โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์

NONGKIPITTAYAKHOM SHOOL

โคลงสุภาษิตพระราชนิ พนธ์
พระบาทสมเด็จ

พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

TEACHER MOOK

โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์ โคลงสุภาษิตนฤ

ทุมนาการ และโคลงสุภาษิตอิศปปกรณำ เป็ นพระ

ราชนิ พนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่
หัว เนื้ อหาของโคลงสุภาษิต ทั้ง ๓ เรื่อง เกี่ยวข้อง
กับการดำเนิ นชีวิต ซึ่งนั กเรียนสามารถนำไปใช้
ประโยชน์ ในชีวิตจริงได้เป็ นอย่างดี

พระราชนิ พนธ์โดย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงให้ นำสุ ภาษิ ตภาษาอังกฤษมาแปลและ
ประพันธ์เป็ นโคลงภาษาไทย

ลักษณะคำประพันธ์

โคลงสี่ สุภาพและร้อยแก้ว

โคลงสุภาษิตพระราชนิ พนธ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เป็ นโคลงที่มีจุดมุ่งหมายให้ข้อคิดในการดำเนิ นชีวิตให้ถูกต้องเหมาะสม

และมีความสุข มีทั้งหมด ๑๑ เรื่อง ดังนี้

๑. สุภาษิตบางปะอิน ๒. โคลงกระทู้สุภาษิต

๓. สุภาษิตเบ็ดเตล็ด ๔. สุภาษิตสอนผู้เป็ นข้าราชการ

๕. สุภาษิตโสฬสไตรยางค์ ๖. สุภาษิตนฤทุมนาการ

๗. โคลงว่าด้วยความสุข ๘. วชิรญาณสุภาษิต

๙. พระราชปรารภความสุขทุกข์ ๑๐. สุภาษิตพิพิธธรรม

๑๑. สุภาษิตอิศปปกรณำ

โคลงสุภาษิตที่นั กเรียนจะได้ศึ กษามี ๓ เรื่อง คือ โคลงสุภาษิตโสฬส

ไตรยางค์ โคลงสุภาษิตนฤทุมนาการ และโคลงสุภาษิตอิศปปกรณำ

โคลงสุ ภาษิ ต
โสฬสไตรยางค์

โคลงสุ ภาษิ ตโสฬสไตรยางค์

โคลงสุภาษิตโสฬสไตรยางค์ มาจากคำว่า
โสฬส (โส-รด) หมายถึง สิบหก รวมกับคำว่า
ไตรยางค์ หมายถึง องค์สาม กล่าวถึง ข้อควร
กระทำและไม่ควรกระทำ ๑๖ หมวด หมวดละ
๓ ข้อ รวมเป็ น ๔๘ ข้อ

โคลงสุ ภาษิ ตโสฬสไตรยางค์

รัชกาลที่ ๕ ทรงให้กวีในราชสำนั กแปล
และประพันธ์เป็ นภาษาไทย จากนั้ นพระองค์จึง
ทรงตรวจทานแก้ไข และพระราชนิ พนธ์โคลง
บทนำด้วยพระองค์เอง

โคลงสุ ภาษิ ตโสฬสไตรยางค์

ว่าด้วยความสามอย่าง

ปราชญ์แสดงดำริด้วย ไตรยางค์

โสฬสหมดหมวดปาง ก่อนอ้าง

เป็ นมาติกาทาง บัณฑิต แสวงเฮย
หวังสวัสดิ์ขจัดทุกข์สร้าง สื บสร้องศุภผล

สามสิ่ งควรรัก

ความกล้า ความสุภาพ ความรักใคร่

ควรกล้ากล้ากล่าวถ้อย ทั้งหทัย แท้แฮ

สุวภาพพจน์ ภายใน จิตพร้อม

ความรักประจักษ์ใจ จริงแน่ นอนฤๅ

สามสิ่ งควรรักน้ อม จิตให้สนิ ทจริง

สามสิ่ งควรรัก

กล้าที่จะพูด และพูดอย่างจริงใจ
ควรมีความสุภาพอ่อนน้ อมและรัก
ใคร่ปรองดองต่อเพื่อนมนุษย์ด้วย
กัน สามสิ่ งนี้ ควรมีให้ผู้อื่นอย่าง
จริงใจ

สามสิ่ งควรชม

อำนาจปั ญญา เกียรติยศ มีมารยาทดี

ปั ญญาสติล้ำ เลิศญาณ
อำนาจศั กดิ์ศฤงคาร มั่งขั้ง
มารยาทเรียบเสี่ ยมสาน เสงี่ยมเงื่อน งามนอ
สามสิ่ งควรจักตั้ง
แต่ซ้องสรรเสริญ

สามสิ่ งควรชม

สติปั ญญาจะช่วยแก้ปั ญหาได้
อย่างดี เมื่อมีเกียรติก็จะมีทรัพย์
สมบัติพร้อมบริบูรณ์ หากมีมารยาท
ก็จะแสดงให้เห็นถึงความเป็ นผู้ดี
เพราะฉะนั้ นเราควรมีสามสิ่ งนี้ เพื่อ
เป็ นที่ชื่นชมของผู้อื่น

สามสิ่ งควรเกลียด

ความดุร้าย ความหยิ่งกำเริบ อกตัญญู

ใจบาปจิตหยาบร้าย ทารุ ณ
หยิ่งก้อ
กำเริบเอิบเกินสกุล ใครปลูก ฝั งแฮ
อีกหนึ่ งห่อนรู้คุณ จิตแท้อย่าสมาน
สามสิ่ งควรเกลียดท้อ

สามสิ่ งควรเกลียด

จิตใจดุร้าย เหย่อหยิ่งและ
อกตัญญูไม่รู้คุณ สามสิ่ งนี้ ควร
หลีกให้ห่าง เพราะเป็ นหนทาง
สู่ความเสื่ อมเสีย

สามสิ่ งควร

รังเกียจติเตียน

ชั่วเลวทราม มารยา ฤษยา*

ใจชั่วชาติต่ำช้า ทรชน
ทุจริตมารยาปน ปกไว้
หึงจิตคิดเกลียดคน ดีกว่า ตัวแฮ
สามส่ วนควรเกียจใกล้ เกลียดซ้องสมาคม

*ปั จจุบัน เขียนว่า ริษยา

สามสิ่ งควร
รังเกียจติเตียน

คนชั่วร้าย ไม่จริงใจต่อผู้อื่น
มีความคิดอิจฉา ริษยา สามสิ่ ง
นี้ ควรหลีกให้ห่าง เพราะเป็ น
หนทางสู่ความเสื่ อมเสีย

สามสิ่ งควรเคารพ

ศาสนา ยุติธรรม สละประโยชน์ ตนเอง

ศาสนาสอนสั่ งให้ ประพฤติดี
หนึ่ งยุติธรรมไป่ มี
ประพฤติเพื่อประโยชน์ ศรี เลือกผู้
สามสิ่ งควรรอบรู้ สวัสดิ์ทั่ว กันแฮ
เคารพเรื้องเจริญคุณ

สามสิ่ งควรเคารพ

ศาสนาสอนให้คนประพฤติและ
ปฏิบัติในสิ่ งที่ดี อันเป็ นหนทางสู่
ความเจริญ ควรมีความยุติธรรม
ปฏิบัติต่อทุกคนอย่างเสมอภาค และ
ควรเห็นแก่ประโยชน์ ส่วนรวม
มากกว่าประโยชน์ ส่วนตน

สามสิ่ งควรยินดี

งาม ตรงตรง ไทยแก่ตน

สรรพางค์โสภาคพร้อม ธัญลักษณ์

ภาษิตจิตประจักษ์ ซื่ อพร้อม

เป็ นสุขโสดตนรัก การชอบ ธรรมนา
สามสิ่ งควรชักน้ อม จิตให้ยินดี

สามสิ่ งควรยินดี

การมีรู ปร่างที่สวยงาม เป็ นสิ่ งที่
ทุกคนยินดี ความซื่อสัตย์ไม่คดโกงก็
เป็ นสิ่ งที่น่ ายินดี และความมีอิสระ
เสรีก็เป็ นสิ่ งดีเพราะจะทำสิ่ งใดก็ได้
โดยไม่ถูกบังคับ

สามสิ่ งควรปรารถนา

ความสุขสบาย มิตรสหายที่ดีดี ใจสบายปรุ โปร่ง

สุขกายวายโรคร้อน รำคาญ

มากเพื่อนผู้วานการ ชีพได้

จิตแผ้วผ่องสำราญ รมยสุข เกษมแฮ

สามสิ่ งควรจักให้ รีบร้อนปรารถนา

สามสิ่ งควร
ปรารถนา

การมีร่างกายแข็งแรง ไม่มีโรค
เป็ นสิ่ งประเสริฐสำหรับชีวิต หากมี
เพื่อนที่ดี เมื่อถึงเวลาที่เดือดร้อนก็
อาจขอความช่วยเหลือจากเพื่อนได้
และการมีจิตใจที่แจ่มใส ร่างกายก็จะ
สบายและมีความสุ ข

สามสิ่ งควร
อ้อนวอนขอ

ความเชื่อถือ ความสงบ ใจบริสุทธิ์

ศรัทธาทำจิตหมั้น คงตรง

สงบระงับดับประสงค์ สิ่ งเศร้า

จิตสะอาดปราศสิ่ งพะวง วุ่นขุ่น หมองแฮ

สามส่วนควรใฝ่ เฝ้ า แต่ตั้งอธิษฐาน

สามสิ่ งควร
อ้อนวอนขอ

การมีศรัทธาหรือความเชื่อถือจะทำให้
จิตใจของเรามั่นคงไม่วอกแวกหรือฟุ้ งซ่าน
ไปกับเรื่องต่าง ๆ ความสงบจะทำให้เรา
ยับยั้งความต้องการในสิ่ งต่าง ๆ ที่ทำให้
เราเป็ นทุกข์ใจได้ หากจิตใจบริสุทธิ์ก็จะ
ไม่มีความเศร้าหมอง

สามสิ่ งควรนั บถือ

ปั ญญา ฉลาด มั่นคง

ปั ญญาตรองตริล้ำ ลึกหลาย

ฉลาดยิ่งสิ่ งแยบคาย คาดรู้

มั่นคงไม่คืนคลาย คลอนกลับ กลายแฮ

สามสิ่ งควรกอบกู้ กับผู้นั บถือ

สามสิ่ งควรจะชอบ

ใจอารีสุจริต ใจดี ความสนุกเบิกบานพร้อมเพรียง

สุจริตจิตโอบอ้อม อารี

ใจโปร่งปราศราคี ขุ่นข้อง

สิ่ งเกษมสุขเปรมปรี- ดาพรั่ง พร้อมแฮ

สามสิ่ งสมควรต้อง ชอบต้องยินดี

สามสิ่ งควรสงสัย

ยอ หน้ าเนื้ อใจเสือ พลันรักพลันจืด

คำยอยกย่องเพี้ยน ทุกประการ

พักตร์จิตผิดกันประมาณ ยากรู้

เร็วรัดผลัดพลันขาน คำกลับ พลันฤๅ

สามส่ วนควรแล้วผู้ พะพ้องพึงแคลง

สามสิ่ งควรละ

เกียจคร้าน วาจาฟั่ นเฝื อ หยอกหยาบแลแสลงฤๅ*ขัดคอ

เกียจคร้านการท่านทั้ง การตน ก็ดี

พูดมากเปล่าเปลืองปน ปดเหล้น

คำแสลงเสียดแทงระคน คำหยาบ หยอกฤๅ

สามสิ่ งควรทิ้งเว้น ขาดสิ้ นสั นดาน

*ฤๅ ปั จจุบันใช้ หรือ

สามสิ่ งควรจะ

กระทำให้มี

หนั งสือดี เพื่อนดี ใจเย็นดี

หนั งสือสอนสั่ งข้อ วิทยา

เว้นบาปเสาะกัลยาณ์ มิตรไว้

หนึ่ งขาดปราศโทสา คติห่อ ใจเฮย

สามสิ่ งควรมีให้ มากยั้งยืนเจริญ

สามสิ่ งควรจะหวงแหน
ฤๅต่อสู้ เพื่อรักษา

ชื่อเสียงยศศั กดิ์ บ้านเมืองของตน มิตรสหาย

ความดีมีชื่อทั้ง ยศถา ศั กดิ์เฮย
ประเทศเกิดกูลพงศา อยู่ยั้ง

คนรักร่วมอัธยา- ศั ยสุข ทุกข์แฮ
ในสิ่ งควรสงวนตั้ง ต่อสู้ ผู้เบียน

สามสิ่ งควรครองไว้

กิริยาที่เป็ นในใจ มักง่าย วาจา

อาการอันเกิดด้วย น้ำใจ แปรฤๅ
ใจซึ่ งรีบเร็วไว ก่อนรู้
กิจสบ สรรพแฮ
วาจาจักพูดใน พิทักษ์หมั้นครองระวัง
สามสิ่ งจำทั่วผู้

สามสิ่ งควรจะ
เตรียมเผื่อ

อนิ จจัง ชรา มรณะ

สิ่ งใดในโลกล้วน เปลี่ยนแปลง
หนึ่ งชราหย่อนแรง เร่งร้น

ความตายติดตามแสวง ทำชีพ ประลัยเฮย

สามส่ วนควรคิดค้น คติรู้เตรียมคอย

จบสามสิ บหกเค้า คะแนนนั บ หมวดแฮ
เสร็จสิ้ น
หมวดละสามคิดสรรพ บอกเยี่ยง อย่างแฮ
เป็ นสี่ สิบแปดฉบับ
ตามแบบบ่ขาดหวิ้น เสร็จแล้วบริบูรณ์