BAHAN AJAR
Akasara
Jawa
A. Identitas
Kelas : XII/ Gasal
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa
Materi : Aksara Jawa
B. Kompetensi Dasar
3.3. Mengidentifikasi isi teks aksara jawa empat paragraf dengan tema religius
4.3. Menulis aksara jawa empat paragraf dengan tema kemajuan teknologi
C. Indikator
3.3.1. Siswa dapat menganalisis kesalahan penulisan teks aksara jawa empat paragraf
dengan tema religius (C4)
3.3.2. Siswa dapat menyimpulkan isi teks aksara jawa empat paragraf dengan tema
religius (C5)
4.3.1. Siswa dapat mengalih aksarakan empat paragraf dengan tema kemajuan
teknologi beraksara jawa (P5)
D. Tujuan Pembelajaran
1. Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientifik, model
pembelajaran problem based learning dengan media HP android, diskusi, tanya
jawab, dan presentasi, siswa dapat menganalisis kesalahan penulisan teks aksara
jawa empat paragraf dengan tema religius (C4)
2. Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientifik, model
pembelajaran problem based learning dengan media HP Android, diskusi, tanya
jawab, dan presentasi siswa dapat menyimpulkan isi teks aksara jawa empat
paragraf dengan tema religius (C4)
3. Melalui kegiatan pembelajaran dengan pendekatan scientifik, model
pembelajaran problem based learning dengan media HP Android, diskusi, tanya
jawab, dan presentasi siswa dapat mengalih aksarakan teks empat paragraf
dengan tema kemajuan teknologi beraksara jawa (C5)
E. Dimensi Pengetahuan
Faktual : PPT mengenai aksrasa Jawa
Konseptual : Aksara legena, sandangan, pasangan, (aksara mandaswara)
Prosedural : membuat empat paragraf beraksara mandaswara
Metakognitif : menganalisis dan menyimpulkan isi teks beraksara mandaswara
FASE 1 IDENTIFIKASI MASALAH
Faktual
Teks berhuruf Jawa
FASE 2 Mengorganisasi Peserta Didik
KONSEPTUAL
AKSARA JAWA
Aksara Jawa langkung dipuntepang Hanacaraka, Carakan utawi Dentawyanjana menika
satunggaling aksara tradisional Indonesia ingkang wonten ing Jawa. Akasara Jawa menika
satunggaling asil kabudayan kang penting tumrap lumaku lan ngrembakaning pagesangan.
Wiwit wonten aksara, manungsa boten kawengku dening wekdal lan papan panggenan
anggenipun medalaken pangudaraos.
1. Aksara Legena
Aksara legena menika aksara ingkang derang owah utawi tesih baku (kadosta tembung
lingga). Cacahipun aksara legena menika wonten 20 aksara.
Tuladhanipun wonten ing ngandhap :
Kapendhet saking laman :
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fwww.suara.com%2Flifestyle%2F
2021%2F09%2F07%2F020500%2Fdukung-penggunaan-aksara-jawa-lebih-luas-pandi-
dukunga-yogyakarta-jadi-kota-
hanacaraka&psig=AOvVaw0WVZVm05ta9nfQS5O7Evnd&ust=1663834841560000&source
=images&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCNCu1ve5pfoCFQAAAAAdAAAAABAD
2. Pasangan
Pasangan Aksara Jawa menika pasanganipun saking aksara Legena, cacahipun ugi sami
kaliyan aksara Legena, inggih menika cacahipun wonten 20 aksara. Menika wujudipun
pasangan aksara Legena
3. Sandhangan
Sandangan menika tandha ingkang gathuk
wonten aksara, ancasipun menika kangge
ngubah vocal inheren aksara ingkang dados
sandhanganipun. Tuladha sandhangan
menika :
4. Aksara murdha
Aksara murdha menika cacahipun wonten 8 aksara. Ancasipun aksara murdha
menika dipunginakekan kangge nyerat huruf Kapital. Utawi kangge nyerat kadosta
asmanipun tiyang, Negara, Kewan Wit-witan utawi tembung ilmiah. Wujudipun
aksara murdha
menika : Kapendhet saking laman :
https://www.google.com/search?q=aksara+murda&source=lnms&tbm=isch&sa=X&
ved=2ahUKEwiTrqK3uaX6AhW74XMBHdv2D_sQ_AUoAXoECAIQAw&biw=1920&bih
=912&dpr=1#imgrc=lq05rvPFBfZYMM
5. Aksara Rekan
Aksara rekan cacahipun wonten 5 aksara. Aksara rekan dipunginakaken kangge
nyerat asmanipun tiyang, kadosta Fadiah, zaki, khalifah lsp. Menika wujudipun
aksara rekan :
Kapendhet saking laman :
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fquizizz.com%2Fadmin%2F
quiz%2F5fb68b4fd6c0cd001b4ff1d5%2Faksara-rekan-viii-
d&psig=AOvVaw0x0lcWQo2qg54NcpkJgqg3&ust=1663835162762000&source=ima
ges&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCLic0pS7pfoCFQAAAAAdAAAAABAD
6. Aksara Swara
Aksara swara ccahipun wonten 5 aksara. Aksara swara menika dipunginakaken
kangge nyerat asmanipun tiyang, Negara, Kutha lansapanunggalipun. Kadosta
Eropa, Indonesia, lsp. Wujudipun aksara swara menika :
Kapendhet saking laman :
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fbegawanariyanta.wordpr
ess.com%2F2012%2F09%2F30%2Fcontoh-sengkalan-di-sekolahan%2Faksara-
swara%2F&psig=AOvVaw2RMtKGLD4OPR7dsAG4IiD0&ust=1663835668692000&so
urce=images&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCIDQ2oO9pfoCFQAAAAAdAAAAABAD
7. Aksara wilangan
Kangge nyerat tembung wilangan.
Kapendhet saking laman :
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fbrainly.co.id%2Ftugas%2F
13892421&psig=AOvVaw3WjOrFBWUDYfsyFUnfz4wA&ust=1663837145751000&so
urce=images&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCKDg7MPCpfoCFQAAAAAdAAAAABAN
8. Tandha Wacan
Kapendhet saking laman :
https://www.google.co.id/
url?sa=i&url=https%3A%2
F%2Fgensbeaux.blogspot.c
om%2F2015%2F01%2Fang
ka-dan-tandha-
baca.html&psig=AOvVaw2
Hw-h9hMyI3vB3f3-20F8-
&ust=1664468204011000
&source=images&cd=vfe&
ved=0CAwQjRxqFwoTCLiKl
LTxt_oCFQAAAAAdAAAAA
BAN
FASE 3 Membimbing Penyelidikan
Prosedural
Wonten ing ngandhap mriki cobi dipunsimak kaliyan dipunanalisis strukturipun teks lajeng
dipunsimpulaken isi teks kasebut kaliyan kelompokipun!
FASE 4 Mengembangkan dan Menyajikan Hasil
Karya
Metakognitif
Cobi gathekaken paragraph ngandhap mriki. Sumangga dipunserat wonten Aksara Jawa (diskusi
kaliyan kanca kelompokipun kanthi taliti) !
Android
Zaman menika sampun langkung majeng. Wonten ing babagan teknologi menika para
generasi milenial saking lare alit dugi ageng menika sampun sami migunakaken Android. Wonten
saklebeting pasinaon menika saged dipunmupangat.
Tuldhanipun wonten pasinaon Aksara Jawa, menika teknologi awujud Android saged
dipunginakaken kangge piranti pasinaon. Kadosta nyerat kaliyan maos Aksara Jawa.
Wonten Android menika saged dipuninstal aplikasi Aksara Jawa. Dados saged narik
kawigatosan siswa anggenipun nyinauni babagan Aksara Jawa. Siswa menika saged nerapaken
aplikasi menika wonten pagesangan ingkang nyata, kadosta menawi siswa komunikasi kaliyan
kancanipun saged kangge seratan Aksara Jawa.
Menika satunggaling teknologi wonten ing zaman milenial ingkang saged dipunginakaken
dening siswa kangge nglampahi pasinaon lan siswa saged migunakaken teknolgi menika kangge
babagan ingkang positif kemawon.
FASE 5 Menganalisis dan Mengevaluasi
DUDUTAN
1. Aksara jawa menika asil kabudayan asli saking Jawa. Siswa menika kedah saged
nglestarikaken kabudayan kasebut
2. Cacahipun aksara jawa menika katah, inggih menika wonten aksara legena, pasangan,
sandhangan, aksara murdha, aksara rekan, aksara swara, angka jawa, tandha wacan
Relevansi
1. Tiyang gesang menika khususipun siswa menika kedah mangertosi babagan aksara jawa,
sakmenika mbokbilih wonten dhaerah Yogyakarta menika supados sged maos alamat, jalaran
wonten menika migunakaken aksara jawa
KAPUSTAKAN
Rahmawati, Ani, dkk. 2013. LKS Bahasa Jawa. Klaten : Viva
Pakarindo
Widaryatmo, Gandung, dkk. 2015. Prigel Basa Jawa. Jakarta : Penerbit
Erlangga.
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fwww.suara.com%2Flifestyle
%2F2021%2F09%2F07%2F020500%2Fdukung-penggunaan-aksara-jawa-lebih-luas-pandi-
dukunga-yogyakarta-jadi-kota
hanacaraka&psig=AOvVaw0WVZVm05ta9nfQS5O7Evnd&ust=1663834841560000&source=i
mages&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCNCu1ve5pfoCFQAAAAAdAAAAABAD
https://www.google.com/search?q=aksara+murda&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved
=2ahUKEwiTrqK3uaX6AhW74XMBHdv2D_sQ_AUoAXoECAIQAw&biw=1920&bih=912&
dpr=1#imgrc=lq05rvPFBfZYMM
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fquizizz.com%2Fadmin%2Fqu
iz%2F5fb68b4fd6c0cd001b4ff1d5%2Faksara-rekan-viii-
d&psig=AOvVaw0x0lcWQo2qg54NcpkJgqg3&ust=1663835162762000&source=images&cd=
vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCLic0pS7pfoCFQAAAAAdAAAAABAD
https://www.google.com/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fbrainly.co.id%2Ftugas%2F13
892421&psig=AOvVaw3WjOrFBWUDYfsyFUnfz4wA&ust=1663837145751000&source=ima
ges&cd=vfe&ved=0CAwQjRxqFwoTCKDg7MPCpfoCFQAAAAAdAAAAABAN