ผ้าลายมุก

ผ้าลายมุก

ผ้ าประจำจั งหวั ดนครพนม

ประวัติความเป็นมา

จ. นครพนม นับว่าเป็นพื้นที่สำคัญซึ่งมีประวัติศาสตร์อันยาวนานและหลากหลาย
เพราะเป็นที่ตั้งของกลุ่มชาติพันธุ์มากมาย ทำให้มีประเพณี วัฒนธรรม รวมถึงเครื่องแต่ง
กายที่เก่าแก่และน่าสนใจหลายประเภท หนึ่งในนั้น คือ “ผ้ามุก” มรดกทางภูมิปัญญาที่
เพิ่งถูกประกาศให้เป็นเป็นงานฝีมือเก่าแก่คู่นครพนม

ผ้ามุก คือ ผ้าทอท้องถิ่นซึ่งเป็นผ้าโบราณร่วมสมัยกับอาณาจักรศรีโคตรบูรณ์ เป็นผ้า
ชั้นสูงที่เจ้านายหรือภรรยาเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ใช้เป็นอาภรณ์ในการแต่งกาย และเป็นผ้า
ต้นแบบของผ้าพื้นบ้านทั้งหลาย ลักษณะพิเศษของผ้า เป็นผ้าพื้นมีลายดอกเล็กบ้าง
ใหญ่บ้าง สลับกันไปคล้ายลายประดับมุกโบราณมีหลายสีสลับกันไป เป็นดอกเล็กๆ เรียก
ว่า มุกสามและก็ใหญ่ขึ้นไป เป็นมุกสี่ มุกห้า มุกหก มุกเจ็ด

ทั้งความละเอียดในการทอและระยะเวลาที่ที่ยาวนานกว่าจะได้ออกมาเพียงหนึ่งผืน
ผ้ามุกจึงเป็นอีกหนึ่งสินค้าเด่นที่สำคัญของ จ. นครพนม

ลักษณะและลวดลายการทอหรือการผลิต

รูปแบบที่โดดเด่นของผ้ามุก คือ ลวดลายที่เกิดจากการทออันซับซ้อน อัต
ลักษณ์ที่โดดเด่นเกิดจากการยกเส้นด้ายยืนและเสริมด้ายยืนพิเศษ จนกลาย
เป็นลวดลายที่ยื่นนูนขึ้นมาจากผืนผ้า มองดูคล้ายหน้ามุขที่ยื่นออกจากตัว
บ้าน ที่มีชื่อว่า “ผ้ามุก” ก็เพราะลายดอกบนผ้านั้นมีเลื่อมลายสวยงาม
แพรวพราวราวกับเอาหอยมุกมาเจียระไนแล้วฝังไปเป็นลายลงบนผ้าทั้งผืน

ลวดลายดังกล่าวเกิดจากการเดินเส้นยกมุกทีละดอก ๆ ซึ่งผู้ทอต้องใช้
สติ สมาธิ ความเพียร และความมุ่งมั่น เป็นอย่างมาก ส่วนใหญ่แล้วมักทำ
ดอกมุกออกมาเป็นวงกลม ไม่ก็กากบาท เพื่อให้ง่ายต่อการทำซ้ำ แล้วทอ
เรียงต่อเป็นแถวแนวตามเนื้อผ้า พื้นสีที่เลือกใช้จึงมักจะมีสีเรียบและไม่มี
ลวดลาย เพื่อให้ลายดอกของดอกมุกโดดเด่น

การใช้งานทั่วไป

สมัยก่อนนิยมนำมาเป็นผ้าถุงเย็บตีน (เชิง) ไหมเงินใครที่ได้นุ่งผ้าถุง
ไหมมุกเชิง ไหมเงิน ไหมคำ ก็จะเป็นคนที่มีฐานะพอสมควร ส่วนที่ฐานะ
ต่ำลงมาก็จะเป็น ผ้ามุกฝ้าย

ความหมายของลาย

เป็นลายผ้าที่สือถึงความสิริมงคล ขจัดปัดเป่าสิ่งที่ปองร้าย เพราะ
ลักษณะพิเศษของผ้ามุกจะเป็นผ้าลายขวางรอบตัว ปกติจะใช้ลายดอกสี
ขาวโดยตัวลายจะขึ้นอยู่กับจินตนาการของผู้ทอ มีดอกเล็ก ดอกใหญ่
คล้ายกับมุกที่เป็นเครื่องประดับ บางลายก็จะมีลักษณเป็นสามเหลี่ยมหน้า
จั่วคล้ายกับหน้ามุขโบสถ์วิหาร

ลักษณะโครงสร้างลวดลาย

ออกแบบการจัดวางลวดลายใหม่

การนำไปประยุกต์ใช้