หนังสือรวมบทคัดย่อ การประชุมวิชาการและแลกเปลี่ยนเรียนรู้การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA Forum) พ.ศ. 2565

เอกสารประชุมวชิาการ
โครงการประชมุวิชาการและแลกเปล่ียนเรียนรู
การประเมินผลกระทบดานสุขภาพ(HIAForum)

ประจำป2565

จัดโดยสำนกังานคณกรรมการสขุภาพแหงชาติ(สช.)
รวมกบัเครอืขายHIA

ประกอบดวยบทความวิชาการ5กลมุประเดน็

1)การประเมินผลกระทบดานสุขภาพเพ่ือประเมินผลกระทบจากนโยบายสาธารณะ
2)การประเมนิผลกระทบดานสุขภาพจากการใหบริการสาธารณสุขและการควบคมุโรค
3)การประเมินผลกระทบดานสุขภาพจากการพัฒนาเศรษฐกจิอุตสาหกรรมสิ่งแวดลอมทองเท่ยีวและสังคม
4)การประเมนิผลกระทบดานสุขภาพขององคกรปกครองสวนทองถ่นิ
5)การประยกุตใชHIAในประเดน็อนื่ๆการศกึษาระบบหรอืกลไกทีเ่ก่ียวของกบัการประเมนิผลกระทบดานสขุภาพ
การพัฒนาเคร่อืงมือในการประเมนิผลกระทบดานสขุภาพ

https://phkkudc.kku.ac.th/hia

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

หนงั สอื รวมบทคัดยอ่

การประชุมวิชาการและแลกเปลี่ยนเรียนรู้การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพ
(HIA Forum) พ.ศ. 2565

“HIA ส่กู ารสร้างสงั คมสมานฉันท์และการพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื ”

จัดทำโดย คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น ร่วมกบั สำนกั งานคณะกรรมการ
สขุ ภาพแหง่ ชาติ (สช) และภาคีเครือขา่ ยสถาบนั วิชาการประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ

วันที่ 8 - 9 สงิ หาคม 2565
ณ หอ้ งประชุมมงกฎุ เพชร โรงแรมโฆษะ ขอนแกน่ อ.เมือง จ.ขอนแก่น

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

“HIA ส่กู ารสร้างสงั คมสมานฉันทแ์ ละการพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื ”

กองบรรณาธิการ

ศาสตราจารย์ ดร.วงศา เลา้ หศริ ิวงศ์ ทป่ี รึกษา
ดร.กติ ตพิ งษ์ สอนล้อม บรรณาธิการ
ผศ.เนาวรตั น์ มณีนลิ
ผศ.ดร.ชนัญญา จริ ะพรกลุ
นางอรวรรณ ดีสรุ กุล
นางสาวรจิตรา นววงศอ์ นนั ต์
นางสาวศรณั ยา พันธุโ์ ยธา

คณะกรรมการประเมนิ ผลงานวชิ าการ (Peer Reviewers) ผทู้ รงคุณวุฒิ ในการพิจารณาการนำเสนอผลงานวิชาการ

ศ.ดร.วงศา เล้าหศริ วิ งศ์ ศ.ดร.วงศา เล้าหศริ วิ งศ์
ผศ.เนาวรตั น์ มณีนิล รศ.ดร.นุศราพร เกษสมบรู ณ์
ผศ.ดร.ชนัญญา จริ ะพรกลุ รศ.ดร. สริ มิ า มงคลสัมฤทธิ์
รศ.ดร.พรพรรณ สกลุ คู ผศ.ดร.พัชนา ใจดี
ผศ.ดร.นติ ยต์ ะยา ผาสขุ พนั ธ์ุ ผศ.เนาวรตั น์ มณีนลิ
ผศ.ดร. เสาวธาร โพธ์กิ ลดั ดร.เพญ็ สุขมาก
ผศ.ดร.ฤทธิรงค์ จงั โกฏิ ดร.สนุ ศิ า แสงจันทร์
ผศ.ดร.พฤกษ์ ตัญตรัยรตั น์ ดร.สินนี าฏ ชาวตระการ
ผศ.ดร.สรุ ชัย พมิ หา ผศ.ดร.ฤทธิรงค์ จังโกฏิ
ดร.สายหยดุ มลู เพช็ ร์ อ.พัลลภ เซียวชัยสกลุ
ดร.สวิ ลี รตั นปญั ญา ดร.วรางคณา นาคเสน
ดร.ธีรานันท์ นาคใหญ่ ดร.ปารฉิ ตั ร องอาจบรริ กั ษ์
ดร.สามารถ ใจเตยี้ ผศ.ดร.รจฤดี โชตกิ าวินทรฺ
ดร.ชตุ ิกาญจน์ ศกั ดพ์ิ ิศุทธิกุล
ดร.กิตติพงษ์ สอนล้อม
Asst. Prof. Dr. Roshan Kumar Mahato

พมิ พ์ครัง้ ท่ี 1 (สงิ หาคม พ.ศ. 2565)
พิมพ์ท่ี คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

คำนำ

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช) ร่วมกับคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแก่น
และภาคีเครือข่ายสถาบันวิชาการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ ในวันวันที่ 8 - 9 สิงหาคม 2565 ณ ห้อง
ประชุมมงกุฎเพชร โรงแรมโฆษะ ขอนแก่น อ.เมือง จ.ขอนแก่น ทั้งนี้ การจัดประชุมวิชาการในครั้งนี้ประกอบ
ไปด้วย เวทเี สวนา 1 “โอกาสและความท้าทาย: ทิศทางการขับเคลื่อน HIA ของหนว่ ยงาน ภาคียทุ ธศาสตร์และ
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภายใต้หลักเกณฑ์ HIA ฉบับที่ 3” เวทีเสวนา 2 แลกเปลี่ยนเรียนรู้การประเมินผล
กระทบด้านสุขภาพของภาคีเครือข่าย ในระดับต่างๆ (Best Practice) และเวทีเสวนา 3 แลกเปล่ียนเรียนรู้
การพัฒนา Research mapping เพื่อพัฒนาประเด็นวิจัยการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ โดยวิทยากรที่มี
ความเชี่ยวชาญเฉพาะ นอกจากนี้ยังมีการการนำเสนอผลงาน และแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถ่ายทอดทักษะและ
ประสบการณร์ ะหวา่ งพ้ืนที่ เกยี่ วกับกจิ กรรมทไ่ี ดด้ ำเนนิ การภายใต้กระบวนการ HIA

หนังสือรวมบทคัดย่อนี้ ได้รวบรวมบทคัดย่อของผลงานวิชาการทั้งในรูปแบบของบทคัดย่อที่ผ่านการ
พิจารณาคดั เลือกและประเมินคณุ ภาพโดยผทู้ รงคุณวฒุ ใิ ห้ร่วมนำเสนอ มจี ำนวนรวม
ทง้ั สน้ิ 30 ผลงาน ซึง่ แบง่ การนำเสนอเปน็ 5 ห้องยอ่ ย ในประเด็นตอ่ ไปน้ี

กลมุ่ ที่ 1 การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพเพ่อื ประเมนิ ผลกระทบจากนโยบายสาธารณะ
กลมุ่ ที่ 2 การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพจากการใหบ้ รกิ ารสาธารณสขุ และการควบคุมโรค
กลุ่มท่ี 3 การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพจากการพัฒนาเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม สิ่งแวดล้อม
ทอ่ งเทีย่ ว และสังคม
กลุ่มที่ 4 การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่นิ
กลมุ่ ที่ 5 การประยุกตใ์ ช้ HIA ในประเดน็ อ่นื ๆ การศึกษาระบบหรือกลไกทเี่ กี่ยวข้องกับการประเมินผล
กระทบด้านสขุ ภาพ การพฒั นาเครอ่ื งมอื ในการประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพ
โดยคัดย่อฉบับสมบูรณ์ของผลงานที่นำเสนอจะมีการเผยแพร่ในรายงานสืบเนื่องหลังการประชุม
วิชาการฯ ในรูปแบบออนไลน์ ต่อไป คณะกรรมการจัดงานประชุมวิชาการฯ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าการประชุม
วชิ าการในคร้งั น้จี ะเปน็ ประโยชน์ในการแลกเปล่ยี นองค์ความรู้ มมุ มอง การนำไปใชเ้ ปน็ แนวทางเพื่อการพัฒนา
ดา้ นวชิ าการของผ้เู กย่ี วขอ้ ง ท้งั ในระดับนโยบายและระดับปฏบิ ตั กิ ารด้านสงั คมสงเคราะห์ นโยบายสังคม การ
พัฒนาสังคม และการพฒั นาชุมชนต่อไป

ศาสตราจารย์ ดร.วงศา เลา้ หศิริวงศ์
คณบดคี ณะสาธารณสุขศาสตร มหาวิทยาลยั ขอนแก่น

ประธานอนกุ รรมการจัดการประชุมวชิ าการ
แลกเปล่ยี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

กำหนดการ
การประชุมวชิ าการและแลกเปลี่ยนเรียนรู้การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ (HIA Forum) พ.ศ. 2565

วันท่ี 8 - 9 สิงหาคม 2565 ณ หอ้ งประชุมมงกุฎเพชร โรงแรมโฆษะ ขอนแก่น อ.เมือง จ.ขอนแก่น
“HIA สูก่ ารสร้างสังคมสมานฉนั ทแ์ ละการพัฒนาอยา่ งย่ังยนื ”

เวลา กิจกรรม

วนั ท่ี 8 สงิ หาคม 2565

08:00 – 09:30 น. ผู้เข้ารว่ มประชมุ ลงทะเบยี น
ทดสอบสญั ญาณ การเชอ่ื มตอ่ เพอื่ เตรยี มความพรอ้ มก่อนพธิ ีเปิดการประชุม

9.30 - 9.40 น. พธิ เี ปิดการประชุม
กล่าวต้อนรับโดย ศาสตราจารย์ ดร.วงศา เลา้ หศิริวงศ์ คณบดคี ณะสาธารณสุขศาสตร

มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

9.40 – 10.00 น. เปิดการประชุมและปาฐกถาพเิ ศษ
“15 ปี พรบ.สขุ ภาพแห่งชาติ กับการขบั เคลอื่ นการประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ”
โดย นายอนทุ นิ ชาญวรี กลู
รองนายกรัฐมนตรี และรฐั มนตรีวา่ การกระทรวงสาธารณสขุ ประธานคณะกรรมการสขุ ภาพแห่งชาติ

กลา่ วรายงานโดย นายแพทย์ประทีป ธนกจิ เจริญ เลขาธกิ ารคณะกรรมการสุขภาพแหง่ ชาติ

10.00 – 11.00 น. เวทีเสวนา 1 “โอกาสและความทา้ ทาย: ทิศทางการขบั เคลอื่ น HIA ของหน่วยงาน
ภาคียุทธศาสตรแ์ ละองคก์ รปกครองส่วนท้องถนิ่ ภายใต้หลกั เกณฑ์ HIA ฉบับที่ 3”
ผู้ดำเนนิ รายการ นายสุทธพิ งษ์ วสุโสภาพล รองเลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแหง่ ชาติ
ผรู้ ่วมเสวนา

1) ผแู้ ทนกรมส่งเสริมการปกครองท้องถน่ิ (สถ.)
2) ผูแ้ ทนกรมอนามัย
3) นายวเิ ชษฐ์ จินานรุ กั ษ์ (สำนกั งานเทศบาลตำบลเชยี งรากน้อย จ.อยุธยา)

11.00 – 11.15 น. พักรับประทานอาหารวา่ ง

11.15 – 12.00 น. ชมนิทรรศการ

ผลการดำเนินงานเด่น ภายใตก้ ระบวนการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ

12.00 – 13.00 น. พกั รบั ประทานอาหารกลางวัน

13.00 – 16.30 น. ห้องประชุมยอ่ ย
การนำเสนอผลงาน และแลกเปลย่ี นเรียนรู้และถ่ายทอดทกั ษะและประสบการณร์ ะหว่างพื้นที่
เก่ียวกบั กจิ กรรมที่ไดด้ ำเนนิ การภายใตก้ ระบวนการ HIA

กล่มุ ที่ 1 การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพเพอื่ ประเมนิ ผลกระทบจากนโยบายสาธารณะ
กลุ่มที่ 2 การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพจากการให้บริการสาธารณสุขและการควบคมุ โรค

กลุ่มท่ี 3 การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพจากการพัฒนาเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม
ส่งิ แวดลอ้ ม ท่องเท่ียว และสังคม

กล่มุ ที่ 4 การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่นิ

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

เวลา กจิ กรรม

กลมุ่ ที่ 5 การประยกุ ต์ใช้ HIA ในประเดน็ อน่ื ๆ การศึกษาระบบหรือกลไกทีเ่ ก่ยี วขอ้ งกบั การ

ประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ การพัฒนาเครอ่ื งมอื ในการประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ

วนั ท่ี 9 สิงหาคม 2565

08:00 - 09:00 น. ผูเ้ ข้าร่วมประชุมลงทะเบยี น

9.00 – 10.30 น. เวทเี สวนา 2 แลกเปลยี่ นเรยี นรู้การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพของภาคีเครือข่าย

ในระดบั ต่างๆ (Best Practice)

ผดู้ ำเนนิ รายการ ศ.ดร.วงศา เล้าหศิรวิ งศ์ คณบดีคณะสาธารณสุขศาสตร์

มหาวิทยาลยั ขอนแกน่

ผ้รู ่วมเสวนา

1) ผศ.ดร.วลญั ช์ชยา เขตบำรงุ (การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพจากนโยบายการพัฒนา

พลังงานไฟฟ้าจากชีวมวลในภาคตะวันออกเฉียงเหนอื )

2) ดร.ศริ พิ ร เพง็ จนั ทร์ (การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพโครงการภเู ก็ต Sand box)

3) อาจารย์ปิยะ วนั เพญ็ (การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพโดยชมุ ชน กรณีเขตพ้นื ที่

อุตสาหกรรมเหมืองหนิ บรเิ วณเทือกเขาควนเหมยี ง ต.ปากแจม่ อ.ห้วยยอด จ.ตรัง)

10.30 – 10.45 น. พกั รับประทานอาหารว่าง

10.45 – 12.00 น. เวทีเสวนา 3 แลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การพฒั นา Research mapping เพือ่ พัฒนาประเดน็ วจิ ยั การ

ประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ

ผดู้ ำเนินรายการ รศ.ดร.วราภรณ์ บุญเชียง คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่

ผู้ร่วมเสวนา

1) ดร.วรางคณา นาคเสน คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่

2) ผศ.ดร.เสนห่ ์ แสงเงิน คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยนเรศวร

3) ผศ.ดร.สรุ ชัย พิมหา คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น

4) ผศ.ดร.ปาจรยี ์ อบั ดุลลากาซมิ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั บูรพา

5) ผศ.ดร.โกวิท สุวรรณหงษ์ คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา

6) รศ.ดร.สริ ิมา มงคลสัมฤทธ์ิ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

7) ดร.เพญ็ สุขมาก สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์

12.00 – 13.00 น. พกั รบั ประทานอาหารกลางวนั

13.00 – 15.30 น. พธิ มี อบประกาศนียบัตร และพธิ ปี ดิ

ลำดบั การนำเสนอ วนั ที่ 8 สิงหาคม 2565

ลำดบั ชือ่ -สกุล เวลา

กลุม่ ท่ี 1 การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพเพ่อื ประเมินผลกระทบจากนโยบายสาธาร

1 ทรงพล ตุละทา 13.00 - 13.20 น. การประยุกตใ์ ช้การประเมิน

ปัญญาระดบั พื้นท่ี

2 สุภาวดี สำราญ 13.20 - 13.40 น. การประเมินผลกระทบดา้ น

Loei Safety Food

3 อิสรา มติ รชว่ ยรอด 13.40 - 14.00 น. การประยุกตใ์ ช้การประเมนิ

ยางพารา จังหวัดชุมพร

กลุ่มท่ี 2 การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพจากการใหบ้ รกิ ารสาธารณสุขและการควบ

1 กรรณกิ าร์ เทพกจิ 13.00 - 13.20 น. การประยกุ ตใ์ ช้แนวทางการ

คนทำงานและประชาชนโดย

2 นางพัฒนา นาคทอง 14.00 - 14.20 น. การประเมินผลกระทบต่อส

รอ้ งกวาง จงั หวดั แพร่

3 ซวู ารี มอซู 13.20 - 13.40 น. การประยกุ ตใ์ ช้การประเมนิ

ภายใตโ้ ครงการศนู ย์วชิ ากา

4 ศุภานนั ทิพยางกรู 13.40 - 14.00 น. การประเมินความเสี่ยงการก

ฤดแู ลง้ ปี พ.ศ. 2565

5 กอบกาญจน์ ชูปาน Poster การประยกุ ต์ใชก้ ระบวนการ

13.00 - 14.00 น. รักษาทางโทรศัพทแ์ กผ่ ู้ปว่ ย

กลุ่มที่ 3 การประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพจากการพัฒนาเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม สิ่ง

1 นฐั พล ปนั สกุล 13.00 - 13.20 น. การประยกุ ตใ์ ช้กระบวนการ

ถังบำบดั ไขมนั ระดบั ครวั เรอื

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ช่อื เรือ่ ง

รณะ
นผลกระทบดา้ นสขุ ภาพในกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมสี ว่ นร่วมบนพื้นฐานทาง

นสุขภาพ กรณนี โยบายสาธารณะแบบมสี ว่ นร่วมมาตรฐานอาหารปลอดภยั จงั หวดั เลย หรอื

นผลกระทบทางสุขภาพ เพื่อการจดั ทำข้อเสนอเชิงนโยบายเกษตรกรรมยง่ั ยนื ในสวน

บคุมโรค
รประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพในการสำรวจปัญหาทางอาชีวอนามัยและภาวะสขุ ภาพของ
ดยการมีสว่ นรว่ มของชมุ ชน ในพืน้ ทีผ่ ลิตเฟอรน์ ิเจอรไ์ ม้ ต. ศรีบัวบาน อ. เมือง จ. ลำพูน
สขุ ภาพของชมุ ชนในการขับเคล่ือนงานสร้างเสรมิ สุขภาวะและพัฒนากลไกสขุ ภาวะ อำเภอ

นผลกระทบทางสุขภาพ เพ่ือประเมินการดำเนนิ งานประเด็นการจัดการภัยพบิ ัติโดยชมุ ชน
ารพัฒนานโยบายสาธารณะด้านการสร้างเสริมสขุ ภาพ
ก่อมะเรง็ ในมนุษย์การสมั ผสั ฝุน่ PM 2.5 จากพื้นทเ่ี ขตอตุ สาหกรรม จังหวดั ระยอง ในชว่ ง

รประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพในการใหค้ ำแนะนำปรกึ ษาเกย่ี วกบั ยา รว่ มกบั การตดิ ตามการ
ยโควิด-19 ณ โรงพยาบาลสนาม ของโรงพยาบาลบณุ ฑรกิ จงั หวดั อบุ ลราชธานี โดยเภสัชกร
งแวดล้อม ท่องเทีย่ ว และสงั คม
รประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพในการจดั การปญั หามลภาวะคลองแม่ขา่ : กรณีศึกษาการใช้
อน

ลำดบั ช่ือ-สกลุ เวลา
2 บุศรา ศรีชัย
3 ซลั ซาบีล สะแม 13.20 - 13.40 น. การประเมินผลกระทบดา้ น
4 นายถนัด แสงทอง 13.40 - 14.00 น. ยทุ ธศาสตร์การท่องเทยี่ วโด
5 จินดา สวัสดทิ์ วี 14.00 - 14.20 น. การประเมนิ ผลกระทบดา้ น
14.20 - 14.40 น. การนำกระบวนการประเมนิ
6 พเิ ชตวุฒิ นลิ ละออ
ทอ่ งเท่ียวชุมชน บ้านสามช
7 จติ วิสุทธิ์ ทองสัมฤทธิ์ 14.40 - 15.00 น. การประยุกคใ์ ช้กระบวนการ

8 เชภาดร จนั ทร์หอม โครงการศูนยว์ ิชาการพฒั น
15.00 - 15.20 น. การประเมนิ คณุ ภาพอากาศ
9 นภัทร งามเถ่ือน
กระทบตอ่ สุขภาพในพนื้ ทเ่ี ส
Online การประเมนิ ผลกระทบทางส
15.20 - 15.40 น.
Poster โครงการการประเมนิ ผลกระ
13.00 - 14.00 น. เมือง จังหวดั อำนาจเจรญิ

กล่มุ ที่ 4 การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น

1 ปริยกร ชาลพี รม 13.00 - 13.20 น. โครงการศกึ ษาผลกระทบดา้

บงึ ละหาน โดยใช้เครอื่ งมือก

2 ไบตุลมาลย์ อาแด 13.20 - 13.40 น. ผลการกลัน่ กรองการประเม

อำเภอเมือง จังหวัดปตั ตาน

3 พนิ ทรพ์ จน์ พรหมเสน 13.40 - 14.00 น. การประยุกต์ใช้แนวทางการ

ของชมุ ชน ในพื้นท่ีผลติ เฟอ

4 ไพฑรู ย์ ทองสม 14.00 - 14.20 น. การประเมินผลกระทบด้าน

ทะเลสาบสงขลา

5 หทัยรตั น์ สมคั รการ 14.20 - 14.40 น. การประเมนิ ผลกระทบทางส

อำเภอกระบรุ ี จังหวัดระนอ

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

ชือ่ เรือ่ ง
นสขุ ภาพโดยชมุ ชน อำเภอคอนสาร จ.ชัยภมู ิ
ดยชุมชนในพน้ื ที่ตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธ์ิ จังหวดั ปตั ตานี
นสขุ ภาพโดยชุมชน กรณอี ตุ สาหกรรมในพื้นทชี่ ุมชนลำน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น
นผลกระทบทางสุขภาพ ส่กู ารพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชมุ ชนอยา่ งย่งั ยืน : กรณีศึกษาพนื้ ท่ี
ชอ่ งเหนือ ต.กะไหล อ.ตะกัว่ ทุ่ง จ.พังงา
รประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ ในการประเมินประเด็นการทอ่ งเท่ยี วโดยชมุ ชน ภายใต้
นานโยบายสาธารณะด้านการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ
ศภายในอาคารเพ่ือสรา้ งต้นแบบการจัดการคุณภาพอากาศภายในอาคารและการประเมินผล
สย่ี งสูงจากปญั หาหมอกควัน
สุขภาพ กรณีศึกษาการท่องเที่ยวโดยชมุ ชนบ่อหินฟาร์มสเตย์

ะทบดา้ นสขุ ภาพโดยชุมชน กรณโี รงงานนำ้ ตาลและโรงไฟฟ้าชีวมวล ตำบลน้ำปลีก อำเภอ

านสขุ ภาพ และกำหนดทางเลอื กเชิงนโยบายรว่ มกันต่อการพัฒนาพื้นทีแ่ ละใช้ประโยชนร์ อบ
การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ จังหวดั ชยั ภมู ิ
มินผลกระทบทางสขุ ภาพในการดำเนนิ งานอาหารปลอดภยั กรณศี ึกษาเทศบาลเมืองปตั ตานี
นี
รประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพในการพัฒนาระบบการจัดการและการใช้ประโยชนจ์ ากขยะ
อรน์ เิ จอร์ของ ต.ศรบี วั บาน อ.เมือง จ.ลำพูน
นสุขภาพแบบมีสว่ นรว่ มของชมุ ชนกรณศี กึ ษาการสร้างประตูน้ำคลองปากประกบั

สุขภาพของแผนพัฒนาท้องถิ่น (พ.ศ. 2566 - 2570) องค์การบรหิ ารส่วนตำบลบางใหญ่
อง

ลำดับ ชอื่ -สกลุ เวลา การประยุกตใ์ ช้การประเมนิ
6 นัฏฐยิ า โยมไธสง 14.40 - 15.00 น. ฝอย เทศบาลเมอื งมหาสาร

7 นายฉลาด ภมู โิ ชติ 15.00 - 15.20 น. การประยกุ ต์ใช้การประเมิน
เผาถ่าน เทศบาลตำบลโคกส
8 เอกรนิ ทร์ วินันท์ 15.20 - 15.40 น.
การประยุกต์ใช้กระบวนการ
มาตรการจัดการมูลฝอยทัว่

กลุ่มท่ี 5 การประยุกต์ใช้ HIA ในประเด็นอื่นๆ การศกึ ษาระบบหรือกลไกท่ีเกย่ี วกบั การป

1 จนั ทรจ์ ริ า ตรเี พชร 13.00 - 13.20 น. โครงการอนุรกั ษพ์ นั ธุกรรมพ

พระราชดำริโดย มหาวทิ ยา

2 เกศริน ขอหน่วงกลาง 13.20 - 13.40 น. เคร่ืองมอื การประเมนิ ผลกร

3 ปวณี า ปงลังกา 13.40 - 14.00 น. โครงการศกึ ษาผลของประเม

อำเภอห้างฉตั ร จังหวัดลำป

4 ประวชิ ขนุ นคิ ม 14.00 - 14.20 น. การสงั เคราะห์งานวจิ ัย: จดุ

5 ไตรรงค์ คงดี 14.20 - 14.40 น. การประเมนิ ผลกระทบทางส

ตำบลนาชะองั อำเภอเมือง

6 จกั รพันธ์ นานว่ ม Online ผลกระทบของการพฒั นาแห

14.40 - 15.00 น.

การประชุมวชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ชือ่ เรอ่ื ง

นผลกระทบต่อสขุ ภาพระดับท้องถ่นิ กรณีศกึ ษาผลกระทบตอ่ สุขภาพของพนักงานเกบ็ ขนมูล
รคาม จังหวัดมหาสารคาม
นผลกระทบต่อสุขภาพระดับท้องถ่นิ กรณีศกึ ษากรณีศกึ ษาผลกระทบต่อสุขภาพจากกจิ การ
สูง อำเภอโพนทอง จังหวดั รอ้ ยเอด็
รประเมินผลกระทบต่อสุขภาพในองคก์ รปกครองส่วนท้องถิ่นกรณศี ึกษา การกำหนด
วไปต้ังแต่ตน้ ทาง เทศบาลเมืองเขลางคน์ คร จ. ลำปาง

รประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ การพัฒนาเครื่องมือในการประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพ
พชื อันเนื่องมาจากพระราชดำรสิ มเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี สนอง
าลยั ราชภัฏชัยภูมิ (อพ.สธ.-มรภ.ชัยมู ิ)
ระทบทางสุขภาพจากขยะอเิ ลกทรอนิกส์ : การทบทวนวรรณกรรมอยา่ งเป็นระบบ
มินผลกระทบด้านสขุ ภาพโดยชุมชนเชิงสร้างสรรค์ เพือ่ รองรับการขยายเมอื ง: กรณีศกึ ษา
ปาง
ดแขง็ จุดอ่อน โอกาส และภัยคกุ คามของการประเมนิ ผลกระทบ
สขุ ภาพแบบเรง่ ด่วน กรณกี ารประเมนิ แผนยุทธศาสตร์ดา้ นความมน่ั คงทางอาหารเทศบาล
ง จังหวัดชุมพร
หลง่ นำ้ บาดาลใหมต่ อ่ ชุมชนเกษตรกรรม

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

สารบัญ

คำนำ หนา้
กำหนดการ
ลำดบั การนำเสนอ 1
ประเด็นที่ 1 การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพเพือ่ ประเมินผลกระทบจากนโยบายสาธารณะ 2
3
1) การประยุกตใ์ ชก้ ารประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพในกระบวนการ 4
นโยบายสาธารณะแบบมสี ่วนร่วมบนพื้นฐานทางปญั ญาระดับพืน้ ท่ี 5
6
2) การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ กรณีนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วม
มาตรฐานอาหารปลอดภัยจงั หวัดเลย หรือ Loei Safety Food 7

3) การประยุกต์ใชก้ ารประเมินผลกระทบทางสุขภาพ เพ่ือการจดั ทำข้อเสนอเชงิ นโยบาย 8
เกษตรกรรมยง่ั ยนื ในสวนยางพารา จงั หวัดชมุ พร 9
10
ประเด็นท่ี 2 การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพจากการให้บรกิ ารสาธารณสุขและการควบคุมโรค 11
4) การประยุกตใ์ ชแ้ นวทางการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพในการสำรวจปัญหาทางอาชี
วอนามัยและภาวะสุขภาพของคนทำงานและประชาชนโดยการมีส่วนรว่ มของชมุ ชน ใน 12
พื้นที่ผลติ เฟอรน์ เิ จอร์ไม้ ต.ศรีบัวบาน อ.เมอื ง จ.ลำพนู 13
5) การประยุกต์ใชก้ ระบวนการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพในการใหค้ ำแนะนำปรึกษา
เกีย่ วกบั ยา ร่วมกับการติดตามการรักษาทางโทรศพั ทแ์ ก่ผู้ป่วยโควดิ -19 ณ โรงพยาบาล
สนาม ของโรงพยาบาลบณุ ฑริก จังหวดั อุบลราชธานี โดยเภสัชกร
6) การพฒั นารูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยตดิ เชื้อในกระแสเลือดอย่างรุนแรง (Severe
sepsis) ในโรงพยาบาลทุ่งเสล่ียม
7) การประเมนิ ความเส่ียงการก่อมะเร็งในมนษุ ย์การสัมผสั ฝุ่น PM 2.5 จากพน้ื ทเี่ ขต
อตุ สาหกรรม จังหวัดระยอง ในช่วงฤดูแลง้ ปี พ.ศ. 2565
8) การประเมินผลกระทบต่อสุขภาพของชมุ ชนในการขับเคล่ือนงานสร้างเสริมสุขภาวะและ
พัฒนากลไกสขุ ภาวะ อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่
9) การประยุกต์ใช้การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ เพื่อประเมินการดำเนนิ งานประเด็น
การจดั การภัยพิบัติโดยชุมชน ภายใต้โครงการศูนยว์ ชิ าการพัฒนานโยบายสาธารณะดา้ น
การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ

ประเดน็ ท่ี 3 การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพจากการพัฒนาเศรษฐกิจ อตุ สาหกรรม
สิง่ แวดล้อม ท่องเทีย่ ว และสังคม

10) การติดตามตรวจสอบระยะยาวและการประเมนิ ความเสีย่ งต่อสุขภาพจากการรับสัมผัส
ฝนุ่ ละอองขนาดเล็กในพืน้ ที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย

การประชมุ วิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

11) การประยุกต์ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพในการจดั การปัญหามลภาวะ 14
คลองแมข่ า่ : กรณีศึกษาการใช้ถังบำบดั ไขมันระดับครวั เรอื น 15
16
12) การประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพโดยชมุ ชน อำเภอคอนสาร จ.ชยั ภมู ิ 17
13) ยทุ ธศาสตร์การท่องเท่ียวโดยชุมชนในพ้ืนที่ตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวดั ปัตตานี 18
14) การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน กรณีอุตสาหกรรมในพ้นื ท่ีชมุ ชนลำน้ำพอง 19

จังหวัดขอนแก่น 20
15) การนำกระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพ สกู่ ารพัฒนาการทอ่ งเท่ยี วโดยชุมชนอย่าง 21
22
ย่งั ยนื : กรณศี ึกษาพืน้ ท่ที ่องเทยี่ วชมุ ชน บา้ นสามชอ่ งเหนอื ต.กะไหล อ.ตะกัว่ ทุ่ง จ.พังงา 23
16) การประยุกค์ใชก้ ระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพ ในการประเมินประเด็นการ 24

ทอ่ งเท่ยี วโดยชุมชน ภายใตโ้ ครงการศูนย์วชิ าการพฒั นานโยบายสาธารณะด้านการสรา้ ง 25
เสรมิ สขุ ภาพ 26
17) การประเมินคณุ ภาพอากาศภายในอาคารเพื่อสร้างตน้ แบบการจดั การคุณภาพอากาศ
ภายในอาคารและการประเมินผลกระทบต่อสขุ ภาพในพ้ืนทเ่ี สย่ี งสงู จากปญั หาหมอกควัน 27
18) โครงการการประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพโดยชมุ ชน กรณโี รงงานน้ำตาลและโรงไฟฟ้า 28
ชวี มวล ตำบลน้ำปลีก อำเภอเมอื ง จังหวัดอำนาจเจริญ 29
19) การประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ กรณีศึกษาการท่องเท่ียวโดยชุมชนบอ่ หินฟารม์ สเตย์ 30
ประเดน็ ท่ี 4 การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่น
20) โครงการศึกษาผลกระทบด้านสขุ ภาพ และกำหนดทางเลือกเชิงนโยบายร่วมกันต่อการ
พฒั นาพนื้ ท่แี ละใชป้ ระโยชนร์ อบบงึ ละหาน โดยใช้เครื่องมือการประเมนิ ผลกระทบด้าน
สขุ ภาพ จังหวัดชัยภูมิ
21) ผลการกลนั่ กรองการประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพในการดำเนนิ งานอาหารปลอดภัย
22) กรณศี ึกษาเทศบาลเมืองปัตตานี อำเภอเมือง จงั หวดั ปตั ตานี
23) การประยุกต์ใชแ้ นวทางการประเมินผลกระทบทางสุขภาพในการพัฒนาระบบการจดั การ
และการใช้ประโยชน์จากขยะของชุมชน ในพืน้ ที่ผลติ เฟอรน์ ิเจอร์ของ ต.ศรบี ัวบาน อ.เมือง
จ.ลำพูน
24) การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพแบบมสี ว่ นร่วมของชมุ ชนกรณีศึกษาการสร้างประตูน้ำ
คลองปากประกับทะเลสาบสงขลา
25) การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพของแผนพัฒนาทอ้ งถ่ิน (พ.ศ. 2566 - 2570) องคก์ าร
บรหิ ารสว่ นตำบลบางใหญ่ อำเภอกระบุรี จังหวัดระนอง
26) การประยุกตใ์ ชก้ ารประเมนิ ผลกระทบต่อสขุ ภาพระดับท้องถน่ิ กรณีศึกษาผลกระทบตอ่
สขุ ภาพของพนักงานเก็บขนมูลฝอย เทศบาลเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม
27) การประยุกตใ์ ช้การประเมินผลกระทบต่อสุขภาพระดับทอ้ งถน่ิ กรณศี ึกษากรณีศกึ ษา
ผลกระทบต่อสขุ ภาพจากกจิ การเผาถ่าน เทศบาลตำบลโคกสูง อำเภอโพนทอง จังหวดั
ร้อยเอด็

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

28) การประยุกต์ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพในองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน 31
กรณศี ึกษา การกำหนดมาตรการจัดการมลู ฝอยทว่ั ไปต้ังแต่ต้นทาง เทศบาลเมืองเขลางค์นคร
จ. ลำปาง 32
33
ประเดน็ ท่ี 5 การประยกุ ตใ์ ช้ HIA ในประเดน็ อืน่ ๆ การศกึ ษาระบบหรือกลไกทีเ่ กีย่ วข้องกับการ 34
ประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพ การพฒั นาเครือ่ งมือในการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ 35
36
29) โครงการอนรุ ักษ์พันธุกรรมพืชอนั เนื่องมาจากพระราชดำริสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ 37
สยามบรมราชกุมารี สนองพระราชดำรโิ ดย มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภมู ิ (อพ.สธ.-มรภ.ชัยมู ิ) 38

30) เครอื่ งมอื การประเมนิ ผลกระทบทางสขุ ภาพจากขยะอิเลกทรอนิกส์ : การทบทวน
วรรณกรรมอยา่ งเป็นระบบ

31) โครงการศึกษาผลของประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพโดยชุมชนเชงิ สรา้ งสรรค์ เพอื่ รองรับ
การขยายเมือง: กรณีศกึ ษา อำเภอหา้ งฉตั ร จังหวัดลำปาง

32) การสงั เคราะห์งานวจิ ัย: จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และภยั คกุ คามของการประเมินผลกระทบ
33) การประเมนิ ผลกระทบทางสขุ ภาพแบบเรง่ ดว่ น กรณีการประเมนิ แผนยทุ ธศาสตร์ดา้ น

ความม่ันคงทางอาหารเทศบาลตำบลนาชะอัง อำเภอเมือง จังหวดั ชมุ พร
34) ผลกระทบของการพฒั นาแหล่งนำ้ บาดาลใหม่ต่อชุมชนเกษตรกรรม

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ประเด็นท่ี 1

การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพเพื่อประเมนิ ผลกระทบ
จากนโยบายสาธารณะ

1|Page

การประชุมวิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยุกต์ใชก้ ารประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพในกระบวนการ
นโยบายสาธารณะแบบมสี ่วนร่วมบนพื้นฐานทางปัญญาระดบั พ้ืนท่ี
(Health Impact Assessment’s Guideline for Area-based Participatory Public Policy

Process based on Wisdom: 4PW)

ทรงพล ตลุ ะทา*
สำนักงานคณะกรรมการสขุ ภาพแหง่ ชาติ
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) เป็นหน่วยงานภายใต้ พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มีพันธกิจในการ สาน
พลังความรู้ นโยบาย และสังคม เพื่อนำไปสู่ “นโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมบนพ้ืนฐานทางปัญญา (4PW)” การประเมินผลกระทบ
ด้านสุขภาพ (HIA) เป็นเครื่องมือที่มีจุดเด่นทั้งด้านกระบวนการทางวิชาการและการกำหนดทางเลือกนโยบายที่ชัดเจน รวมถึงสามารถ
ประเมนิ ผลกระทบจากนโยบายสาธารณะได้ หากมีการนำเครื่องมือนม้ี าใช้จะทำให้กระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมระดับ
พื้นที่ในขั้นตอนตา่ งๆ มีคุณภาพและประสิทธิภาพมากข้ึน การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพือ่ ระบุปัญหาในการดำเนินการกระบวนการ
นโยบายสาธารณะและพฒั นาแนวทางการใช้ HIA ในกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมสี ่วนรว่ มระดบั พนื้ ที่ให้มปี ระสิทธิภาพมากขึ้น
วิธีการศึกษา: การวิจัยเพื่อพัฒนาแนวทางการใช้ HIA ในกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมระดับพื้นท่ีครั้งน้ี ประยุกต์ใช้
กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผู้วิจัยของคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ทำงานร่วมกับนักวิชาการ ผู้แทนภาครัฐที่เกี่ยวข้อง ผู้
ประสานงานคณะทำงานพัฒนานโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมระดับจงั หวดั และชุมชน ทำการศกึ ษาโดย การศกึ ษาเอกสารที่เก่ียวข้อง
การสัมภาษณ์เจาะลึกผู้ให้ข้อมูลหลักที่นำHIAไปใช้ การสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การประชุมถอดบทเรียน และสร้างแนวทางในการ
ประยกุ ต์ใช้ HIA ในกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีสว่ นร่วม ในพื้นทก่ี รณีศึกษา 3 กรณี ใน จงั หวัดชัยภูมิ จังหวัดเลย และ จงั หวัด
สระแกว้ วิเคราะห์ข้อมลู เชิงเนอ้ื หาและการวเิ คราะห์และทางเลือกท่เี หมาะสมของทุกฝา่ ยท่ีเก่ยี วข้อง
ผลการศึกษา: HIA มีกระบวนการใช้ข้อมูลวิชาการและกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ในทุกขั้นตอนตั้งแต่
ขน้ั ตอน การกล่นั กรองโดยสาธารณะ การกำหนดขอบเขตการศึกษาโดยสาธารณะ การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ การทบทวน
ร่างรายงานและการผลักดันเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจ การติดตามประเมินผล ซึ่งช่วยให้ทุกฝ่ายสามารถทำงานร่วมกันอย่าง
สมานฉันท์ และไดผ้ ลลัทธค์ อื นโยบายสาธารณะท่เี อ้ือต่อสุขภาพที่เป็นท่ียอมรับของทกุ ฝ่าย ซึ่งในทางปฏิบัติผ้เู กยี่ วข้องในพ้ืนท่ียังไม่
สามารถดำเนินกระบวนการ HIA ได้เองทั้งหมด ต้องอาศัยนักวิชาการ นักพัฒนา วิทยากรกระบวนการ ในการช่วยให้ชุมชนและ
ผู้เกี่ยวข้อง สามารถตั้งคำถาม แนะนำวิธีการหาและจัดการข้อมลู วิเคราะห์ รวมทั้งการสือ่ สารที่มีประสิทธิภาพ และในการพัฒนา
กระบวน HIA ต้องมกี ารใช้ทรัพยากร ในการกำหนดประเด็นท่ีจะทำการศึกษาและพัฒนาและเลือกทางเลอื กโดยใชก้ ระบวนการ HIA
อย่างไรก็ตาม HIA สามารถนำไปใช้เชื่อมโยง และสนับสนุนกระบวนการของเครื่องมืออื่นๆ เช่น การกำหนดประเด็นนโยบายใน
สมัชชาสุขภาพ การใช้ HIAในการกำหนดนโยบายสาธารณะในสมัชชาสุขภาพและธรรมนูญสุขภาพ การวิเคราะห์และพัฒนา
ขอ้ เสนอเชงิ มาตรการในการขับเคลอ่ื นนโยบาย รวมถึงการประเมนิ ผลนโยบายฯ ตามวงจรนโยบายสาธารณะ
สรปุ : การนำเคร่ืองมือการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ สามารถนำไปประยุกต์ใชใ้ นงานพัฒนานโยบายสาธารณะแบบมสี ว่ นร่วม
ของพื้นที่ได้ ซึ่งบุคลากรของ สช. ที่ทำงานร่วมกับพื้นที่ และคณะทำงานพัฒนานโยบายสาธารณะของพื้นที่ ต้องให้การสนับสนุน
ด้านวชิ าการ ข้อมลู กระบวนการ รวมทง้ั ทรัพยากร กำลงั คนและ ระยะเวลา ในการออกแบบกระบวนการ HIA ท่ีมีประสิทธภิ าพ

คำสำคัญ : การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ นโยบายสาธารณะ สมัชชาสขุ ภาพ ธรรมนญู สุขภาพ

2|Page

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพ: กรณีนโยบายสาธารณะแบบมสี ่วนร่วม
ดา้ นมาตรฐานอาหารปลอดภัยจังหวดั เลย

Health Impact Assessment: Participatory Public Policy on Food Safety Standard in Loei Province

สุภาวดี สำราญ1* ธนกฤต โยทองยศ2 แสงระวี ดาปะ2, สุทนิ ผลติ นนทเ์ กียรติ2 อรญา โสธรรมมงคล2 ลกั ขณา แสนบุ้งคอ้ 3
มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เลย1, สมัชชาสขุ ภาพจังหวัดเลย2, เครอื ขา่ ยสมาชกิ LSF3
*Corresponding author. E-mail: [email protected]

บทคัดย่อ
บทนำ: ความปลอดภัยของอาหารเป็นสิ่งที่สำคัญของสังคม การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพกรณีการสร้างนโยบายสาธารณะแบบมี
ส่วนร่วมในประเด็นมาตรฐานอาหารปลอดภัยจังหวัดเลย หรือ Loei Safety Food (LSF) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์อาหาร
ปลอดภัยจังหวัดเลยของระบบการเกษตรที่เกิดจากการมสี ว่ นรว่ มในการพัฒนารปู แบบอาหารปลอดภยั และประเมินผลกระทบด้านต่างๆท่ี
เกดิ ข้นึ จากรูปแบบอาหารปลอดภยั จังหวดั เลย
วิธีการศึกษา: การวิจัยเพื่อพัฒนาแนวทางการใช้ HIA ในกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมฯระดับพื้นที่ ประยุกต์ใช้
กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ มีกลุ่มเป้าหมาย 4 กลุ่ม คือ เกษตรกรผู้ผลิต (ผู้ปลูก) ผู้ประกอบการ (ผู้ปรุง) ผู้บริโภค (ผู้เปิบ) และ
หน่วยงานหรือองค์กร (ภาคีเครือข่าย) โดยใช้กระบวนการ ประเมินผลกระทบทางสุขภาพ (Health Impact Assessment: HIA)
เป็นเครือ่ งมอื ในการวิจยั
ผลการศึกษา: ผลกระทบด้านสังคมเกิดการมีส่วนร่วมและกิจกรรมที่สร้างการรับรู้ของกลุ่ม ทั้งการทำงานร่วมกันของเครือข่ายและ
หน่วยงานต่างๆ ช่วยเสริมหรือพัฒนาศักยภาพด้านความรู้ของกลุ่มเป้าหมาย ส่วนใหญ่เหน็ ว่าโครงการจะช่วยให้เกิดผลกระทบทางบวก
ในการประกอบอาชีพ ความเชื่อ ขนบธรรมเนียม ประเพณี ผลกระทบด้านเศรษฐกิจ การเพิ่มช่องทางการตลาดและการสรา้ งมูลค่าเพมิ่
ของผลผลติ ทางการเกษตรจากผู้ผลิตสู่การเปน็ ผปู้ ระกอบการ รวมทง้ั มีผลกระทบด้านสขุ ภาพต่อสขุ ภาพทั้งทางกายและสขุ ภาพทางใจที่
เป็นรูปธรรม โดยมีระดับความพึงพอใจในการเข้าร่วมโครงการที่อยู่ในระดับดีมาก และจากการอธิบายเชิงพรรณนาที่แสดงถึงความสุข
ความพอใจอยา่ งมาก ในด้านผลกระทบดา้ นส่ิงแวดล้อมการทำการเกษตรในเครือขา่ ย LSF มคี วามยง่ั ยนื ผ่านการทำเกษตรปลอดภัยและ
เกษตรอินทรีย์ ที่สอดคล้องกับองค์ประกอบของแนวคิดทฤษฎีฐานทรัพยากรธรรมชาติ และมีความได้เปรียบด้านการแข่งขัน ทั้งจาก
ต้นทุนในการทำการเกษตรที่ลดลง รายไดข้ องเกษตรกรมากข้ึน การเพิ่มชอ่ งทางการตลาด การสร้างมูลคา่ เพิม่ ปริมาณความต้องการของ
ผบู้ รโิ ภคทผ่ี ่านการรับรเู้ พิ่มมากข้ึนจากผลติ ภัณฑ์ทมี่ คี ณุ ภาพดี
สรุป : การใช้การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ ในการกำหนดนโยบายสาธารณะแบบมีสว่ นรว่ ม สง่ ผลให้มีผลผลิตมากขน้ึ หลงั จาก
การทำเกษตรปลอดภัยหรือเกษตรอินทรีย์ในช่วงระยะเวลาที่ดำเนินโครงการ และความสัมพันธ์กับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในห่วงโซ่
อุปทานดขี ึน้ มาก

คำสำคญั : มาตรฐานอาหารปลอดภยั จงั หวัดเลย(LSF) การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA)

3|Page

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยุกต์ใช้การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ เพอื่ การจดั ทำข้อเสนอเชงิ นโยบาย
เกษตรกรรมย่ังยนื ในสวนยางพารา จงั หวัดชุมพร

An Application of Health Impact Assessment for Developing Policy Recommendation of
Sustainable Agriculture in Rubber Plantations Chumphon Province.

อสิ รา มิตรชว่ ยรอด*, เพ็ญ สุขมาก, ชุมพล องั คนานนท์ และหน่ึงฤทยั พันกมุ่
สาขาการจดั การระบบสขุ ภาพ, สถาบนั นโยบายสาธารณะ, มหาวทิ ยาลัยสงขลานครนิ ทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่
*Corresponding author. E-mail: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: ขัน้ ตอนการทบทวนรา่ งรายงานโดยสาธารณะในการพฒั นาขอ้ เสนอเชงิ นโยบายเป็นส่วนหน่ึงในการประยุกต์ใช้กระบวนการ
ประเมินผลกระทบด้านสุขภาพเพื่อประเมินผลกระทบของแปลงสวนยางที่เข้าร่วมโครงการพัฒนาแปลงต้นแบบการทำสวนยาง
ยง่ั ยืน ร่วมกบั สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวทิ ยาลัยสงขลานครินทร์
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเกษตรกรรมยั่งยืนในสวนยางพารา ของพ้ืนที่
ศึกษาจังหวัดชุมพร กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ตัวแทนภาครัฐ คือ การยางแห่งประเทศไทยจังหวัดชุมพร ภาคประชาสังคม เกษตรกรท่ี
ทำเกษตรกรรมในแปลงยางพารา และตัวแทนวิชาการ ทำการศึกษาโดยการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง และการประชุมกลุ่มย่อย
เครือ่ งมือที่ใช้คือแนวคำถามในการประชุมกล่มุ และวิเคราะห์ขอ้ มูลโดยการวเิ คราะหเ์ ชิงเนือ้ หา
ผลการศึกษา: ข้อเสนอเชิงนโยบายต่อการขับเคลื่อนเกษตรกรรมยั่งยืนในสวนยางพาราจังหวัดชุมพร ประกอบด้วย 1) ขอให้การ
ยางแห่งประเทศไทยสนับสนุนการต่อยอดขยายผลสวนยางยั่งยืน โดยให้เจ้าหน้าที่การยางแห่งประเทศไทยส่งเสริม ติดตาม และ
กระตนุ้ เกษตรกรทีไ่ ด้รบั การสนับสนุน ตามรูปแบบการทำเกษตรผสมผสานอยา่ งเปน็ ระบบ รวมท้ังจดั ตงั้ และพฒั นาศูนย์เรียนรู้สวน
ยางยั่งยืน และสนับสนุนการดำเนินงานขยายผลองค์ความรู้สวนยางยั่งยืนอย่างกว้างขวาง 2) การยางแหง่ ประเทศไทยรว่ มกับภาคี
วชิ าการ ประเมนิ ขดี ความสามารถเพือ่ การยกระดบั สูโ่ มเดลเศรษฐกิจสรา้ งสรรค์ BCG (เศรษฐกจิ บนฐานชวี ภาพ เศรษฐกจิ หมุนเวยี น
เศรษฐกิจสีเขียว) และจัดทำฐานข้อมูลสารสนเทศสวนยางยั่งยืนที่เกษตรกรสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ได้ง่ายผ่าน Platform
และ Application บน Smartphone 3) การยางแห่งประเทศไทยกำหนดมาตรการหรือเพิ่มแรงจูงใจในการทำสวนยางยั่งยืนที่
ชัดเจน เช่น สนับสนุนงบประมาณสมทบสำหรับผู้ขอทุนประเภทสวนยางยั่งยืนเพิ่มขึ้นไร่ละ 10,000 บาท 4) สนับสนุนปัจจัยการ
ผลิตและเทคโนโลยีการผลติ ให้กบั เกษตรกรชาวสวนยางในรูปแบบนำร่องหรือเปน็ แหล่งเรยี นรู้ เช่น ระบบน้ำด้วย Solar cell การ
ผลิตสารชีวภัณฑ์ 5) การยางแห่งประเทศไทยร่วมกับภาคประชาสังคม ภาควิชาการ จัดตั้งกลไกการขับเคลื่อนสวนยางยั่งยืนที่
ชดั เจน เช่น ตงั้ คณะกรรมการหรืออนุกรรมการขับเคลือ่ นหรือส่งเสรมิ สนบั สนุนสวนยางยงั่ ยนื
สรุป : ข้อเสนอเชิงนโยบายการทำเกษตรกรรมยัง่ ยืนในสวนยางพาราจังหวัดชุมพร ได้แก่การสนับสนุนอยา่ งเป็นระบบ การตั้งศูนย์
การเรียนรู้ การพัฒนาขีดความสามารถ การสนับสนุนทรัพยากรปัจจัยการผลิต การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีต่างๆ และตั้ง
คณะกรรมการหรอื อนกุ รรมการขบั เคลื่อนสวนยางย่ังยนื อย่างมีส่วนรว่ มของทกุ ภาคสว่ น

คำสำคัญ:, การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ เกษตรกรรรมย่งั ยนื แปลงสวนยาง ข้อเสนอเชิงนโยบาย

4|Page

การประชุมวชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

ประเดน็ ท่ี 2

การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพจากการให้บรกิ ารสาธารณสุข
และการควบคมุ โรค

5|Page

การประชุมวิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ต์ใชแ้ นวทางการประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพในการประเมนิ ภาวะสขุ ภาพและปัญหาทางอาชีวอนามยั
ของคนทำงานและประชาชนโดยการมสี ว่ นรว่ มของชุมชน ในพื้นที่ผลติ เฟอร์นเิ จอรไ์ ม้ จ.ลำพนู

Applying Health Impact Assessment for Assessing Health Status and Occupational Health
Problems among Workers and People through Community Participation in Wooden Furniture

Production Areas, Lamphun Province

กรรณกิ าร์ เทพกิจ พนิ ทร์พจน์ พรหมเสน นฐั พล ปันสกลุ พัลลภ เซยี วชัยสกลุ อักษรา ทองประชมุ ปารฉิ ตั ร องอาจบรริ กั ษ์
กรรณิการ์ อนิ ตะ๊ วงศ์ วราภรณ์ บญุ เชียง วรางคณา นาคเสน* จักรกฤษณ์ วังราษฎร์*
คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่
*Corresponding author: [email protected], [email protected]

บทคดั ยอ่

บทนำ: บ้านม้า ต.ศรีบัวบาน อ.เมือง จ.ลำพูน เป็นแหล่งผลิตเฟอร์นิเจอร์ไม้ที่สำคัญในจังหวัดลำพูน ซึ่งกระบวนการผลิต

เฟอร์นิเจอร์มี ผลกระทบต่อภาวะสุขภาพและปัญหาอาชีวอนามัยของคนทำงานและประชาชนในพื้นที่ การแก้ไขปัญหาให้ยั่งยืน
จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือของชุมชนและหน่วยงานในพื้นที่ร่วมกันในประเมินภาวะสุขภาพและปัญหาทางอาชีวอนามัยที่
เกีย่ วขอ้ งกบั การประกอบกิจการเฟอรน์ ิเจอรไ์ ม้
วธิ กี ารศกึ ษา: การวิจยั เชงิ ปฏบิ ตั ิการแบบมีส่วนรว่ มน้ี มีวัตถุประสงค์เพือ่ ประยุกตใ์ ช้แนวทางการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพในการ
ประเมนิ ภาวะสุขภาพและปัญหาอาชีวอนามัยของคนทำงานและประชาชนโดยการมีสว่ นรว่ มของชมุ ชน ในพน้ื ที่ผลติ เฟอรน์ ิเจอรไ์ ม้ เก็บ
ข้อมูลโดยการศึกษาข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง และข้อมูลปฐมภูมิโดยการสนทนากลุ่ม การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการ
สำรวจชุมชนโดยใช้แผนท่ีเดินดิน กล่มุ ตัวอยา่ ง ไดแ้ ก่ ตวั แทนประชาชน ผ้นู ำชุมชน ผปู้ ระกอบการ และหนว่ ยงานรฐั เครอื่ งมอื ท่ใี ช้ได้แก่
แนวคำถามการสนทนากลุ่ม แบบประเมินการพัฒนาชุมชนเข้มแข็งด้านสิ่งแวดล้อม แบบสำรวจแผนที่เดินดิน เครื่องบันทึกเสียงและ
อปุ กรณก์ ารบันทึกภาพ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการเชงิ เนอื้ หาตามกรอบของ SWOT analysis
ผลการศกึ ษา: พบวา่ กระบวนการประชมุ อยา่ งมสี ว่ นรว่ มช่วยใหภ้ าคส่วนต่างๆได้แลกเปลี่ยนข้อมูลรวมท้ังแสดงความคดิ เหน็ และพฒั นา
แนวทางการพฒั นาชุมชน ทำให้เกิดความสามัคคแี ละบูรณาการ การทำงานของชุมชน ผู้ประกอบการ และเจา้ หน้าทข่ี องหน่วยงานต่างๆ
ในชุมชน รวมท้ังช่วยพัฒนาศกั ยภาพในการค้นหาปญั หาของชมุ ชนโดยการสำรวจและประเมินชุมชน และพัฒนาทักษะการใชเ้ ทคโนโลยี
ภูมิศาสตร์สารสนเทศ ในการทำแผนทเี่ ดนิ ดินของชุมชนทีม่ ขี อ้ มลู พิกดั จุดสถานทีป่ ระกอบกิจกรรมเฟอร์นิเจอร์ไม้ โดยใช้ Google Map
ชว่ ยใหส้ ามารถระบปุ ัญหาชมุ ชน ปัญหาดา้ นอาชีวอนามยั และความเส่ยี งทางสขุ ภาพของคนทำงานและประชาชนท่เี กยี่ วข้องกบั การผลิต
เฟอร์นเิ จอรไ์ ม้
สรุป: แนวทางHIAช่วยให้ทราบภาวะสุขภาพสภาพและ ปัญหาอาชีวอนามัยของคนทำงานและประชาชน ที่จะนำไปสู่การสร้าง
นวตั กรรมของชมุ ชนและสามารถนำไปวางแผนการดำเนนิ งานของโครงการเพอื่ ป้องกนั ปัญหาตอบสนองกับความตอ้ งการของชุมชน
ได้อย่างเหมาะสม

คำสำคัญ : การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพ อาชีวอนามัย ภาวะสุขภาพ การมสี ่วนรว่ ม เฟอรน์ เิ จอรไ์ ม้

6|Page

การประชุมวิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยุกต์ใชก้ ระบวนการประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพในการใหค้ ำปรึกษาเกย่ี วกับยา
รว่ มกบั การติดตามการรกั ษาทางโทรศพั ท์แกผ่ ้ปู ่วยโควิด-19 โดยเภสชั กร
โรงพยาบาลสนาม ของโรงพยาบาลบุณฑริก จงั หวดั อุบลราชธานี

Applying the Health Impact Assessment Process in Medication Counseling and Follow up via
Telephone for COVID-19 Patients in Field Hospital of Buntharik Hospital, Ubon Ratchathani.

กอบกาญจน์ ชปู าน* โรงพยาบาลบุณฑรกิ จังหวดั อบุ ลราชธานี
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: การควบคุมการระบาดของโรคโควิด-19 เป็นประสบการณใ์ หม่ของบคุ ลากรในโรงพยาบาล การอยู่ในระยะทส่ี ามรถแพร่กระจาย
เชื้อสู่ผู้อื่นได้ ผู้ป่วยจึงจำเป็นต้องบริหารยาด้วยตนเอง รวมทั้งความยุ่งยากของการบริหารยา Favipiravir ขณะเข้ารับการรักษาใน
โรงพยาบาลสนาม เภสัชกรจึงจำเป็นต้องให้บริการเภสัชกรรมทางไกลในการให้คำแนะนำ ปรึกษาการใช้ยาและติดตามการรักษาทาง
โทรศพั ทแ์ ก่ผู้ป่วยโควดิ -19
วธิ ีการศกึ ษา: การวจิ ยั กง่ึ ทดลองนี้มวี ัตถปุ ระสงค์เพ่อื ประเมินผลการให้บริการ และผลการตดิ ตามการรักษาทางโทรศัพท์โดยเภสัชกรแก่
ผู้ป่วยโควดิ -19 ในด้านต่างๆ ทำการทดลองและติดตามประเมินผลซ้ำในผปู้ ่วยกลมุ่ เดียว ศกึ ษาในเดือนสงิ หาคม-กันยายน 2564 ในกลุ่ม
ผตู้ ดิ เชอ้ื โควดิ -19 ที่มีอายุ 18 ปบี รบิ รู ณข์ ้นึ ไป ทผ่ี า่ นเกณฑค์ ัดเลอื กท่กี ำหนด ประเมินผลก่อนและหลงั การให้คำแนะนำปรึกษาเก่ียวกับ
ยา และการติดตามผลการรักษาโดยเภสชั กรทางโทรศัพท์ วิเคราะห์ข้อมลู ด้วยสถิตเิ ชงิ พรรณนาและเชงิ อนุมาน
ผลการศึกษา: มีผูป้ ่วยโควดิ -19 ทีเ่ ขา้ เกณฑ์การศึกษา 174 ราย หลังได้รับคำแนะนำปรึกษาทางโทรศัพท์โดยเภสัชกร ผู้ป่วยมีค่าเฉล่ีย
คะแนนความรู้เกย่ี วกบั การใชย้ าและโรคโควดิ -19 และคะแนนความร่วมมอื ในการใช้ยาจากการนับเม็ดยาที่เหลือเพ่มิ ขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
มีผปู้ ว่ ยทมี่ พี ฤติกรรมการใช้ยา Favipiravir ไม่ถกู ต้อง และมปี ัญหาการใชย้ าลดลงอย่างมนี ัยสำคญั ทางสถิติ โดยเหลอื 6 ปัญหาจาก 45
ปญั หา คิดเป็นลดลงรอ้ ยละ 86.67 ในภาพรวมแล้วผู้ป่วยมีความพึงพอใจมากต่อการให้บริการของเภสัชกร และเภสัชกรสามารถค้นพบ
ปัญหาจากการใชย้ าของผ้ปู ่วยซึ่งสว่ นใหญ่เปน็ ปัญหาทีส่ ามารถแกไ้ ขได้เอง และ สามารถป้องกันปญั หาไม่ให้เกิดความรุนแรง
สรปุ : การให้คำแนะนำปรึกษาโดยเภสัชกรทางโทรศัพท์ช่วยให้ผ้ปู ่วยใช้ยาอย่างมีประสิทธิภาพ มคี วามปลอดภัย และมีความพึงพอใจที่
ในบรกิ าร ดังนัน้ ควรส่งเสรมิ ใหเ้ ภสชั กรแนะนำและตดิ ตามผลการรกั ษาทางโทรศัพท์ในผปู้ ่วยโควิด-19 ทีม่ ขี อ้ จำกดั ในการรบั ประทานยา
ด้วยตนเอง เพื่อใหผ้ ปู้ ่วยโควิด-19 มคี วามรแู้ ละความร่วมมอื ในการใช้ยาเพิ่มมากขนึ้

คำสำคัญ: โควิด-19 โทรศัพท์ การใหค้ ำแนะนำปรึกษา โรงพยาบาลสนาม

7|Page

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การพัฒนารปู แบบการพยาบาลผปู้ ว่ ยติดเช้ือในกระแสเลือดอยา่ งรนุ แรงในโรงพยาบาลท่งุ เสล่ียม
Development of a Nursing Care Model for Patients with Severe Sepsis in Thung Saliam Hospital

นายเกตกุ าล ทพิ ยท์ ิมพว์ งศ*์ โรงพยาบาลท่งุ เสลีย่ ม จงั หวดั สโุ ขทัย
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ย่อ
บทนำ: โรงพยาบาลทุง่ เสล่ยี ม ได้พัฒนาและประเมนิ ผลลัพธ์ของรูปแบบการดูแลผ้ปู ่วยติดเชื้อในกระแสเลือดอยา่ งรุนแรง (Severe
sepsis) ซึ่งประกอบดว้ ย 3-yho9vowfhcdj 1) วิเคราะหส์ ถานการณก์ ารดูแลผูป้ ่วย Severe sepsis ค้นหาปัญหาจาก ผลลพั ธก์ าร
ดูแลผู้ป่วยและสังเกตการปฏิบัติของพยาบาล 2) พัฒนาแนวทางปฏิบัติการพยาบาล ทดลองใช้ ปรับปรุงแก้ไขให้เหมาะสมกับ
หนว่ ยงาน และ 3) ประเมินผลการพัฒนารปู แบบการพยาบาล
วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ครั้งนี้ศึกษาในผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะติดเชื้อใน
กระแสเลอื ดอยา่ งรุนแรง จำนวน 30 คน และพยาบาลวชิ าชพี 38 คน เครื่องมอื ทใี่ ช้ในการวจิ ยั ประกอบด้วย 1) แนวทางปฏบิ ตั กิ าร
พยาบาลผู้ป่วย Severe sepsis ผ่านการตรวจสอบความตรงตามเนื้อหา ได้ค่า CVI = 1.0 2) แบบประเมินการปฏิบัติการพยาบาล
แบบทดสอบความรู้ของพยาบาลในการดูแลผู้ป่วย มีค่าความเชื่อมั่น KR-20 เท่ากับ 86 และ.75 ตามลำดับ แบบประเมินความ
คิดเห็นของพยาบาลฯ มีค่าความเชือ่ มั่นค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากบั 95 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ Independent
t-test, Pair t-test, repeated measure ANOVA, Chi - square test และ Mann Whitney U test
ผลการศึกษา: รูปแบบการพยาบาลผู้ป่วยติดเชื้อในกระแสเลือดรุนแรงประกอบด้วยกิจกรรมการพยาบาล 2 ระยะ ได้แก่ 1)
ระยะแรกรับ 6 ชั่วโมงแรก 2) ระยะต่อเนื่อง ผลลัพธ์จากการพัฒนาพบว่าอัตราการเสียชีวติ ลดลงอยา่ งมีนัยสำคัญ ทางสถิติ (P <
.05) คา่ เฉล่ียคะแนนความรู้ และความพงึ พอใจในการใชร้ ูปแบบของพยาบาลเพ่ิมขึ้นอย่างมีนยั สำคญั ทางสถติ ิ (P < .05)
สรุป: รูปแบบการดูแลผู้ป่วยติดเชื้อในกระแสเลือดอย่างรุนแรง มีผลลัพธ์ที่ดีต่อผู้ป่วยทั้งด้านผลการรักษา และความพึงพอใจซ่ึง
บคุ ลากรพยาบาลควรนำไปใชเ้ ปน็ แนวทางปฏิบัตใิ นการดูแลผู้ป่วยตดิ เช้อื ในกระแสเลอื ดและเควรมีการทบทวนใหค้ วามรู้และทักษะ
ผูป้ ฏิบัตอิ ยา่ งสม่ำเสมอ

คำสำคัญ: รปู แบบการดแู ล การตดิ เช้ือในกระแสเลอื ดอย่างรุนแรง

8|Page

การประชุมวชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ความเสี่ยงการกอ่ มะเร็งในมนษุ ยก์ ารรบั สัมผัสฝุ่น PM2.5ในพ้ืนท่ีเขตอตุ สาหกรรม
จังหวัดระยอง ในช่วงฤดแู ลง้ ปี พ.ศ. 2565

Carcinogenic Human Risk Assessment of PM2.5 Exposure in Industrial Areas, Rayong Province
in the Dry Season of 2022

ศภุ านนั ทพิ ยางกรู , ศศิธร ทมิ อยู่, ศษุ ริ ะ บุตรดี*
สาขาวิชากระบวนการอตุ สาหกรรมเคมีและสง่ิ แวดล้อม คณะวิทยาศาสตร์ พลังงานและสิง่ แวดล้อม,
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ วทิ ยาเขตระยอง
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดย่อ
บทนำ : การรับสัมผัสฝุ่น PM2.5 จากการหายใจ มีผลต่อสุขภาพของมนุษย์ มีการก่อมะเร็งในมนุษย์ในระยะยาวซึ่งทำให้อัตราการ
เสียชวี ิตมแี นวโนม้ สงู ข้นึ
วิธีการศึกษา : การวิจัยเชิงสำรวจนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเข้มข้นของฝุ่น PM2.5 ที่ปล่อยในพื้นที่เขตอุตสาหกรรม จังหวัด
ระยอง และนำมาประเมินความเสี่ยงของการก่อมะเร็งในมนุษย์ โดยเก็บตัวอย่างฝุ่น PM2.5 บนกระดาษกรองเทฟรอน ด้วยเครื่อง
เก็บตวั อย่างฝุ่นละออง PQ 200 ในช่วงฤดแู ล้ง ปี พ.ศ. 2565
ผลการศึกษา : ความเข้มข้นเฉลี่ยของฝุ่น PM2.5 ในช่วงฤดูแล้ง เท่ากับ 20.1±10.9 µg/m3 (4.9-52.3 µg/m3) เมื่อเปรียบเทียบ
ค่าเฉลี่ยความเข้มข้นของฝุ่น PM2.5 ในแต่ละเดือนของฤดูแล้ง พบว่า ความเข้มข้นเฉลี่ยของฝุ่น PM2.5 ความแตกต่างกันอย่างไม่มี
นัยสำคญั ทางสถิติ (p>0.05) และการประเมนิ ความเสี่ยงตอ่ สุขภาพด้วยการคำนวณค่าความเสี่ยงในการก่อมะเร็งในตลอดชว่ งชวี ิต
(Ric) พบว่า ค่าเฉลี่ย Ric ของฝุ่น PM2.5 ของวัยเด็ก วัยรุ่น และวัยผู้ใหญ่ อยู่ในช่วง 10-6 ถึง 10-4 ซึ่งหมายความว่า มีความเสี่ยงตอ่
การก่อมะเร็ง และวยั เดก็ ช่วงอายุ 1-5 ปี มคี ่า Ric สูงทีส่ ุด
สรุป : ในระยะยาวเด็กมีโอกาสได้รับฝุ่น PM2.5 เข้าสู่ระบบทางเดินหายใจได้มากกว่าผู้ใหญ่ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องควรคำนึงถึง
ผลกระทบระยะยาว โดยเฉพาะในช่วงอายุ 1-5 ปี

คำสำคัญ : ฝุ่น PM2.5 มลพิษทางอากาศ การประเมินความเสย่ี งต่อสขุ ภาพ ค่าความเส่ียงในการกอ่ มะเรง็ ในตลอดช่วงชีวิต (Ric)

9|Page

การประชุมวิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประเมินผลกระทบต่อสขุ ภาพของชุมชนในการขบั เคลื่อนงานสร้างเสริมสุขภาวะ
และพฒั นากลไกสขุ ภาวะ อำเภอร้องกวาง จังหวดั แพร่

Health Impact Assessment of Community Well-being and Well-being Mechanism Development
in Rong Kwang District, Phrae province

พัฒนา นาคทอง1*, สมร สังฆะสร2, ปวีณา ปงลงั กา3, วิชุลดา มาตันบุญ4, และ นริ ันดร์ แปงคำ5
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เนชนั่ 1, สมาคมเครือข่ายคนรกั ษส์ ่งิ แวดล้อมลำปาง2,
องค์การบริหารสว่ นตำบลวิเชตนคร จงั หวัดลำปาง3, สถาบนั วิจัยสงั คม มหาวทิ ยาลยั เชยี งใหม่4, สมชั ชาสุขภาพ เชียงราย5
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: การพัฒนากลไกในพืน้ ที่ที่ประยกุ ต์ขั้นตอนการประเมินผลกระทบตอ่ สุขภาพ (HIA) 6 ขั้นตอนและปัจจัยกำหนดสุขภาพ ใน
การติดตามและประเมินผลโครงการ ในการสรา้ งการมีสว่ นร่วม โดยใช้ปัจจัยกำหนดสขุ ภาพเป็นตวั กำหนดทศิ ทางการดำเนนิ งาน
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลกระทบของโครงการต่อสุขภาพของชุมชน อำเภอร้องกวาง
จังหวัดแพร่ โดยมีขอบเขตการศึกษา ในด้านปัจเจกบุคคล (ความรู้ความเข้าใจ, การพัฒนา, ความสามารถ) ด้านสิ่งแวดล้อม (วิถี
ชีวิต, วัฒนธรรม, สังคม, เศรษฐกิจ ฯลฯ) ด้านกลไก ระบบ กระบวนการ (กลไกสนับสนุน, กระบวนการเรียนรู้, กระบวนการมสี ว่ น
ร่วม) ดำเนนิ การระหวา่ งเดือนพฤษภาคม – สงิ หาคม 2563
ผลการศึกษา: การติดตามและประเมินผลโครงการบรู ณาการขับเคลือ่ นงานสร้างเสริมสุขภาวะและพัฒนากลไกสุขภาพระดบั พืน้ ท่ี
อำเภอรอ้ งกวาง จังหวัดแพร่ พบวา่ มีการจดั ฝึกอบรมร่วม การจดั ประชุมกล่มุ ย่อย และการให้คำปรกึ ษาแบบตัวตอ่ ตัว มกี ลมุ่ สื่อสาร
ออนไลน์สำหรับการเรียนรู้ร่วมกัน ด้านปัจจัยบุคคล บุคลากรของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลและองค์การปกครองส่วน
ทอ้ งถิน่ มคี วามรู้ ความเข้าใจ ทักษะ และมีความสามารถในการทำแผน การพัฒนาโครงการ การติดตามประเมนิ ผลอย่ใู นระดบั มาก
ดา้ นสภาพแวดลอ้ ม (วถิ ีชีวติ วฒั นธรรม สงั คม เศรษฐกิจ ฯลฯ) พบว่ามคี วามสมั พันธ์ที่ดีต่อกันของทีมพเี่ ลี้ยงเขต ทีมพ่ีเล้ียงจังหวัด
ทีมพี่เลี้ยงอำเภอ และคณะกรรมการสุขภาพตำบลทุกกองทุน ช่วยให้เกิดความร่วมมือในการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ในลักษณะ
“เพื่อนช่วยเพื่อน” และ“พี่ช่วยน้อง” ด้านกลไก ระบบ กระบวนการ พบว่า กลไกสนบั สนุนโดยพี่เล้ียงระดับเขต เป็นกลไกหลักใน
การพัฒนาศักยภาพและช่วยเหลือทีมพี่เลี้ยงระดับจังหวัดและอำเภอ และพี่เลี้ยงระดับอำเภอ ทำหน้าท่ีสนับสนุนคณะกรรมการ
สขุ ภาพตำบลท้ังรปู แบบที่เป็นทางการและไม่เปน็ ทางการ
สรุป: การบูรณาการขับเคลื่อนงานสร้างเสริมสขุ ภาวะ และพัฒนากลไกสขุ ภาพระดับพื้นที่ อำเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่มีผลใหเ้ กิด
กระบวนการเรียนรู้ของทมี พีเ่ ลีย้ งระดับจังหวัดและคณะกรรมการสุขภาพตำบลอย่างต่อเนอ่ื ง มีการติดตามผลการดำเนนิ งานรว่ มกนั
รวมทั้งมีผลลทั ธ์ในการเพมิ่ ความรู้ ความเขา้ ใจ ทักษะ ในการทำแผนพัฒนาโครงการรวมทัง้ ความสัมพันธท์ ่ดี ขี องทุกภาคส่วน

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบต่อสขุ ภาพของชมุ ชน ปจั จยั กำหนดสุขภาพ การสร้างเสริมสขุ ภาวะ กลไกสขุ ภาวะ

10 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ต์ใช้การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ เพ่ือประเมินการดำเนนิ งานการจัดการภยั พิบัติโดยชุมชน
ภายในโครงการศนู ย์วชิ าการพัฒนานโยบายสาธารณะด้านการสรา้ งเสริมสขุ ภาพ

Application of Health Impact Assessment for Evaluation the implementation
of Community-Based Disaster Management of the Public Policy Development Academic Center

on Health Promotion

ซูวารี มอซ1ู *, จนิ ดา สวสั ด์ทิ ว2ี , และนบ ศรจี ันทร์
สถาบนั การจดั การระบบสขุ ภาพ มหาวทิ ยาลยั สงขลานครินทร์1, มหาวิทยาลัยบรู พา2
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: การประยุกต์ใชก้ ระบวนการประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ 5 ขั้นตอน ประกอบดว้ ยคือ การกลน่ั กรองโดยสาธารณะ การ
กำหนดขอบเขตการศกึ ษาโดยสาธารณะ การประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ การทบทวนร่างรายงานและการผลักดนั เข้าสูร่ ะบวน
การตัดสนิ ใจ ซึ่งการวจิ ัยนม้ี วี ตั ถปุ ระสงค์เพ่อื ตดิ ตามและประเมนิ ผลการดำเนนิ งานโครงการดา้ นการสรา้ งเสรมิ สขุ ภาพประเด็นการ
จัดการภัยพบิ ตั ิโดยชมุ ชนในพื้นทีโ่ ซนอันดามนั และจงั หวัดนราธิวาสของศนู ย์วิชาการพฒั นานโยบายสาธารณะ
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมน้ี ดำเนินศึกษาโดยการเก็บข้อมลู โดยวธิ ีการสัมภาษณ์ และการจัดประชมุ กลุ่ม
ย่อย เครือ่ งมือท่ใี ช้คือแนวคำถามในการสัมภาษณ์แบบไม่มโี ครงสรา้ ง และแนวคำถามการประชมุ กลุ่ม คัดเลอื กกลุ่มเปา้ หมายซงึ่ เปน็
ผู้ทีเ่ ก่ยี วขอ้ งกบั โครงการ ประกอบดว้ ยผู้รับผดิ ชอบโครงการและกลมุ่ ผู้มีสว่ นได้ส่วนเสียต่อการดำเนนิ โครงการ จำนวน 31 คน
ผลการศึกษา : การจัดการภัยพิบัติโดยชุมชนพื้นที่โซนอันดามัน ทำให้เกิดผลลัพธ์ทั้งเชิงคุณภาพและเชิงนโยบาย มีข้อเสนอเชิง
นโยบายในระดับ ตำบล อำเภอ และระดบั จงั หวัด นำไปสูก่ ารจดั ทำแผนยทุ ธศาสตร์ในการจัดการภัยพิบัตโิ ดยชุมชนของกลุ่มอันดา
มัน และทางสำนกั งานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเขต 18 ภเู ก็ต ไดน้ ำแผนยุทธศาสตรท์ ไี่ ด้ไปบรรจุเปน็ แผนปฏิบัติราชการของ
หนว่ ยงาน ในขณะที่การจัดการภัยพิบตั โิ ดยชมุ ชนจังหวดั นราธิวาส ทำเกิดเครือข่ายและกลไกการทำงานร่วมกนั ของทุกภาคส่วนใน
การจดั การภยั พบิ ตั ิและไดร้ า่ งข้อเสนอเชิงนโยบายในการแก้ไขปัญหาภัยพบิ ตั ิจากไฟไหมป้ ่าพรุโต๊ะแดงและปา่ พรุเบาเจาะ
สรุป: มีข้อเสนอแนะในการดำเนินงานการจัดการภัยพิบัติโดยชุมชน ในการจัดทำแผนผังการจัดการฐานทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อมในพ้ืนท่ีเพ่ือบูรณาการแผนการจดั การภยั พิบตั แิ ละการท่องเที่ยวโดยชุมชน ซึ่งมกี ลไกการทำงานรว่ มกันของทุกภาคส่วน
ทเี่ ก่ียวข้อง

คำสำคัญ : การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ การจัดการภัยพิบตั ิโดยชุมชน การพัฒนานโยบายสาธารณะ ป่าพรุ

11 | P a g e

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ประเด็นท่ี 3

การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพจากการพัฒนาเศรษฐกิจ
อุตสาหกรรม สิง่ แวดลอ้ ม ทอ่ งเทย่ี ว และสังคม

12 | P a g e

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การตดิ ตามตรวจสอบระยะยาวและการประเมินความเสย่ี งตอ่ สุขภาพจากการรับสมั ผสั
ฝุ่นละอองขนาดเล็กในพ้ืนทีภ่ าคเหนือตอนบนของประเทศไทย

Long-term Monitoring and Health Risk Assessment from Fine Particulate Exposure in
the Upper Northern Region of Thailand

ว่าน วิรยิ า*
สาขาวทิ ยาศาสตรส์ ิ่งแวดลอ้ ม คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดย่อ
บทนำ: ปัญหามลพิษทางอากาศในพื้นที่ภาคเหนือเป็นปัญหาที่สำคัญที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน ด้งนั้นการวิจัยนี้มี
วัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมข้อมูลฝุ่นละอองขนาดเล็กกวา่ 2.5 ไมครอน (PM2.5) และประเมินความเสี่ยงในการรับสัมผัสฝุ่น PM2.5
ในพ้ืนท่ภี าคเหนอื ตอนบนของประเทศไทย
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงสำรวจนี้ใช้ข้อมูลปริมาณความเข้มข้นของฝุ่น PM2.5 ของกรมควบคุมมลพิษ ที่วัดจาก 17 สถานี ใน 8
จังหวัด ตง้ั แต่ปี 2560 – 2564 และประเมนิ ความเสีย่ งการรบั สมั ผัส PM2.5 ของประชาชน จำแนกแยกเพศชายและหญงิ ในแต่ละ
กล่มุ อายุ ในฤดูการท่ีแตกตา่ งกนั ของแตล่ ะจงั หวดั
ผลการศึกษ : ค่าเฉลี่ยรายวันของ PM2.5 มีค่าอยู่ระหว่าง 4 – 348 ไมโครกรัม/ลูกบาศเมตร ค่าเฉลี่ยรายปีของ 8 จังหวัด 28
ไมโครกรัม/ลูกบาศกเ์ มตร ซงึ่ จงั หวัดท่ีมีคา่ สูงสดุ คอื จงั หวดั แม่ฮ่องสอน ผลการประเมนิ ความเส่ียงในการรับสมั ผัสฝนุ่ ละออง พบว่า
ค่าเฉลี่ยสัดส่วนในการรับสัมผัส ในกลุ่มอายุ <1 ปี ; 1 - <5 ปี ; 5 - <11 ปี; 11 – <23 ปี ; 23 - <40 ปี; 40 - <65 ปี และ 65 ปี
ขึ้นไป ในเพศชาย สูงกว่าเพศหญิง และทุกกลุ่มอายุมีความเสี่ยงในการรับสัมผัส PM2.5 โดยกลุ่มอายุ 1 – < 5 ปี มีความเสี่ยงสูง
ท่สี ุด
สรุป : ควรมีมาตรการในการป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพและลดปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็กอย่างเร่งด่วน โดยให้ความสำคัญกบั
กลุ่มเด็กเลก็ เป็นพิเศษ รวมทั้งสื่อสารและสร้างความเขา้ ใจแก่ประชาชนเพื่อป้องกันการรับสัมผัสฝุ่นละอองขนาดเล็ก และควรเพม่ิ
สถานีตรวจวดั มลพษิ ทางอากาศใหม้ ากขนึ้ อกี ทงั้ ควรมกี ารศกึ ษาผลกระทบต่อสขุ ภาพประชาชนให้มากข้นึ ซึ่งผลการศึกษาครั้งนี้จะ
เป็นข้อมูลสำคัญในการการกำหนดนโยบายการจัดการคณุ ภาพอากาศในภาคเหนอื ของประเทศไทย

คำสำคญั : หมอกควนั PM2.5 ภาคเหนอื ตอนบน การประเมนิ ผลกระทบตอ่ สขุ ภาพ

13 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ต์ใช้กระบวนการประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพในการจัดการปัญหามลภาวะ
คลองแม่ขา่ : กรณีศกึ ษาการใช้ถังบำบัดไขมันระดบั ครัวเรอื น

Application of Health Impact Assessment Process in Mae Kha Canal Pollution Management:
A Case Study of Household Use of Grease Treatment Tanks

นัฐพล ปันสกลุ 7, สุวฒั น์ จริยาเลิศศกั ด์ิ1, วราภรณ์ บญุ เชียง1, ปาริฉตั ร องอาจบรริ ักษ์1, สนิ ีนาฏ ชาวตระการ1, พัลลภ เซียวชยั สกุล
1, รัตนา ทรัพย์บำเรอ2, พรี ะสกั อศั วนพคณุ 2, ไพสิฐ พาณชิ ยก์ ุล3, อรอร ภู่เจริญ4, ปยิ ะพงษ์ บษุ บงก์4, วา่ น วริ ยิ า5, สายหยดุ มลู
เพ็ชร6, สามารถ ใจเตี้ย6, สีวลี รตั นปญั ญา6, จันจริ าภรรณ์ จันตะ๊ 6, อ้อมหทัย ดแี ท้6, วรางคณา นาคเสน1 *
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่1, คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่2, คณะนิตศิ าสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่3,
สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยเชยี งใหม่4, คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยเชียงใหม่5, คณะวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
มหาวิทยาลยั ราชภฏั เชียงใหม่6, นกั ศกึ ษาหลักสตู รสาธารณสุขศาสตรดุษฎีบณั ฑติ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่7
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ: คลองแม่ข่าเป็นแหล่งน้ำสำคญั ในด้านการเกษตร อุปโภค สญั จร และวิถวี ฒั นธรรมของจังหวัดเชียงใหม่ ไหลผา่ น 43 ชุมชน
มากกว่า 30 กิโลเมตร มีการทิ้งขยะและน้ำเสียจากครัวเรือน ส่งผลให้เกิดปัญหามลภาวะการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประยุกต์ใช้
กระบวนการประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพในการใชถ้ ังบำบัดไขมันในครวั เรอื นเพ่อื การจดั การปญั หามลภาวะของคลองแม่ข่า
วิธีการศึกษา: ทำการวิจัยในครัวเรือนที่อาศัยอยู่ติดคลองแม่ข่ากว่า 400 ครัวเรือน ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและ
ประชาสังคมในพื้นที่ ใช้ประเมินผลทบทางสุขภาพแบบการประเมินไปพร้อมกับการดำเนินการ (Concurrent HIA) โดยทีม
นักวิชาการและองค์กรที่เกีย่ วข้อง ศึกษาโดยการทบทวนเอกสาร การตอบแบบสอบถาม การสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วน
ร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มผู้มีส่วนได้เสีย 40 ราย ดำเนินการในช่วงเดือนธันวาคม 2564 ถึงกุมภาพันธ์ 2565
วิเคราะหข์ ้อมลู ดว้ ยสถิตเิ ชงิ พรรณนา และการวเิ คราะห์เชิงเน้อื หา (Content Analysis)
ผลการศึกษา: ชุมชนที่อาศัยอยู่ติดคลองแม่ข่ามีความตระหนักถึงปัญหามลภาวะในคลองแม่ข่า ชุมชนมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหา
คลองแม่ข่าอยู่ในระดับปานกลาง และมีมุมมองต่อความสามารถในการจัดการปัญหามลภาวะในคลองแม่ข่าของหน่วยงานภาครัฐ
และประชาสังคมในพื้นในระดับปานกลาง การใช้ถังบำบัดไขมันในระดับครัวเรือนก่อนปล่อยสู่คลองแม่ข่าช่วยลดภาวะน้ำเสียc]t
ภาวะกลิ่นเหม็น ประชาชนคุณภาพชวี ิตระดับปานกลางถึงดี ชุมชนได้รับผลกระทบทางสังคมเชิงบวก จากประดิษฐ์ถังบำบัดไขมัน
เกิดความสามัคคีและการเรยี นรู้ร่วมกนั ชุมชนตระหนักถึงกระทบด้านสขุ ภาพ อาการระคายเคืองระบบทางเดินหายใจ ปวดศีรษะ
วิงเวยี น คลื่นไส้ อาเจยี น และยังขาดความรู้เร่ืองการบำรุงรกั ษาถงั บำบดั ไขมนั รวมถึงขาดการตดิ ตามประเมนิ ผลการใชถ้ งั บำบดั
สรุป: ควรส่งเสริมให้มีการขยายผลการใช้ถังบำบัดไขมันเพื่อการจัดการมลภาวะในคลองแม่ข่าและการสร้างจิตสำนึกและความ
ตระหนกั ของชมุ ชนทอ่ี าศัยอย่ตู ิดคลองแมข่ ่าอยา่ งต่อเนอ่ื ง เพอ่ื ให้เกิดการพฒั นาคลองแม่ข่าอย่างย่งั ยืนตอ่ ไป

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบสขุ ภาพ การมสี ่วนรว่ ม ถงั บำบัดไขมนั คลองแม่ขา่

14 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพโดยชุมชน อำเภอคอนสาร จ.ชยั ภมู ิ
Community Health Impact Assessment : Khon San District Chaiyaphum

บศุ รา ศรชี ัย*, อรนุช ผลภิญโญ, สุทธพิ งษ์ วสโุ สภาพล, กลมุ่ รักษค์ อนสาร
สำนกั งานสาธารณสุขอำเภอคอนสาร
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ : อำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ มีความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายทางชีวภาพ มีการผลิตและส่งออกหมากอย่าง
แพร่หลายการออกใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานยางพาราในวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2557 ในการผลิตยางเครป ยางแท่งเอสทีอาร์
และยางผสม ส่งผลให้ชาวบ้านมีความกังวลว่าจะมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สุขภาพ เศรษฐกิจ สังคมและ
วัฒนธรรมของชมุ ชน
วิธีการศึกษา : การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมน้ีมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ โดยใช้เครื่องมือการ
ประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน(CHIA) ในการประเมินทรัพยากรและมูลค่าทางด้านเศรษฐศาสตร์ของชุมชน เก็บข้อมูล
ด้วยการสัมภาษณ์ และการจัดประชุมกลุ่มย่อย และ แบบฟอร์มเก็บข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ ขั้นตอนการดำเนินงาน
ประกอบด้วย 1) สร้างและพฒั นากลไกคณะทำงานกลุ่มรักษค์ อนสาร 2) ทบทวนปัจจยั กำหนดสขุ ภาพของคนคอนสาร เตรยี มความ
พร้อมของชุมชน เพื่อให้มีความครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายที่เกี่ยวข้องทุกด้าน 3) กลั่นกรองโครงการ 4)กำหนดขอบเขตในการศกึ ษา
5) การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ
ผลการศกึ ษา : ผลกระทบด้านสุขภาพท่ีอาจจะเกดิ ขึ้นต่อชุมชนจากการประกอบกิจการโรงงานยางพารา ได้แก่ผลกระทบด้านกล่ิน
น้ำเสยี การสญู เสียของทรพั ยากรทอ้ งถิน่ ของชุมชนดา้ น พชื อาหาร สัตว์ประจำถ่นิ ซ่งึ มคี วามอุดมสมบูรณม์ าก พบพชื สมุนไพร 152
ชนิด พืชผัก186 ชนิด และพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำ 205 ชนิด ซึ่งกระบวนเก็บน้ำยางพาราจะมีการใชก้ รดซัลฟูรกิ ซึ่งมีฤทธ์ิกดั กร่อนจะ
ส่งผลต่อสุขภาพ และ มีการปนเปื้อนในดินและแหล่งน้ำ การวิเคราะห์ด้านเศรษฐศาสตร์ของชุมชนพบว่า การปลูกยางพาราจะไม่
สามารถยกระดับฐานะทางเศรษฐกจิ ของชมุ ชน ได้มากเทา่ กบั ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ จากพืชเศรษฐกจิ ของชมุ ชนทมี่ อี ยู่เดิม ไดแ้ ก่
รายได้จากสวนหมากมกี ารจำหนา่ ยและส่งออกสูงถึง 837,000,000 บาทตอ่ ปี ซึ่งมากกวา่ การผลติ จำหนา่ ยผลิตพนั ธย์ างพารามาก
สรุป : จากผลการศกึ ษามีข้อเสนอแนะตอ่ กระทรวงอุตสาหกรรมและท้องถิ่นในการพจิ ารณาอนุมัติ อนุญาต จดั ตงั้ โรงงานยางพารา
ต้องจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชนประกอบการพิจารณาอนุมัติ อนุญาตการจัดตั้งโรงงาน และแก้ไข
กฎหมายท้องถิ่น เพอื่ ให้สอดคลอ้ งวถิ ชี มุ ชน และการปกปอ้ งทรัพยากรและนิเวศวัฒนธรรมชมุ ชน

คำสำคัญ การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพโดยชมุ ชน โรงงานยางพารา สวนหมาก นิเวศวัฒนธรรมชุมชน

15 | P a g e

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

ยุทธศาสตรก์ ารท่องเท่ียวโดยชมุ ชนของตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวดั ปตั ตานี
Community Based Tourism Strategy of Saikhao Subdistrict, Khokpho Distric,

Pattani Province

ซลั ซาบลี สะแม*, และเพญ็ สขุ มาก
สาขาการจดั การระบบสุขภาพ, สถาบนั นโยบายสาธารณะ, มหาวทิ ยาลัยสงขลานครนิ ทร์ วทิ ยาเขตหาดใหญ่*
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดย่อ
บทนำ: การวิจัยยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวโดยชุมชนในพื้นที่ตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี มีวัตถุประสงค์เพื่อจัดทำ
ยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวของชุมชนตำบลทรายขาว อำเภอโคกโพธ์ิ จังหวัดปตั ตานีโดยทุกภาคส่วนในชุมชน ดำเนินการตามขั้นตอนการ
ประเมินผลกระทบทางสุขภาพ 5 ขั้นตอน คือ การกลน่ั กรองโดยสาธารณะ การกำหนดขอบเขตการศึกษาโดยสาธารณะ การประเมินผล
กระทบทางสุขภาพ การทบทวนร่างรายงานและการผลกั ดนั เข้าสู่กระบวนการตดั สนิ ใจ เกบ็ ข้อมูลโดยการประชมุ เชิงปฏบิ ตั กิ าร
วิธีการศกึ ษา : การวจิ ัยเชิงปฏิบัตกิ ารน้ไี ด้ประยุกตใ์ ชก้ ระบวนการวจิ ยั เชิงคุณภาพ มีกลมุ่ เป้าหมายปฏบิ ัติการ 28 คน คัดเลือกจาก
คุณสมบัติเปน็ ผู้ท่ีเกี่ยวข้อง ได้แก่ ตัวแทนภาครัฐ คือ ผู้บริหาร อบต.ทรายขาว ท่องเที่ยวและกฬี าจังหวัดปัตตานี อุทยานแห่งชาติ
น้ำตกทรายขาว เกษตรอำเภอโคกโพธิ์ พัฒนาชุมชนอำเภอโคกโพธิ์ 6 คน ผู้แทนองค์กร/กลุ่มจัดตั้งอื่นๆ คือ กลุ่มท่องเที่ยว กลุ่ม
วิสาหกิจชุมชน ผู้นำชุมชน 20 คน และตัวแทนวิชาการและวิชาชีพ 2 คน เครื่องมือที่ใช้ คือแนวคำถามในการประชุม วิเคราะห์
ข้อมลู โดยวเิ คราะห์เชิงเน้อื หา
ผลการศึกษา: ยทุ ธศาสตรก์ ารทอ่ งเทย่ี วของชุมชนตำบลทรายขาว มี 7 ยทุ ธศาสตร์ 13 กลยุทธ์ 46 โครงการ ได้แก่ยทุ ธศาสตร์ท่ี 1
พฒั นาระบบบริหารจัดการท่องเทย่ี วโดยชมุ ชน ยุทธศาสตรท์ ่ี 2 พัฒนาเศรษฐกิจ สงั คม และคณุ ภาพชวี ิตท่ดี ีของชุมชน ยุทธศาสตร์
ที่ 3 ยกระดับประสบการณ์ท่องเทยี่ วแบบผสมผสานโดยเน้นนักท่องเที่ยวเปน็ ศูนยก์ ลาง ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 4 ส่งเสริมและอนุรักษ์มรดก
ทางวัฒนธรรมชุมชนสังคมพหุวัฒนธรรม ยุทธศาสตร์ที่ 5 ส่งเสริมการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่าง
ยั่งยืน ยุทธศาสตร์ที่ 6 พัฒนาปัจจัยพื้นฐาน การบริการและความปลอดภัย เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวทุกกลุ่มอย่างทั่วถึง และ
ยทุ ธศาสตร์ท่ี 7 การสง่ เสริมสขุ ภาพของประชาชนใหม้ ีสขุ ภาวะทดี่ ี
สรปุ : ชุมชนและหนว่ ยงานภาครัฐในพน้ื ทส่ี ามารถนำยุทธศาสตรก์ ารทอ่ งเท่ยี วโดยชุมชนมาเป็นแนวทางในการดำเนนิ การขับเคล่ือน
และพัฒนาการท่องเที่ยวของชุมชนร่วมกัน เพื่อนำไปสู่การพัฒนารูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวของชุมชน ทั้งการท่องเที่ยวเชิง
นิเวศน์ การท่องเที่ยวมิติความเชื่อและศรัทธา การท่องเที่ยวเชิงเกษตร การท่องเที่ยวโฮมสเตย์ และการท่องเที่ยวเรียนรู้วิสาหกจิ
ชมุ ชนให้เกดิ ความยัง่ ยืนท้งั มติ ดิ า้ นเศรษฐกิจ สังคมวัฒนธรรม สิง่ แวดล้อมและสขุ ภาพ

คำสำคญั : ยทุ ธศาสตรก์ ารท่องเท่ยี วโดยชมุ ชน การทอ่ งเที่ยวโดยชมุ ชน

16 | P a g e

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน กรณีอตุ สาหกรรมในพื้นทีช่ ุมชนลำน้ำพอง จงั หวัดขอนแก่น
Community Health Impact Assessment: A Case Study of Industries in the Nam Phong

Community, Khon Kaen Province

ถนัด แสงทอง*
มลู นธิ ิชมุ ชนอสี าน (Esaan Community Foundation: ECF)
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ : การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพโดยชุมชน กรณอี ตุ สาหกรรมในพ้ืนท่ชี ุมชนลำนำ้ พอง จงั หวัดขอนแกน่ ประกอบด้วย 2
โครงการ โครงการที่ 1 มวี ัตถปุ ระสงค์ เพื่อสรา้ งกระบวนการสนทนาแบบมสี ่วนร่วมของชุมชน เพ่ือแก้ปญั หาการเขา้ ถงึ ทรพั ยากรนำ้
และข้อพิพาท และสนับสนุนให้เกิดสันติภาพและการปรองดองของคนในชุมชน โครงการที่ 2 ตั้งคณะทำงานของชุมชน ในการ
จัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อสุขภาพของชุมชน สร้างความรู้ความเข้าใจและมีส่วนร่วมมือในการแก้ไขปัญหาสุขภาพที่จาก
มลพิษทางส่ิงแวดล้อม และเครือขา่ ยเฝ้าระวงั ผลกระทบทางสุขภาพจากมลพิษทางสงิ่ แวดลอ้ ม
วธิ กี ารศึกษา: ศึกษาใน 5 ชมุ ชน ของอำเภออบุ ลรัตน์ และอำเภอ นำ้ พอง แกนนำชมุ ชน ร่วมกันเก็บข้อมลู ตวั อย่างน้ำในจุดต่างๆ ที่
ผา่ น โรงงานอตุ สาหกรรม และจุดอา้ งอิง เหนือโรงงาน วดั อณุ หภมู ิ คา่ ความเป็นกรดเป็นดา่ ง ค่านำไฟฟา้ ค่าออกซเิ จน ค่าของแข็ง
ละลายในน้ำ

ผลการศกึ ษา: มี 2 จดุ ท่คี ่านำไฟฟา้ เกินมาตรฐาน ท้ังมาตรฐานนำ้ ทง้ิ โรงงานอุตสาหกรรมและมาตรฐานนำ้ เพอื่ การเกษตร มี 2

จุด ที่คา่ ออกซิเจนเกนิ มาตรฐานน้ำเพ่อื การเกษตรและ 1 จุด ทค่ี า่ ของแข็งละลายในนำ้ เกนิ ค่ามาตรฐานน้ำเพอ่ื การเกษตรและ มี 3
จุด ที่ค่าความเป็นกรดเป็นด่าง และค่านำไฟฟ้า สูงแต่ไม่เกินมาตรฐาน ประชาชน มีปัญหา โรคทางเดินหายใจ ภูมิแพ้ จาม เป็น
หวดั มากในผ้สู ูงอายุ มีอาการผืน่ คนั จากการสัมผัสนำ้ อากาศ และฝุ่น ปัญหากลน่ิ เหม็นทส่ี รา้ งความรำคาญ มีอาการ ปวดหวั เวยี น
หัว หายใจติดขัด หายใจไม่ออก ปัญหาความเครียด การปล่อยน้ำทิ้งจากโรงงานสู่ ลำห้วยโจด บึงโจด และแม่น้ำพอง เพิ่มความ
เสย่ี งทางสขุ ภาพของประชาชน และตอ่ ระบบนิเวศของแหลง่ อาหารของชมุ ชน ทนี่ ้ำทงิ้ ไหลเขา้ สูไ่ รน่ ามีผลกระทบต่อผลติ การเกษตร
ที่ดินของเกษตรกร มีPH ผิดปกติ และมีปริมาณฟอสฟอรัส ตะกั่ว ปรอท โครเมียม สูง ในตะกอนดินและ พืชน้ำ เช่นจอก ผักบุ้ง
พบทองแดง สังกะสีมีปรมิ าณสงู
สรุป : การศึกษาพบว่า 1) ประชาชนในลำน้ำพองมีโอกาสเสีย่ ง ที่จะไดร้ ับผลกระทบด้านสุขภาพ จากการสมั ผัสกับมลพิษและสาร
ปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม 2) มีผลกระทบทางสุขภาพเกิดขึ้น 3) ควรการปรับเกณฑ์ค่ามาตรฐานของคณุ ภาพดิน น้ำ อากาศ ระหว่าง
มาตรฐานทางอุตสาหกรรมกับมาตรฐานทางการเกษตรและมาตรฐานทางสุขภาพ 4) การพัฒนาเครือข่ายเฝ้าระวังด้านมลพิษและ
สุขภาพ โดยการมสี ่วนร่วมของชุมชน และองค์กรปกครองสว่ นท้องถ่นิ

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ อุตสาหกรรมในพน้ื ท่ีชุมชนลำน้ำพอง จงั หวดั ขอนแก่น

17 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การนำกระบวนการประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ สกู่ ารพฒั นาการทอ่ งเทีย่ วโดยชุมชน
อย่างยั่งยืน : กรณีศึกษาพน้ื ท่ีทอ่ งเท่ียวชุมชน บา้ นสามชอ่ งเหนือ ต.กะไหล อ.ตะกว่ั ทงุ่ จ.พังงา
The Implementation of Health Impact Assessment Process to Developed Sustainable Community-
Based Tourism: A Case Study of Ban Sam Chong Nue Community, Tambon Ka Lai, Amphoe Takua

Thung, Phang Nga Province.

จินดา สวสั ด์ิทว*ี
คณะเทคโนโลยีและส่งิ แวดล้อม มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ วิทยาเขตภเู กต็
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดย่อ
บทนำ : การประเมินผลกระทบทางสุขภาพการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนบ้านสามช่องเหนือ ต.กะไหล อ.ตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา
ดำเนนิ การตามข้นั ตอนการประเมินกระทบทางสขุ ภาพ 4 ข้ันตอนคือกล่ันกรอง การกำหนดขอบเขตโดยสาธารณะ การประเมินผล
กระทบทางสขุ ภาพ และการทบทวนรา่ งรายงานโดยสาธารณะ
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้ คัดเลือกกลุ่มเป้าหมายโดยใช้เกณฑ์เป็นผู้เกี่ยวข้องได้แก่ผู้นำชุมชน
คณะกรรมการชุมชน กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนและคณะผู้วิจยั รวมทั้งนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาท่องเที่ยวในชุมชน จำนวน
159 คน เก็บรวมรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ การประชุมกลุ่มย่อย การประชุมปฏิบัติการ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิง
เน้อื หา
ผลการศึกษา: ผลการประเมิน พบความยั่งยืน 3 ด้าน คือมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม ทรัพยากรธรรมชาติละสิ่งแวดล้อม มิติทาง
เศรษฐกจิ พบว่า การท่องเทยี่ วโดยชมุ ชนทำใหเ้ กดิ อาชพี เช่นกลุ่มกะปิ กลุ่มมดั ย้อม กลมุ่ เรอื นำเทยี่ ว เกดิ การกระจายรายได้ในชุมชน
เพิ่มขึน้ ทำ กลุ่มเยาวชนมีรายได้เสรมิ จากกจิ กรรมการท่องเที่ยว ประชาชนมีรายไดเ้ สริม มิติทางสังคม เกิดกองทุนด้านสังคมและ
สวัสดิการ มีการฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่น ผ้ามัดย้อม กะปิ กุ้งเสียบ ใบจาก และนวดแผนโบราณ การพัฒนาศักยภาพของ
ประชาชนทง้ั ในดา้ นภาษา มนุษสมั พันธ์ เกดิ กจิ กรรมทีส่ ง่ เสรมิ สขุ ภาวะของชมุ ชน ช่วยลดปัญหาโรคซึมเศรา้ ในผสู้ ูงอายุ ลดปัญหายา
เสพติด อบายมุข ความเครียด และความรุนแรงในเยาวชน ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เกิดการปรับสภาพแวดล้อม
ของหมู่บ้าน รวมไปถึงด้านสาธารณปู โภค เพื่อรองรับนกั ทอ่ งเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ เกิดกิจกรรมการทอ่ งเที่ยวที่ส่งเสรมิ
การอนุรักษท์ รพั ยากร ป่าชายเลน ของชุมชน
สรุป : กระบวนการประเมนิ ผลกระทบต่อสขุ ภาพของชมุ ชนในการจัดการทอ่ งเที่ยวช่วยให้เกิดความเข้าใจและความสัมพันธ์อันดีผู้มี
ส่วนได้ส่วนเสียในชมุ ชนในการทำงานร่วมกนั และตระหนักถงึ ผลกระทบท่จี ะเกิดขนึ้ ใน ในการพฒั นาชมุ ชนสขุ ภาวะอย่างยัง่ ยนื

คำสำคญั : สามช่องเหนอื การจัดการท่องเทีย่ วโดยชุมชน การประเมนิ กระทบทางสขุ ภาพ

18 | P a g e

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ต์ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ ในการประเมนิ ประเด็นการท่องเท่ียวโดยชุมชน
ภายใต้โครงการศูนย์วชิ าการพฒั นานโยบายสาธารณะด้านการสรา้ งเสริมสุขภาพ

The application of the health impact assessment process In assessing the issue of community-
based tourism Under the Academic Center for Public Policy Development on Health Promotion

พิเชตวฒุ ิ นิลละออ1*, ซูวารี มอซู2
สาขาวิชาการจดั การรัฐกจิ คณะพาณิชยศาสตรแ์ ละการจัดการ มหาวิทยาลัยสงขลานครนิ ทร์ วทิ ยาเขตตรงั 1
สถาบนั นโยบายสาธารณะ มหาวทิ ยาลัยสงขลานครินทร์2
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ย่อ
บทนำ : การติดตามและประเมินโครงการศูนย์วิชาการพัฒนานโยบายสาธารณะด้านการสร้างเสริมสุขภาพ ประเด็นการท่องเที่ยว
โดยชุมชน มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อติดตามและประเมินผลการดำเนินงานการพัฒนานโยบายสาธารณะด้านการสร้างเสริมสุขภาพ
ประเด็นการทอ่ งเที่ยวโดยชมุ ชน โดยประยุกตใ์ ช้กระบวนการประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ หรอื HIA ประกอบด้วย การกลั่นกรอง
(Public screening) การกำหนดขอบเขตและแนวทางการประเมิน (Public scoping) การประเมินผลกระทบ (Public assessing)
การทบทวนร่างรายงานโดยสาธารณะ (Public review) การผลักดันเข้าสู่กระบวนการตัดสินใจ (Public Influencing) และการ
ตดิ ตามและประเมนิ ผล (Public Monitoring and Evaluation) โดยเนน้ การประเมนิ ปจั จยั ทม่ี ผี ลต่อความสำเร็จของโครงการ และ
ยึดกรอบการประเมนิ ตามยุทธศาสตร์ สสส. 6 ด้าน
วิธกี ารศึกษา: การวจิ ัยเชงิ ปฏบิ ตั ิการแบบมสี ่วนร่วมนม้ี ี มพี ้นื ทเี่ ป้าหมายเป็นแหล่งท่องเท่ียวโดยชุมชนต้นแบบ จำนวน 8 ชุมชน จาก 6
จังหวัดอันดามัน ผู้ประเมินไดด้ ำเนนิ การเก็บข้อมูลด้วยวิธกี ารสัมภาษณ์ การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และใช้แบบสอบถามที่ได้จาก
กระบวนการ HIA ทำการเก็บข้อมูลจากกลุ่มผู้เกี่ยวขอ้ งกับโครงการกลุม่ ต่างๆ ประกอบด้วยผู้รบั ผดิ ชอบโครงการ ผู้ประสานงานโครงการ
ทมี วชิ าการผูร้ บั ผิดชอบพนื้ ทีท่ อ่ งเทีย่ วโดยชมุ ชนตน้ แบบ และผ้แู ทนแหลง่ ท่องเท่ยี วโดยชุมชนต้นแบบ
ผลการศึกษา: โครงการฯมี ดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพ มีการปรับเปลี่ยนการดำเนินการให้สอดคล้องกับสถานการณ์ภาวะ
วิกฤติที่เกิดขึ้น การดำเนินการก่อให้เกิดกระบวนการนโยบายสาธารณะในระดับกลุม่ จังหวัดอันดามัน และระดับภาคใต้ อย่างไรก็
ตาม ผลการประเมินพบวา่ ควรมีการปรบั ปรงุ แกไ้ ขกจิ กรรมสำคัญของโครงการให้สอดคล้องกับเป้าหมายผลลพั ธ์ของโครงการ
สรปุ : ขอ้ เสนอแนะเชิงนโยบายควรมีการใชข้ อ้ มูลในการกำหนดนโยบายทคี่ ลอบคลุมทกุ ระดับของแหลง่ ทอ่ งเท่ียวโดยชุมชน ควรมี
เวทแี ลกเปลย่ี นเรยี นรขู้ องภาคีเครอื ขา่ ยในระดบั จงั หวัด และควรมกี ลไกการติดตามและประเมนิ ผลการขบั เคลอ่ื นนโยบายสาธารณะ
เพอ่ื ตดิ ตามและผลกั ดันการขับเคลือ่ นนโยบายอย่างต่อเนือ่ ง

คำสำคัญ : การประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ การท่องเท่ียวโดยชมุ ชน กล่มุ จงั หวดั อันดามนั

19 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ คณุ ภาพอากาศภายในอาคารเพอ่ื สร้างต้นแบบการจดั การคณุ ภาพอากาศภายในอาคารและการ
ประเมินผลกระทบต่อสขุ ภาพในพื้นที่เสี่ยงสูงจากปัญหาหมอกควัน

Indoor Air Quality Assessment to Design an Indoor Air Quality Management Model and Health
Impact Assessment in High Risk of Smoke Haze Problems Area

จติ วสิ ทุ ธ์ิ ทองสัมฤทธ์ิ*
นกั ศกึ ษาสาขาวิทยาศาสตรส์ ่ิงแวดลอ้ ม คณะวิทยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม่
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดย่อ

บทนำ : คุณภาพอากาศภายในอาคารเปน็ ปัญหามลพิษท่ีมคี วามสำคัญและมีแนวโน้มจะมีความรุนแรงมากขน้ึ จากผลกระทบต่อผู้

ที่อาศัยในอาคารโดยเฉพาะในเขตพื้นที่ภาคเหนือตอนบนที่มีปัญหาหมอกควัน การเฝ้าระวังคุณภาพอากาศภายในอาคาร และ
พฒั นารปู แบบการจดั การมลภาวะอากาศภายในอาคารสาธารณะทเี่ หมาะสมจึงมีความจำเปน็ อยา่ งยิง่
วิธีการศึกษา : การวิจัยแบบภาคตัดขวางนีม้ ีวัตถุประสงค์เพื่อศกึ ษาข้อมูลมลภาวะอากาศภายในอาคาร การประเมนิ ผลกระทบต่อ
สขุ ภาพจากการรับสัมผสั มลภาวะอากาศภายในอาคาร ปัจจยั ท่มี ีอทิ ธพิ ลต่อคณุ ภาพอากาศภายในอาคาร พฒั นาและผลการรปู แบบ
การจัดการคณุ ภาพอากาศในอาคารในพ้ืนทีเ่ ขตเมือง จงั หวดั ลำปาง ผลการตรวจวัดคณุ ภาพอากาศ ได้แก่ อณุ หภมู ิ ความชื้นสัมพทั ธ์
และการเคล่ือนทขี่ องอากาศ อนภุ าคที่มีขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (ฝนุ่ พีเอ็ม 2.5) อนภุ าคทมี่ ีขนาดไมเ่ กิน 10 ไมครอน (ฝุ่นพีเอ็ม
10) ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ก๊าซคารบ์ อนมอนอกไซด์ กา๊ ซโอโซน ก๊าซฟอรม์ าลดไี ฮด์ สารประกอบอินทรีย์ระเหยง่ายทงั้ หมด เชื้อ
แบคทีเรยี รวม และเชอื้ รารวม
ผลการศึกษา : อาคารทุกแห่งมีปริมาณฝุ่นพีเอ็ม 2.5 และฝุ่นพีเอ็ม 10 สูงเกินมาตรฐาน ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในอาคารศูนย์
พัฒนาเด็กเล็กและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสูงเกินมาตรฐานในบางช่วงเวลา เชื้อแบคทีเรียรวมและเชื้อรารวมในอาคาร
ศนู ยพ์ ัฒนาเด็กเล็กและโรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพฃตำบลสงู เกินมาตรฐาน ผลการพัฒนารูปแบบการจดั การคุณภาพอากาศโดยการ
สรา้ งหอ้ งปลอดฝนุ่ ด้วยการสรา้ งหอ้ งความดันบวก จากการคำนวณปรมิ าตรหอ้ งและอตั ราการแลกเปลย่ี นอากาศเพอื่ พจิ ารณาขนาด
เครื่องฟอกอากาศและเครื่องเติมอากาศที่เหมาะสมสำหรับแต่ละห้อง พบว่า ปริมาณฝุ่นพีเอ็ม 2.5 และฝุ่นพีเอ็ม 10 รวมถึง
พารามิเตอร์อื่นๆ ลดลงป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพอากาศภายในอาคาร แสดงให้เห็นว่ารูปแบบการจดั การคุณภาพอากาศภายใน
อาคารโดยการสรา้ งหอ้ งปลอดฝุ่นทีจ่ ำเพาะกับปัญหาและลักษณะของอาคารมปี ระสิทธภิ าพ
สรปุ : ผลจากงานวจิ ยั น้ีสามารถนำไปเปน็ กรณตี วั อย่างสำหรับอาคารศนู ย์พัฒนาเด็กเลก็ และโรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตำบลอื่นๆ
ที่มีปัญหาคุณภาพอากาศ ให้สามารถจัดการคณุ ภาพอากาศภายในอาคารได้อย่างเหมาะสม ซึ่งจะเปน็ ผลดีตอ่ สุขภาพของผูท้ ีอ่ าศยั
ภายในอาคาร

คำสำคญั : คณุ ภาพอากาศภายในอาคาร หมอกควัน ฝุน่ พเี อม็ 2.5 ฝ่นุ พีเอ็ม 10 PM การประเมนิ ผลกระทบต่อสุขภาพ

20 | P a g e

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพโดยชุมชน กรณีโรงงานนำ้ ตาลและโรงไฟฟ้าชวี มวล ตำบลน้ำปลกี อำเภอ
เมือง จังหวดั อำนาจเจรญิ

The Community Health Impact Assessment of Sugar Mill and Biomass Power Plants, Nam Plik
District Mueang Amnat Charoen.

นภทั ร งามเถ่อื น, มะลวิ ลั ย์ แซ่อยุ้ , วลัญช์ชยา เขตบำรงุ , อิสรา แกว้ ดี, สุทธพิ งษ์ วสุโสภาพล
สำนักงานสาธารณสุขจงั หวดั อำนาจเจรญิ , สาขาวชิ าเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลยั มหดิ ล วทิ ยาเขตอำนาจเจรญิ ,
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลติ กุล, องคก์ รชุมชนเทศบาลตำบลนำ้ ปลกี , สำนกั งานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ย่อ
บทนำ:การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน กรณีโรงงานน้ำตาลและโรงไฟฟ้าชีวมวล ตำบลน้ำปลีก อำเภอเมือง จังหวัด
อำนาจเจริญ มีวัตถุประสงค์เพ่ือพัฒนาศักยภาพของประชาชนในการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน และเพ่ือศึกษาและ
จัดกระบวนการเรียนรู้การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพเชิงรุกจากโรงงานน้ำตาลและโรงไฟฟ้าชีวมวลและเสนอข้อเสนอเชิง
มาตรการและนโยบาย
วิธีการศึกษา: การประเมินHIA นี้มีกลุ่มเป้าหมาย คือประชาชนในพื้นที่รอบๆ โครงการจัดตั้งโรงงานน้ำตาลและโรงไฟฟ้าชีวมวล
หมบู่ ้านนำ้ ปลกี 4 หมู่บา้ น 6 ชุมชน เก็บขอ้ มลู ปฐมภมู ิ ดว้ ยการจดบันทกึ การสำรวจ การสมั ภาษณ์กลุ่มยอ่ ย การถ่ายภาพ การถ่าย
วีดที ัศน์ ตรวจสอบความเท่ยี งตรงของขอ้ มูลด้วยวิธีการสามเส้า และวเิ คราะห์เชิงเน้อื หา
ผลการศึกษา: แกนนำประชาชน 48 คน ได้รับการเสริมศักยภาพ มีความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดย
ชุมชน ในการสำรวจพันธุ์พืชท้องถิ่น ในลุ่มน้ำลำเซบายเพิ่มขึ้น ร้อยละ8 การเข้าร่วมประชุมอบรมคณะทำงานมีความเข้าใจใน
แผนพัฒนาและผังเมืองรวมจังหวัดอำนาจเจริญ แผนพัฒนาตำบลน้ำปลีก สิทธิมนุษยชนและชุมชน การตั้งโรงงานน้ำตาลโรงงาน
ไฟฟ้าชวี มวลในพ้ืนท่ี กระบวนการผลติ น้ำตาลทรายและกระบวนการผลติ ไฟฟ้าจากชีวมวล ตามกระบวนการประเมินผลกระทบดา้ น
สุขภาพ โดยมีข้อเสนอเชิงมาตรการต่อโรงงานน้ำตาลมิตรอำนาจเจริญว่าควรมีระบบการเฝ้าระวังผลกระทบสิ่งแวดล้อมในชุมชน/
โรงงาน และมีการคืนข้อมูลกับชุมชน รวมถึงการป้องกันอุบัติเหตุบนถนนและเหตุรำคาญ(เสียง กลิ่น ฝุ่น) ท้องถิ่นควรเข้ามามสี ่วน
ร่วมในการควบคุมกำกับตามกฎหมายและเป็นแกนนำในการเฝ้าระวังผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับชุมชนในทุกมิติ และฝ่ายปกครอง
จังหวัด ควรดำเนินงานควบคุมกำกับใหโ้ รงงานปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบกับสขุ ภาพต่อประชาชน
และหน่วยบริการด้านสุขภาพ ควรเป็นแกนนำในการเฝ้าระวัง คัดกรองความเสี่ยง การส่งเสริม ควบคุมป้องกัน และฟื้นฟูสุขภาพ
ของประชาชนในชมุ ชนทอ่ี าจจะเกดิ จากผลกระทบของโรงงานอุตสาหกรรม
สรุป: ต้องให้ความสำคัญต่อการป้องกันความเส่ียง และความรนุ แรงของผลกระทบทีอ่ าจเกิดข้ึนต่อสขุ ภาพของประชาชน สิ่งที่ต้อง
ดำเนินการต่อคอื การมีกลไกระดับพ้ืนทใี่ นกำกับระบบการเฝา้ ระวงั ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและจัดการให้เกดิ สขุ ภาวะของชุมชน

คำสำคญั : การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชมุ ชน โรงงานนำ้ ตาลและโรงไฟฟา้ ชีวมวล

21 | P a g e

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ กรณศี กึ ษาการทอ่ งเท่ียวโดยชุมชนบ่อหนิ ฟาร์มสเตย์
Health Impact Assessment: The Case Study of Community Based Tourism (CBT)

BorHin Farmstay

เชภาดร จนั ทรห์ อม*
นกั ศกึ ษาปริญญาโท สถาบนั นโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลยั สงขลานครนิ ทร์
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ: การวจิ ัยนีม้ ีวัตถปุ ระสงค์เพือ่ ศกึ ษาผลการประเมินผลกระทบทางสุขภาพจากการทอ่ งเท่ียวโดยชุมชนศึกษาในพ้ืนท่ีตำบลบ่อ
หิน อำเภอสิเกา จังหวัดตรัง โดยใช้กระบวนการประเมินผลกระทบทางสุขภาพขั้นตอนการกลั่นกรอง การกำหนดขอบเขต การ
ประเมนิ ผลกระทบและการทบทวนรา่ งรายงายโดยสาธารณะ
วิธีการศึกษา: การประยุกต์ใช้กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพน้ี มีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลซึ่งคัดเลือกโดยเกณฑ์การเป็นผู้มีส่วยได้ส่วนเสีย
ประกอบด้วย ผู้แทนองค์กร/กลุ่ม ที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว คือ กลุ่มท่องเที่ยว กลุ่มวิสาหกิจชุมชน ผู้นำชุมชน 15 คน ผู้แทน
ภาครัฐ เจ้าหน้าที่สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ เจ้าหน้าที่สำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด ผู้บริหารอบต. 3 คน และ
ตวั แทนวชิ าการ 2 คน ใช้วธิ ีการสัมภาษณ์ การประชุมกลุม่ เคร่ืองมอื ทีใ่ ช้ได้แก่แบบสมั ภาษณ์ก่ึงโครงสรา้ ง วเิ คราะห์ข้อมูลโดยการ
วิเคราะหข์ ้อมลู เชงิ เน้ือหา
ผลการศึกษา: การประเมินผลกระทบทางสุขภาพการท่องเที่ยวโดยชุมชนมีข้อค้นพบ 4 มิติ ได้แก่ 1) มิติพัฒนาคน กลุ่มคน
เครือข่าย 2) มิติเศรษฐกิจ 3) มิติสังคมวัฒนธรรม 4) มิติสิ่งแวดล้อม ซึ่งมิติพัฒนาคน มีผลกระทบทางบวกในกลุ่มวิสาหกิจปลา
กระชังบ้านพรุจูด มีความรู้ความเข้าใจด้านการท่องเที่ยวและการพัฒนาแกนนำที่เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยว การพัฒนากลุ่มเด็ก
เยาวชน เกิดเครือข่ายของหน่วยงานภาครัฐ ภาควิชการ และกลุ่มเครือข่ายการท่องเที่ยวโดยชุมชนทั้งในพื้นที่จังหวัดตรัง กลุ่ม
จังหวัดอันดามัน ภาคใต้และระดับประเทศ มิติเศรษฐกิจมีการจ้างงานทั้งทางตรงได้แก่ กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มไกด์/คนขับรถนำเที่ยว
แม่บ้านซักผ้า และเจ้าของบ้านพัก และการจ้างงานทางอ้อม ในกลุ่มผ้าบาติกสตรีบ้านพรุจูด กลุ่มวิสาหกิจปลาเค็มกางมุ้ง กลุ่ม
วิสาหกิจชุมชนเตยปาหนัน กลุ่มลิเกป่าพื้นบ้าน การบริการต่างๆ มีการกระจายรายได้ทางตรงประมาณ 1,202,400 บาท/ปี และ
ทางอ้อม 470,000 บาท/ปี แตย่ ังผู้มีส่วนรว่ มจำนวนจำกัด การเตบิ โตทางเศรษฐกิจเกิดข้นึ เฉพาะกลมุ่ มิตสิ ังคมวฒั นธรรมเกิดกลไก
กองทนุ สงิ่ แวดลอ้ มของชุมชนเพ่ือสนับสนนุ กิจกรรมพัฒนาดา้ นสง่ิ แวดลอ้ มและงานสาธารณะประโยชนใ์ นชุมชน
สรุป: การชว่ ยประชาสัมพันธท์ ำให้พื้นทเ่ี ปน็ ท่ีรู้จกั ของคนทัว่ ไปและนักทอ่ งเท่ยี วในทกุ ระดบั ช่วยอนรุ กั ษ์ศิลปะพน้ื บ้านลเิ กปา่ มผี ล
ทางตรงทำให้เพิ่มฐานทรัพยากรธรรมชาติการฟนื้ ฟูเพิ่มพ้ืนท่หี ญา้ ทะเลบริเวณอ่าวบุญคง และการเพิ่มพืน้ ทีป่ า่ ชายเลนบริเวณคลอง
สเิ กา ทางออ้ มสง่ ผลกระทบให้เกดิ การอนุรักษป่าชายเลนในตำบล ในด้านสภาพแวดล้อมทำให้เกดิ การพฒั นาโครงสร้างพ้ืนฐานถนน
ในตำบล การตดิ ไฟฟ้าสอ่ งสวา่ ง การปรบั ภมู ทิ ัศน์ รวมถึงเกดิ แหล่งเรียนรู้ธนาคารต้นกลา้ หญ้าทะเล

คำสำคัญ : การท่องเที่ยวโดยชมุ ชน การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ วสิ าหกจิ ชุมชน ลเิ กปา่ พน้ื บ้าน หญ้าทะเล ปา่ ชายเลน

22 | P a g e

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

ประเดน็ ท่ี 4

การประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพของ
องค์กรปกครองส่วนทอ้ งถนิ่

23 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การศกึ ษาผลกระทบด้านสุขภาพและกำหนดทางเลือกเชิงนโยบายรว่ มกันในการพฒั นาและใชป้ ระโยชน์พ้นื ท่ี
รอบบึงละหานโดยใชเ้ คร่อื งมือการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ จงั หวัดชัยภูมิ

Health Impact Assessment and Develop Joint Policy Options for the Development and
Utilization of the Aarea around Bueng Lahan Using Health Impact Assessment Tools

in Chaiyaphum Province

ปริยกร ชาลพี รม*, เบญญาพร เลาลาด
เครือข่ายสมัชชาสขุ ภาพจงั หวดั ชัยภูมิ
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ : การศึกษาผลกระทบและทางเลือกเชิงนโยบายในการพัฒนาและใช้ประโยชน์พื้นที่รอบบึงละหาน จังหวัดชัยภูมิ โดยใช้
เครื่องมือการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ระบุผลกระทบด้านสุขภาพของแผนการพัฒนาพื้นที่และใช้
ประโยชนร์ อบบึงละหาน 2) ค้นหาทางเลอื กเชิงนโยบายและแนวทางปอ้ งกันปัญหาทจ่ี ะเกิดข้นึ “บึงละหานท่ีอยากใหเ้ ป็น”
วธิ ีการศกึ ษา: ประยกุ ต์ใช้เครื่องมอื การประเมินผลกระทบด้านสขุ ภาพใน4 ตำบลรอบบงึ ละหาน ไดแ้ ก่ ละหาน หนองบัวใหญ่ บ้าน
กอก และหนองบวั บาน ช่วง ปลายปี 2563 ถึง ปลาบปี 2564 โดย 1)จัดประชุมคณะทำงานแบบออนไลน์ 2) อบรมทมี ผูช้ ่วยนกั วจิ ยั
ในพื้นที่ในการเก็บข้อมูล และเก็บข้อมูลในพื้นที่ 3) ใช้ข้อมูลเพื่อแผนพฒั นาและใช้ประโยชน์พื้นที่รอบบึงละหาน เช่น แผนพัฒนา
อำเภอจตั รุ สั แผนพัฒนาท้องถน่ิ ของ4 ตำบล แผนพฒั นาคุณภาพชวี ิตจาก พชอ.จัตรุ สั
ผลการศกึ ษา: ผละกระทบที่อาจเกดิ ขนึ้ ได้แก่ ผลกระทบต่อ1.) วถิ ีชีวติ และสุขภาพของชมุ ชนใน 4 ตำบล 2) ต่อทรพั ยากรธรรมชาติ
สตั ว์น้ำ สตั ว์บก พืชอาหาร พืชพ้ืนถน่ิ /ประจำถิ่น 3) อุบัติการณโ์ รคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งทอ่ น้ำดี ซึ่งคณะทำงานพัฒนานโยบาย
สาธารณะแบบมีส่วนร่วมฯ องค์กรปกครองสว่ นท้องถ่ิน องค์กรชุมชน ประชาชน และผู้มีสว่ นได้เสียในพื้นทีร่ อบบึงละหาน ร่วมกัน
ศึกษาผลกระทบด้านสุขภาพ และกำหนดทางเลือกเชิงนโยบายร่วมกันในการพัฒนาพ้ืนที่และใช้ประโยชนร์ อบบึงละหาน และมีข้อ
กังวลที่อาจเกิดขึ้นจากนโยบายการพัฒนา 3 ด้านคือ 1)นโยบายการพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว 2) ด้านการใช้ประโยชน์น้ำจาก
ชลประทาน 3) การใชเ้ ปน็ พ้นื ที่อนรุ ักษ์ ซึง่ พฒั นาเพ่อื เพื่อลดผลกระทบฃในความกังวลทั้ง 3 ด้าน
สรุป: ควรพัฒนาบึงละหานแบบมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน ภายใต้แผนพัฒนาและนโยบายของ อปท. และหน่วยงานอื่นๆที่เกี่ยวข้อง
และควรพัฒนาโดยมุ่งเน้นการลดผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้น การสร้างความเป็นเจ้าของให้แก่ประชาชน ให้มีโอกาสแสดงความ
คดิ เห็น เป็นผู้กำหนดทิศทางของการพัฒนาด้วยตนเอง เพ่ือใหส้ อดคล้องกับวิถีชีวิต บริบทของชุมชน เพ่ือความยั่งยืนและต่อเนื่อง
ของการพัฒนา

คำสำคญั : ผลกระทบด้านสขุ ภาพ ทางเลือกเชิงนโยบายร่วมกันต่อการพัฒนาพ้ืนที่ การใช้ประโยชนร์ อบบงึ ละหาน

24 | P a g e

การประชุมวชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ผลการกลนั่ กรองการประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพในการดำเนินงานอาหารปลอดภัย
กรณีศกึ ษาเทศบาลเมืองปตั ตานี อำเภอเมอื ง จังหวดั ปตั ตานี

The Result of Health Impact Assessment in Food Safety Operations:
A Case Study of Muang Pattani Municipality, Muang District, Pattani Province

ไบตลุ มาลย์ อาแด, เพ็ญ สุขมาก*
สาขาการจดั การระบบสุขภาพ สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวทิ ยาลัยสงขลานครินทร์ วทิ ยาเขตหาดใหญ่
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ: ปัญหาสำคัญที่นำมาสู่การจัดทำโครงการด้านอาหารปลอดภัยของเทศบาล คือ อัตราป่วยด้วยโรคอุจจาระร่วงมีแนวโน้ม
เพิ่มขึน้ การวิจยั คร้ังนไ้ี ด้การประยกุ ต์ใช้กระบวนการวิจัยเชิงคณุ ภาพเพือ่ กลนั่ กรองความจำเป็นและประเมินผลกระทบทางสุขภาพ
ในการดำเนนิ งานอาหารปลอดภยั ในเขตเทศบาลเมืองปตั ตานี อำเภอเมือง จังหวดั ปตั ตานี
วธิ ีการศกึ ษา: การวิจยั คดั เลือกกลมุ่ ผู้ใหข้ ้อมูลตามเกณฑ์คัดเข้า 11 คน ประกอบดว้ ย ผรู้ ับผดิ ชอบโครงการเก่ียวกับการดำเนินงาน
อาหารปลอดภัย ผู้ประกอบการร้านค้า และองค์กรภาคประชาสังคม เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการทบทวนเอกสาร การสัมภาษณ์เชิง
ลึก และการประชุมกลุ่มย่อยผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เครื่องมือที่ใช้คือ แบบบันทึกการทบทวนสถานการณ์ด้ านอาหารปลอดภัย แนว
คำถามสัมภาษณผ์ ู้รบั ผดิ ชอบโครงการและแนวคำถามในการประชุมกลุม่ ย่อย วิเคราะหข์ ้อมลู ด้วยวิธกี ารวเิ คราะห์ขอ้ มลู เชิงเน้อื หา
ผลการศึกษา: ควรมกี ารประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพในการดำเนินงานอาหารปลอดภยั ตามกรอบออตตาวา ชาร์เตอร์ เพอ่ื พัฒนา
ข้อเสนอแนะและเพิม่ ประสิทธิผลของการดำเนินงานอาหารปลอดภัยในเขตเทศบาลเมอื งปัตตานี อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี และ
การนำผลการประเมนิ ทไ่ี ด้ไปใชใ้ นการปรับปรงุ โครงการดา้ นอาหารปลอดภัยในอนาคต ผลการกลน่ั กรองโครงการทค่ี วรประเมินผล
กระทบมีจำนวน 8 โครงการ จาก 27 โครงการ ประกอบด้วย โครงการพัฒนาศักยภาพของผู้ประกอบการในตลาดสด โครงการ
ส่งเสรมิ มาตรฐานรา้ นอาหารและโรงอาหารในโรงเรียน โครงการอบรมผปู้ ระกอบการ โครงการเฝ้าระวังการบรโิ ภคอาหารปลอดภัย
เดอื นรอมฎอน (เดือนบวช) โครงการส่งเสรมิ มาตรฐานตลาดสด โครงการเฝ้าระวงั ความปลอดภยั และจดั การน้ำมันทอดซ้ำ โครงการ
ส่งเสริมมาตรฐานร้านอาหารโรงอาหารในโรงเรียนและศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและโครงการจัดทำฐานข้อมูลเพื่อพัฒนายกระดับ
มาตรฐานการบริการผู้ประกอบการ มีการตรวจพบการปนเปื้อนของเชื้อโคลิฟอร์มเกินมาตรฐานในอาหารและน้ำ และ
ผ้ปู ระกอบการร้านอาหาร แผงลอย ไมข่ อใบอนุญาต ขาดความรู้ เกี่ยวกับข้อกำหนดของเทศบัญญัติ
สรุป: กิจกรรมโครงการการอบรม ศึกษาดูงาน เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีความรู้ความเข้าใจ เกี่ยวกับความปลอดภัยจากการบริโภค
อาหาร การประเมนิ โครงการตามกรอบออตตาวาชาร์เตอร์จะชว่ ยทำใหผ้ ู้รับผิดชอบโครงการและผมู้ สี ่วนเกี่ยวข้อง เห็นช่วงว่างการ
ดำเนินงานของโครงการและใชก้ รอบแนวคดิ ดงั กลา่ วพัฒนาโครงการให้ดีขน้ึ

คำสำคัญ : อาหารปลอดภยั การประเมนิ ผลกระทบทางสุขภาพ การกลนั่ กรอง กรอบออตตาวาชารเ์ ตอร์

25 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ตใ์ ช้แนวทางการประเมนิ ผลกระทบทางสขุ ภาพในการพัฒนาระบบการจัดการและการใช้ประโยชน์
จากขยะของชุมชน ในพืน้ ที่ผลิตเฟอร์นเิ จอรข์ อง ต.ศรบี ัวบาน อ.เมือง จ.ลำพูน

Applying the Health Impact Assessment Guidelines in the development of community waste
management and utilization systems in the furniture production area of Sri Bua Ban Subdistrict,

Mueang District, Lamphun Province

พนิ ทรพ์ จน์ พรหมเสน, กรรณิการ์ เทพกิจ, นฐั พล ปนั สกลุ , วรางคณา นาคเสน, พัลลภ เซยี วชัยสกลุ , อกั ษรา ทองประชมุ ,
ปาริฉัตร องอาจบรริ ักษ,์ กรรณกิ าร์ อินตะ๊ วงศ์, วราภรณ์ บญุ เชียง, จกั รกฤษณ์ วงั ราษฎร์*
คณะสาธารณสขุ ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั เชียงใหม่
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ย่อ
บทนำ: ขยะเปน็ ปัญหาสำคญั ด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ปญั หาการจดั การขยะในพื้นที่ผลิตเฟอร์นิเจอร์ สง่ ผลกระทบต่อสุขภาพ และ
สิ่งแวดล้อมของชุมชน วิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพ่ือประยุกต์ใช้แนวทางการประเมินผลกระทบทางสุขภาพ ในการพัฒนาระบบการจดั การ
และการใชป้ ระโยชนจ์ ากขยะของชมุ ชน ในพนื้ ท่ผี ลิตเฟอร์นเิ จอรข์ อง ต.ศรบี ัวบาน อ.เมอื ง จ.ลำพนู
วธิ กี ารศกึ ษา: การวจิ ยั เชิงปฏิบัติการแบบมีสว่ นร่วมน้ี ทำการศึกษาขอ้ มูลทตุ ยิ ภมู ิจากเอกสารและเก็บข้อมูลปฐมภูมโิ ดย สัมภาษณ์ การ
สังเกต และการประชุมกลุ่ม กำหนดผู้ร่วมวิจัยจากเกณฑ์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ผู้นำชุมชน อสม. ชมรมเฟอร์นิเจอร์
โรงเรียน และประชาชนทั่วไป เครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลและดำเนินการวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและแนวคำถามในการ
สนทนากลมุ่ วิเคราะห์โดยใช้สถติ เิ ชงิ พรรณนา และการวเิ คราะหเ์ ชงิ เนอ้ื หา
ผลการศึกษา: พื้นที่มีทั้ง ขยะจากครัวเรือน และขยะจากอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ ของเหลือใช้และสารเคมีจากอุตสาหกรรม
เฟอร์นิเจอร์ ชุมชนระบุปัญหาขยะจากครวั เรือนว่ามีช่วงเวลาการพกั ขยะนานส่งกลิ่นเหม็นและแมลงวันชุกชุม การขาดการมีส่วน
ร่วมในการแยกขยะและการเผาขยะ ส่วนขยะจากอุตสาหกรรมเฟอร์นเิ จอร์ มีปัญหาการไมใ่ ช้ประโยชนจ์ ากขยะ การกำจดั ขยะเหลอื
ใช้จากกระบวนการผูป้ ระกอบการ และการเผาขยะ ผู้ร่วมวิจัยเสนอแนวทางในการจัดการขยะในชุมชนโดยควรเริ่มจากการประชมุ
ร่วมกนั เพอ่ื หาแนวทางแกไ้ ขปญั หาขยะโดยการมีส่วนร่วมของทกุ ภาคส่วน เชน่ โรงเรียน วัด กลมุ่ ผสู้ งู อายุ ชมรมเฟอร์นิเจอร์ หอพัก
การสรา้ งจติ สำนกึ ในการคดั แยกขยะ การประยกุ ตแ์ ละตอ่ ยอดในเชงิ พาณิชยจ์ ากขยะชุมชนและขยะเฟอรน์ ิเจอร์
สรปุ : ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายขอใหเ้ ทศบาลจัดทำโครงการให้ความร้กู ารแยกขยะ กำหนดมาตรการท้งิ ขยะให้ตรงกำหนด จัดหาถัง
ขยะที่มีความแข็งแรงเพื่อป้องกันสัตว์กัดแทะ แยกประเภทขยะ ให้พนักงานเก็บขยะทำความสะอาดบริเวณจุดพักขยะและบริเวณ
โดยรอบ จดั รถบรรทกุ ถงุ ขยะทส่ี ามารถจดั เกบ็ ขยะในซอยแคบได้ จัดเกบ็ ขยะอย่างนอ้ ย 2 วันตอ่ สรา้ งแรงจงู ใจเพือ่ ใหช้ มุ ชนเข้ามามี
สว่ นร่วม การจัดทำแผนแมบ่ ทหรือนโยบายการบรหิ ารจดั การขยะและของเหลือใช้ในชมุ ชนต่อไป

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบทางสขุ ภาพ การจดั การขยะ การมีสว่ นรว่ ม เฟอร์นเิ จอร์

26 | P a g e

การประชมุ วชิ าการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพแบบมีส่วนร่วมของชุมชนกรณศี ึกษาการสร้างประตูนำ้ คลองปากประกับ
ทะเลสาบสงขลา

Community Health Impact Assessment, A Case Study of the Sluice Construction between Pakpra
Canal and Songkhla Lake

ไพฑรู ย์ ทองสม*
สมาคมสรา้ งสขุ ชุมชนคนเมอื งลุง
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ : คลองปากประมีความสำคัญต่อวิถีชีวิตและเศรษฐกิจของชุมชนปากประและจังหวัดพัทลุงทั้งการทำประมง เกษตรกรรม
การท่องเที่ยว เปน็ สัญลักษณ์ของการท่องเท่ยี วเชิงวิถีธรรมชาติที่โดดเด่นของจังหวดั พัทลุง การสร้างประตูก้ันน้ำระหว่างคลองปาก
ประกับทะเลสาบสงขลา ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งเชิงระบบนิเวศ วิถีชีวิต เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อมของชุมชน การวิจัยนี้มี
วัตถุประสงค์เพื่อใช้การประเมินผลกระทบด้านสุขภาพแบบมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อประเมินศักยภาพของชุมชน ผลกระทบจาก
โครงการสร้างประตูกั้นน้ำระหว่างคลองปากประกบั ทะเลสาบสงขลา รวมทั้งสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางการ
พัฒนาทางเลือกต่างๆ
วิธกี ารศกึ ษา: การประยกุ ตใ์ ช้กระบวนการวจิ ัยเชงิ คุณภาพในการพฒั นาพ้ืนทีช่ มุ ชนปากประ เลอื กผ้รู ่วมในการศึกษาจากวิเคราะห์ผู้
มีส่วนได้ส่วนเสียประกอบด้วย ผู้นำท้องถิ่น ผู้ประกอบการประมง ผู้ประกอบการท่องเทีย่ ว เกษตรกร และนักท่องเที่ยว จำนวน
50 คน ใช้กระบวนการพดู คยุ แบบไมเ่ ป็นทางการ (Informal Interview) การสมั ภาษณเ์ จาะลกึ (In-depth Interview) การประชุม
กลุ่มย่อย (Focus Group) และการศกึ ษาภาคสนามทำการศึกษาระหวา่ งเดือนกนั ยายน 2562-กันยายน 2563
ผลการศึกษา: คลองปากประมีศักยภาพและทุนทางระบบนิเวศที่เชื่อมโยงกันใน 5 ระบบคือ ระบบนิเวศทะเลสาบ ระบบนิเวศ
สายน้ำ ระบบนิเวศทะเลน้อย ระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ และระบบนิเวศการเกษตร มีทุนทางเศรษฐกิจและวิถีชีวิตที่สอดคล้องกับ
ระบบนิเวศใน 3 กิจกรรมหลัก คือ การทำการเกษตรมีพื้นที่ปลูกปาล์มร้อยละ 40 สวนยางพาราร้อยล 35 และนาข้าวร้อยละ 25
การทำการประม มีเรือประมง 272 ลำ มียอจับปลาจำนวน 650 ดอกเกิดรายได้ต่อชาวประมงเฉลี่ยวันละ1,500 บาท และการ
ท่องเทย่ี ว มเี รือนำเทย่ี ว 80 ลำ ทพ่ี กั 14 แหง่ ร้านอาหาร 6 แหง่ การปิดประตูกัน้ นำ้ จะทำให้นำ้ ไมไ่ หลเวยี นสง่ ผลตอ่ คณุ ภาพนำ้ ทีใ่ ช้
เพอื่ การเกษตร มีผลต่อประมงการออกเรือหาปลาทำได้ยาก และผลตอ่ กจิ กรรมการท่องเทยี่ วทำให้ทัศนียภาพทเ่ี ป็นจุดขายของการ
ทอ่ งเท่ยี วหายไป
สรุป: เสนอให้กำหนดเป็นพ้ืนทพี่ ัฒนาพเิ ศษเพ่ือการอนุรักษ์ โดยแบ่งเป็น 3 โซน เกษตร ประมง ท่องเทยี่ ว เพอื่ การรกั ษาสิ่งแวดล้อม โดย
ไมท่ ำลายระบบนเิ วศดง้ั เดิมควบคูก่ ับกิจกรรมการทอ่ งเทย่ี วท่เี ช่ือมโยงกับระบบนิเวศและมีก่อสรา้ งเท่าที่จำเป็น

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพระบบนิเวศ การสร้างประตนู ำ้ เกษตร ประมง ทอ่ งเทยี่ ว

27 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประเมินผลกระทบทางสุขภาพของแผนพัฒนาทอ้ งถ่ิน (พ.ศ. 2566 - 2570)
องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบลบางใหญ่ อำเภอกระบรุ ี จังหวดั ระนอง

Health impact assessment on the Local Development Plan (2023 -2027) of Bangyai Subdistrict
Administrative Organization, Kraburi district, Ranong province.

เกสรีพรรณ สานกุ ลู , ภัททิยา ลายทพิ ย์, รตั นวลี พลายดว้ ง และหทยั รตั น์ สมคั รการ
สาขาการจดั การระบบสุขภาพ มหาวทิ ยาลยั สงขลานครินทร์
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ : การประเมินผลกระทบแผนพัฒนาท้องถิ่นของ อบต.บางใหญ่ อำเภอกระบุรี จังหวัดระนอง ปี 2566 - 2570 เป็นการ
ประเมินแบบไปข้างหน้า (prospective HIA) ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพ 4 ขั้นตอนคือ การกลั่นกรองนโยบาย
โดยสาธารณะ กำหนดขอบเขตศกึ ษาโดยสาธารณะ การประเมนิ ผลกระทบตอ่ สุขภาพ และการทบทวนร่างรายงานโดยสาธารณะ
วิธีการศึกษา: ประยุกต์ใช้กระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพ มีผู้เข้าร่วมโดยคัดเลือกตามเกณฑ์คัดเข้า ประกอบด้วย แกนนำชุมชน
ตัวแทนชมุ ชน เจ้าหนา้ ที่สาธารณสุข และอาสาสมคั รสาธารณสุขประจำหมูบ่ า้ น จำนวน 28 คน เก็บรวบรวมข้อมลู โดยการทบทวน
เอกสาร การสัมภาษณ์ การสนทนากลมุ่ และจัดเวทรี บั ฟงั ความคดิ เห็น วเิ คราะหข์ อ้ มลู โดยวิธวี ิเคราะห์เชิงเน้อื หา
ผลการศึกษา: ผลการกลั่นกรองโดยสาธารณะ พบว่า การประเมินแผนพัฒนาท้องถิ่นของ อบต.บางใหญ่ ปี 2566 – 2570 เพื่อ
จัดทำข้อเสนอแนะ แนวทางการปรับปรุงแผนให้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์และเป้าประสงค์ของแผน ผลการศึกษาตามขอบเขตเชิง
เนื้อหาการประเมินทั้ง 4 มิติ พบว่า 1) มิติเศรษฐกิจเพื่อเพิม่ รายไดข้ องครวั เรือน การสร้างอาชีพ แต่แผนของ อบต.บางใหญ่ ไม่มี
ความชัดเจนในการเพม่ิ รายไดแ้ ละสร้างอาชพี ของครวั เรอื น 2) มติ ทิ างสังคม พบปัญหาคือร้อยละ 6 ของประชาชนไม่ไดศ้ ึกษาต่อใน
ระดับที่สูงกว่าการศึกษาภาคบังคับ ซึ่งแผนท้องถิ่นไม่ระบุการจัดการศึกษาในระดับที่สูงกว่าการศึกษาภาคบังคับ มีเพียงการ
ดำเนนิ การตามภารกิจถ่ายโอนสำหรบั โครงการอาหารเสรมิ (นม) และอาหารกลางวนั โรงเรียนเท่านนั้ สว่ นด้านความเข้มแข็งในการ
มีส่วนร่วมของชุมชน พบวา่ มโี ครงการรับฟังความคดิ เห็นของประชาชน 3) มติ ิทางส่ิงแวดล้อมทรัพยากรธรรมชาติ มีโครงการปลูก
ป่าเพิ่มพื้นที่สีเขียว และการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าต้นน้ำ มีโครงการแก้ไขปัญหาแหล่งน้ำ โดยโครงการธนาคารน้ำใต้ดิน โครงการ
ปรับปรงุ ฝาย ขุดลอกฝาย ขดุ ลอกอ่างแก็บนำ้ และฝายนำ้ ล้น แต่ยังประสบปญั หาน้ำไม่เพียงพอปญั หานำ้ เสียจากการทำเกษตรกรรม
โรงงานทำยางแผ่น การจัดการขยะมเี พยี งการรณรงค์ และสง่ เสรมิ การคัดแยกขยะท่ีต้นทาง 4) ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ มี โรคความ
ดนั โลหิตสูงท่ี โรคเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลอื ด แต่ไมม่ แี ผน/โครงการด้านการสง่ เสรมิ และป้องกันโรคไม่ตดิ ตอ่ ทส่ี ำคัญ
สรุป: ควรมีการปรบั แผนเพื่อใหส้ อดคล้องกับสถานการณ์ปัญหา ความต้องการของประชาชน และแผนงานโครงการเพื่อการบรรลุ
วสิ ยั ทัศนข์ อง อบต.บางใหญ่

คำสำคญั : การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ แผนพฒั นาท้องถนิ่ การศึกษา ปัญหาสขุ ภาพ องคก์ ารบรหิ ารส่วนตำบลบางใหญ่

28 | P a g e

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ตใ์ ชก้ ารประเมนิ ผลกระทบต่อสุขภาพระดบั ท้องถิน่
กรณีศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพของพนักงานเก็บขนมลู ฝอย เทศบาลเมอื งมหาสารคาม จงั หวดั มหาสารคาม
Application of Local Health Impact Assessment Case Study of Health Impacts of Solid Waste

Collectors of Maha Sarakham Municipality, Maha Sarakham Province.

นัฏฐิยา โยมไธสง*, ทิวาวลั ย์ ภูแซมแสง, เพม่ิ เกยี รติ อันสา
สำนกั สาธารณสขุ และสง่ิ แวดลอ้ ม เทศบาลเมืองมหาสารคาม
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ : การประยกุ ตใ์ ช้กระบวนการประเมินผลกระทบต่อสขุ ภาพ 5 ข้นั ตอน (การกลน่ั กรอง การกำหนดขอบเขต การประเมินผล
กระทบ การจัดทำรายงาน และการติดตามประเมิน) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานนะสุขภาพ และพฤติกรรมการปฏิบัติงาน
ของพนกั งานเก็บขนขยะมลู ฝอยของเทศบาลเมอื งมหาสารคาม 2) จัดทำข้อเสนอมาตรการป้องกันและลดผลกระทบตอ่ สุขภาพเพ่ือ
เปน็ ข้อมูลประกอบการตดั สนิ ใจเชงิ นโยบายของผูบ้ ริหารเพื่อจัดทำโครงการ/กิจกรรมในพ้นื ที่
วธิ กี ารศึกษา: การวิจยั เชิงปฏบิ ัตกิ ารแบบมีสว่ นรว่ มนี้ มีกลมุ่ ตัวอย่างซึ่งคัดเลือกจากเกณฑ์ผูม้ ีสว่ นไดส้ ว่ นเสยี 200 คนประกอบด้วย
พนักงาน 60 คน ประชาชน/ผู้แทนชุมชน 140 ศึกษาโดยการใช้แบบสอบถาม การทำSWOT Analysis และการประชุมกลุ่มย่อย
วเิ คราะห์ขอ้ มลู เชิงปริมาณด้วยสถิติเชงิ พรรณนา และขอ้ มูลเชงิ คณุ ภาพ ได้แก่ วเิ คราะห์เนอ้ื หาและสรา้ งขอ้ สรุปเชิงนโยบาย
ผลการศกึ ษา: ปัญหาในการปฏบิ ตั งิ านของพนักงานเก็บขนมลู ฝอยไดแ้ กม่ อี ุปกรณป์ ้องกันอนั ตรายส่วนบคุ คลไม่เพยี งพอ รอ้ ยละ 76.67 รถ
เก็บขยะชำรดุ ถังขยะหนัก ร้อยละ 46.48 ทำงานหนักมากข้ึน ร้อยละ 33.8 แสงสว่างไม่เพียงพอร้อยละ 5.63 และมีปญั หาสุขภาพร้อยละ
18.33 โดยมีอาการเจ็บป่วยจากการทำงาน ทั้งหมดมีอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ผื่นแพ้ผิวหนัง ร้อยละ 40 ได้รับบาดเจ็บจากการทำงาน
ร้อยละ 40 และอุจจาระรว่ งรอ้ ยละ 8.33 นอกจากนี้ยังพบว่าไมม่ ีลานจอดรถขนขยะ และไมม่ ีทีพ่ ักของพนักงานเกบ็ ขนมลู ฝอย ผลจากการ
ระดมความคิดเห็นจากผู้มีส่วนไดส้ ว่ นเสียมีข้อเสนอเกี่ยวกับ มาตรการป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพจากการจัดการมลู ฝอย
ได้แก่ การสร้างสถานที่จอดรถขยะ บนเนื้อที่ 2 ไร่ 1 งาน ประกอบด้วย ลานจอดรถ ที่พักพนักงาน ปรับปรุงระบบไฟฟ้า ระบบ
ประปา ก่อสร้างหอ้ งอาบนำ้ และหอ้ งสุขาสำหรับพนกั งาน
สรุป: กระบวนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพได้ทำให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเกิดความตระหนักและคำนึงถึงความสำคัญของ
ผลกระทบต่อสุขภาพ และมีข้อเสนอเชิงนโยบายให้ผู้บริหารเพื่อตัดสินใจอนุมัติดำเนินโครงการเพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหา
ผลกระทบตอ่ สขุ ภาพ จากการจดั การมูลฝอยทีใ่ นพน้ื ที่อย่างเหมาะสม

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบตอ่ สขุ ภาพ พนกั งานเกบ็ ขนมูลฝอย การวิจัยเชิงปฏบิ ัตกิ ารแบบมีส่วนร่วม

29 | P a g e

การประชุมวชิ าการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประยุกตใ์ ช้การประเมินผลกระทบต่อสุขภาพระดบั ท้องถนิ่ กรณศี ึกษาผลกระทบตอ่ สขุ ภาพจาก
กิจการเผาถ่าน เทศบาลตำบลโคกสูง อำเภอโพนทอง จังหวดั ร้อยเอ็ด

Application of Health Impact Assessment on Local Problem: A Case study of health Impacts
from Charcoal Production of Khok Sung Subdistrict Municipality, Phon Thong District,
Roi Et Province.

ฉลาด ภูมโิ ชติ1*, มาลา สรรพวุธ2, อุทัย พนั ธ์อะนุ2
เทศบาลตำบลโคกสูง1 , สำนักงานสาธารณสุขจงั หวดั ร้อยเอด็ 2
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ: การประยุกต์ใช้กระบวนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ 5 ขั้นตอน (การกลั่นกรอง การกำหนดขอบเขต การประเมนิ ผล
กระทบ การจัดทำรายงาน และการติดตามประเมิน เพื่อศึกษาผลกระทบต่อสุขภาพจากกิจการเผาถ่าน และเพื่อจัดทำมาตรการ
ป้องกันและลดผลกระทบต่อสุขภาพเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการออกเทศบัญญัติในการควบคุมกำกับกิจการเผาถ่านศึกษาในพื้นที่
ตำบลโคกสงู อำเภอโพนทอง จงั หวดั ร้อยเอด็
วิธกี ารศกึ ษา: การวิจัยเชงิ ปฏบิ ัตกิ ารแบบมีสว่ นร่วมนี้ มีการสมุ่ ตัวอยา่ งอย่างง่าย จำนวน 638 คน และคดั เลอื กตัวแทนจากผู้มีส่วน
ได้ส่วนเสีย 80 คน เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม เครื่องตรวจวัดฝุ่นละออง (High Volume) เครื่องเป่าปอดแบบพกพา (Peak
flow) และการประชุมกลุ่มย่อย วเิ คราะห์ข้อมลู เชงิ ปรมิ าณดว้ ยสถิตเิ ชิงพรรณนา วิเคราะห์ข้อมลู เชิงคณุ ภาพ ไดแ้ ก่ วิเคราะหเ์ นื้อหา
และสรา้ งข้อเสนอเชิงนโยบาย
ผลการศึกษา: ประชาชนได้รับผลกระทบจากควันกลิ่นเหม็นฝุ่นละอองร้อยละ 43.80 ร้อยละ 31.80และร้อยละ 29 ตามลำดับ
ช่วงเวลา18.00-21.00 น.ได้รับผลกระทบมากที่สุด ปริมาณฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) เฉลี่ย 24 ชั่วโมงเท่ากับ 24.83-33.39
ไมโครกรัมตอ่ ลกู บาศก์เมตร ประชาชนมอี าการ คัดจมูก ปวดศีรษะ แสบคอ รอ้ ยละ 27 ร้อยละ 21.90 และรอ้ ยละ 20.70 ตามลำดบั ชุมชน
ม.2 ม.3 ม.10 ม.7 และ ม.9 ท่ีประชาชนมีผลการทดสอบสมรรถภาพปอดต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน การระดมความคิดเห็นของผ้มู ี
สว่ นได้ส่วนเสยี มีขอ้ เสนอมาตรการป้องกนั และลดผลกระทบตอ่ สุขภาพ คอื ให้หยดุ ประกอบกิจการในชว่ งเดือนมกราคม - เมษายน
ของทุกปี กำหนดช่วงเวลาของการเผา จัดโซนนิ่งการประกอบกิจการเผาถ่าน ลดหรือจำกัดขนาดและปริมาณเตาเผา และแก้ไข
เพิ่มเตมิ เทศบัญญตั เิ ทศบาลตำบลโคกสงู ใหท้ ันสมัยและมบี ทกำหนดโทษสูงขึน้
สรุป: กระบวนการประเมินผลกระทบต่อสุขภาพช่วยให้เกิดความตระหนักถึงความสำคัญของผลกระทบต่อสุขภาพ และเสนอ
ประกอบการออกเทศบัญญัติในการควบคุมกำกับกิจการเผาถ่านของเทศบาล และการติดตามตรวจสอบเฝ้าระวังผลกระทบต่อ
สุขภาพของประชาชนอยา่ งต่อเนื่อง

คำสำคญั : การประเมินผลกระทบตอ่ สขุ ภาพ เทศบัญญัติในการควบคมุ กำกับ การเผาถา่ น การวจิ ยั เชิงปฏิบตั กิ ารแบบมสี ว่ นรว่ ม

30 | P a g e

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

การประยกุ ตใ์ ชก้ ระบวนการประเมนิ ผลกระทบต่อสุขภาพในองค์กรปกครองสว่ นท้องถ่ิน
กรณีศกึ ษา การกำหนดมาตรการจัดการมูลฝอยทั่วไปตั้งแต่ต้นทาง เทศบาลเมืองเขลางค์นคร จังหวดั ลำปาง
Application of the Health Impact Assessment Process in Local Administrative Organizations A Case
Study Determination of general solid waste management measures from the source Khelang Nakhon

Municipality Lampang Province

เอกรินทร์ วินนั ท์
ศูนย์อนามยั ท่ี 1 เชยี งใหม่ กรมอนามยั

บทคัดย่อ
บทนำ: เทศบาลเมอื งเขลางคน์ คร จังหวัดลำปาง มนี โยบายกำหนดมาตรการให้ประชาชนคดั แยกขยะตั้งแตต่ น้ ทางและรว่ มกบั ศูนย์
อนามยั ท่ี1 เชยี งใหม่ ประยุกต์ใชก้ ระบวนการHIA ในการประเมินการปฏิบัตติ ามมาตรการคัดแยกขยะและผลกระทบทางสขุ ภาพจากการ
ปฏิบตั งิ านของพนกั งานเก็บขนขยะ และกำหนด มาตรการป้องกันและลดผลกระทบ
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมน้ี ศึกษษการปฏิบัติในประชาชน ผู้นำชุมชน อสม. 400 คน จากสุ่มตัวอย่างใน
ชมุ ชนเมือง กง่ึ เมอื ง และชนบท ใช้แบบสอบถาม และการประชมุ กลุ่ม 2) ประเมนิ กระทบจากการปฏบิ ัตงิ านของพนักงานเก็บขนขยะ ใน
พนักงานเก็บขนขยะ 60 คน ใช้แบบประเมนิ อาการผิดปกติของกล้ามเนือ้ และกระดกู และแบบวดั ความเครียดของ กรมสขุ ภาพจิต
ผลการศึกษา: ประชาชนปฏิบตั ติ ามมาตรการคัดแยกขยะได้ดี ได้แก่ กล่องเครื่องดื่ม/นม/น้ำผลไม้ (ร้อยละ 82.9) กระดาษ (ร้อย
ละ 82.2) ขวดแกว้ /ขวดหรือแก้วพลาสติก/กระป๋องอลูมิเนียม (ร้อยละ 80.6) แบตเตอร่ี/ถา่ นไฟฉาย (ร้อยละ 78.0) ก่ิงไม้ (ร้อยละ
76.7) หลอดไฟที่ใช้งานไม่ได้ (ร้อยละ 76.0) กระป๋องสเปรย์/ขวดสารเคมี (ร้อยละ 75.1) อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (ร้อยละ 74.1)
และโลหะ/เหล็ก (ร้อยละ 71.1) ปฏิบัติได้น้อย คือ เศษอาหาร ผัก ผลไม้ (ร้อยละ 66.7) เศษใบไม้ (ร้อยละ 63.3) และ มูลฝอยช้นิ
ใหญ่ (ร้อยละ 57.6) พบ อาการผดิ ปกติของกล้ามเนื้อและกระดกู และความเครียด คนขับรถขยะ มีอาการปวดหรือไม่สบายบรเิ วณ
หลังสว่ นล่างมากทส่ี ุด รองลงมาคอื ไหล่ คอ และขอ้ เทา้ (รอ้ ยละ 77.3, 50.0, 40.9, 36.4 ตามลำดบั ) ความเครยี ดอยูใ่ นระดับปาน
กลาง (รอ้ ยละ 65.0) รองลงมา คอื ระดบั นอ้ ย (ร้อยละ 25.0)
สรุป : การใช้กระบวนHIA ทำให้มีส่วนร่วมของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการจัดการขยะ กำหนดประเด็นผลกระทบอย่างรอบด้าน และ
ขอบเขตการศึกษาที่ชัดเจน มีข้อเสนอเชิงนโยบายเสนอผู้บริหารของเทศบาลเมืองเขลางค์นครนำไปใช้ประโยชน์ในการกำหนด
มาตรการคัดแยกขยะมูลฝอยรวมถงึ ดแู ลสุขภาพของพนักงานเก็บขนขยะตอ่ ไป

คำสำคญั : การประเมนิ ผลกระทบตอ่ สุขภาพในองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิน่ การกำหนดมาตรการจัดการมลู ฝอย

31 | P a g e

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมินผลกระทบดา้ นสุขภาพ พ.ศ. 2565

ประเด็นท่ี 5

การประยกุ ตใ์ ช้ HIA ในประเด็นอน่ื ๆ การศกึ ษาระบบหรือกลไกที่
เกีย่ วข้องกับการประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ การพัฒนา
เครอ่ื งมือในการประเมนิ ผลกระทบด้านสุขภาพ

32 | P a g e

การประชุมวิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำรสิ มเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
สนองพระราชดำรโิ ดย มหาวทิ ยาลัยราชภฏั ชยั ภมู ิ (อพ.สธ. -มรภ.ชยั ูมิ)

Plant Genetic Conservation Project under the Royal Initiative of Her Royal Highness Princess
Maha Chakri Sirindhorn Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn In response to the

royal initiative by Chaiyaphum Rajabhat University (Ph.P.P.-Chairman Chayumi)

จนั ทร์จิรา ตรเี พชร, กลุ วดี คตชนะเลขา, อุมาวดี เดชธำรงค,์ ปภินวชิ ขวาไทย*
เครอื ขา่ ยสมชั ชาสขุ ภาพจังหวดั ชยั ภูมิ มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏชยั ภมู ิ
*Corresponding author: [email protected]

บทคัดยอ่
บทนำ : โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สนอง
พระราชดำริโดย มหาวทิ ยาลัยราชภัฏชัยภูมิ (อพ.สธ.-มรภ.ชยั ภูมิ) วัตถุประสงค์ เพอื่ ให้เขา้ ใจและเหน็ ความสำคญั ของพันธุกรรมพืช
และทรัพยากร เพื่อสำรวจและเก็บรวบรวมทรัพยากรพรรณไม้ และเมีระบบข้อมูลพันธุกรรมพืชและทรัพยากร “พืชพรรณสรรค์
สร้างมหาวิทยาลัยราชภัฎชัยภูมิ” เพื่อพัฒนาบุคลากร อนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรพันธุกรรมพืช และทรัพยากรให้เกิดประโยชน์
กบั มหาชนชาวไทย
วธิ กี ารศกึ ษา : โครงการนไ้ี ด้ดำเนนิ การโครงการประจำปงี บประมาณ 2564 มขี ัน้ ตอนการ อบรม เกบ็ ข้อมลู พืชพนั ธุ์ และสรุปผล ได้
ข้อมูลพันธุ์พืชในมหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ 15 ชนิด ผู้เข้าร่วมโครงการ 60 คน (นักศึกษาสมาชิกชมรมโครงการฯ อพ.สธ.-มรภ.
ชัยภูมิ) ได้ร่วมคิด ร่วมปฏิบัติ มีระบบข้อมูลพันธุกรรมพืชและทรัพยากรซึงเป็นการดำเนินการภายใต้กระบวนการ HIA การ
ประเมินผลกระทบด้านสุขภาพจากส่ิงแวดลอ้ มและทรัพยากรธรรมชาติ
ผลการศึกษา: การสำรวจและเก็บตัวอย่างพืชโดยการดองในแอลกอฮอล์ 70% ในพื้นที่ในมหาวิทยาลัย ได้ตัวอย่างพืช 15 ชนิด
ได้แก่ เชน่ มะยม มะขามปอ้ ม ไผ่รวก ตำลึง พลับพลา ปรง บอระเพ็ด มะคา่ แต้ สลัดได พดุ ผา เห็ด โคนโทงเทงฝรัง่ ใช้ซ่ึงได้จัดทำ
ข้อมูลพืชพรรณสรรค์ และการจัดทำคู่มือฐานทรัพยากรท้องถิ่น โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนือ่ งมาจากพระราชดำริ สนอง
พระราชดำริ
สรุป: มีส่วนร่วมในการแนวทางการดำเนินงานอนรุ กั ษ์พันธุกรรมพืชอยา่ งชัดเจน การบริหารจัดการที่มีคุณภาพมีการประยุกตก์ าร
จดั การเรียนการสอน และการปฏิบัตงิ านวจิ ยั ส่งผลให้การดำเนนิ งานโครงการสัมฤทธ์ิผล อย่างไรก็ตามการดำเนินงาน. จะบงั เกิดผล
อย่างเป็นรูปธรรมมีการร่วมมือของทุกภาคส่วน ที่นำไปสู่การพัฒนาและอนุรักษท์ รัพยากร และเกิดประโยชน์ต่อประชาชน ชุมชน
หรอื ทอ้ งถนิ่ อย่างยง่ั ยนื

คำสำคญั : โครงการอนุรักษพ์ นั ธุกรรมพชื การประเมนิ ผลกระทบด้านสขุ ภาพ สง่ิ แวดลอ้ มและทรัพยากรธรรมชาติ

33 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

เครอ่ื งมอื การประเมินผลกระทบทางสขุ ภาพจากขยะอเิ ลกทรอนกิ ส:์ การทบทวนวรรณกรรมอยา่ งเปน็ ระบบ
E-Waste Health Impact Assessment Tool : A Systematic Review of the Literature

เกศริน ขอหน่วงกลาง, สริ มิ า มงคลสมั ฤทธ์ิ*, ธงชัย ขนาบแกว้
มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ยอ่
บทนำ : การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบครั้งนี้มีวัตถปุ ระสงคเ์ พื่อศึกษาเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินผลกระทบทางสุขภาพจาก
ขยะอุตสาหกรรม/ขยะอิเลกทรอนิกส์ โดยศึกษาใน 3 ขั้นตอน ประกอบด้วย ขั้นตอนการกลั่นกรอง การกำหนดขอบเขต ขั้นตอนการ
ประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ และเพื่อศึกษาผลกระทบทางสุขภาพจากขยะอุตสาหกรรม/ขยะอิเลกทรอนกิ ส์
วิธีการศึกษ : สืบค้นรายงานวิจัยที่ตีพิมพ์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2554 ถึง พ.ศ. 2564 จากฐานข้อมูล Google scholar, PubMed, Cochrane
Library โดยใช้แบบคัดกรองงานวิจัย แบบประเมินคุณภาพงานวิจัย (Critical Appraisal Tools) และ แบบบันทึกการสกัดข้อมูล
วิเคราะหข์ อ้ มลู โดยใชค้ วามถี่ การแจงนบั และการวิเคราะหเ์ ชิงเน้ือหา
ผลการศึกษา: พบรายงานวิจัยตามเกณฑ์ 171 เรื่อง ได้แก่1) เครื่องมือจำแนกขั้นตอน 1.1) ขั้นตอนการกลั่นกรอง เป็นการรวบรวม
ข้อมูลด้านขนาด และความรุนแรงของปญั หาอย่างรวดเร็ว เครื่องมือด้านระบาดวิทยาและทางการแพทย์ ได้แก่ การเฝ้าระวัง การตรวจ
รักษา และการวินิจฉัยโรค ข้อร้องเรียน สัมภาษณขอมูลเชงิ ลึกผูมีสวนไดสวนเสีย แบบสังเกตและการเฝ้าระวังด้านสิ่งแวดล้อม ขอมลู
ด้านกายภาพ ชีวภาพ สังคม และสิ่งแวดลอม ประเภทปริมาณขยะและกากของเสยี อุตสาหกรรม การแผนที่ สารสนเทศทางภูมศิ าสตร์
1.2) การกำหนดขอบเขต เป็นการวิเคราะห์ปัจจัยกำหนดสุขภาพเพื่อกำหนดโอกาส การมีส่วนร่วม โดยผู้เชี่ยวชาญ เวทีแลกเปลี่ยน
เรียนรู้ และการทบทวนวนวรรณกรรม การวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียด้านปัจจัยด้านบุคคล การสำรวจพฤติกรรม แบบคัดกรอง
สุขภาพ คุณภาพชีวิต เงื่อนไขการทำงาน ระบบบริการสาธารณะ มาตรฐานโรงงาน/องค์กรด้านอาชีวอนามัย ด้านสังคม สิ่งแวดล้อม
และเศรษฐกิจ รวบรวมข้อมูลโดยใช้เครื่องมือ สังเกต เอกสาร 1.3) ข้ันตอนการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ ใช้เครื่องมือที่ผู้วิจัย
ออกแบบเอง และแบบเมินมาตรฐานตา่ งๆ รวมถงึ การประเมินปริมาณความเข้มขน้ ของสารตวั ทำละลายท่ีสะสมในรา่ งกายจากเลือดหรือ
ปสั สาวะ การประเมินการรบั สัมผัสจากปริมาณความเข้มข้นของสารตัว ทำละลายในบรรยากาศ นำ้ ดนิ และการประเมนิ การทำงานของ
อวัยวะ ของร่างกาย เครื่องมือทางด้านระบาดวิทยา การประเมินความเสี่ยง การประเมินรอยเท้าทางสุขภาพ การประเมินวัฏจักรชีวติ
ของผลิตภัณฑ์ไม่พบเครื่องมือประเมินด้านทางสังคม และ เศรษฐศาสตร์ 2) ผลกระทบทางสุขภาพจากขยะอิเล็กทรอนิกส์ ความเสี่ยง
จากสมั ผสั โลหะหนกั พิษเฉียบพลนั และเรือ้ รงั อาการระบบทางเดนิ หายใจ มะเร็ง นำ้ หนักแรกคลอดและการคลอดกอ่ นกำหนด
สรุป: เครื่องมือในการประเมินผลกระทบทางสุขภาพมขี ้อจำกัด มีอคติของขอบเขต คุณสมบัติการวดั การพฒั นาและประเมนิ ผล การใช้
เครอื่ งมือส่วนใหญ่ดำเนินการโดยภาครัฐ นกั วิชาการ เจา้ ของกิจการ/ผู้มสี ว่ นได้ แต่การมีสว่ นรว่ มของผู้มสี ว่ นเสียคอ่ นข้างน้อย

คำสำคัญ เครอ่ื งมอื การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ ขยะอิเลกทรอนิกส์

34 | P a g e

การประชมุ วิชาการและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้ การประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพ พ.ศ. 2565

ผลของประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพโดยชมุ ชนเชิงสรา้ งสรรค์ เพ่อื รองรับการขยายเมือง: กรณศี ึกษา อำเภอ
ห้างฉตั ร จังหวดั ลำปาง

The Effects of A constructive Community Health Impact Assessment to Support Urban
Expansion: A Case Study of Hang Chat District, Lampang Province

พัฒนา นาคทอง1, สมร สงั ฆะสร2, ปวีณา ปงลังกา3, เพียร ทาสตุ า 4, และ สุวรัฐ แลสนั กลาง5 คณะพยาบาลศาสตร์
มหาวิทยาลยั เนช่นั 1, สมาคมเครือข่ายคนรกั ษ์ส่ิงแวดล้อมลำปาง2, องค์การบรหิ ารสว่ นตำบลวเิ ชตนคร จงั หวดั ลำปาง3,
โรงพยาบาลสง่ เสริมสขุ ภาพตำบลบ้านข่วง จังหวัดลำปาง4, คณะมนษุ ยศ์ าสตร์และสงั คมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ลำปาง5
*Corresponding author: [email protected]

บทคดั ย่อ
บทนำ: การศกึ ษาผลของการใช้ CHIAเชงิ สรา้ งสรรค์ มวี ัตถุประสงคเ์ พือ่ 1. ประเมนิ ผลกระทบดา้ นสขุ ภาพโดยชุมชนเชิงสร้างสรรค์
ในการการขยายเมอื งในตำบลเวียงตาลและตำบลปงยางคก อำเภอหา้ งฉตั ร จังหวดั ลำปาง 2. ค้นหา แกไ้ ข ป้องกนั และขับเคล่ือน
ทางเลอื กอยา่ งรูปธรรมของผู้มีสว่ นได้เสียในพ้นื ที่และคณะกรรมการ CHIA เพือ่ “เมอื งนา่ อยรู่ ่วมกัน”
วิธีการศึกษา : ใช้กระบวนการศึกษาผลกระทบด้านสุขภาพ และสร้างแบบสอบถามแบบกึ่งโครงสร้าง ในการประเมินตามกรอบ
ปัจจัยกำหนดสุขภาพทั้ง 7 ด้าน (ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ด้านสังคมวัฒนธรรม ด้านเศรษฐกจิ ด้านกฎระเบียบ ข้อตกลงร่วม ด้าน
ทิศทางการพฒั นา ด้านสขุ ภาพ และดา้ นระบบบรกิ ารสขุ ภาพ) ทำการสุม่ กลมุ่ ตัวอย่าง รอ้ ยละ 10 ของจำนวนผู้สูงอายจุ ากหมบู่ ้านท่ี
มีความเสยี่ งกระทบทางด้านสุขภาพ 90 คน จาก 3 หม่บู า้ น
ผลการศกึ ษา: ผลกระทบทางบวก มีแหลง่ ทรพั ยากรธรรมชาติช เชน่ ห้วยแม่ตาล หว้ ยแม่วัก เหมืองแม่นอ้ ย ป่า และเขตรกั ษาพันธ์ุ
สตั วป์ ่า เป็นแหลง่ อาหาร มคี วามอดุ มสมบูรณ์ของชุมชน ด้านสงั คมวฒั นธรรมมีประเพณี วัฒนธรรม และความเชื่อตามวถิ ดี ัง้ เดมิ ซ่ึง
เป็นกลไกหนุนเสริมการเรียนรู้ให้กับชุมชน ด้านเศรษฐกิจมีการเพิ่มขึ้นสถานประกอบของครัวเรือน หน่วยราชการและโรงงาน
อตุ สาหกรรม สร้างมีงานทำมีรายได้และไม่ทง้ิ ถิ่น ชุมชนมกี ารใช้กฎระเบียบเพ่ือเป็นกติกาในการป้องกันและควบคุมความสงบ เกิด
การพัฒนายกระดับและต่อยอดให้สามารถนำไปใช้ให้เกิดผลมากขึ้น มียุทธศาสตร์ด้านการสร้างคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับ
ส่งิ แวดล้อม ทำให้เกิดความยง่ั ยืนเพอื่ คนร่นุ ต่อไป แต่แผนการปฏิบตั ยิ ังขาดการเชือ่ มโยงยทุ ธศาสตร์ มีระบบบริการสขุ ภาพ มีระบบ
และกลไกการส่งต่อผู้ป่วยระหว่าง รพ.สต. กับ หน่วยบริการสาธารณสุขระดับต่าง ๆ เชื่อมโยงในการให้บริการตามกลุ่มเป้าหมาย
ผลกระทบทางลบ ชุมชนขาดความมั่นคงในการใช้ประโยชน์จากที่ดิน น้ำ ชุมชนให้ความร่วมมือ มีการจ้างแรงงานต่างด้าวชดเชย
แรงงานขาดแคลนจากชุมชน วัตถุดิบจากชุมชนไม่เพียงพอ ชุมชนขาดความตระหนักในกฎระเบียบมาใช้ปฏิบัติ มีมลภาวะที่ส่งผล
ผลกระทบตอ่ สุขภาพ ขาดการเชอื่ มโยงระหว่างแผนยุทธศาสตรแ์ ละแผนปฏิบัติการ และออกแบบระบบบริการสขุ ภาพชมุ ชน
สรปุ : ควรต้งั คณะกรรมการเฝ้าระวงั ด้านสุขภาพและส่งิ แวดลอ้ มของชมุ ชน จดั ตัง้ กองทนุ ชุมชนในการปอ้ งกันและเฝ้าระวงั การแกไ้ ข
ปัญหา ฟ้นื ฟู สรา้ งพน้ื ทตี่ น้ แบบ เพ่ือเรียนร้แู ละแกป้ ัญหาร่วมกนั มที ัศนคตทิ ่ดี ตี อ่ การอยู่ร่วมกันอยา่ งสนั ติและมคี วามสุข

คำสำคัญ ผลของประเมินผลกระทบดา้ นสขุ ภาพโดยชุมชนเชิงสรา้ งสรรค์ การขยายเมอื ง กองทุนชุมชน สรา้ งพน้ื ทตี่ น้ แบบ

35 | P a g e