สัปดาห์ที่ ๑ ชั่วโมง ๑ กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง

๕หน่วยท่ี กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง

๑. ความเป็ นมา

เจา้ ฟ้าธรรมาธิเบศทรงพระนิพนธ์กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดงข้ึนในโอกาสตาม
เสดจ็ สมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั บรมโกศ พระราชบดิ า ไปนมสั การพระพทุ ธบาท จงั หวดั สระบุรี และได้
เสดจ็ ประพาสธารทองแดง

กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดง เป็ นการพรรณนาช่วงท่ีเจ้าฟ้าธรรมาธิเบศเสด็จ
ประพาสธารทองแดงซ่ึงเป็ นธารน้ าในบริ เวณเขาพระพุทธบาท

๒. ประวตั ิผู้แต่ง

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรไชยเชษฐ์สุริ ยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ทรงเป็ นพระโอรสองค์ท่ี ๑
ในพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เจ้าฟ้าธรรมธิ เบศรทรงมีพระนิ สัยสื บมาจากบรรพชน
หลายประการ คือมีพระนิสยั เป็นกวีอยา่ งสมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช ทรงดุดนั เหมือนสมเดจ็
พระเจา้ เสือ

เม่ือคร้ังดารงพระยศเป็นพระมหาอุปราช ไดน้ ิพนธ์กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดง
กาพยห์ ่อโคลงนิราศพระบาท และกาพยเ์ ห่เรือ เจา้ ฟ้าธรรมธิเบศรสิ้นพระชนมใ์ น พ.ศ. ๒๒๙๘
เพราะทรงเป็ นชูก้ บั เจา้ ฟ้าสังวาลซ่ึงเป็ นพระสนมในพระราชบิดาเป็นเหตุใหต้ อ้ งพระราชอาญา
โบยจนสิ้นพระชนม์

งานนิพนธ์ของเจา้ ฟ้าธรรมธิเบศรที่รู้จกั แพร่หลาย คือ นนั ทโปนนั ทสูตรคาหลวง พระ
มาลยั คาหลวง กาพยเ์ ห่เรือ กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดง กาพยห์ ่อโคลงนิราศพระบาท
และเพลงยาว

๓. ลักษณะคาประพนั ธ์

คาประพนั ธ์ประเภทกาพยห์ ่อโคลง มีลกั ษณะทางฉันทลกั ษณ์ คือ ข้ึนตน้ ดว้ ยกาพย์
ยานี ๑ บท (๔ วรรค) แลว้ ตามดว้ ยโคลงสี่สุภาพ ๑ บท (๔บาท) ใจความเหมือนกนั กาพยห์ ่อ
โคลงประพาสธารทองแดง น้นั มีกาพยย์ านีและโคลงสี่สุภาพรวม ๑๐๘ คู่ และโคลงปิ ดทา้ ยมี ๒
บท ซ่ึงคาตน้ บาทของโคลงมกั จะเป็นคาตน้ วรรคของกาพย์

ตวั อย่างกาพย์ห่อโคลง

(กาพยย์ านี ๑๑) ชมชุมสายซา้ ยขวาเคียง
ปี่ กลองชนงตงเตอ่ งงครึมฯ
เคร่ืองสูงเพราเพริศพราย
ธงไชยธงนานเรียง

(โคลงส่ีสุภาพ) เดิรเรียง
กลองทองตีครุ่มคร้ึม
ครุ่มคร้ืม
จ่าตะเติงเติงเสียง กระเวก

เสียงปี่ ร่ีเรื่อยเพียง หวหู่ วเู้ สียงสงั ข์
แตรันแตร่งแตรฝรั่งข้ึน

๔. เร่ืองย่อ

กาพยห์ ่อโคลงประพาสธารทองแดง แมว้ ่าจะดาเนินเรื่องตามแบบฉบบั ของวรรณคดีนิราศ
คือ พรรณนาถงึ การเดินทาง แต่ก็มิไดม้ ีการคร่าครวญถงึ การพลดั พรากจากนางอนั เป็นท่ีรัก ซ่ึงเป็น
ธรรมเนียมนิยม เน้ือเร่ืองพรรณนาการท่ีไดโ้ ดยเสดจ็ พระราชดาเนินสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั บรมโกศ
ทางชลมารคไปนมสั การพระพุทธบาท จากท่าเจา้ สนุก ริมลาน้าป่ าสัก จงั หวดั สระบุรี ผ่านตาบล
ธารทองแดง ซ่ึงมีธารน้าเลก็ ๆ สายหน่ึงชื่อว่า “ธารทองแดง” จนกระทง่ั ถึงเขาพระพุทธบาท

เริ่มเร่ืองดว้ ยการพรรณนาชมขบวนเสดจ็ จากน้นั ชมสตั วน์ านาชนิด และพรรณไมต้ ่างๆ ใน
ลกั ษณะธรรมชาติศึกษา เพ่ือสะทอ้ นความอุดมสมบรู ณ์ของธรรมชาติ