หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ปก อันใหม่ๆๆๆๆ

หนงั สืออเิ ล็กทรอนิกสป ก

G

O

F
O
R
I

T

หนงั สอื “ จิตวิทยากับการแขง ขัน ” (The psychology of
competition) เลมนผี้ จู ัดทํามีวตั ถุประสงคเ พื่อใชใ นการใหความรแู กผ ูอานที่มี
ความสนใจเก่ียวกบั เร่ืองจิตวิทยาสาํ หรับการแขง ขัน เนือ่ งจากจิตวทิ ยากบั การ
แขงขันนั้นเปนศาสตรแ ขนงหน่งึ ท่ไี ดน าํ ทฤษฎี รวมถึงหลักการทางจติ วิทยามา
ประยกุ ตใชใ นการกีฬาใหเ กดิ ประโยชนสูงสดุ

โดยเนื้อหาของหนงั สอื เลมนจี้ ะกลาวถึง ในเร่ืองของจติ วิทยากฬี า และ
ความหมาย บทบาทความสําคัญของจิตวทิ ยาการแขง ขนั จติ วิทยาการแขงขนั
ชนดิ ของกีฬาและวธิ ีการฝกจิตวทิ ยาทีเ่ หมาะสม การฝกทักษะทางจิตวทิ ยา
การแขง ขนั จนไปถึงการนําจิตวทิ ยาการแขงขันไปใช

ทางผูจดั ทาํ หวงั เปนอยางย่งิ วา หนังสอื เลม นี้ จะสามารถนําไปใชไ ดจริง
และเปน ประโยชนแกผูอานที่ตองการศกึ ษา ในเรื่องจติ วทิ ยากบั การแขง ขนั
มากขนึ้ ท้งั นี้ทางผจู ดั ทาํ ขอขอบพระคุณ หนงั สือ/บทความวิชาการ/บทวิจยั /
เอกสารอ่นื ๆ คณะอาจารย และบุคคลที่นาํ มาอางองิ ในหนงั สอื ดังกลาวดว ย
ความเคารพเปน อยางสงู ยิง่ หากมีขอผิดพลาดประการใดทางผูจ ัดทําขออภยั
มา ณ ที่นี่ดว ย

นิชนันท ทะจะกนั

CONTENT

01 ความหมายและบทบาทของจิตวทิ ยากีฬา

บทนาํ
ความหมายของจติ วิยากฬี า
จดุ มุงหมายของจิตวิทยากฬี า
บทบาทความสําคญั ของจิตวิทยากฬี า

02 จติ วทิ ยากับการแขง ขัน

จติ วทิ ยากอ นการแขงขนั
จิตวทิ ยาระหวา งการแขง ขัน
จติ วทิ ยาหลังการแขงขนั

03 วิธกี ารฝก จิตวทิ ยาทเ่ี หมาะสม

ชนดิ ของกีฬาและวธิ ีการฝกจิตวิทยาทเี่ หมาะสม

04 การฝกทักษะทางจิตวิทยา

ประเภทของการฝกจิตวทิ ยากีฬา
เทคนิคการจินตภาพ (Imagery)
เทคนิคการรวบรวมสมาธิ (Concentration)
เทคนิคการตั้งเปา หมาย (Goal Setting)

05 การนําจิตวทิ ยาไปใช

แรงจงู ใจ
ความเชอ่ื มัน่ ในตนเอง
การรวบรวมสมาธิและความตั้งใจ
การตงั้ จดุ มุงหมาย

… สรุป

แบบทดสอบ
บรรณนุกรม

A WINNER

is a

DREAMER

Who NEVER

GIVES UP

Nelson Mandela
Africa's first black former president

“ความหมายและพื้ นฐานของ

จิตวิทยาการกีฬา

01DEFINITIONAND
BASICS OF
COMPETITIVE
PSYCHOLOGY

บทนํา (Introduction)

จิตวทิ ยาการกีฬา (Sports Psychology) เปนประเด็นท่ีอาจไมคอยจะ
เปน ที่เขา ใจกันวาเรือ่ งของการกีฬาทําไมตอ งมเี ร่ืองจิตวิทยามาเกยี่ วของ ซงึ่ ใน
ความเปน จริงแลว ความสามารถทางดา นจิตใจจะมตี อสมรรถนะการเลน กีฬา
เปน อยางมาก เพราะการมีจติ ใจทีร่ กั หรือใจท่ีอยากเลนกีฬา ก็เปนจดุ เริ่มตนของ
การมาเลนและฝกฝนกีฬา และการมีจติ ใจมุงมน่ั ทจ่ี ะเลน ใหเ ปน เลิศ กจ็ ะเปน
หลกั ชยั ท่มี ีชยั ไปกวาครึง่

ดังนน้ั การใชอ งคป ระกอบของการ เรม่ิ ตั้งแตการเขา สู การเลน กีฬาใน
มที ักษะทางจิตวิทยา มาใชประกอบ ระดบั เยาวชนและคอย ๆ พัฒนา
ในการฝกฝน เชน การมสี มาธิและ ฝกฝน จนกระท่ังเขา สูการแขงขนั
มงุ มั่นกับการเลน ความตัง้ ใจ ความ ในระดับสูงขึ้นเพื่อใหมีการเกิดการ
มั่นใจในตัวของนักกฬี า การควบคุม เรยี นรู รวมถงึ นาํ ไปปฏิบัติไดอยา ง
ความตน่ื เตน ใหอ ยใู นระดบั ท่ีพรอ ม อตั โนมัติ จติ วิทยาการกฬี าน้นั ไม
ในสถานการณทีต่ นื่ เตน และกดดัน เพยี งแตจะชว ยให นักกีฬาประสบ
ทักษะทางดานจติ วิทยาน้ี สามารถ ความสําเร็จทางการกีฬาเทา นั้นแต
ทําใหเกิดข้ึนไดผ า นกระบวนการฝก ยังมสี ว นชวยพฒั นา ดานคุณธรรม
เรยี กวา การฝก ทักษะทางจิตวิทยา จริยธรรมและความมีนํา้ ใจนกั กฬี า
การกีฬาก็จะทําใหเ กิดผลความเปน ควบคูกนั ไปดว ย
เลศิ ในการเลน กีฬาในแตละประเภท

องคป์ ระกอบความสําเร็จทางการกีฬา

การท่นี กั กีฬาจะประสบความสาํ เร็จสูงสุดน้ัน ประกอบดวย 3 องคประกอบ
สมรรถภาพตา ง ๆ มีการแปรเปล่ยี นไปตามสถานการณ ไดน อยมากตรงกันขาม
กบั สมรรถภาพทางจติ ทส่ี ามารถแปรเปลี่ยนไปตามสถานการณไดมากกวา

สมรรถภาพทางกาย (Physical fitness)
สมรรถภาพทางจิต (Psychological fitness)
ทักษะกีฬา (Sport Skills) สมรรถภาพ

ทีม่ า : กรมพลศกึ ษา กระทรวงการทองเทีย่ วและกฬี า (2556)

ความหมายของ

จิตวทิ ยากีฬา

จิตวิทยาการกีฬาจัดเปนศาสตรแขนงใหมท่ีกําลัง
ต่ืนตัว และเปนท่ีสนใจของวงการกีฬาอยางกวางขวาง ซ่ึงถือวามี
ความสําคัญและมีความจําเปนอยางยิ่งในการสงเสริม และพัฒนา
ความสามารถใหกับนักกีฬาจิตวิทยาการกีฬาเกิดมาจากความ
พยายามที่จะประยกุ ต หลักทฤษฎี หลักการ

ความจรงิ ทางจิตวทิ ยาน้นั ที่มี สว นที่มคี วามสัมพันธ
เก่ียวกบั การแสดงออกของมนุษยใ นการออกกาํ ลังกาย หรือเลน กีฬา
ไปสกู ารปรับปรุงเสรมิ สรา งพัฒนาความสามารถทั้ง ทางดานรางกาย
และจิตใจของผูออกกาํ ลงั กายของนักกีฬาหรือผฝู ก สอนกีฬา เพื่อ
ใหผ ลการฝก และเลน กีฬาประสบความสําเรจ็ ตามจุดมุงหมาย ทเ่ี รา
ตัง้ เปา ไวซ ง่ึ มีผเชี่ยวชาญใหค วามหมายทางจิตวิทยาการกฬี าไวด ังน้ี



จดุ ม่งุ หมายของจิตวยิ ากฬี า

จิตวิทยาการนั้น นอกจากจะตอ งมีบทบาทสําคญั ในการชวยใหน ักกีฬาได
พฒั นาศักยภาพทางกีฬาของตนเองใหถึงขีดสูงสดุ นัน้ แลว ยังตอ งใหนักกีฬาได
พฒั นา ความเปนมนษุ ยทสี่ มบูรณอีกดวย

การพัฒนาวิธีการเรียนรู สรางแรงจงู ใจใฝส ัมฤทธิ์ตอ งการท่ี
รกั ท่จี ะแสวงหาเรยี นรู จะประสบผลสําเรจ็
และพัฒนาใหดีขนึ้

แสวงหาความสมบรู ณ แสดงถงึ ความเปน ตัวตนของตนเอง
แบบของตนเอง ของนักกีฬา

แบง ปนสมรรถภาพทาง สรา งพลงั ใจสํารองสาํ หรบั ตวั เอง
จิตกับเพื่อนรว มทีม

พฒั นาสูความเปนเลิศ ความสนกุ ความรูสกึ ทาทาย ความ
ทดสอบประสาทภายใตส ภาวะความกดดัน ความมสี มาธิ
แสวงหาศกั ยภาพสูงสดุ ของตัวเอง และกลาทีจ่ ะเผชิญหนา
และสนกุ กบั ทุกส่ิง

บทบาทความสําคญั ของจิตวทิ ยา

จิตวิทยาการกีฬามีบทบาทความสําคญั ตอนกั กีฬาอยางมาก อนั ที่จะนําความรู
ไปสกู ารปฏิบัตแิ ละนาํ ไปประยุกตใ ชก ับการฝก ซอม รวมถึงในการแขงขนั เพอ่ื ให
นักกีฬาไดพัฒนาทักษะ และแสดงสามารถทางกีฬาไดสงู สุด

จิตวิทยาการกีฬาจึงเหน็ คุณคา และความสําคญั พอสรปุ ไดด งั น้ี

01 02 03

จติ วิทยาการกีฬาชว ย ชวยพฒั นาทักษะ และ ชว ยใหน กั กีฬาสามารถ
ในการเตรียมความ ขดี ความสามารถ นําหลกั การและเทคนิค
พรอมทางดา นจิตใจแก ทางดานจิตวิทยาการ
นักกฬี ากอนลงแขงขนั ทางการกฬี าของนักกีฬา
ใหม ีประสิทธภิ าพ กีฬาไปใช

04 05 06

ชวยใหผูฝก สอนกฬี ามี ชว ยในการตัดสนิ ใจ ชว ยในการจดั ระบบ
ความเขา ใจนักกีฬา ของผูฝ ก สอนกีฬาให ขอ มูลที่เปน ประโยชน
ของตนเองมากข้ึน มีความม่ันคงและ ทางทฤษฎีหลกั การ
รจู กั สรางแรงจูงใจแก
เช่อื ถือได
นกั กฬี า

“Genius is one percent

inspiration and ninety-nine
percent perspiration

Thomas A. Edison

จติ วทิ ยากบั

การ แขง่ ขนั

The
psychology

of competition

จิตวทิ ยากบั การแขง่ ขนั

การแขงขันกีฬา ไมเพยี งแตจะตอ งมี ความพรอ มทางรา งกายเทา นนั้ อีกสิง่ หน่ึง
คือ ความพรอมทางจิตใจเปนสง่ิ ท่สี ําคัญมาก ๆ ดวยและอาจจะมากกวาทาง
รา งกายดว ยซาํ้ เพราะถาใจลองไมส ูแ ลวทุกอยา งกจ็ บกนั นักกฬี าทุกคนที่ลง
แขงขนั จะตองมีความเครียด ความวติ กกังวลไมมากกน็ อย

จนมสี มรรถภาพสูงขึ้นกวา กอนการฝก ซอม ตรงกันขา มกับนกั กีฬาขาดความม่ันใจ
หรือวติ กกังวล จะทาํ ใหค วามสามารถลดนอยลงไปไดมาก ๆ จนแทบไมน าเชื่อ
นักกฬี าที่เจนประสบการณมากยอมไดเ ปรียบในแงการปรบั สภาพจิต ดา นสภาพ
ของอารมณ จนสามารถนําความเครียดความตืน่ ตวั ที่พอเหมาะ มาชวยเสรมิ
ความสามารถทางกายของตนเอง

เรอ่ื งจิตวทิ ยากับการแขง ขนั จึงเปน เร่ืองท่ีไมควรมองขามไป เพราะรา งกายกบั
จิตใจมนุษยเ ปน สิง่ ที่ไมส ามารถจะแยกกันไดอ ยูแลว ผูมีปญหาดานจติ ใจยอ ม
สง ผลถงึ สภาวะรา งกายไมม ากกน็ อย

จติ วทิ ยากับการแขง ขันแบงงา ยๆ เปน 3 ระยะ ไดดังนี้

จติ วทิ ยากอนการแขง ขัน







#03

Types of sports
and proper
psychology
training methods

ชนิดของกีฬา
และวิธีการฝกจิตวิทยาที่เหมาะสม

ชนดิ ของกฬี าและวธิ ีการฝึกจติ วทิ ยาท่เี หมาะสม
ลกั ษณะทางจิตวทิ ยาทจี่ ะทําใหเ กิดการเลนกีฬาทีไ่ ดซ่ึงความสามารถสูงสุด ก็คือ
เทคนคิ ของการฝกจนิ ตนภาพ การฝกสมาธเิ ทคนิคการผอนคลาย และยงั รวมไป
ถงึ เทคนิคการสะกดจิตทสี่ ามารถนาํ ไปใชใ นการกีฬา

1 กฬี าที่ใชพลังระเบดิ และใชระบบแอนแอโรบกิ เชน การวิ่งระยะส้นั นัน้
ตองการการกระตนุ (Intensity) และการมุงสนใจ (Focus)

กีฬาท่ีใชความทนทานและใชระบบแอโรบิก เชน การจักรยาน มักจะ 2
เก่ยี วของกันกับระดบั การ กระตนุ (Intensity) และการมงุ สนใจ (Focus)
ซ่งึ จะแตกตางออกไป

3 กฬี าท่ีใชท ักษะทางกลไกแบบซบั ซอ น เชน ฟกเกอรส เกต เนนการมุงสนใจ
(Focus) และ ความไววางใจ (Trust)

กีฬาที่ใชทักษะทางกลไกไมซับซอ น เชน powerlifting ตอ งการการจูงใจ 4

(Motivation) และ การกระตุน (Intensity)

5 กีฬาที่ใชระยะเวลานอยกวา 1 นาทีเชน วง่ิ หรือสปดสเก็ต มักเนนการ
กระตุน (Intensity)และ การมุง สนใจ (Focus)

6 กีฬาที่ใชระยะเวลานาน เชน ว่ิงมาราธอน ตองการความเชอ่ื มน่ั ในตนเอง
(Confidence) และ การกระตนุ (Intensity)

กีฬาท่ีแสดงความสามารถเปน รอบ เชน มวยปลาํ้ เนนการควบคมุ การ 7

กระตุน (Intensity) และการมุงสนใจ (Focus)

8 กีฬาท่ีใชก ารเตรยี มตัวนอยและไมห นัก เชน ยิงธนตู องการการมุงสนใจ
และการกระตุนที่ นอย กฬี าท่ีใชก ารเตรียมตัวนานและหนกั กอนการ

แขงขนั เชน ขวา งจักร มกั ตองการการกระตุน (Intensity) และการจูงใจ

กีฬาท่ีตอ งแสดงความสามารถในระยะสั้นและมชี ว งพักระหวางการแขงขนั 9
เชน ยงิ ปน เทนนสิ มกั ตอ งการความเชอ่ื มน่ั ในตนเอง(Confidence) และ
การควบคมุ การกระตนุ (Intensity)





0P 4sychological
S kills
Training









APPLYING
SPORTS
PSYCHOLOGY

การนาํ

จติ วทิ ยากฬี า
ไปใช้

05

การนาํ จติ วิทยากฬี าไปใช้

จิตวิทยาการกีฬาเปนสิ่งท่ีจําเปนตอ ผฝู กสอนเปน
อยางมาก ดังนน้ั ในสว นของผฝู ก สอนจงึ ตองเปน ผทู ีม่ ีความ
ละเอยี ดออ น รักการศกึ ษาคนควา เปนคนชา งสงั เกตและ
ตอ งเปนผทู ี่มีคความสนใจดา นการวิจยั อยูตลอดเวลา เพ่อื ท่ี
สามารถนาํ ความรูดานจติ วทิ ยาการกีฬามาประยุกตใช

1. แรงจงู ใจ

แรงจูงใจเปน สว นหนงึ่ ทมี่ สี ําคัญตอนกั กีฬาเปน อยา งมาก
และเกย่ี วของกบั นกั กีฬาอยูต ลอดเวลาตง้ั แต ในเริ่มเลน กีฬา
จนถงึ การหยดุ เลน แรงจงู ใจเปนตวั อยา งพฤติกรรมตา ง ๆ
ของมนุษยน อกจากนย้ี งั สงผลตอ ความสามารถ ในการเลน
กฬี าดว ย จึงจาํ เปนอยางยงิ่ ที่ผูฝก สอนจะตองเขาใจหลกั การ
ของแรงจงู ใจดงั นี้

ประเภทของแรงจูงใจตามหลักการของนักจิตวทิ ยาแลวน้ันสามารถแบง
แรงจูงใจออกเปน 2 ประเภท คอื

1. แรงจงู ใจภายใน (Intrinsic Motivation) คือ แรงจูงใจที่
เกดิ ขึ้นจากองคประกอบภายในตวั บคุ คล เชน ทําเพราะสนใจ
หรอื สนุกกับงานนนั้ ความสําเร็จในการทาํ กิจกรรมจะเปน
รางวลั ในตัวเองจึงไมต อ งมสี ิ่งอืน่ มาเปน ส่งิ ลอ ซงึ่ นับวามี
ความสําคญั มากตอนักกีฬา

2. แรงจงู ใจภายนอก (Extrinsic Motivation) คอื แรงจงู ใจ
ที่เกิดข้นึ จากองคป ระกอบภายนอกตัว บคุ คล องคประกอบ
ดงั กลา วอาจเปน สิ่งชวนใจ (Intensive) รางวัล ชัยชนะหรือ
กิจกรรมตา ง ๆ ทไี่ มมคี วามสัมพนั ธกับพฤติกรรม



3. การกาํ หนดจดุ ม่งุ หมาย

การกําหนดจดุ มงุ หมายเปนเทคนิคการสรา งแรงจูงใจทดี่ ี และไดรับ
การยอมรบั จากผลงานวิจยั มากมาย ซงึ่ การต้ังจดุ มุง หมายเปนเทคนคิ ในการ
สรา งแรงจูงใจ ซึ่งจะมีผลในการเพิ่มความสามารถในการแสดงออกสามารถ
นาํ ไปใชไ ดทง้ั ในดา นอตุ สาหกรรม ธรุ กิจศึกษา และกีฬานความสาํ คัญของ
การตง้ั จดุ มงุ หมายในการเลน และการแขงขนั กีฬาไว 4 ประการดงั นี้

การตัง้ จุดมุงหมายจะชวยสรา งบรรยากาศของการฝก รว มกันเปนทีม
จดุ มุงหมายวาจะเลนเพื่อทมี จึงตอ งฝก และทําใหดขี ึ้น

การต้ังจดุ มงุ หมายชว ยสรางความเขา ใจ ระหวา งกันภายในกลุม หรอื ภายในทมี เมื่อ
ตองทําใหตนเอง บรรลจุ ุดมุงหมายจงึ ตอ งทํางานรว มกัน

การตั้งจดุ มุงหมายทาํ ใหเ กดิ ความคิดเปนผูใหญม ากขน้ึ คือ เปนคนท่มี ีกฎเกณฑ
สามารถบังคบั ตนเองไดและมกี ฎเกณฑใ นตัวเองมากข้นึ

การตัง้ จุดมงุ หมายชวยทําใหทุกคนมโี อกาสประสบความสาํ เรจ็ ไดมากขึน้

4. การพู ดดกี บั ตัวเอง

ในการแขงขนั กีฬาความกดดัน เปน ส่ิงท่ตี อ งเกดิ ข้นึ แกน ักกีฬาอยาง
แนนอน อยา งเล่ยี งไมไดข้ึนอยูกับวา นักกีฬา จะสามารถควบคุมอารมณของ
ตนเองไดอ ยางไร

แนวทางในการพดู ดีกบั ตนเองประกอบดว ย

01 การเลิกคดิ ในทางลบ ควรเลกิ คิดส่ิงเกย่ี วกับส่งิ ทจี่ ะมผี ล
ตอ ตนเองในทางลบ

02 เปลย่ี นความคดิ จากลบเปนบวก

03 การเผชญิ หนา กบั ความคิด นักกีฬาบางคนไมชอบหา
เหตผุ ลมาลบลา ง จงึ คงความคิดในทางลบไว ควรหา
เหตุผลเพื่อหาการแกไขตอไปทีด่ ีกวา