โภชนาการน่ารู้ สู่โรงเรียนและชุมชน

เรื่อง

โภชนาการน่ารู้
สู่โรงเรียนและชุมชน

โครงการ ​การสร้างสรรค์วิถีครูบนฐานชุมชนการเรียนรู้
อาจารย์ที่ปรึกษาโครงการ​ผศ.ดร. มณฑนา พิพัฒน์เพ็ญ

ที่มาและความสำคัญ

จากสภาพสังคมในปัจจุบัน ความเป็นอยู่อาศัยของชุมชนและครอบครัวเกิดขึ้นอย่างหลากหลาย
มีปัจจัย 4 ในการดำเนินชีวิต ซึ่งแน่นอนว่าอาหาร คือ ปัจจัยที่สำคัญ เพราะทุกคนต้องรับประทานอาหาร
เพื่อดำรงชีวิต ชุมชนในปัจจุบันมีหลายครอบครัว ภายในครอบครัวมีบุตรหลานอยู่ทุกครอบครัว ทั้งพ่อแม่
ผู้ปกครอง อีกทั้งยังรวมไปถึงเด็กปฐมวัยที่ทุกครอบครัวให้ความสำคัญในทุกเรื่อง

ดังนั้นทางคณะผู้จัดทำจึงตระหนักถึงความสำคัญของอาหารที่ทุกคนได้รับ เกิดเป็นโครงการที่นำเอา
ความรู้ทางโภชนาการที่ดีมาเผยแพร่ แนะนำ และให้ความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องในเรื่องของโภชนาการอาหาร
ของเด็กปฐมวัยที่มีอายุตั้งแต่ 3-6 ปี โดยให้ความรู้และวิธีการประกอบอาหารในแต่ละมื้อให้น่าสนใจ
น่ารับประทาน กระตุ้นความอยากอาหารให้กับเด็กมากขึ้น ซึ่งโภชนาการที่ดี ส่งเสริมให้เด็กมีพัฒนาการ
ทางด้านร่างกายให้เติบโตอย่างแข็งแรง เมื่อพัฒนาการด้านร่างกายเป็นไปตามวัย จึงส่งผลให้มีพัฒนาการ
ด้านอื่นๆ ตามมา เช่น ด้านอารมณ์ จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญา

วัตถุประสงค์

1. เพื่อให้ผู้ปกครองมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับภาวะโภชนาการอาหารสำหรับเด็กปฐมวัย 3-6 ปี
2. เพื่อให้ผู้ปกครองสามารถกำหนดเมนูอาหารและส่วนประกอบของอาหารที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละวัยได้
3. เพื่อให้เด็กปฐมวัยได้รับประทานอาหารที่ดีมีประโยชน์มีสารอาหารครบตามที่ร่างกายต้องการ
4. เพื่อส่งเสริมให้ความรู้ด้านโภชนาการที่ถูกหลักอนามัยแก่ผู้ปกครองและเด็ก

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

1. มีความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับโภชนาการอาหารสำหรับเด็กปฐมวัย
​2. เด็กได้รับพัฒนาการทั้ง 4 ด้าน
3​. รู้วิธีการประกอบอาหารที่ถูกสุขอนามัยและปลอดภัย
​4. ได้ความรู้ในการจัดสรรเมนูอาหารในแต่ละมื้ออย่างถูกต้องและเหมาะสมกับวัย
​5. ผู้ปกครองเลือกสรรเมนูและประกอบอาหารที่น่าสนใจให้กับบุตรหลาน

โภชนาการสำหรับเด็กปฐมวัย

การได้รับสารอาหารที่ครบถ้วนและเพียงพอต่อความต้องการจะช่วยให้
ร่างกายเด็กเจริญเติบโตได้เต็มศักยภาพ คุณพ่อคุณแม่จึงควรให้ความสำคัญ
กับการเลือกโภชนาการที่เหมาะสมให้กับลูกในวัยระหว่าง 1-6 ปีหรือวัยก่อน
เรียน เด็กควรได้รับอาหารมื้อหลัก 3 มื้อที่มีคุณค่าครบ 5 หมู่และหลากหลาย
อาหารว่างไม่เกินวันละ 2 มื้อ และอย่าลืมให้เด็กดื่มนมวันละ 2-3 แก้วด้วย

อาหารสำหรับเด็กปฐมวัย

(เด็กแรกเกิด – 6 เดือน)
นมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารกทุกคน เนื่องจากมีทั้งสารอาหารและภูมิต้านทานโรค

(เด็ก 6 เดือน - 1 ปี )
น้ำนมแม่เริ่มลดลง จึงควรเริ่มอาหารเสริมกึ่งเหลวบดละเอียด 2-3 ช้อนโต๊ะ เมื่อเด็กคุ้นเคย
แล้วจึงเริ่มอาหารชนิดใหม่ข้นขึ้นและหยาบขึ้นตามลำดับ 8 - 9 เดือน ให้อาหารเสริม 2 มื้อ
10 - 12 เดือน ให้อาหารเสริม 3 มื้อ ควรให้โอกาสทารกได้หยิบจับอาหารกินเองโดยใช้มือ

(เด็ก 1 - 5 ปี )
เด็กต้องการอาหารที่มีประโยชน์ มีสารอาหารครบถ้วนเพื่อการเจริญเติบโตเต็มที่ของร่างกาย
บำรุงเซลล์ประสาท เสริมสร้างกล้ามเนื้อ ควรให้อาหารประเภทตับ ไข่แดง เลือด ปลา ผัก ผล
ไม้ นม เนื้อสัตว์ และอาหารทะเล

พ่อแม่มีส่วนช่วยให้เด็กรับประทานอาหารได้ง่ายขึ้นโดย
1. ให้เด็กได้รับอาหารมื้อหลัก 3 มื้อที่มีคุณค่าครบ 5 หมู่ และหลากหลาย

อาหารว่าง ไม่เกินวันละ 2 มื้อ
2. จัดอาหารให้น่ารับประทาน สีสันดึงดูด ชมเชยเมื่อเด็กรับประทานอาหารหมด
3. พ่อแม่ควรเป็นแบบอย่างที่ดีในการรับประทานอาหาร ไม่เลือกอาหาร

และสนุกกับการรับประทานอาหาร
4. สร้างบรรยากาศที่ดีในการรับประทานอาหารร่วมกัน

การเฝ้าระวังการเจริญเติบโต
ของเด็กเป็นรายบุคคล

ผู้ดูแลเด็กปฐมวัยจะต้องมีการเฝ้าระวังการเจริญเติบโตของเด็ก โดยการชั่งน้ำหนัก
และวัดความยาว/ส่วนสูงอย่างน้อยทุก 3 เดือน จะวัดความยาวในเด็กต่ำกว่า 2 ปี และจะวัด
ส่วนสูงในเด็กอายุ 2 ปี ขึ้นไป มีการประเมินการเจริญเติบโตของเด็กโดยบันทึกข้อมูล
น้ำหนักและส่วนสูงของเด็ก และจุดกราฟการเจริญเติบโตของเด็กเป็นรายบุคคล
เพื่อส่งเสริมโภชนาการและการเจริญเติบโตอย่างเหมาะสม นอกจากนี้การจัดอาหาร
ให้เหมาะสมกับเด็กเป็นรายบุคคลตามผลการเจริญเติบโตของเด็กปฐมวัย จะต้องมีแผน
ที่จะดําเนินงานแก้ไขปัญหาเด็กเตี้ย ผอม อ้วน อย่างเหมาะสม เช่น เพิ่มอาหารในส่วน
ที่ขาด ปลา ตับ ไข่ และนม หรือลดปริมาณอาหารที่ให้พลังงานในเด็กกลุ่มอ้วน เป็นต้น

การจัดอาหารสำหรับเด็กปฐมวัย

ช่วงเวลาในการรับประทานอาหารแบ่งออกเป็น 3 มื้อหลัก คือ มื้อเช้า มื้อกลางวัน
และมื้อเย็น อาหารระหว่างมื้อวันละ 2 ครั้ง (ช่วงสายและช่วงบ่าย) ซึ่งเรียกว่า อาหารว่าง
การรับประทานอาหาร 3 มื้อ จะทำให้เด็กได้รับพลังงานและสารอาหารเพียงพอต่อการ
เจริญเติบโตของเด็ก หากกินอาหารน้อยกว่า 3 มื้อ จะทำให้ได้รับพลังงานและสารอาหาร
ไม่เพียงพอ แต่ถ้ากินอาหารมื้อหลักมากกว่า 3 มื้อ จะทำให้ได้รับพลังงานมากเกินไป
เกิดการสะสมไขมันและอ้วนได้ เด็กที่กินอาหารมื้อหลักอย่างเดียว อาจได้รับพลังงาน
และสารอาหารไม่ครบถ้วน เนื่องจากกระเพาะอาหารของเด็กมีขนาดเล็ก จึงจำเป็นต้อง
กินอาหารว่างเพื่อช่วยให้เด็กได้รับพลังงานและสารอาหารเพียงพอต่อการเจริญเติบโต
ของเด็ก

อาหารมื้อเช้า

คือ อาหารมื้อแรกของวัน ช่วยให้สมองแล่น ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ
และมีแรงตลอดทั้งวัน มีผลการวิจัยพบว่าเด็กนักเรียนที่กินอาหารเช้าไป
โรงเรียนจะเรียนและทำงานได้ดีกว่าเด็กที่ไม่กินอาหารเช้า ซึ่งจะเหนื่อย
เร็วกว่า หงุดหงิดง่ายกว่า และจะมีปฏิกิริยาตอบโต้กับสิ่งต่าง ๆ ได้ช้ากว่าด้วย
ตัวอย่างเมนูอาหารมื้อเช้าสำหรับเด็กปฐมวัย ได้แก่

เมนูไข่กระทะ+นมจืด

ประโยชน์จากไข่กระทะ ประโยชน์จากนม

คุณค่าทางโภชนาการมากมายในไข่ มีไขมันดีเพิ่มพลังงาน โปรตีนสูง
อุดมไปด้วยวิตามิน แร่ธาตุต่าง ๆ สร้างเม็ดเลือดและกระดูก แคลเซียมสูง
และเป็นแหล่งโปรตีน มีผลดีต่อสมอง เสริมสร้างพัฒนาการ
EQ IQ

อาหารว่าง

อาหารว่างเป็นอาหารประเภทเบา ๆ มีปริมาณอาหารน้อยกว่าอาหารประจำมื้ออาจจะเป็น
อาหารน้ำหรืออาหารแห้ง มีทั้งคาวและหวาน หรือเป็นอาหารชิ้นเล็ก ๆ ขนาดพอคำ หยิบรับ
ประทานได้ง่าย นิยมรับประทานคู่กับเครื่องดื่มร้อน นมหรือน้ำผลไม้ ไม่ควรให้รับอาหารใด ๆ
ก่อนมื้ออาหารหลัก 1 ชั่วโมงครึ่ง เพราะจะทำให้ความยากอาหารลดลง มื้อว่างควรเป็นอาหารที่มี
ประโยชน์ ไม่ควรเป็นอาหารว่างที่หวานจัด หรืออาหารที่ทอดโดยใช้น้ำมันมาก ๆ เพราะจะ
ทำให้เด็กได้รับพลังงานมากเกินไป อาจเป็นสาเหตุทำให้เด็กอ้วนได้ ไม่ให้เด็กรับประทานน้ำ
หวาน น้ำอัดลม ลูกกวาด ช็อคโกแลต เพราะจะทำให้ลดอาหารที่จำเป็นและอาจจะเกิดฟันผุ
อาหารว่าง

อาหารว่างช่วงเช้ามักนิยมรับประทานช่วงเวลา 10.00 น. - 11.00 น. และอาหารว่าง
ช่วงบ่ายในเวลา 15.00-16.00 น. ตัวอย่างเมนูอาหารว่างสำหรับเด็กปฐมวัย ได้แก่

เมนูแซนด์วิชทูน่า และนมจืด

ประโยชน์จากแซนด์วิชทูน่า
ช่วยให้ระบบขับถ่ายดีขึ้น
ช่วยให้ร่างกายแข็งแรง
มีโอเมก้า3 ช่วยบำรุงประสาทและพัฒนาสมอง

ประโยชน์จากนมจืด
นม มีไขมันดีเพิ่มพลังงาน โปรตีนสูงสร้างเม็ดเลือด
และกระดูก แคลเซียมสูง มีผลดีต่อสมอง เสริมสร้าง
พัฒนาการ EQ IQ

เมนูแพนเค้กข้าวโอ๊ตกล้วยหอม
กับน้ำกระเจี๊ยบ

ประโยชน์จากกล้วยหอม : ช่วยให้คลายเครียด เพิ่มพลังสมอง ลดการ
เกิดแผลในกระเพาะและลำไส้ ลดโรคโลหิตจาง ลดความดันโลหิต
และบำรุงระบบประสาท

ประโยชน์จากส้ม : ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในร่างกาย ปรับสมดุล
ระดับน้ำตาลในเลือด แก้ท้องผูก และช่วยบำรุงผิว

ประโยชน์จากข้าวโอ้ต : มีฤทธิ์ในการลดระดับคอเลสเตอรอล
ลดความเสี่ยงของการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด แถมยังเป็นธัญพืช
ที่มีโปรตีนสูง มีกรด อะมิโนที่จำเป็นต่อร่างกาย และสารอาหารสำคัญ
เช่น ธาตุเหล็ก แมกนีเซียม ไฟโตเคมิคอล สังกะสี วิตามินซี เป็นต้น
ที่สำคัญคือมีคุณสมบัติพิเศษ ในการช่วยดูดซับของเสียในลำไส้
ขับของเสียออกจากลำไส้ได้มากกว่าปกติ

เมนูแพนเค้กข้าวโอ๊ตกล้วยหอม
กับน้ำกระเจี๊ยบ

ประโยชน์จากไข่
เสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ร่างกาย ช่วยบำรุงสายตา และช่วยบำรุงสมอง
ประโยชน์จากน้ำกระเจี๊ยบ
ป้องกันและรักษาไตพิการ แก้อาการคอแห้ง ดับกระหาย
และช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ดีขึ้น
ประโยชน์น้ำมันมันมะกอก
มีประโยชน์ต่อสุขภาพร่างกาย ทั้งช่วยลดระดับไขมันเหลวในร่างกาย

อาหารกลางวัน

การจัดอาหารมื้อกลางวันสำหรับเด็กควรจัดเป็นชุดเมนูอาหารเพื่อให้เด็กได้รับ
สารอาหารครบถ้วนเพียงพอ จัดอยู่ในช่วงเวลา 12.00-13.00 น. ถ้าเป็นเมนูอาหารที่ผัด
ด้วยน้ำมัน จะต้องจัดคู่กับผลไม้หรือของหวานที่ไม่มีกะทิเพราะเราจะได้ไขมันจากน้ำมันที่
ผัดอาหารแล้วและถ้าเป็นเมนูของแกงจืดหรือก๋วยเตี๋ยวน้ำ ต้องจัดคู่กับขนมหวานที่มีกะทิ
เพื่อให้ได้ไขมันจากกะทิ เป็นต้น การตักอาหารมีความสำคัญต่อการได้รับอาหารใน
ปริมาณที่พอเพียงกับความต้องการของร่างกายเนื่องจากอายุต่างกันความต้องการสารอาหาร
ไม่เท่ากัน หากตักอาหารน้อยไปหรือมากไป เด็กจะได้รับพลังงานและสารอาหารไม่เพียง
พอหรือได้รับพลังงานมากเกินไป ตัวอย่างเมนูอาหารกลางวัน ได้แก่

เมนูข้าวกล้องหอมมะลิ
เกี๊ยวแกงจืดเกี๊ยวหมูสับ ผัดผักรวมกุ้ง

ประโยชน์จากข้าวกล้องหอมมะลิ
วิตามินบีรวม ป้องกันบรรเทาอาการแขน-ขาไม่มีแรง
ปวดกล้ามเนื้อ และบำรุงสมอง
ประโยชน์จากเกี๊ยวแกงจืดเกี๊ยวหมูสับ
สารอาหารที่ได้รับมีผัก ที่เป็นส่วนช่วยให้ผิวพรรณที่ดี
มีวิตามินและแร่ธาตุ
ประโยชน์จากผัดรวมมิตร
อุดมไปด้วยวิตามิน อีกทั้งยังมีใยอาหารสูง ซึ่งดีต่อระบบขับถ่าย

เมนูข้าวไรซ์เบอร์รี่ แกงจืดผักสามสี

ไข่ม้วนยัดไส้ และพุดดิ้งนมสดผลไม้รวม

ประโยชน์จากข้าวไรซ์เบอร์รี่
มีสารช่วยบำรุงให้หัวใจแข็งแรง ช่วยฟื้นฟูเซลล์และกระตุ้นการผลิตเซลล์
ใหม่ในร่างกาย
ประโยชน์จากแกงจืดผักสามสี
สารอาหารที่ได้รับมีผัก ช่วยให้ผิวพรรณที่ดี มีวิตามิน มีกากใย
ประโยชน์จากไข่ม้วนยัดไส้
อุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุ และช่วยเพิ่มไขมันดีให้กับร่างกาย
ส่งเสริมการทำงานของหัวใจและตับ
ประโยชน์จากพุดดิ้งนมสดผลไม้รวม
ช่วยคลายอารมณ์ผ่อนคลาย และป้องกันโรคมะเร็ง โรคหลอดเลือดหัวใจอุดตัน

อาหารเย็น

เป็นมื้อที่สำคัญเด็กควรได้รับครบทั้ง 5 หมู่ คือ โปรตีน คาร์โบไฮเดรต เกลือ
แร่และแร่ธาตุ วิตามิน และไขมัน ถ้าได้รับในปริมาณที่เหมาะสมก็จะไม่เป็น
อันตรายต่อร่างกาย เด็กควรได้รับสารอาหารที่เพียงต่อร่างกาย ไม่มากไม่น้อยจนเกิน
ไป ผู้ปกครองควรจัดอาหารให้น่ารับประทาน เพื่อไม่ให้เด็กเกิดความเบื่อ โดยจัด
ให้รายการอาหารแต่ละมื้อแต่ละวันไม่ซ้ำกันทั้งรสชาติและลักษณะของอาหาร รวมถึง
มีการจัดตกแต่งอาหารให้น่ารับประทาน ตัวอย่างเมนูอาหารมื้อเย็นสำหรับเด็กปฐมวัย
ได้แก่

เมนูข้าวเต้าหู้ทรงเครื่อง

ประโยชน์จากข้าว
ช่วยบำรุงร่างกาย เพิ่มพลังงานให้กับร่างกาย(วิตามินบี 2)
ช่วยเสริมสร้างการเจริญโตของร่างกาย
ประโยชน์จากเต้าหู้ทรงเครื่อง
มีโปรตีน มีกรดแอมิโนที่จำเป็นถึง 8 ชนิด เต้าหู้ช่วยส่งเสริมการทำงาน
ของระบบประสาทที่เกี่ยวกับความทรงจำ
ประโยชน์จากฝรั่งกิมจู
ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานให้กับร่างกายและช่วยบำรุงผิวพรรณ

ผลการประเมินความพึงพอใจในการดำเนิน
โครงการโภชนาการน่ารู้ สู่โรงเรียนและชุมชน

ข้อมูลผู้ประเมิน จำนวน 51 คน
เป็นเพศหญิง 30 คน เพศชาย 19 คน และไม่ต้องการระบุเพศ 2 คน
เป็นนักเรียน/นักศึกษา 29 คน ผู้ปกครอง 13 คน ครู/อาจารย์ 9 คน

ช่องทางการเข้าถึงข้อมูลโครงการ

ความพึงพอใจในการดำเนินโครงการโภชนาการน่ารู้ สู่โรงเรียนและชุมชน
ผ่าน Page Facebook โภชนาการสานสุขในชุมชน

ความพึงพอใจในการดำเนินโครงการโภชนาการน่ารู้ สู่โรงเรียนและชุมชน
ผ่าน YouTube Channel โภชนาการสานสุขในชุมชน

พวกเรานิสิตชั้นปีที่ 3 สาขาวิชาการศึกษาปฐมวัย S104
ขอขอบพระคุณทุกท่านที่สนใจและเห็นความสำคัญ

ของโครงการโภชนาการน่ารู้ สู่โรงเรียนและชุมชน ของพวกเรา