อิเหนา

อิ เ ห น า

ตอนศึกกะหมังกุหนิง

สารบัญ หน้า

รปารยะชวืั่ตอิคสมวาามชิเกป็นมา 1

2แผนรภาายพวชืง่อเทสวัมญา-ชิเกมืองหมันหยา

3แผนภราาพยเมชืือ่งอล่สาสมำ า-ชเมิืกองกะหมังกุหนิง

รายสชรืุ่ปอเสนืม้อาเชรื่ิอกงย่อ 4

ข้อคิดที่ได้จากเรื่อง 5

รายชื่อสมาชิก 6

ประวัติความเป็นมา

เรื่องอิเหนา หรือที่เรียกกันว่านิทานปันหยีนั้น เป็นนิทานที่เล่าแพร่หลายกันมากในชวา เชื่อกันว่าเป็น
นิยายอิงประวัติศาสตร์ของชวา ในสมัยพุทธศตวรรษที่ 16 ปรุงแต่งมาจากพงศาวดารชวา และมีด้วยกันหลาย
สำนวน พงศาวดารเรียกอิเหนาว่า “ ปันจี อินู กรัตปาตี” (Panji Inu Kartapati) แต่ในหมู่ชาวชวามักเรียกกันสั้นๆ
ว่า “ปันหยี” (Panji) ส่วนเรื่องอิเหนาที่เป็นนิทานนั้น น่าจะแต่งขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 20-21 หรือในยุคเสื่อมของ
ราชวงศ์อิเหนาแห่งอาณาจักรมัชปาหิต และอิสลามเริ่มเข้ามาครอบครอง นิทานปันหยีของชวานั้น มีด้วยกันหลาย
ฉบับ แต่ฉบับที่ตรงกับอิเหนาของเรานั้น คือ ฉบับมาลัต ใช้ภาษากวีของชวาโบราณ มาจากเกาะบาหลี




เรื่องอิเหนามีมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี มีเรื่องเล่ากันว่าพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
คือเจ้าฟ้าหญิงกุณฑลและเจ้าฟ้าหญิงมงกุฎ ทรงได้นางข้าหลวงมาจากปัตตานี นางข้าหลวงคนนี้ได้เล่านิทานปันหยีหรือเรื่อง
อิเหนาของชวาถวาย เจ้าฟ้าหญิงกุณฑลทรงนำเค้าเรื่องมาแต่งเป็นบทละครเรื่องดาหลัง (อิเหนาใหญ่) ส่วนเจ้าฟ้ามงกุฎทรง
แต่งเรื่องอิเหนา (อิเหนาเล็ก) ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้ทรงพระราชนิพนธ์เรื่อง
อิเหนาเป็นบทละครสำหรับใช้แสดงละครรำ ในตอนท้ายของบทพระราชนิพนธ์ นับแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย
นักปราชญ์ราชบัณฑิตของไทยก็ได้แต่งเรื่องอิเหนาขึ้นมาหลายสำนวนด้วยกัน นับว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจอย่างมาก และน่า
แปลกใจที่พบว่ามีอิเหนาในภาษาไทยกว่าสิบสำนวน อย่างไรก็ตาม เรื่องอิเหนาเป็นที่นิยมกันมากกว่าเรื่องดาหลัง เนื่องจาก
เรื่องดาหลังมีเนื้อเรื่องที่ซ้ำซ้อน และสับสนมาก แต่แม้จะเป็นเรื่องจากชวา การบรรยายบ้านเมืองและสภาพแวดล้อมต่าง ๆ
ล้วนเป็นฉากของไทยทั้งสิ้น และนับว่าน่ายินดี ที่มีการนำอิเหนาฉบับของชวามาแปลให้ชาวไทยได้รู้จักและเปรียบเทียบกับ
อิเหนาฉบับดั้งเดิมของไทย

วงศ์อสั ญแดหวา (วงเทวัญ)

ท้าวปะตาระกาหลา

ท้าวกุเรปัน ท้าวดาหา ท้าวกาหลัง ท้าวสิ งหัดสำหรี

ประไหมสุหรี ลิกู ประไหมสุหรี ลิกู ประไหมสุหรี ประไหมสุหรี
อิเหนา
วิยะตา กะหรัดตะปาตี บุษบา บุษบารากา สกาหนึ่งหรัด สุหรานากา จินดาสำหรี
สี ยะตรา

เมืองหมันหยา ระตูหมันหยา จิดาส่ าหรี

นิหลาอระตา ดาหราวาตี โอรสท้าสมังกัน
ท้าวดาหา
ท้าวกุเรปัน จินตะหราวาดี

อิเหนา วิยะดา บุษบา สี ยะตรา

เมืองล่าสำ ระตูล่าสำ
ท้าวล่าสำ
จรกา

เมืองกะหมังกุหนิง

ระตูกะหมังกุหนิง

ท้าวหะหมังกุหนิง ท้าวปาหยัง ท้าวประหมัน

วิหยาสะกำ

สรุปเนื้อเรื่องย่อ

กษัตริย์วงศ์เทวาสืบเชื้อสายมาจากเทวดาจึงมีอำนาจบารมีที่สุด ได้ปกครองกรุง 4 กรุง ได้แก่ กุเรปัน ดาหา กาหลัง สิงหัดส่าหรี เมื่ออิเหนาเกิดมีเหตุอัศจรรย์แผ่นดินไหว
ฝนตกฟ้าร้องไปทั่วทิศ และองค์ปะตาระกาหลาซึ่งเป็นพระอัยกาเหาะลงมาจากสวรรค์เพื่อประทานกริชจารึกชื่อ ตามจารีตของกษัตริย์วงศ์เทวาจะต้องมีการอภิเษกสมรสภายใน
เชื้อวงศ์เดียวกันเท่านั้น ท้าวกุเรปันจึงให้อิเหนาหมั้นกับบุษบาพระราชธิดาท้าวดาหาและรอเวลาจัดการอภิเษก อิเหนาเป็นเจ้าชายหนุ่มรูปงามและมีฝีมือเก่งกล้าในการรบ เป็น
องค์รัชทายาทของกรุงกุเรปันซึ่งยิ่งใหญ่ที่สุด ครั้นอายุได้ 15 ปี อิเหนาต้องคุมเครื่องสักการะศพพระอัยยิกาไปเมืองหมันหยาและได้พบกับจินตะหราพระราชธิดาท้าวหมันหยา
อิเหนาหลงรักนางและไม่ยอมกลับเมือง ท้าวกุเรปันต้องเรียกกลับ โดยอ้างว่าประไหมสุหรีทรงครรภ์แก่แล้ว ต่อมาประสูติพระธิดาชื่อวิยะดา ซึ่งเป็นคู่ตุนาหงันของสียะตรา
รัชทายาทเมืองดาหา ท้าวกุเรปันจะจัดการอภิเษกอิเหนากับบุษบา อิเหนาจึงทำอุบายลาท้าวกุเรปันออกเที่ยวป่า โดยปลอมตัวเป็นโจรป่าชื่อมิสาระปันหยี ระหว่างเดินทางไป
เมืองหมันหยาปันหยีฆ่าท้าวบุศสิหนาตาย ระตูพี่ชายท้าวบุศสิหนาขอยอมแพ้และยกโอรสธิดาให้อิเหนา ได้แก่นางสะการะวาตี มาหยารัศมี และสังคามาระตา อิเหนาได้จินตะ
หราเป็นชายา และนางสะการะวาตีกับนางมาหยารัศมีเป็นพระสนม และรับสังคามาระตาเป็นอนุชา เมื่อท้าวกุเรปันทราบเรื่องจึงสั่งให้อิเหนากลับเมืองแต่อิเหนาไม่ยอมกลับ และ
ขอเลิกการหมั้นกับบุษบาเพื่ออยู่กับจินตะหราที่เมืองหมันหยา ท้าวดาหาทราบเรื่องก็โกรธอิเหนามาก จึงประกาศว่าจะยกบุษบาให้แก่ผู้ที่มาสู่ขอเป็นคนแรก บุษบาจึงต้องเป็น
คู่ตุนาหงันของระตูจรกาผู้มีรูปร่างอัปลักษณ์และศักดิ์ต่ำกว่า องค์ปะตาระกาหลาโกรธอิเหนามาก จึงบันดาลให้รูปบุษบาตกไปถึงมือวิหยาสะกำโอรสท้าวกะหมังกุหนิง
วิหยาสะกำหลงรักบุษบา ท้าวกะหมังกุหนิงสู่ขอไม่ได้

จึงยกทัพมาทำศึกชิงนาง ท้าวกุเรปันมีราชสาส์นให้อิเหนาไปช่วยรบ อิเหนาจึงต้องยกทัพมาเพราะขัดรับสั่งไม่ได้ อิเหนาทำศึกกับท้าวกะหมังกุหนิง รบชนะท้าวกะหมังกุหนิง
ด้วยกริช และสังคามาระตาฆ่าวิหยาสะกำตายในที่รบ อิเหนาเข้าเมืองดาหาและได้พบบุษบาก็หลงรัก จึงทำทุกวิถีทางเพื่อให้ได้นางมา เริ่มจากใช้สียะตราเป็นสื่อรัก เผาเมือง
ดาหาระหว่างพิธีอภิเษกแล้วใส่ความจรกา ปลอมตนเป็นจรกาลักบุษบาไปไว้ที่ถ้ำทอง อิเหนาจึงได้บุษบามาครองสมใจ ระหว่างที่อิเหนาไปแก้สงสัยที่เมืองดาหา องค์ปะตาระกา
หลากริ้วอิเหนาที่ก่อเหตุเดือดร้อน จึงบันดาลให้ลมหอบบุษบาพรากไปเสีย และให้บุษบาปลอมเป็นชายชื่อมิสาอุณากรรณและมอบกริชให้แล้วสาปให้อิเหนากับบุษบาจำกันไม่ได้
จนกว่า 4 กษัตริย์ คือ อิเหนา บุษบา สียะตรา และวิยะดาจะได้อยู่เมืองเดียวกัน อุณากรรณพร้อมพี่เลี้ยงทั้ง 2 คน พบท้าวประมอตัน ท้าวประมอตันจึงรับเลี้ยงอุณากรรณเป็น
โอรสบุญธรรม อิเหนากลับมาจากแก้สงสัยโดยพาวิยะดามาด้วย เมื่อไม่พบบุษบาก็โศกเศร้าเสียใจจนสิ้นสติและตัดสินใจออกตามหาบุษบา โดยปลอมเป็นปันหยีและพาน้องสาว
คือวิยะดาไปด้วย โดยเปลี่ยนชื่อเป็นเกนหลงหนึ่งหรัด อิเหนาต้องมะงุมมะงาหราตามหาบุษบาเป็นเวลาหลายปี ระหว่างทางได้สู้รบกับเมืองน้อยใหญ่และได้เชลยและเครื่อง
บรรณาการมากมาย อิเหนาตามหาบุษบาทั่วแดนชวา ข้ามไปยังเกาะมะละกา แล้วจึงกลับมาแดนชวาอีก เมื่อมาถึงเขาปัจจาหงันใกล้เมืองกาหลังจึงบวชเป็นฤษีชื่อกัศมาหรา
อายัน เพื่อสะเดาะเคราะห์และขอให้กุศลบันดาลให้พบบุษบา

องค์ปะตาระกาหลาแนะให้อุณากรรณออกตามหาอิเหนา อุณากรรณจึงลาท้าวประมอตัน ระหว่างทางมีเมืองต่าง ๆ ยอมอ่อนน้อม พร้อมถวายเครื่อง
ราชบรรณาการและโอรสธิดา อุณากรรณได้พบอิเหนาในรูปฤษีกัศมาหราอายัน แต่ต่างฝ่ายต่างจำกันไม่ได้เพราะคำสาป สังคามาระตาสงสัยว่าอุณากรรณ
คือบุษบาปลอมตัวมา แต่อิเหนาไม่เชื่อ พี่เลี้ยงของบุษบาก็คิดว่ากัศมาหราอายันคืออิเหนา แต่อุณากรรณก็ไม่เชื่อเช่นกัน อุณากรรณเข้าเมืองกาหลังและได้
รับแต่งตั้งเป็นโอรสบุญธรรม ต่อมาอิเหนาลาพรตกลับเป็นปันหยีตามเข้าเมืองกาหลัง ท้าวกาหลังต้อนรับปันหยีเช่นเดียวกับอุณากรรณ ท้าวจะมาหรายกทัพ
มาทำศึกชิงราชธิดาเมืองกาหลัง ปันหยีและอุณากรรณจึงยกทัพไปทำศึก โดยอุณากรรณฆ่าท้าวจะมาหราตาย และปันหยีฆ่าท้าวกะปาหลันตาย ท้าวกาหลัง
จัดงานสมโภชพระราชธิดา ปันหยีจึงได้พบนางสะการะหนึ่งหรัดและหลงรักนาง อุณากรรณพยายามกีดกันเพราะคิดว่าปันหยีจะทำให้เสื่อมเสียเกียรติวงศ์เท
วา ต่อมาอุณากรรณเกิดเกรงว่าจะมีคนรู้ว่าตนเป็นหญิงจึงลาท้าวกาหลังทำทีจะกลับเมือง และไปบวชเป็นแอหนังและเรียนรู้วิชาพยากรณ์

องค์ปะตาระกาหลาแนะให้อุณากรรณออกตามหาอิเหนา อุณากรรณจึงลาท้าวประมอตัน ระหว่างทางมีเมืองต่าง ๆ ยอมอ่อนน้อม พร้อมถวายเครื่อง
ราชบรรณาการและโอรสธิดา อุณากรรณได้พบอิเหนาในรูปฤษีกัศมาหราอายัน แต่ต่างฝ่ายต่างจำกันไม่ได้เพราะคำสาป สังคามาระตาสงสัยว่าอุณากรรณ
คือบุษบาปลอมตัวมา แต่อิเหนาไม่เชื่อ พี่เลี้ยงของบุษบาก็คิดว่ากัศมาหราอายันคืออิเหนา แต่อุณากรรณก็ไม่เชื่อเช่นกัน อุณากรรณเข้าเมืองกาหลังและได้
รับแต่งตั้งเป็นโอรสบุญธรรม ต่อมาอิเหนาลาพรตกลับเป็นปันหยีตามเข้าเมืองกาหลัง ท้าวกาหลังต้อนรับปันหยีเช่นเดียวกับอุณากรรณ ท้าวจะมาหรายกทัพ
มาทำศึกชิงราชธิดาเมืองกาหลัง ปันหยีและอุณากรรณจึงยกทัพไปทำศึก โดยอุณากรรณฆ่าท้าวจะมาหราตาย และปันหยีฆ่าท้าวกะปาหลันตาย ท้าวกาหลัง
จัดงานสมโภชพระราชธิดา ปันหยีจึงได้พบนางสะการะหนึ่งหรัดและหลงรักนาง อุณากรรณพยายามกีดกันเพราะคิดว่าปันหยีจะทำให้เสื่อมเสียเกียรติวงศ์เท
วา ต่อมาอุณากรรณเกิดเกรงว่าจะมีคนรู้ว่าตนเป็นหญิงจึงลาท้าวกาหลังทำทีจะกลับเมือง และไปบวชเป็นแอหนังและเรียนรู้วิชาพยากรณ์

ฝ่ายระตูเมืองมะงาดาต้องการสะการะหนึ่งหรัดเป็นมเหสีของน้องชายตน แต่เกรงฝีมือปันหยีจึงส่งให้คนไปลักปันหยีมา ปรากฏว่าลักผิดตัวได้ย่าหรัน
มาแทน นางดะราหวันบุตรีระตูมะงาดาเห็นย่าหรันแล้วนึกรัก จึงลอบไปหาย่าหรัน ฝ่ายปันหยีให้คนออกตามหาย่าหรัน ประสันตาไปเที่ยวตามหาย่าหรันไป
พบแอหนังซึ่งพยากรณ์ว่าให้ไปตามย่าหรันที่เมืองมะงาดา ปันหยีฟังเรื่องของแอหนังแล้วสนใจจึงปลอมเป็นเทวดาลวงนางแอหนังว่าจะพาไปสวรรค์ แต่พา
นางมาเมืองกาหลัง อิเหนาได้เห็นกริชที่นางแล้วสำคัญผิดคิดว่านางเป็นเมียอุณากรรณ พี่เลี้ยงตามไปพบย่าหรันที่เมืองมะงาดา พาหนีกลับมาที่เมืองกาหลัง
ย่าหรันจึงพานางดะราหวันมาด้วย ฝ่ายแอหนังเกรงว่าจะต้องเป็นเมียปันหยีจึงคิดฆ่าตัวตาย ประสันตาแสร้งทำอุบายเล่นหนังเป็นเรื่องราวของอิเหนาและ
บุษบา ในที่สุดกษัตริย์ทั้ง 4 จึงพ้นคำสาปและจำกันได้ ย่าหรันลอบส่งสารไปยังท้าวกุเรปันและท้าวดาหา เพื่อแจ้งให้ทราบว่าพบอิเหนาและบุษบาแล้ว ท้าว
กุเรปันและท้าวดาหายกทัพไปยังเมืองกาหลังและจัดการวิวาห์แก่อิเหนา พร้อมกษัตริย์วงศ์เทวาทั้งหมด โดยให้จินตะหราวาตีมาร่วมพิธีด้วย อิเหนาได้ชายา
10 องค์ จินตะหราเป็นประไหมสุหรีฝ่ายขวา และบุษบาเป็นประไหมสุหรีฝ่ายซ้าย เมื่อจัดการอภิเษกเสร็จแล้ว ท้าวกาหลังนำกษัตริย์ทั้งหมดไปทำพิธีแก้บนที่
เขาปันจะหรา ก่อนจะแยกย้ายกันกลับไปเมืองของตน

1 ข้อคิดที่ได้จากเรื่อง
2
3 รักษาคำสัตย์ การรู้จักรักษาคำพูด เมื่อพูดไว้อย่างไรก็ต้องทำตาม แม้ว่าจะมีใครมา
บีบบังคับหรือฝืนคำพูดหรือมีเหตุการณ์ใดๆ เกิดขึ้นก็ไม่ควรเสียคำพูด ตัวอย่างเช่น
4 ท้าวดาหาได้ยกนางบุษบาพระราชธิดาให้กับระตูจรกาไปแล้ว เมื่อท้าวกะหมังกุหนิงส่งทูต
มาขอนางให้เเก่โอรสของตน ก็ทรงปฏิเสธและยืนยันว่าได้ยกให้ระตูจรกาไปแล้วไม่อาจกลับ
คำ และพร้อมที่จะทำสงครามถ้าท้าวกะหมังกุหนิงยกทัพมาโจ

การไม่รู้จักประมาณตนเอง เราทุกคนเมื่อเกิดมาแล้ว ย่อมมีในสิ่งที่แตกต่างกัน เกิดมาในสภาวะแวดล้อม
ที่แตกต่างกัน เราก็ควรรู้จักประมาณตนเองบ้าง ใช้ชีวิตไปกับสิ่งที่คู่ควรกับตนเอง พอใจในสิ่งที่ตนมี เราควร
เอาใจเขามาใส่ใจเรา คำนึงถึงความรู้สึกของคนอื่นด้วย ถ้าเรารู้จักประมาณตนเองก็จะทำให้เราสามารถใช้ชีวิต
ได้อย่างมีความสุข ซึ่งถ้าเราไม่รู้จักประมาณตนเอง ก็อาจทำให้เราไม่มีความสุข เพราะไม่เคยสมหวังในชีวิต เช่น
กับ จรกาที่เกิดมารูปชั่ว ตัวดำ อัปลักษณ์ หน้าตาน่าเกลียด จรกานั้นไม่รู้จักประมาณตนเอง ใฝ่สูง อยากได้คู่
ครองที่สวยโสภา ซึ่งก็คือบุษบา เมื่อจรกามาขอบุษบา ก็ไม่ได้มีใครที่เห็นดีด้วยเลย ในท้ายที่สุด จรกาก็ต้องผิด
หวัง เพราะอิเหนาเป็นบุคคลที่เหมาะสมกับบุษบาไม่ใช่จรกา

การเอาแต่ใจตนเอง อยากได้อะไรเป็นต้องได้ จากในวรรณคดีเรื่องอิเหนานั้น เราได้ข้อคิดเกี่ยวกับการ
เอาแต่ใจตนเอง อยากได้อะไรเป็นต้องได้ ไม่รู้จักระงับความอยากของตน หรือพอใจในสิ่งที่ตนมีแล้ว ซึ่งการกระ
ทำเช่นนี้ทำให้เกิดปัญหามากมายตามมา และคนอื่นๆ ก็พลอยเดือดร้อนไปด้วย ดังเช่นในตอนที่อิเหนาได้เห็นนาง
บุษบาแล้วเกิดหลงรัก อยากได้มาเป็นมเหสีของตน กระนั้นแล้ว อิเหนาจึงหาอุบายแย่งชิงนางบุษบา แม้ว่านางจะ
ถูกยกให้จรกาแล้วก็ตาม โดยที่อิเหนาได้ปลอมเป็นจรกาไปลักพาตัวบุษบา แล้วพาไปยังถ้ำทองที่ตนได้เตรียมไว้
ซึ่งการกระทำของอิเหนานั้นเป็นการกระทำที่ไม่ถูกต้อง ทำให้ผู้คนเดือดร้อนไปทั่ว พิธีที่เตรียมไว้ก็ต้องล่มเพราะ
บุษบาหายไป อีกทั้งเมืองยังถูกเผา เกิดความเสียหายเพียงเพราะความเอาแต่ใจ

ความรักและความหลงใหล ควรรู้จักแยกแยะให้ออกระหว่างความรักกับ
ความหลงใหล ในเรื่องนี้ วิหยาสะกำหลงใหลนางบุษบาแม้ได้เห็นเพียงภาพวาด
และหากไม่ได้นางมาเป็นชายา จะต้องตายทำให้ท้าวกะหมังกุหนิงต้องทำศึกกับ
เมืองดาหา ในที่สุดสองพ่อลูกก็จบชีวิตลง

5 การรู้จักให้อภัย การไม่ถือโทษโกรธแค้นกันและกัน เมื่อผิดพลาดไปก็
สามารถอโหสิกรรมต่อกัน เช่น เมื่อทัพกะหมังกุหนิงยอมแพ้ อิเหนาก็ให้อภัยและ
ยอมให้นำศพท้าวกะหมังกุหนิงและพระโอรสกลับไปทำพิธีที่เมืองได้

รายชื่อสมาชิก

1 นายวรีราศัยกดชิ์ื่อพาสหุมกาาญชจินก์ เลขที่ 3
2 นายณัชพงศ์ กิตติธรรมจริยา เลขที่ 5
3 นายสตพร ศรีวงศ์มณีรัตน์ เลขที่ 10
4 นายจิรภัทร แก้วศรีงาม เลขที่ 19
5 นายธนภัทร กองสอน เลขที่ 20

4/7