ำนเมืองและศูนย์รวมจิตใจของประชำชน โดยมีกำร
บูรณปฏสิ ังขรณ์วัดวำอำรำมและศำสนสถำนต่ำง ๆ แมว้ ำ่ สภำพเศรษฐกิจของอำณำจักรจะยงั ไม่ฟื้นตัว
ซึ่งวัดท่ีสำคัญในสมัยธนบุรี ได้แก่ วัดแจ้ง (วัดอรุณรำชวรำรำมรำชวรมหำวิหำร) ซ่ึงอยู่ในเขต
พระรำชวัง วัดท้ำยตลำด (วัดโมลีโลกยำรำมรำชวรวิหำร) วัดบำงยี่เรือนอก (วัดอินทำรำมวรวิหำร)
วดั บำงหว้ำใหญ่ (วัดระฆังโฆสติ ำรำมวรวิหำร) วดั ทอง (วดั สุวรรณำรำมรำชวรวหิ ำร) และวดั โพธำรำม
(วัดพระเชตพุ นวิมลมงั คลำรำมรำชวรมหำวหิ ำร)

ภำพท่ี 3.7 วัดบำงหวำ้ ใหญ่ (วดั ระฆังโฆสิตำรำมวรมหำวิหำร)
ท่ีมำ : http://palanla.com/file_managers/domestic_location/Wat%20Rakhangkhositraram/004-1.jpg

นอกจำกนี้ยงั มวี ดั และศำลเจำ้ จนี มสั ยิด โบสถ์ครสิ ต์ ซง่ึ สมเดจ็ พระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงให้
ควำมอุปถมั ภ์ ดงั ปรำกฏหลักฐำนอยใู่ นชมุ ชนคลองบำงหลวง

28

ในส่วนของหลักธรรมและคณะสงฆ์ สมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชโปรดเกล้ำฯ ให้ฟ้ืนฟู
พระไตรปิฏกและพระธรรมวินัย โดยนำแบบอย่ำงมำจำกนครศรีธรรมรำช เพ่ือชำระควำมบริสุทธิ์
ให้กับคณะสงฆ์ในรำชอำณำจักรเพ่ือฟื้นฟูศรัทธำของประชำชนใหก้ ลับคืนมำ มีกำรดำเนินกำร 2 คร้ัง
ครั้งแรกเม่ือรวบรวมหัวเมืองปักษ์ใต้แล้วโปรดเกล้ำฯ ให้อำรำธนำพระสงฆ์ในกรุงและหัวเมืองมำวำง
ระเบียบกำรปกครองคณะสงฆ์ในเขตรำชธำนี ครั้งท่ีสองเป็นกำรปฏิรูปครั้งใหญ่ จัดในหัวเมืองฝ่ำย
เหนือหลังกำรปรำบชุมนุมเจ้ำพระฝำง เนื่องจำกคณะสงฆ์พื้นที่บริเวณน้ีเข้ำมำยุ่งเก่ียวกิจกำรทำงโลก
และย่อหย่อนพระธรรมวนิ ยั ทำใหป้ ระชำชนเสือ่ มศรทั ธำ

สำหรับพระรำชจริยวัตรของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช พระองค์ทรงเล่ือมใสใน
พระพุทธศำสนำเป็นอย่ำงย่งิ ดงั จะเหน็ ได้ว่ำหลงั จำกรวบรวมพระรำชอำณำจกั รกลบั เป็นปกึ แผน่ และ
สำมำรถป้องกันกำรคุกคำมของกองทัพพม่ำได้แล้วน้ัน พระองค์ทรงหันไปใส่พระทัยในกำรศึกษำ
หลักธรรมและเสด็จไปประทับแรมเพื่อฝึกวปิ ัสสนำธรุ ะท่ีวัดบำงยี่เรือนอกอย่เู สมอ

ในสมัยนี้มีเหตุกำรณ์สำคัญด้ำนศำสนำที่มีอิทธิพลต่อสังคมไทยในปัจจุบัน คือกำรอัญเชิญ
พระแก้วมรกตจำกเวียงจันทน์มำยังกรุงธนบุรีใน พ.ศ. 2321 โดยแรกพระแก้วมรกตประดิษฐำนอยู่ท่ี
วัดแจ้ง ซึ่งเป็นวัดประจำพระบรมมหำรำชวังในสมัยกรุงธนบุรี ต่อมำในสมัยรัตนโกสินทร์จึงอัญเชิญ
พระแก้วมรกตมำประดิษฐำนท่ีพระอโุ บสถวัดพระศรรี ัตนศำสดำรำม ซ่งึ เป็นวดั ประจำพระบรมหำรำชวัง
ในสมัยกรุงรตั นโกสินทร์

ภำพที่ 3.8 วัดบำงย่ีเรือนอก (วัดอินทำรำมวรวิหำร)
ที่มำ : https://taladphlumarket.files.wordpress.com/2017/01/dsc0402.jpg

29

ภำพที่ 3.9 วัดแจง้ (วดั อรณุ รำชวรำรำมรำชวรมำหำวหิ ำร)
ทมี่ ำ : http://img.kapook.com/image/travel_3/Wat-Arun.jpg

คิวอำร์ โคด้ วดิ ีโอ เรื่อง สถำนทสี่ ำคัญในสมยั ธนบรุ ี
ที่มำ : https://youtu.be/4Z6GofkDKrA

เน่อื งจำกสมัยกรุงธนบรุ ีเปน็ ช่วงเวลำท่ีบ้ำนเมืองยังมภี ำรกิจท่ีจำเป็นอยู่มำก และมีระยะเวลำ
เพียง 15 ปี จึงมีกำรสร้ำงสรรค์วรรณกรรมจำนวน 6 เรื่อง เท่ำนั้น แต่นับว่ำมีควำมทรงคุณค่ำและถอื
เป็นมรดกท่ีสำคัญย่ิงในยุคปัจจุบัน ได้แก่ บทพระรำชนิพนธ์กลอนบทละครเรื่องรำมเกียรต์ิ 4 ตอน
ของสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำช ลิลิตเพชรมงกุฎและอิเหนำคำฉันท์ ของหลวงสรวิชิต (หน) นิรำศ

30

เองกวำงตุ้ง ของพระยำมหำนุภำพ กฤษณำสอนน้องคำฉันท์ ของพระภิกษุอินท์ และโคลงเฉลิม
พระเกียรติสมเดจ็ พระเจำ้ กรุงธนบรุ ี ของนำยสวน มหำดเล็ก

ภำพที่ 3.10 นิรำศพระยำมหำนุภำพไปเมอื งจนี ครั้งกรงุ ธนบรุ ี
ท่มี ำ : https://www.finearts.go.th/storage/contents/2020/09/image_cover/0mRCBgvze1.jpeg

ควิ อำร์ โคด้ วดิ ีโอ เรอ่ื ง วรรณคดีในสมยั ธนบุรี
ทีม่ ำ : https://youtu.be/uLUKWw9UNcU

31

คะแนนเตม็ 10 คะแนน คะแนนท่สี อบได้ ......................... คะแนน

คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถำมใหถ้ ูกต้อง หรือสแกนควิ อำร์ โค้ด (QR Code)
เพือ่ เขำ้ ทำข้อสอบดว้ ยระบบออนไลน์ ผำ่ น Google Form

ควิ อำร์ โคด้ กจิ กรรมที่ 3
กำรทำนบุ ำรุงศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญำ
https://forms.gle/CXCW9rpcNqQv2h738

32

ตอนที่ 1 ให้นักเรียนอ่ำนข้อควำมแล้วตอบคำถำม (10 คะแนน)

วัดอินทาราม หรือวัดบางยี่เรือนอก เป็นวัดหลวงสาคัญอันดับหนึ่งในสมัย
ธนบุรี จดั ว่าเปน็ วัดประจารัชกาลของสมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราช ซ่ึงได้รบั การบูรณะ
เป็นพระอารามหลวง สร้างกุฎิและถวายท่ีดินให้เป็นธรณีสงฆ์เป็นจานวนมาก แล้วโปรด
ให้นิมนต์พระเถระฝ่ายวิปัสสนามาจาพรรษา เพราะมีพระราชประสงค์ท่ีจะให้เป็น
ศูนย์กลางในการฝึกสมาธิทางวิปัสสนากรรมฐาน ใช้ประกอบงานพระราชพิธีสาคัญ
ต่าง ๆ มีพระเจดีย์กู้ชาติคู่หน่ึงตั้งอยู่หน้าพระอุโบสถหลังเก่า สันนิษฐานว่า ภายในได้
บรรจุพระบรมอฐั ิของสมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช และพระอคั รมเหสี

 จำกขอ้ ควำมนไ้ี ด้กล่ำวถึงสถำนที่ใด

.....................................................................................................................................

 วดั อนิ ทำรำมจัดว่ำเป็นวดั ประจำรชั กำลข.อ...ง..พระมหำกษัตริย์พระองค์ใด

.....................................................................................................................................

 กำรทส่ี มเดจ็ พระเจำ้ ตำกสินมหำรำชมพี ระ..ป...ร.ะสงค์ทีจ่ ะบูรณะวดั อินทำรำม
มจี ุดประสงค์เพ่ืออะไร

.....................................................................................................................................

 วดั นีม้ คี วำมสำคญั ต่อสมัยธนบรุ อี ย่ำงไร ......

.....................................................................................................................................
......

 ปัจจุบันวัดน้ีมีควำมสำคัญกบั สังคมอยำ่ งไร

.....................................................................................................................................
......

33

สมเดจ็ เจำ้ พระยำมหำกษัตริย์ศึก มีนำมเดิมว่ำ ทองดว้ ง เปน็ บตุ รของหลวงพินิจอักษร (ทองดี)
และดำวเรือง (หยก) ภำยหลังจำกลำสิกขำบทแล้วได้เข้ำรับรำชกำรในตำแหน่งหลวงยกกระบัตร
หลงั จำกสมเดจ็ พระเจ้ำตำกสินมหำรำชทรงกอบกู้เอกรำชจำกพมำ่ และสถำปนำกรุงธนบุรีเป็นรำชธำนี
เม่ือ พ.ศ. 2311 ได้รับกำรโปรดเกล้ำฯ เล่ือนบรรดำศักดิ์จำกหลวงยกกระบัตรเป็นพระรำชวรินทร์
แล้วให้เข้ำมำรับรำชกำรในกรุงธนบุรี พระรำชวรินทร์ได้รับรำชกำรสนองพระบรมรำชโองกำรสมเด็จ
พระเจ้ำตำกสินมหำรำชด้วยควำมเข้มแข็งและซื่อสัตย์สุจริตเสมอมำ จนได้รับกำรเล่ือนบรรดำศักด์
สูงข้ึนเป็นพระยำอภัยรณฤทธ์ิ เม่ือคร้ังได้รับชัยชนะในกำรปรำบชุมนุมเจ้ำพิมำย และหลังกำรปร ำบ
ชุมนุมพระฝำงสำเร็จ พระยำอภัยรณฤทธิ์จึงได้รับกำรเล่ือนบรรดำศักดิ์เป็นพระยำยมรำช ในเวลำ
ตอ่ มำได้รับเล่อื นบรรดำศักด์เิ ปน็ พระยำจกั รี และสมเด็จเจ้ำพระยำมหำกษัตรยิ ์ศึกตำมลำดับ เนอ่ื งจำก
ทำควำมชอบในรำชกำรสงครำม

ภำพท่ี 3.11 พระบำทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟ้ำจฬุ ำโลกมหำรำช
ทม่ี ำ : https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/84/King_Buddha_Yodfa_Chulaloke.jpg

34

ภำยหลงั เกิดกำรจลำจลในกรุงธนบรุ ีคร้ังกบฏพระยำสวรรค์ สมเด็จเจำ้ พระยำมหำกษัตริย์ศึก
ซ่ึงขณะน้ันกำลังยกทัพไปตีเขมร ได้ยกทัพกลับมำเพ่ือรักษำควำมสงบสุขของบ้ำนเมือง ภำยหลังจำก
กำรปรำบปรำมกบฏและสำเรจ็ โทษสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชแล้ว สมเด็จเจ้ำพระยำมหำกษัตรยิ ์
ศึกทรงขึ้นดำรงสิริรำชสมบัติ ประกอบพระรำชพิธีปรำบดำภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งรำชวงศ์จักรี
ทรงพระนำมว่ำ พระบำทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟ้ำจุฬำโลกมหำรำช

คิวอำร์ โค้ด วิดโี อ เรื่อง พระรำชประวัติพระบำทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟำ้ จฬุ ำโลกมหำรำช
ทม่ี ำ : https://youtu.be/XF2LVKRPto4

ควิ อำร์ โค้ด วิดโี อ เรือ่ ง รชั กำลที่ 1 พระบำทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟำ้ จฬุ ำโลกมหำรำช
ทมี่ ำ : https://youtu.be/zuktu2W4Vgc

• สมเดจ็ เจำ้ พระยำมหำกษตั ริย์ศึก (ทองดว้ ง) มบี ทบำทสำคัญในด้ำนใดบ้ำง

35

เจ้ำพระยำสุรสีห์ มีนำมเดิมว่ำ บุญมา เป็นบุตรของหลวงพินิจอักษร (ทองดี) และดำวเรือง
(หยก) เป็นพระอนุชำของสมเด็จเจ้ำพระยำมหำกษัตริย์ศึก (ทองด้วง) เมื่ออำยุได้ 16 ปี ได้ถวำยตัว
เป็นมหำดเล็กในสมเด็จพระเจ้ำเอกทัศ และได้รับกำรเลื่อนบรรดำศักดิ์เป็นนำยสุดจินดำมหำดเล็ก
หุ้มแพร ภำยหลังกำรเสียกรุงศรีอยุธยำคร้ังที่ 2 เมื่อ พ.ศ. 2310 ได้หลบหนีทหำรพม่ำออกจำก
กรุงศรีอยุธยำเพ่ือไปพบพระยำก (สิน) ท่ีเมืองจันทบุรี และร่วมกอบกู้เอกรำชให้กับบ้ำนเมือง จำกน้ัน
ได้รับกำรเล่ือนบรรดำศักดิ์เป็นพระมหำมนตรี ภำยหลังพระยำตำก (สิน) ประกอบพระรำชพิธี
บรมรำชำภิเษกข้ึนเป็นกษัตริย์ และสถำปนำกรุงธนบุรีเปน็ รำชธำนี พระมหำมนตรีเป็นกำลงั สำคัญใน
กำรรบและปรำบปรำมชุมนุมต่ำง ๆ ที่ต้ังตัวข้ึนเป็นอิสระภำยหลังจำกกรุงศรีอยุธยำแตก และช่วย
รวบรวมบ้ำนเมืองให้เป็นปึกแผ่นจนได้รับกำรโปรดเกล้ำฯ เลื่อนบรรดำศักด์ิเป็นพระยำอนุชิตรำชำ
และพระยำยมรำชตำมลำดบั

ภำพท่ี 3.12 พระบวรรำชำนุสำวรียก์ รมพระรำชวงั บวรมหำสรุ สงิ หนำท ณ กองพลทหำรรำบที่ 9
ค่ำยกำญจนบุรี จงั หวดั กำญจนบรุ ี

ท่ีมำ : https://www.silpa-mag.com/wp-content/uploads/2017/02/2-20.jpg

36

ต่อมำสมเด็จพระเจ้ำตำกสินมหำรำชยกทัพไปตีหัวเมืองเหนือโดยมีพระยำยำมรำชตำมเสด็จ
สงครำมครั้งน้ีทำให้อำณำจักรธนบุรีสำมำรถรวบรวมหัวเมืองเหนือได้ท้ังหมด พระยำยำมรำชจึงได้รับ
กำรเลอ่ื นบรรดำศักดิ์เปน็ เจ้ำพระยำสุรสีห์ สำเร็จรำชกำรเมืองพิษณุโลกซงึ่ เป็นหัวเมอื งชั้นเอก

ใน พ.ศ. 2324 เกิดจลำจลในกัมพูชำ เจ้ำพระยำสุรสีห์และสมเด็จเจ้ำพระยำมหำกษัตริย์ศึก
ยกทัพไปตีเขมร แต่กำรศึกยังไม่เสร็จส้ินก็ต้องยกทัพกลับมำก่อน เน่ืองจำกเกิดจลำจลที่กรุงธนบุรี
ครงั้ กบฏพระยำสวรรค์

ในสมัยรัตนโกสินทร์ เจ้ำพระยำสุรสีห์ดำรงตำแหน่งสมเด็จพระบวรรำชเจ้ำมหำสุรสิงหนำท
กรมพระรำชวงั บวรสถำนมงคล (วังหนำ้ ) ในรชั กำลท่ี 1

ควิ อำร์ โคด้ วิดโี อ เรอ่ื ง กรมพระรำชวังบวรมหำสุรสิงหนำท ผู้รบั ศึกเก้ำทัพ
ขนุ พลแก้วค่พู ระทัยสมเดจ็ พระเจำ้ ตำก และรัชกำลท่ี 1
ท่ีมำ : https://youtu.be/wHisN0He4to

ควิ อำร์ โคด้ วดิ โี อ เรอ่ื ง สมเด็จพระยำสุรสงิ หนำท เอกบุรษุ ท่ีทำใหล้ ุ่มน้ำเจ้ำพระยำกลับมำผงำด
อีกครั้งท่ีมำ : https://youtu.be/RZhbFjvBrYk

37

คะแนนเตม็ 20 คะแนน คะแนนทสี่ อบได้ ......................... คะแนน

คำช้แี จง 1. กิจกรรมท่ี 4 มจี ำนวน 2 ตอน
2. นกั เรยี นตอบคำถำมให้ถูกต้อง หรอื สแกนคิวอำร์ โค้ด (QR Code)
เพอ่ื เขำ้ ทำข้อสอบด้วยระบบออนไลน์ ผำ่ น Google Form

คิวอำร์ โคด้ กจิ กรรมท่ี 4
บคุ คลสำคญั ในสมัยธนบุรี
https://forms.gle/u8vAsZUE47deDzQx5

38

ตอนที่ 1 ใหน้ ักเรยี นศึกษำประวตั ิและผลงำนของพระยำพิชยั ดำบหัก แล้ววเิ ครำะหห์ ำข้อคิดและ
แบบอยำ่ งท่ดี เี พื่อนำไปใชใ้ นชีวิตประจำวนั (6 คะแนน)

พระยาพิชยั ดาบหัก มีนามเดมิ วา่ จอ้ ย เกิดทบ่ี า้ นหว้ ยคา อาเภอพชิ ัย จังหวัด
อุตรดิตถ์ เมื่อ พ.ศ. 2284 ได้ศึกษาวิชามวยและดาบจนเกิดความเชี่ยวชาญ ภายหลัง
จ้อยได้เปลี่ยนชอื่ ใหม่เป็นทองดี หรือได้รับสมญานามว่า ทองดีฟันขาว พระยาตาก (สิน)
ทรงเห็นความสามารถจึงชวนให้เข้ารับราชการ ต่อมานายทองดีได้เข้าราชการเป็น
องครักษ์ มีบรรดาศักดิ์เป็นหลวงพิชัยอาสา เมื่อรับราชการมีความดีความชอบ จึงได้รับ
แต่งต้ังเป้น เจ้าหมื่นไวยวรนาถ พระยาสีหราชเดโช และพระยาพิชัย ผู้สาเร็จการครอง
เมอื งพิชยั

ใน พ.ศ. 2316 พม่ายกทัพมาตีเมืองพิชัย พระยาพิชัยได้ยกทัพไปสกัดทัพพม่า
จนแตกพ่ายกลับไป การรบครั้งนั้นดาบสองมือของพระยาพิชัยได้หักไปหน่ึงเล่ม
แต่สามารถชนะกองทัพของพม่าได้ ด้วยวีรกรรมของท่าน จึงได้สมญานามว่า พระยา
พิชยั ดาบหกั

ใน พ.ศ. 2325 หลังจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชถูกสาเร็จโทษด้วยท่อน
จันทน์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงชักชวนให้พระยาพิชัยเข้า
รบั ราชการ แตพ่ ระยาพชิ ัยไม่ขอรับตาแหน่งจึงได้ถูกประหารชีวิต

ในสมยั พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจ้าอย่หู ัว ทรงพระราชทานนามสกุลของ
ตระกูลพระยาพชิ ยั ดาบหักว่า “วชิ ัยขทั คะ”

 ผลงำนของพระชำพิชยั ดำบหักทีม่ ีต่อสมยั ธนบรุ ี (2 คะแนน)

.....................................................................................................................................

 ประโยชนท์ ี่เกดิ ขึน้ (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................

 ขอ้ คดิ หรือแบบอยำ่ งทด่ี ี (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................
......

39

ตอนที่ 2 ให้นักเรียนวิเครำะห์ผลงำนบุคคสำคญั ในสมัยธนุบรี (14 คะแนน)
สมเดจ็ เจ้ำพระยำมหำกษัตรยิ ์ศกึ (ทองด้วง)

 ผลงำนของสมเดจ็ เจ้ำพระยำมหำกษัตริยศ์ กึ ทีม่ ีต่อชำติไทยในสมัยธนบุรี (3 คะแนน)

.....................................................................................................................................

 ประโยชนท์ ่เี กิดขึ้น (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................

 ขอ้ คดิ หรือแบบอยำ่ งทีด่ ี (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................
......

เจำ้ พระยำสรุ สหี ์ (บุญมำ)

 ผลงำนของสมเดจ็ เจำ้ พระยำสุรสหี ์ที่มตี อ่ ชำติไทยในสมยั ธนบุรี (3 คะแนน)

.....................................................................................................................................

 ประโยชนท์ เ่ี กดิ ข้ึน (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................

 ขอ้ คิดหรือแบบอย่ำงท่ีดี (2 คะแนน) ......

.....................................................................................................................................
......

40

คะแนนเตม็ 20 คะแนน คะแนนท่สี อบได้ ......................... คะแนน

คำช้แี จง 1. ข้อสอบหลงั เรียน มจี ำนวน 20 ขอ้ 20 คะแนน
2. นกั เรยี นใช้ดินสอระบำยลงใน  หน้ำคำตอบทถี่ ูกต้องใหเ้ ตม็ วง
หรือสแกนคิวอำร์ โค้ด (QR Code) เพ่ือเข้ำทำข้อสอบด้วยระบบออนไลน์
ผ่ำน Google Form

คิวอำร์ โค้ด แบบทดสอบหลังเรยี น (Pre – Test)
เร่ือง พฒั นำกำรของอำณำจักรธนบรุ ี

https://forms.gle/4NYfQ8GGA6xihAmH7

41

1. กรงุ ธนบุรีเป็นรำชธำนีของไทยเปน็ ระยะเวลำเท่ำใด
 ระยะเวลำ 10 ปี
 ระยะเวลำ 12 ปี
 ระยะเวลำ 15 ปี
 ระยะเวลำ 16 ปี

2. หลงั จำกกอบกู้เอกรำชคนื จำกพมำ่ แล้วพระเจำ้ ตำกสินสรำ้ งควำมมัน่ คงใหก้ ับอำณำจกั รธนบรุ ี
โดยวิธีกำรใด
 กำรทำสงครำมกบั เขมร
 กำรปรำบปรำมชุมนุมต่ำง ๆ
 กำรควบคมุ กำลังคนอย่ำงเคร่งครัด
 กำรเรง่ ฝกึ ควำมเขม้ แขง็ ทำงด้ำนกำลังทหำร

3. หลงั จำกสถำปนำกรงุ ธนบรุ แี ล้วพระเจ้ำตำกสินมหำรำชได้ทรงแก้ไขปัญหำเศรษฐกจิ ของประเทศ
ทตี่ กตำ่ โดยวิธีกำรใด
 กำรให้รำษฎรพ่งึ พำตนเอง
 กำรค้ำขำยกบั ชำติตะวนั ตก
 กำรขอควำมชว่ ยเหลอื จำกอำณำจกั รอน่ื
 กำรทรงสละรำชทรพั ยส์ ่วนพระองค์ซ้ือข้ำวสำรแจกรำษฎร

4. ในสมัยธนบรุ ีลกั ษณะทำงดำ้ นสังคมวฒั นธรรมมีควำมคล้ำยคลงึ กบั อำณำจักรใดมำกที่สดุ
 สโุ ขทัยตอนตน้
 อยุธยำตอนต้น
 สโุ ขทัยตอนปลำย
 อยุธยำตอนปลำย

5. ในสมยั ธนบุรีงำนทำงด้ำนสถำปัตยกรรมส่วนใหญ่จะเกี่ยวข้องกบั ส่งิ ใดมำกท่ีสุด
 กำรสรำ้ งพระรำชวัง
 กำรสร้ำงวัดขนำดใหญ่
 กำรปน้ั หรือหล่อพระพทุ ธรปู
 กำรปฏิสังขรณ์วัดวำอำรำมต่ำงๆ

42

6. เหตุใดผลงำนทำงดำ้ นศลิ ปกรรมของอำณำจักรธนบุรจี งึ ไม่มี ควำมเจริญรุ่งเรืองเท่ำที่ควร
 ขำดแคลนวัตถุดบิ
 ขำดนักปรำชญ์ท่ีมีควำมรู้
 บำ้ นเมืองอยใู่ นภำวะสงครำม
 ขำดแคลนงบประมำณในกำรสง่ เสรมิ

7. ประเทศคูค่ ำ้ ท่สี ำคัญของไทยในสมยั ธนบรุ คี ือชำตใิ ด
 ญี่ปุ่น
 ชำวอำหรับ
 จนี - อนิ เดีย
 ชำติตะวันตก

8. หลงั จำกทก่ี รงุ ศรอี ยุธยำแตก พระยำตำกนำไพร่พลไปต้ังม่ันอยู่ทเี่ มืองใด
 เมอื งชลบุรี
 เมืองระยอง
 เมืองจนั ทบรุ ี
 เมืองเพชรบรุ ี

9. ข้อใด ไมใ่ ช่ ปัจจัยทที่ ำให้พระยำตำกตดั สนิ พระทัยยำ้ ยเมืองหลวงมำต้ังท่กี รงุ ธนบรุ ี
 เปน็ เมืองท่ีมภี ูมทิ ัศนส์ วยงำม
 เปน็ เมอื งขนำดเลก็ ป้องกันไดง้ ่ำย
 สะดวกในกำรติดต่อค้ำขำยกบั ตำ่ งประเทศ
 สำมำรถควบคุมกำรเดินเรอื ทะเลทีเ่ ข้ำออกบรเิ วณอ่ำวไทยได้

10. พระยำตำกปรำบดำภเิ ษกข้นึ เปน็ พระมหำกษัตรยิ ท์ รงพระนำมว่ำอะไร
 สมเด็จพระไชยเชษฐำธิรำช
 สมเดจ็ พระชยั รำชำธริ ำช
 สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนำถ
 สมเดจ็ พระบรมรำชำธิรำชที่ 4

11. ใครเปน็ ผู้สถำปนำอำณำจักรอยุธยำ
 พระเจ้ำบรมโกศ
 พระบรมไตรโลกนำถ
 สมเด็จพระรำมำธบิ ดีที่ 1
 สมเด็จพระบรมรำชำธิรำชท่ี 1

43

12. ในสมัยอยุธยำตอนตน้ รปู แบบกำรคำ้ คือแบบใด
 กำรคำ้ แบบเสรี
 กำรค้ำแบบก่ึงเสรี
 กำรค้ำแบบผกู ขำด
 กำรค้ำแบบบรรณำกำร

13. ในสมยั อยธุ ยำตอนตน้ เมืองใดเปรยี บเสมอื นเมอื งป้อมปรำกำร
 หวั เมืองชั้นใน
 เมอื งลูกหลวง
 เมืองประเทศรำช
 เมืองพระยำมหำนคร

14. ควำมสัมพันธก์ ับประเทศเพอ่ื นบำ้ นในสมยั อยุธยำมลี ักษณะอยำ่ งไร
 เป็นมิตรกับประเทศเพอ่ื นบำ้ น
 ส่งเสริมกำรค้ำกับอำณำจกั รอ่ืน
 ขยำยอำนำจไปครอบครองอำณำจกั รอื่น
 เผยแผ่พระพุทธศำสนำไปยงั อำณำจกั รอื่น

15. ภูมิปญั ญำไทยทำงด้ำนศลิ ปกรรมของอยธุ ยำสว่ นใหญ่สร้ำงสรรค์ข้นึ มำจำกควำมศรัทธำต่อส่งิ ใด
 พระพุทธศำสนำ
 วญิ ญำณของบรรพบุรษุ
 สถำบนั พระมหำกษัตรยิ ์
 ควำมอุดมสมบูรณ์ของธรรมชำติ

16. หนว่ ยงำนจตสุ ดมภ์ทที่ ำหนำ้ ทใี่ นกำรดูแลพิธกี ำรในรำชสำนกั และตัดสินคดคี วำมในสมัยอยธุ ยำ
คือหน่วยงำนใด
 กรมนำ
 กรมวงั
 กรมคลงั
 กรมเวยี ง

17. วรี กรรมของชำวบำ้ นบำงระจันรบกบั พม่ำควรเป็นตวั อย่ำงในกำรประพฤตติ นด้ำนใดมำกท่สี ุด
 กำรเสยี สละตอ่ สว่ นรวม
 กำรวำงแผนในกำรทำงำน
 กำรฝึกฝนควำมรู้ให้ชำนำญ
 กำรสร้ำงควำมสำมัคคใี นชมุ ชน

44

18. กำรแสดงละครนอกในสมัยอยธุ ยำมีลักษณะท่ีสำคัญอย่ำงใด
 เป็นกำรแสดงของเด็ก
 เป็นกำรแสดงของผู้ชำยท้งั หมด
 เปน็ กำรแสดงของผูห้ ญิงทั้งหมด
 เป็นกำรแสดงรว่ มกนั ของชำยและหญงิ

19. กำรกอบกเู้ อกรำชของไทยคืนจำกพม่ำจำกกำรเสยี กรุงครัง้ ที่ 1 จดั เป็นผลงำนท่เี ดน่ ชดั ของ
พระมหำกษัตริย์พระองคใ์ ด
 พระเจำ้ อู่ทอง
 พระเจ้ำทรงธรรม
 พระบรมไตรโลกนำถ
 พระนเรศวรมหำรำช

20. หลกั ฐำนแสดงกรรมสิทธใ์ิ นกำรครอบครองท่ีดินในสมยั ธนบุรี เรียกวำ่ อะไร
 ตรำตั้ง
 กำรสักเสก
 ค่ำภำคหลวง
 โฉนดตรำแดง

45

นิธิ เอยี วศรวี งศ.์ (2539). กรงุ แตก พระเจ้ำตำก และประวัติศำสตรไ์ ทย. พิมพ์คร้ังท่ี 3.
กรุงเทพฯ. มติชน.

วงเดือน นำรำสจั จ์ และชมพูนุท นำครี ักษ์. (2551). ประวตั ิศำสตร์ ชัน้ มธั ยมศึกษำปีที่ 2.
กรงุ เทพฯ. สถำบันพฒั นำคุณภำพวชิ ำกำร (พว.).

สถำบนั พัฒนำคณุ ภำพวิชำกำร (พว.). (2563). ชุดกจิ กรรมพัฒนำกำรคดิ เสรมิ สร้ำงสมรรถนะ
สำคญั และคุณลักษณะอนั พึงประสงคข์ องผู้เรยี น ยกระดับสู่โรงเรยี นมำตรฐำนสำกล
(World Class Standard School) ประวัติศำสตร์ ช้นั มธั ยมศึกษำปีที่ 2.
กรุงเทพฯ. สถำบนั พัฒนำคุณภำพวชิ ำกำร (พว.).

อนรุ กั ษ์โบรำณสถำนในพระรำชวงั เดมิ . (2543). สำระนำ่ รกู้ รุงธนบุร.ี กรุงเทพฯ. กรมศลิ ปำกร.