e book หน่วยการเรียนรู้ที่ 4 เรื่อง การจัดหมวดหมู่

หน่วยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่

หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 4
เรื่อง การจดั หมวดหม่หู นงั สอื

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่

เรอื่ ง การจดั หมวดหมหู่ นงั สือ

********************************************

การจัดหมวดหมหู่ นังสอื

การจดั หมวดหมหู่ นังสือ คอื การจัดกลุ่มหนงั สอื โดยพิจารณาจากเนอ้ื หาสาระของหนงั สือเปน็ สำคญั หรอื
ลักษณะการประพนั ธ์อยา่ งเดยี วกนั ไว้ด้วยกนั

โดยมสี ญั ลกั ษณ์แสดงเนอื้ หา ของหนงั สือแตล่ ะประเภทโดยจะเขียนสญั ลักษณแ์ ทนประเภทของหนังสือไวท้ สี่ นั
หนังสอื แต่ละเลม่ เพ่อื จะเป็นการบอกตำแหนง่ ของหนังสอื ทอ่ี ยู่ในห้องสมุด หนงั สือทีเ่ นอ้ื หาเหมอื นกัน หรอื คล้ายคลึง
กนั จะจัดวางไวด้ ว้ ยกนั หรือใกลๆ้ กนั

ประโยชน์ของการจัดหมูห่ นังสอื

1. หนงั สือทม่ี เี น้ือหาเดียวกันหรือสัมพันธก์ นั จะอย่ใู กล้กัน
2. คน้ หาหนังสือไดง้ ่าย
3. ทราบจำนวนหนังสือในแต่ละหมวด
4. เก็บหนงั สือขึ้นชัน้ ได้ง่ายและถูกต้อง

ประโยชนข์ องการจดั หมวดหมู่หนงั สอื สรุปอยา่ งง่าย ๆ คอื
"เก็บก็ง่าย หายก็รู้ ดูกง็ าม ตามก็เจอ"

โดยปจั จุบันมรี ะบบการจัดหมวดหมูอ่ ยหู่ ลายระบบ โดยทกุ ระบบจะใชห้ ลักพื้นฐานเดียวกันคอื โดยหอ้ งสมดุ
แต่ละแห่งจะพจิ ารณาการจำแนกประเภทจากจำนวนหนงั สือ ขนาดของห้องสมุด ประเภทของหนังสือท่ใี ห้บรกิ าร ใน
ปจั จุบันมรี ะบบทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพและ นยิ มกันอยา่ งแพร่หลายใหญ่ ดงั น้ี

ระบบทศนยิ มดวิ อ้ี นยิ มใชใ้ นห้องสมดุ ทุกขนาด ตง้ั แตข่ นาดใหญ่ มีหอสมดุ แห่งชาติหลายประเทศท่ีใช้
รวมทง้ั ของไทยด้วย หอ้ งสมุดมหาวิทยาลัยหลายแห่งเช่น จฬุ า ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ
ประสานมิตร ตลอดจนห้องสมุดโรงเรียน หอ้ งสมุดประชาชน

ระบบหอสมดุ รัฐสภาอเมริกัน โดยทว่ั ไปจะนยิ มใช้ในหอสมุดขนาดใหญ่ เชน่ หอสมดุ ในมหาวทิ ยาลยั
ระบบห้องสมดุ แพทย์แห่งชาติอเมริกนั ใช้กบั ห้องสมุดทางการแพทย์
ระบบทศนิยมสากล เหมาะกบั หอ้ งสมุดวิทยาศาสตรแ์ ละ เทคโนโลยี

หนว่ ยการเรยี นรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่

เร่ือง หมวดหม่รู ะบบทศนยิ มของดวิ อ้ี

********************************************

การจดั หมวดหมรู่ ะบบทศนยิ มของดวิ อี้

คิดคน้ ขนึ้ โดยชาวอเมรกิ นั ชอื่ ว่า เมลวิล ดิวอ้ี ในขณะที่เขา กำลังเป็นผู้ชว่ ยบรรณารกั ษอ์ ยทู่ ี่วิทยาลัยแอม
เฮอรส์ (Amherst College) การจัดหมวดหมู่หนังสือตามระบบทศนิยมของดิวอ้ี (Dewey Decimal
Classification) เรยี กย่อๆ วา่ D.C. หรือ D.D.C เป็นระบบการจดั หมวดหมหู่ นงั สอื ในห้องสมดุ ที่นยิ มระบบหนงึ่ ท่ี
ใช้ตวั เลขในระบบทศนยิ มแทนเนอ้ื หาของหนงั สอื แบ่งหนังสอื ออกเปน็ หมวดหมู่ตา่ งๆ จากหมวดหมูใ่ หญ่ไปหา
หมวดหมยู่ อ่ ยตา่ งๆ โดยในลำดบั แรกแบง่ ประเภทของหนงั สือเปน็ 10 หมวดใหญ่ (Classes) และจากหมวดใหญ่แต่
ละหมวดแบง่ ย่อยออกไปอีก 10 หมู่ (Divisions) แตล่ ะหมกู่ แ็ บ่งย่อยลงไปอีก 10 หมู่ย่อย (Sections) และแตก
ย่อยลงไปได้อีกเรอ่ื ยๆ ทำให้เข้าใจและจำไดง้ า่ ยไม่สบั สน สะดวกในการใช้จึงเป็นท่นี ยิ มใช้ทัว่ โลก

ระบบทศนิยมของดิวอี้ แบ่งหนังสอื เป็นหมวดหมู่ใหญไ่ ปหาหมวดยอ่ ย ๆ แบ่งได้ 4 ครั้ง ดังนี้
1. หมวดใหญ่

หมวดใหญ่ (Classes) หรอื การแบง่ คร้ังท่ี 1 คือ การแบง่ ความรูต้ า่ ง ๆ ออกเป็น 10 หมวดใหญ่ โดยใช้
ตวั เลขหลักร้อยเปน็ สญั ลักษณ์ ดงั ต่อไปน้ี

000 เบต็ เตลด็ หรือความรทู้ ัว่ ไป (Generalities)
100 ปรัชญา (Philosophy)
200 ศาสนา (Religion)
300 สงั คมศาสตร์ (Social sciences)
400 ภาษาศาสตร์ (Language)
500 วทิ ยาศาสตร์บริสุทธ์ (Pure Science)
600 วทิ ยาศาสตรป์ ระยุกต์ หรอื เทคโนโลยี (Applied Science and Technology)
700 ศิลปกรรมและการบนั เทงิ (Arts and recreation)
800 วรรณคดี (Literature)
900 ประวตั ศิ าสตร์และภูมิศาสตร์ (History and geography)

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
2. หมวดย่อย

การแบ่งหมวดหมู่หนังสอื ระดับท่ี 2 แบง่ ออกเป็นอกี 10 หมวดย่อย โดยใชต้ ัวเลขหลักสิบเป็นตวั บ่งชี้
รวมเปน็ 100 หมวดยอ่ ย เช่น

000 คอมพวิ เตอร์ ความรทู้ ัว่ ไป
010 บรรณานุกรม แคตตาลอ็ ก
020 บรรณารกั ษศาสตร์และสารนเิ ทศศาสตร์
030 หนงั สือรวบรวมความร้ทู ว่ั ไป สารานกุ รม
040 ยงั ไม่กำหนดใช้
050 ส่งิ พมิ พต์ อ่ เน่อื ง วารสาร และดรรชนี
060 องค์การต่างๆ พิพิธภัณฑวิทยา
070 วารสารศาสตร์ การพิมพ์
080 ชมุ นุมนิพนธ์
090 ต้นฉบบั ตัวเขยี น หนังสอื หายาก

________________________________________
100 ปรัชญา
110 อภิปรชั ญา
120 ญาณวทิ ยา ความเป็นเหตุผล ความเป็นมนุษย์
130 จติ วิทยานามธรรม
140 แนวความคดิ ปรชั ญาเฉพาะกล่มุ
150 จิตวิทยา
160 ตรรกศาสตร์ ตรรกวทิ ยา
170 จรยิ ศาสตร์ ศีลธรรม
180 ปรัชญาสมัยโบราณ สมัยกลาง ตะวนั ออก
190 ปรชั ญาตะวนั ตกสมัยใหม่

________________________________________
200 ศาสนา
210 ศาสนาธรรมชาติ
220 ไบเบิล
230 เทววทิ ยาตามแนวครสิ ต์ศาสนา
240 ศีลธรรมชาวคริสต์ การอทุ ิศเพือ่ ศาสนา
250 ครสิ ต์ศาสนาในท้องถิ่นและระเบยี บแบบแผนปฏิบัติ
260 สังคมชาวครสิ ต์ เทววทิ ยาทางศาสนา
270 ประวตั คิ ริสตศ์ าสนา
280 นกิ ายต่างๆ ในคริสต์ศาสนา
290 ศาสนาเปรยี บเทยี บและศาสนาอ่ืนๆ

หน่วยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
________________________________________

300 สงั คมศาสตร์
310 สถติ ิศาสตร์
320 รฐั ศาสตร์ การเมือง การปกครอง
330 เศรษฐศาสตร์
340 กฎหมาย
350 รัฐประศาสนศาสตร์ การบริหารรฐั กิจ กองทัพ
360 ปญั หาสงั คม การบริหารสงั คม สมาคม
370 การศกึ ษา
380 การพาณชิ ย์ การสอื่ สาร การขนส่ง
390 ประเพณี ขนบธรรมเนียม คติชนวิทยา

________________________________________
400 ภาษา
410 ภาษาศาสตร์
420 ภาษาองั กฤษ
430 ภาษาเยอรมนั
440 ภาษาฝรั่งเศส ภาษาโรมานซ์
450 ภาษาอติ าลี ภาษาโรมัน
460 ภาษาสเปน ภาษาโปรตุเกส
470 ภาษาละตนิ
480 ภาษากรีก
490 ภาษาอน่ื ๆ

________________________________________
500 วทิ ยาศาสตร์
510 คณติ ศาสตร์
520 ดาราศาสตร์
530 ฟสิ กิ ส์
540 เคมี
550 วทิ ยาศาสตรโ์ ลก
560 บรรพชวี ินวทิ ยา
570 ชวี วิทยา
580 พฤกษศาสตร์
590 สตั ววิทยา

________________________________________

หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
600 วิทยาศาสตร์ประยุกต์ เทคโนโลยี

610 แพทยศาสตร์
620 วศิ วกรรมศาสตร์
630 เกษตรศาสตร์
640 คหกรรมศาสตร์ ชวี ิตครอบครัว
650 การจัดการธุรกิจ
660 วศิ วกรรมเคมี
670 โรงงานอตุ สาหกรรม
680 สินค้าท่ีผลิตจากเครื่องจักร
690 การก่อสรา้ ง
________________________________________
700 ศิลปกรรม การบันเทงิ
710 ภูมสิ ถาปัตย์
720 สถาปัตยกรรม
730 ประติมากรรม
740 การวาดเขยี น มัณฑนศิลป์
750 จติ รกรรม ภาพเขียน
760 ศลิ ปะการพิมพ์ ศิลปะกราฟกิ
770 การถา่ ยรปู ภาพถ่าย
780 ดนตรี
790 การบนั เทงิ นนั ทนาการ กฬี า
________________________________________
800 วรรณกรรม วรรณคดี
810 วรรณคดอี เมริกนั ในภาษาอังกฤษ
820 วรรณคดีภาษาองั กฤษ ภาษาองั กฤษโบราณ
830 วรรณคดีภาษาเยอรมนั
840 วรรณคดภี าษาฝรงั่ เศส ภาษาโรมานซ์
850 วรรณคดีภาษาอิตาลี ภาษาโรมัน
860 วรรณคดภี าษาสเปน ภาษาโปรตเุ กส
870 วรรณคดภี าษาละติน
880 วรรณคดีภาษากรกี
890 วรรณคดีภาษาอน่ื ๆ

____________________________________

หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
900 ประวัตศิ าสตร์ ภูมิศาสตร์

910 ภมู ิศาสตร์ การทอ่ งเที่ยว
920 ชวี ประวตั ิ เครอื่ งราชอิสริยาภรณ์
930 ประวัตศิ าสตรย์ ุคโบราณ
940 ประวตั ิศาสตรย์ โุ รป โลกตะวันตก
950 ประวตั ิศาสตรเ์ อเชีย โลกตะวันออก
960 ประวตั ศิ าสตรแ์ อฟรกิ า
970 ประวัติศาสตร์อเมรกิ าเหนือ
980 ประวตั ิศาสตรอ์ เมรกิ าใต้
990 ประวตั ศิ าสตร์ส่วนอ่นื ๆ ของโลก
3. หม่ยู อ่ ย (Section) หรอื การแบ่งคร้งั ท่ี 3 คอื การแบ่งหมวดย่อยแต่ละหมวดออกเป็น 10 หมู่ย่อย โดยใช้เลข
หลักหน่วยแทนสาขาวิชา ดงั ตวั อย่างต่อไปนี้
640 คหกรรมศาสตร์

641 อาหารและเครื่องดม่ื
642 การจัดเล้ียง
643 บา้ นพกั อาศยั และอปุ กรณ์ภายในบา้ น
4. จุดทศนยิ ม หรอื การแบง่ ครงั้ ท่ี 4 หลังจากการแบ่งเปน็ หมู่ยอ่ ยแล้ว ยงั สามารถแบ่งยอ่ ยละเอียดเพอ่ื ระบุ
เน้อื หาวชิ าใหเ้ ฉพาะเจาะจงลงไปได้อกี โดยการใชท้ ศนิยมหนง่ึ ตำแหน่งไปจนถึงหลายตำแหน่ง ตวั อย่างเชน่
959 ประวตั ศิ าสตร์ประเทศในเอเชียอาคเนย์
959.1 ประวัติศาสตรป์ ระเทศพมา่
959.3 ประวัตศิ าสตร์ประเทศไทย

959.31 ประวตั ิศาสตร์ไทยสมยั โบราณถงึ พ.ศ. 1780
959.32 สมัยกรงุ สโุ ขทัย
959.33 สมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา
959.34 สมยั กรุงธนบรุ ี
959.35 สมัยรัตนโกสนิ ทร์ – ปจั จบุ นั
……………………………………………………………………………………………………………………………………..

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่

เรอื่ ง เลขเรยี กหนังสอื (Call Number)

***************************************

การจัดหมู่หนังสือทีไ่ ม่ใชต้ วั เลขเป็นสญั ลักษณ์
สญั ลกั ษณ์สำหรบั หนงั สือเหล่าน้ีแต่ละหอ้ งสมุดอาจจะใช้ตวั อกั ษรแตกต่างกนั สำหรบั หนงั สือประเภท

เดยี วกัน หนงั สอื ทม่ี ีสัญลกั ษณพ์ เิ ศษท่ีใช้ตัวย่อแทนเลขหม่หู รือสญั ลักษณ์ของระบบการจัดหมู่เหล่านี้จะเรียงอยู่บนช้ัน
แยกจากหนังสืออน่ื ๆ ท่ใี ห้หมวดหมู่หรอื สัญลักษณ์ตามระบบการจดั หมวดหมูห่ นังสอื ทเ่ี ปน็ สากล

น แทน นวนิยาย (นวนยิ าภาษาไทย)
Fic แทน Fiction (นวนยิ ายภาษาตา่ งประเทศ)
รส แทน รวมเรอ่ื งสัน้
ยว แทน หนังสือสำหรับเยาวชน
พ แทน หนงั สือพ็อคเกต็ บคุ๊
อ แทน หนังสอื อา้ งอิง
Ref แทน หนังสืออา้ งองิ ภาษาตา่ งประเทศ (Reference Book)
บ แทน แบบเรียน

เลขเรียกหนังสือ (Call Number)
เลขเรยี กหนงั สือ คือ สญั ลักษณท์ ี่ห้องสมุดกำหนดใหก้ บั หนังสอื ทกุ เลม่ ในห้องสมุด เพอ่ื ให้หนังสอื แต่

ละเล่มมีความแตกต่างจากกันหรือมีรหัสเฉพาะของแต่ละเล่ม เลขเรียกหนังสือ ประกอบด้วยส่วนสำคัญ 3 ส่วน
ได้แก่

1. เลขหมหู่ นงั สอื (Classification number)
แสดงเนื้อหาหรือวธิ ีประพันธ์ของหนงั สอื ได้มาจากระบบการจดั หมวดหมู่

2. เลขผแู้ ต่ง (Author number)
ประกอบด้วยอักษรและเลขประจำตัวผู้แต่ง ซึ่งได้มาจากตารางเลขประจำตัวผู้แต่งของคัตเตอร์
(Cutter Author Tables)

3. อักษรชื่อเรอื่ ง (Workmark)
เป็นอกั ษรตวั แรกของหนงั สอื

หนังสือภาษาไทยและภาษาองั กฤษจะมีรายละเอยี ดแตกต่างกันในสว่ นเลขผแู้ ต่ง ดงั นี้

ภาษาไทย ประกอบด้วย อักษรตัวแรกของช่ือผู้แตง่ และเลขประจำผูแ้ ตง่

ภาษาอังกฤษ ประกอบด้วย อกั ษรสองตัวแรกของนามสกลุ ผแู้ ตง่ และเลขประจำผแู้ ต่ง

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
หนังสือบางประเภทอาจมีเลขเรียกท่ียาวกวา่ ปกติ เนื่องจากมีสัญลักษณ์พิเศษประจำกลุ่มหนังสือซ่ึงกำกับ
อยู่เหนือเลขหมู่ดว้ ย เช่น อ (อา้ งอิง) หรือ Ref วจ (วิจัย) หรือ Res ส (สารสนเทศอีสาน) หรือ S เปน็ ตน้ และอาจมี
ครงั้ ทพี่ ิมพ์ ปที ่ีพมิ พ์ เลขเลม่ หรอื เลขฉบบั เช่น ล.1 ฉ.3 ด้วย
ตัวอย่างเลขเรียกหนงั สอื ….

ชื่อหนังสอื
ชอื่ ผ้แู ต่ง
หมวดหมู่หนังสือ
อกั ษรตัวแรกของช่ือผูแ้ ตง่

อักษรตัวแรกของชือ่ เร่อื ง

จำนวนของหนังสอื

หนว่ ยการเรยี นรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่

เรอ่ื ง การจดั เรยี งหนังสอื

การจดั เรียงหนังสอื บนชน้ั
หมายถึง การจัดเก็บหนังสือบนช้ันให้ถูกต้องตามหมวดหมู่ และตามหลักการจัดเรียงหนังสือบนช้ัน เพื่อให้

ผู้ใช้สามารถหาหนังสือท่ีต้องการได้อย่างสะดวก และเพื่อให้เจ้าหน้าท่ีห้องสมุดจัดหนังสือท่ีมีผู้นำออกมาใช้เข้าท่ีได้
อย่างรวดเร็ว

โดยทัว่ ไปหอ้ งสมุดจะแยกหนังสือภาษาไทยกบั ภาษาองั กฤษ และแยกประเภทของหนงั สือกอ่ นท่ีจะจดั ขึ้นช้ัน
ได้แก่ หนังสือทั่วไป หนังสืออ้างอิง หนังสือคู่มือ หนังสือแบบเรียน หนังสือนวนิยาย นวนิยายแปล เรื่องสั้น และ
หนังสอื สำหรบั เดก็ และเยาวชน
การจดั เก็บหนงั สอื ตามระบบทศนยิ มของดิวอ้ี

การจดั เกบ็ หนงั สือสารคดี หอ้ งสมดุ โรงเรียนนิยมจดั ตามระบบทศนยิ มของดิวอ้ี ซึง่ ใช้ตัวเลข เป็นสัญลกั ษณแ์ ทน
เนอ้ื หาของหนังสือ แบง่ เป็น 10 หมวดใหญ่ แต่ละหมวดมีแบง่ ย่อยออกไปอกี 10 หมู่ แต่ละหมูแ่ บ่งยอ่ ยออกไป
อีก 10 หมยู่ อ่ ย จนถงึ จดุ ทศนยิ ม และนำหนังสอื สารคดที ่ีจัดหมวดหมู่แล้ว ไปจดั เรยี งบนชน้ั หนงั สอื ตามหมวดหมู่
ของหนังสือ เรียงหนังสอื ภาษาไทยกอ่ นตามดว้ ยหนงั สือ ภาษาตา่ งประเทศ ดังนี้

1. เรยี งจากเลขนอ้ ยไปหาเลขมาก จากซ้ายไปขวา โดยดูจากเลขเรยี กหนังสือทส่ี นั หนังสือ ดงั ตวั อย่าง

2. ถ้าเลขหมตู่ รงกนั ใหเ้ รยี งตามลำดบั อักษรตวั แรกของผู้แต่ง ดังตัวอย่าง

หน่วยการเรยี นรูท้ ี่ 4เรอื่ ง การจดั หมวดหมู่
3. ถ้าเลขหมู่ตรงกนั และตวั อักษรตัวแรกของผูแ้ ตง่ ซ้ำกนั ใหเ้ รียงตามเลขประจำตัวผแู้ ตง่ และอักษรตวั แรกของช่อื
หนังสือ ดังตวั อยา่ ง

4. ถ้าช่ือเรอ่ื งเดียวกนั มหี ลายฉบบั ใหเ้ รียงตามลำดับฉบับ ดงั ตวั อยา่ ง

5. ถา้ เป็นหนังสือชุดใหเ้ รียงตามลำดับเล่มที่ หากมีหลายฉบับให้เรียงตามลำดับฉบบั ด้วย ดังตัวอยา่ ง

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..