BAHAN AJAR
Sekolah : SMP N 1 Adipala
Kelas : IX/Gasal
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa
Materi : Geguritan
Guru : Syahriyatun Nikmah, S.Pd
GEGURITAN
INGKANG BADHE KAGAYUH ING PASINAON
ANCASIPUN PASINAON
Melalui model pembelajaran problem based
learning, setelah berdiskusi dengan kelompok,
peserta didik dapat:
1 2
Menganalisis unsur Membuat parafrase
pembangun dalam dari geguritan dengan
geguritan dengan kerjasama dan
disiplin dan tanggung tanggung jawab.
jawab
Melalui model pembelajaran problem based
learning, setelah berdiskusi dengan kelompok,
peserta didik dapat:
3 4
Mempraktikan membaca Mengkritisi penyajian
geguritan dengan disiplin hasil diskusi dari
dan tanggung jawab. kelompok lain dengan
tanggung jawab.
SADERENGIPUN NGANCIK DHATENG
MATERI SUMANGGA KLIK LINK MENIKA
https://forms.gle/cppbavaEMbRt8jQu9
Pitedah Pasinaon 1.Para siswa damel kelompok diskusi, saben
kelompok 4 siswa.
2.Para siswa nyemak materi ingkang sampun
samekta ing link:
3.Para siswa nyemak tuladha maos geguritan ing
link: https://www.youtube.com/watch?
v=KIBeoeJnX2o
4.Para siswa pirembagan gegayutan kaliyan tugas
ing LKPD.
5.Para siswa presentasi babagan asiling
pirembagan.
6.Asiling pirembagen dipunkempalaken dheteng
dwija.
FASE 1: Identifikasi Masalah Materi faktual
Kasemakna video tuladha
maos geguritan menika
1
https://www.youtube.com/watch?v=KIBeoeJnX2o
PETA KONSEP Unsur
pembangun
Pangretosan
Jinising geguritan
GEGURITAN
Parafrase(ngewahi Maos geguritan
struktur)
Fase 2: Mengorganisasikan peserta didik Materi Konseptual
Geguritan Geguritan inggih menika
salah satunggaling karya
sastra Jawa ingkang awujud
saking raos ing manah
ingkang dipunandharake
kaliyan penyair ngagem
basa ingkang gadhahi
irama, rima, mitra, bait saha
cakepan ingkang gadhahi
teges utawi makna
tertamtu.
Kapethik saking:
https://kumparan.com/berita-terkini/pengertian-geguritan-dalam-bahasa-jawa-dan-contohnya-1xTtqgAHfO2/3
Parafrase Geguritan awujud gatra saking
menika saged dipundamel
parafrase inggih menika ngewahi
struktur puisi dados struktur
gancaran. Anggenipun parafrase
menika kanthi nambahi
tetembungan satemah gampil
dipunmangretosi wosipun saha
kanthi ngewahi strukturipun dados
struktur ukara(jejer- wasesa-
lesan-katrangan)
Kapethik saking:
https://kumparan.com/berita-terkini/pengertian-geguritan-dalam-bahasa-jawa-dan-contohnya-1xTtqgAHfO2/3
Fase 3: Membimbing Penyelidikan Materi Prosedural
SASAMPUNIPUN MAOS MATERI ING NGINGGIL, GAYUT KALIYAN ANCASIPUN
PASINAON SUMANGGA PARA SISWA SAMENIKA MADOSI UNSUR INTRINSIK
SAKING CARIOS PENGALAMAN WAU LAJENG NYUSUN CARIOS PENGALAMAN
ADHEDHASAR PENGALAMANIPUN PIYAMBAK.
UNSUR PEMBANGUN GEGURITAN
LELEWANING IRAH-IRAHAN
BASA GEGURITAN
TEMA PURWAKANTHI
DHIKSI
CITRA AMANAT
Tema Ide pokok kang
diandharake penyair.
Citra Digunakake supaya ngewenehi
gambaran sing bisa diraba
kagem indra.
Lelewaning Basa ingkang
Basa/Majas dipunginakake pangripta. Tetembungan ingkang
runtun karo tembung
Purwakanthi
ngarepe.
Dhiksi Pamilihan tembung lan ukara
supaya basa ingkang digunakake
geguritan kuwi sopan lan pantes. Amanat pesan ingkang diandharake
pangripata kagem pamaos.
Kepethik saking: https://diangpedia.blogspot.com/2021/08/unsur-intrinsik-geguritan.html
Jenisipun 1. Asimilasi inggih menika luluhing utawi
Lelewaning Basa sudaning pakecapan(garban = sandhi).
Tuladha: Jaya + ing = jayeng
2.Metafora inggih menika unen – unen ngangge
pepindhan (diupamakake). Tuladha: Arjuna
punika lelancuring jagad
3.Personifikasi inggih menika pepindhan janma
( Manungsa ). Tuladha: sumpahe disekseni
bumi langit.
4.Hiperbola inggih menika pepindhan ingkang
kliwat/langkung. Tuladha: swarane kaya
bledheg.
https://www.intanpari.com/2020/08/lelewaning-basa-jenis-gaya-bahasa.html?m=1
Purwakanthi
Purwakanthi sastra
Unen-unen ingkang runtut
sastranipun (kongsonan).
Tuladha: Tata, titi, tentrem.
Purwakanthi swara Purwakanthi
basa/lumaksita
Unen-unen ingkang runtut
swantenipun (vokal). Unen-unen ingkang kadhapuk
Tuladha: Ayem tentem. saka kalih gatra.
Pungkasanipun gatra kapisan,
dados wiwitaning gatra kaping
kalih.
Tuladha: Witing klapa, klapa
mudha saupama.
Jinisipun 1.Jinis geguritan ingkang
geguritan miturut ngandharake prastawa
kegunaane (dheskriptip)
2.Jinis geguritan ingkang
nyariosaken kahanan utawi
pengalaman (naratip)
3.Jinis geguritan ingkang
gadahi wos panyaruwe
utawi sindiran
https://vajarsenja.blogspot.com/2015/09/pengertian-purwakanthi-beserta-contohnya.html
Jinisipun geguritan miturut jedhule
Geguritan gagrag lawas
Migunakaken basa Jawi kina utawi Geguritan gagrag anyar
lawas, dipunserat ing pupuh-pupuh
sekar, boten dipunserat ing Migunakaken basa Jawi jaman
kertas(kulinanipun) ugi mlebet saniki saha dipunserat
sekar utawi lelagon ingkang migunakaken aksara Latin.
ngagem purwakanthi swara. Geguritan menika boten pinathok
pupuh-pupuh sekar saha boten
kawiwitan"sun gegurit", guru
gatra, guru lagu guru wilangan.
Maos Geguritan
Wirama Wicara
Wirasa Wiraga
Maos Geguritan
WIRAMA WIRASA WIRAGA
cendhek duwur Perasaan utawa polah utawa
nada utawa penghayatan gerakipun
keras lemahe nalika maos nalika maos
swara. geguritan geguritan
WWICICAARRAA
lancar
botenipun
maos
geguritan
Fase 4: Mengembangkan dan menyajikan hasil karya
Materi Metakognitif
1.Unsur pambangun geguritan inggih menika
tema, lelewaning basa/majas, irah-irahan
geguritan, dhiksi, citra, purwakanthi, saha
amanat.
2.Nalika maos geguritan kedah nggatosakaen
4W inggih menika wirama, wiraga, wirasa
saha wicara.
Merapi
Merapi..... Dening: Puthu Aryana
Saka kadohan katon gagah
Asep putih ndedel ing awiyat
Tilas dalan lahar katon cetha
Merapi....
Saupama kowe bisa crita
Kabeh kedadeyan ing tanah Jawa
Wiwit jaman Mataram Kuna
Nganti madege kraton
Ngayogyakarta
Fase 5: Menganalisis dan evaluasi Dudutan
1.Geguritan inggih menika salah satunggaling karya sastra Jawa ingkang
awujud saking rasa ing ati ingkang dipunandharake kaliyan penyair
ngagem basa ingkang gadhah irama, rima, mitra, bait saha penyusun
cakepan ingkang gadhahi arti utawi makna wonten ing lirik geguritan.
2.Unsur pembangun geguritan inggih menika tema, lelewaning basa, irah-
irahan, dhiksi, citra, purwakanthi saha amanat.
3.Jenis geguritan kaperang dados 2 inggih menika miturut kagunaane
saha jedhule.
4.Cara nyerat geguritan inggih menika nemtokake tema,ngubah tema
dados geguritan, gaya basa/majasm bait, rima, lan
irama(purwakanthi), saha nyerat geguritan.
5.Cara maos geguritan kedah ngatekake wirama, wirasa, wiraga, saha
wicara.
Kapustakan
Yatmana Sudi & Wasana. 2016. Padha Bisa Basa Jawa. Jakarta:Yudhistira.
Herlina, R., Iswara, P. D., & Kurniadi, Y. (2016). Penerapan metode
ATM (amati, tiru, dan modifikasi) berbantuan media audiovisual untuk
meningkatkan keterampilan membaca puisi. Jurnal Pena Ilmiah, 1(1),
881-890.
Isnaeni, A. Keefektifan Metode Bermain Peran (Role Playing) Terhadap
Aspek Keterampilan Berbicara Siswa Kelas V SDN Mattoangin II.
https://www.youtube.com/watch?v=KIBeoeJnX2o
https://kumparan.com/berita-terkini/pengertian-geguritan-dalam-
bahasa-jawa-dan-contohnya-1xTtqgAHfO2/3
https://www.sastra.org/leksikon
MATUR
NUWUN