องค์ความรู้เรื่องมลพิษอากาศและความตระหนักรู้ของประชาชน

รููปที่่� 4.1 ระดัับการมีสี ่ว่ นร่่วมของประชาชน (Public Participation Spectrum)
(ที่่�มา: http://www.iap2.org)

ในด้้านบทบาทของประชาชนในการป้อ้ งกันั และแก้้ไขปัญั หามลพิษิ อากาศก็เ็ ช่น่ กันั ต้อ้ ง
ริิเริ่�มจากแนวคิิด/หลัักการการสร้้างการมีีส่่วนร่่วมของประชาชน แล้้วนำมาปรัับใช้้ให้้เข้้ากัับ
ปัญั หามลพิษิ อากาศที่่ป� ระสบในสถานการณ์ป์ ัจั จุบุ ันั ทั้้ง� นี้ย้� ังั ต้อ้ งคำนึึงส่ว่ นของค่า่ ต้้นทุนุ ต่า่ ง ๆ
หรืือการคำนวณทางด้้านเศรษฐศาสตร์ค์ วบคู่�ไปด้้วย เพื่อ�่ การบริหิ ารจัดั การปัญั หามลพิษิ อากาศ
ที่่�ดีีที่่ส� ุดุ ในทุกุ ด้้าน

4.2 บทบาทของประชาชนในการป้อ้ งกันั และแก้้ไขปััญหามลพิษิ อากาศ
ในประเทศไทย

กรมควบคุุมมลพิิษเป็็นหน่่วยงานของรััฐที่่�เกี่�ยวข้้องกัับปััญหามลพิิษอากาศใน
ประเทศไทย ซึ่�่งประชาชนคุ้้น� เคยเป็็นอย่่างมาก ดังั นั้้น� การมีีส่ว่ นร่ว่ มของประชาชนคงต้อ้ งเริ่ม�
จากการนิยิ ามกลุ่�มผู้ม้� ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีียที่่ส� ำคัญั ของกรมควบคุมุ มลพิษิ โดยคำว่า่ “ผู้ม้� ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ น
เสีีย” หมายถึึง ผู้�้ที่่�ได้้รัับผลกระทบทั้้�งทางบวกและทางลบ ทั้้�งทางตรงและทางอ้้อมจากการ
ดำเนินิ งานของกรมควบคุมุ มลพิษิ ซึ่ง่� กรมควบคุมุ มลพิษิ กำหนดกลุ่�มผู้ม้� ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีียที่่ส� ำคัญั
ดัังนี้้�

องค์์ความรู้เ�้ รื่�่อง 51
มลพิษิ อากาศและความตระหนัักรู้ข�้ องประชาชน

ก. หน่่วยงานภาครััฐทั้้�งภายในและภายนอกกระทรวงทรััพยากรธรรมชาติิ
และสิ่ง� แวดล้้อม
ข. จังั หวัดั องค์์กรปกครองส่ว่ นท้้องถิ่น�
ค. ภาคประชาชน
ง. ภาคเอกชน ผู้้ป� ระกอบการ เจ้้าของหรืือผู้้ค� รอบครองแหล่ง่ กำเนิิด
จ. องค์ก์ รเอกชน
ฉ. สื่่อ� มวลชน
แนวปฏิบิ ัตั ิขิ องกรมควบคุมุ มลพิษิ ให้้ภาคประชาชนหรืือผู้ม้� ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีียเข้้ามา
มีีส่ว่ นร่ว่ มบทบาทของประชาชนในการเสนอความคิดิ เห็น็ /ข้้อเสนอแนะผ่า่ นการเปิดิ รับั ฟังั ความ
คิิดเห็็น มีีการจััดทำแบบฟอร์์มจััดทำรายงานสรุุปผลการดำเนิินการตามแผนปฏิิบััติิการเปิิด
โอกาสให้้ประชาชนเข้้ามามีีส่ว่ นร่ว่ ม ในเรื่อ�่ งการตรวจวัดั และประเมินิ คุณุ ภาพสิ่่ง� แวดล้้อม โดย
กำหนดเป้า้ หมายเปิดิ โอกาสให้้ภาคประชาชน ได้้แก่่ อาสาสมัคั รพิทิ ักั ษ์ท์ รัพั ยากรธรรมชาติแิ ละ
สิ่�งแวดล้้อมหมู่่�บ้้าน (ทสม.) และผู้�้มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียกัับการตรวจวััดและประเมิินคุุณภาพ
สิ่�งแวดล้้อม ได้้แก่่ สำนัักงานสิ่่�งแวดล้้อมภาค (สสภ.) สำนัักงานทรััพยากรธรรมชาติิและ
สิ่ง� แวดล้้อมจังั หวัดั (ทสจ.) และองค์ก์ รปกครองส่ว่ นท้้องถิ่น� (อปท.) ได้้เข้้ามามีีส่ว่ นร่ว่ มกับั การ
ตรวจวััดและประเมิินคุุณภาพอากาศและเสีียง รวมถึึงด้้านอื่�น่ ๆ ด้้วย
บทบาทของประชาชนผ่่านการรัับรู้�้ในข้้อมููลต่่าง ๆ โดยกรมควบคุุมมลพิิษได้้ให้้
ข้้อมููลข่่าวสารและเปิดิ เผยข้้อมููลข่า่ วสารผ่า่ นช่อ่ งทางต่่าง ๆ ได้้แก่่
ก. เอกสารสิ่่ง� พิมิ พ์์ ได้้แก่่ หมายเหตุุมลพิิษ ดำเนินิ การรายไตรมาส ส่่งให้้หน่่วย
งานภาครััฐทั่่�วไป รวมทั้้�งองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่�น (อปท.) และรายงานสถานการณ์์มลพิิษ
ของประเทศไทยดำเนิินการรายปีี ส่่งให้้หน่่วยงานภาครััฐ เอกชน สถาบัันการศึึกษา และ
สาธารณชนที่่�สนใจ
ข. สื่อ�่ สิ่ง� พิมิ พ์ ์ นำเสนอรายงานคุณุ ภาพอากาศประจำวันั ผ่า่ นหนังั สืือพิมิ พ์ ์ จำนวน
2 ฉบับั ได้้แก่่ หนัังสืือพิมิ พ์บ์ างกอกโพสต์์ และหนังั สืือพิิมพ์์มติิชน
ค. สื่่�อวิิทยุุ รายงานคุุณภาพอากาศประจำวัันผ่่านสถานีีวิิทยุุของกรม
ประชาสัมั พันั ธ์์ FM 92.5 MHz
ง. การจัดั แถลงข่่าว/นิิทรรศการ
จ. เว็็บไซต์์ ได้้แก่่ http://www2.pcd.go.th, http://aqnis.pcd.go.th,
http://www.thaisnews.com

52 องค์์ความรู้�้เรื่�่อง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้�้ของประชาชน

กรณีศี ึึกษา : การมีีส่่วนร่่วมของชุุมชนในการแก้้ปััญหาหมอกควัันในจัังหวััดเชียี งใหม่่
งานวิจิ ัยั ของฐานรินิ ทร์์ หาญเกีียรติวิ งศ์์ (2561) ซึ่ง�่ มีีวัตั ถุปุ ระสงค์เ์ พื่อ�่ ศึึกษาสภาพ
ปัญั หาหมอกควันั ในพื้้น� ที่่ห� มอกควันั ในพื้้น� ที่่จ� ังั หวัดั เชีียงใหม่่ เพื่อ่� ศึึกษาการดำเนินิ การนโยบาย
การแก้้ไขปััญหาหมอกควัันของจัังหวััดเชีียงใหม่่ และเพื่่�อเสนอแนะแนวทางในการดำเนิิน
นโยบายการแก้้ไขปัญั หาหมอกควัันของจังั หวััดเชีียงใหม่่
ผลการวิิจััยพบว่่า ปััญหาหมอกควัันของจัังหวััดเชีียงใหม่่เกิิดขึ้�นทุุกปีี ยัังไม่่
สามารถแก้้ไขได้้ ส่่งผลกระทบสำคัญั ต่่อสุขุ ภาพของประชาชนในพื้้�นที่่� การแก้้ไขปััญหาดำเนินิ
การโดยหน่่วยงานภาครััฐ ภาคเอกชนและประชาชนมีีส่่วนร่่วมในการดำเนิินการน้้อย รวมทั้้�ง
กระบวนการขั้้�นตอนในการดำเนิินการ ยัังคงเป็็นลัักษณะการบริิหารราชการในรููปแบบเก่่าคืือ
เน้้นจากบนลงล่่างเป็็นลำดัับชั้�น แนวทางในการดำเนิินการแก้้ปััญหา ควรส่่งเสริิมบทบาทของ
ภาคเอกชนและประชาชนให้้มีีส่ว่ นร่่วมในการแก้้ปััญหามากขึ้น�

รููปที่่� 4.2 ผู้้�มีสี ่ว่ นร่ว่ มในนโยบายการแก้้ไขปัญั หาหมอกควัันในจัังหวััดเชีียงใหม่่
(ที่่ม� า: ttps://so04.tci-thaijo.org/index.php/jkbu/article/download/110029/90162/)

โดยจากแผนผังั รููปที่่� 4.2 เป็น็ การดำเนินิ การแบบการสื่อ�่ สารจากบนลงล่า่ ง ในส่ว่ นของ
บทบาทภาคประชาชน (รวมไปถึึงภาคเอกชน) ยังั ไม่ส่ ามารถระบุบุ ทบาทการมีีส่ว่ นร่ว่ มได้้อย่า่ ง
ชัดั เจน ผลจากการสัมั ภาษณ์ค์ ืือ ประชาชนร่ว่ มดำเนินิ การนโยบายกับั ภาครัฐั เนื่อ�่ งจากได้้รับั การ
ร้้องขอความร่่วมมืือและการจะร่่วมมืือหรืือไม่่เป็็นความสมััครใจของประชาชนเอง ส่่วนภาค
เอกชนสนัับสนุนุ ด้้านงบประมาณ (ไม่่ได้้ดำเนิินการอย่่างสม่่ำเสมอ)

องค์ค์ วามรู้้�เรื่่�อง 53
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้�ข้ องประชาชน

กรณีีศึึกษา : การมีสี ่ว่ นร่่วมของประชาชนในการป้อ้ งกันั และแก้้ไขมลพิิษอากาศ
จากหมอกควัันในจังั หวัดั แม่ฮ่ ่อ่ งสอน
งานวิจิ ัยั ของณัฐั ชยา อุ่่�นทองดีี และจุฑุ ารัตั น์ ์ ชมพันั ธุ์์�(2557) พบว่า่ การมีีส่ว่ นร่ว่ ม
ของประชาชนมีีความโปร่ง่ ใส ประมาณหนึ่ง�่ เปิดิ โอกาสให้้ประชาชนมีีส่ว่ นในการแสดงความคิดิ
เห็น็ ในส่ว่ นนี้ม้� ีีปัญั หาด้้านงบประมาณที่่ไ� ม่เ่ พีียงพอทำให้้ไม่ส่ ามารถดำเนินิ งานได้้อย่า่ งต่อ่ เนื่อ่� ง
ในส่ว่ นของปัจั จัยั สามารถแบ่ง่ ได้้ออกเป็น็ ปัจั จัยั ส่ว่ นบุคุ คล ว่า่ ด้้วยจิติ สำนึึกของประชาชน ความ
รู้้�ความเข้้าใจ และผลกระทบที่่�ได้้รัับจากมลพิิษ และปััจจััยด้้านการจััดการ ศัักยภาพของผู้้�นำ
ชุมุ ชน ท้้ายที่่ส� ุดุ แล้้วคืือข้้อเสนอแนะ ให้้ประชาชนเปิดิ ใจยอมรับั การเข้้ามาของรัฐั บาล ส่ง่ เสริมิ
การมีีส่ว่ นร่ว่ มของประชาชน
จากมุมุ มองของภาครัฐั ในด้้านอุปุ สรรคของการแก้้ไขปัญั หามลพิษิ อากาศนั้้น� พบ
ว่า่ การแก้้ไขปัญั หามลพิษิ ในประเทศไทยยังั คงไม่ป่ ระสบความสำเร็จ็ เนื่อ่� งจากมีีอุปุ สรรคในหลาก
หลายด้้าน ซึ่่ง� ในส่่วนของบทบาทของประชาชนนั้้�น พบว่า่ การขาดจิติ สำนึึกของประชาชน ที่่�
มองว่า่ การแก้้ไขปัญั หาสิ่�งแวดล้้อมเป็็นหน้้าที่่�ของภาครััฐเพีียงอย่า่ งเดีียว เพราะระบบการปลููก
ฝัังและการสร้้างจิิตสำนึึกขาดความต่่อเนื่่�องในระบบการศึึกษา แต่่ในทััศนะของประชาชน
“อะไร” คืืออุปุ สรรคของการแก้้ไขปััญหามลพิษิ ที่่�แท้้จริงิ เนื่�อ่ งจากการแก้้ไขปัญั หามลพิิษของ
ภาครััฐที่่�ผ่่านมาไม่่ได้้ประสบความสำเร็็จอย่่างสิ้ �นเชิิง นอกจากนี้�้ผู้้�เขีียนมีีความเห็็นว่่ามุุมมอง
ของประชาชนที่่�มีีต่่อมลพิิษสามารถแก้้ไขปััญหาได้้ในระดัับนโยบาย เนื่่�องจากประเทศไทยอยู่�
ในระบอบการปกครองแบบประชาธิปิ ไตยอันั มีีพระมหากษัตั ริยิ ์ท์ รงเป็น็ ประมุขุ และหัวั ใจสำคัญั
ของการปกครองแบบประชาธิิปไตยคืือ “ประชาชน” ความคิิดเห็็นของประชาชนจึึงมีีความ
สำคัญั มากในการพัฒั นาประเทศและทำ นโยบาย ความคิดิ เห็น็ ที่่ไ� ด้้มาจะตรงกับั ความต้้องการ
และสอดคล้้องกัับการดำรงชีีวิติ ของประชาชนอย่า่ งแท้้จริงิ
ปััญหาจิติ สำนึึกของประชาชนต่อ่ ประเด็น็ สิ่่ง� แวดล้้อม และการขาดจิติ สำนึึกของ
ประชาชนนั้้น� เกิดิ จากการปลููกฝังั และการขัดั เกลาทางสังั คม อธิบิ ายว่า่ “จิติ สำนึึก” เป็น็ หนึ่ง�่ ใน
ปััจจััยส่่วนบุุคคลมีีผลต่่อการอนุุรัักษ์์ สิ่่�งแวดล้้อม จึึงสามารถกล่่าวได้้ว่่าระบอบการศึึกษาของ
รััฐไทยปลููกฝัังเกี่�ยวกัับประเด็็นสิ่่�งแวดล้้อม ที่่�ไม่่ต่่อเนื่่�อง ทำให้้ประชาชนส่่วนใหญ่่ขาดความ
เข้้าใจและไม่ใ่ ห้้ความสำคััญกัับปััญหาสิ่ง� แวดล้้อม

54 องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่�่อง
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้ข�้ องประชาชน

กรณีีศึกึ ษา : ความรู้้ค� วามเข้้าใจและพฤติิกรรมในการป้อ้ งกัันตนเองในภาวะหมอกควันั
ของประชาชนในเขตพื้้น� ที่่เ� ทศบาลตำบลจันั จว้้า อำเภอแม่จ่ ันั จังั หวัดั เชียี งราย
การศึึกษานี้้�มีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อศึึกษาและเปรีียบเทีียบความเข้้าใจเกี่�ยวกัับปััญหา
หมอกควัันและระดัับพฤติิกรรมในการป้้องกัันตนเองในภาวะหมอกควััน ผลการศึึกษาพบว่่า
กลุ่�มตัวั อย่า่ งมีีความรู้ค�้ วามเข้้าใจเกี่ย� วกับั ปัญั หาหมอกควันั ที่่ส� ่ง่ ผลกระทบต่อ่ สุขุ ภาพอยู่�ในระดับั
พอใช้้ มีีข้้อเสนอแนะเพิ่่ม� เติิมให้้ศึึกษาแนวคิิด เจตคติิ และระดัับการมีีส่่วนร่่วมของผู้้น� ำชุมุ ชน
ในการแก้้ไขปัญั หาหมอกควันั และการเผาในที่่โ� ล่ง่ นอกจากนั้้น� ควรจะเพิ่่ม� บทบาทของประชาชน
ในด้้านการใช้้เกษตรอิินทรีีย์์ รณรงค์์การลดการเผา เพื่่�อเป็็นแนวทางในการปรัับเปลี่่�ยน
พฤติกิ รรมการเผาในที่่โ� ล่ง่ และควรมีีการศึึกษาบทบาทของผู้บ้� ริหิ ารเทศบาลตำบลจันั จว้้าในการ
ส่่งเสริิมการบัังคัับใช้้มาตรการงดเผาในที่่�โล่่ง เพื่�่อแก้้ไขปััญหาหมอกควััน ในเขตพื้้�นที่่�เทศบาล
ตำบลจัันจว้้า อำเภอแม่่จันั จังั หวััดเชีียงราย (ณภััทร พงษ์เ์ ทอดศักั ดิ์,� 2558)

4.3 บทบาทของประชาชนในการป้้องกัันและแก้้ไขปัญั หามลพิิษอากาศ
ในต่า่ งประเทศ

1) ประเทศญี่่�ปุ่่�น
ปัญั หามลพิษิ อากาศโดยเฉพาะปัญั หาหมอกควันั พบว่า่ รวมอยู่�ในนโยบายและ
การจััดการที่่�เกี่�ยวกัับสิ่�งแวดล้้อมโดยภาพรวมทั้้�งหมด คืือ การมุ่่�งเน้้นการพััฒนาภาค
อุุตสาหกรรมควบคู่�ไปกัับการรัักษาสภาพแวดล้้อม และขณะเดีียวกัันภาคประชาชนเป็็นผู้้�มีี
บทบาทสำคัญั ในการต่อ่ สู้เ�้ รีียกร้้อง ฟื้น้� ฟููเยีียวยาสิ่ง� แวดล้้อมซึ่ง�่ นำมาสู่�การออกกฎหมายควบคุมุ
มลพิิษหลายฉบัับ อย่่างไรก็็ตาม รากฐานของการที่่�ประชาชนเข้้ามามีีส่่วนร่่วมเป็็นผลมาจาก
รัฐั บาลญี่่ป� ุ่่น� ส่ง่ เสริมิ ให้้ระบบการศึึกษา ปลููกฝังั จิติ สำนึึกแก่ป่ ระชาชน โดยทุกุ หลักั สููตรทุกุ ระดับั
การศึึกษามีีแนวคิดิ ที่่ใ� ห้้ความสำคัญั และตระหนักั ถึึงสิ่ง� แวดล้้อม ซึ่ง่� ถืือว่า่ เป็น็ การแก้้ไขปัญั หาที่่�
ยั่ง� ยืืนของประเทศญี่่ป� ุ่่�น15

15 https://kiji.life/freshair-in-japan/

องค์์ความรู้เ�้ รื่�่อง 55
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้�ข้ องประชาชน

2) ประเทศฟิลิ ิิปปินิ ส์์
มีีจุุดแข็็งในการจััดการสิ่่�งแวดล้้อมโดยเฉพาะปััญหามลพิิษอากาศ คืือ ภาค
ประชาชนมีีบทบาทในการตััดสิินใจนโยบายร่่วมกัับภาครััฐ และมีีส่่วนร่่วมในการตรวจสอบผล
กระทบที่่�เกิิดจากปััญหามลพิิษอากาศ โดยกฎหมายสิ่�งแวดล้้อมจะถููกนำมาทำประชาพิิจารณ์์
จากผู้้�มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียทั้้�งหมดก่อ่ นที่่จ� ะนำมาบังั คับั ใช้้16

3) ประเทศสิงิ คโปร์์
สิงิ คโปร์เ์ ป็น็ ประเทศที่่เ� ป็น็ มิติ รกับั สิ่ง� แวดล้้อมอันั ดับั หนึ่ง่� ของโลก ไม่ม่ ีีปัญั หา
ในด้้านประสิิทธิิภาพและการจััดการ แต่่มีีปััญหาในประเด็็นธรรมาภิิบาลในการจััดการ
สิ่ง� แวดล้้อม ซึ่ง�่ ภาครัฐั ควบคุมุ และครอบงำภาคประชาชน ไม่ค่ ่อ่ ยมีีการปรึึกษาหารืือระหว่า่ งภาค
ประชาชนและภาครัฐั เครืือข่า่ ยระหว่า่ งรัฐั กลุ่�มผู้น้� ำ และประชาชนยังั มีีจำกัดั ทำให้้ไม่ม่ ีีโอกาส
ที่่จ� ะมีีส่ว่ นร่ว่ มในการตัดั สินิ นโยบายที่่อ� าจส่ง่ ผลกระทบต่อ่ สิ่ง� แวดล้้อม แต่อ่ ย่า่ งไรก็ต็ าม ปัจั จุบุ ันั
รัฐั บาลเริ่ม� เปิดิ กว้้างมากขึ้น� เปิดิ โอกาสให้้ประชาชนเริ่ม� สร้้างพื้้น� ที่่ส� ำหรับั ประชาคมเองมากขึ้น� 17

4) ประเทศเกาหลีใี ต้้
ประเทศเกาหลีีใต้ใ้ นส่ว่ นของการแก้้ปัญั หาตามบทบาทของประชาชน คืือ ทาง
เกาหลีีใต้้จะให้้ประชาชนตระหนักั ถึึงบทบาทของตัวั เองในการช่ว่ ยควบคุมุ ปริมิ าณคาร์บ์ อนโดย
มีีรััฐบาลได้้ดำเนิินการช่่วยเหลืือตามขั้�นตอน ในระยะสั้�นมีีการรณรงค์์ให้้ประชาชนร่่วมมืือกััน
สวมหน้้ากาก ลดกิจิ กรรมกลางแจ้้ง ประชาชนจะมีีบทบาทในการรับั รู้ข�้ ้้อมููลข่า่ วสาร โดยมีีการ
ส่ง่ ข้้อความแจ้้งเตืือนปริมิ าณฝุ่น่� โดยตรงจากรัฐั บาลถึึงประชาชนโดยเฉพาะกลุ่�มเปราะบางผ่า่ น
แอปพลิเิ คชััน ส่ว่ นระยะยาวประชาชนมีีบทบาทในการจำกััดการใช้้รถรุ่่�นเก่า่ โดยการร่่วมมืือ
กันั หันั ไปใช้้รถยนต์ไ์ ฟฟ้้า นอกจากนี้�ท้ างเกาหลีีใต้้นำโดยองค์ก์ ารปกครองส่ว่ นท้้องถิ่น� โซลยัังมีี
โครงการที่่ใ� ห้้ประชาชนได้้มีีบทบาทในการแก้้ปัญั หาฝุ่น�่ ละอองโดยการขอความร่ว่ มมืือประชาชน
ทุกุ คนหันั มาปลููกต้้นไม้้ โดยมุ่�งเน้้นเป้า้ หมายที่่� 30 ล้้านต้้นภายในปี ี ค.ศ. 2022 และประชาชน
ในเกาหลีีใต้้ยังั ได้้รับั สิทิ ธิใิ นการได้้รับั บริกิ ารรถโดยสารฟรีีในเวลาเร่ง่ ด่ว่ น เพื่อ่� ลดการใช้้รถยนต์์
ส่ว่ นตััวของประชาชนภายในประเทศ

16 https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jkbu/article/view/110029/90162
17 https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jkbu/article/view/110029/90162

56 องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่�อ่ ง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้�ข้ องประชาชน

5) ประเทศอินิ เดียี
บทบาทผ่่านการบัังคัับใช้้มาตรการต่่าง ๆ ของภาครัฐั เช่น่ การร่่วมมืือกันั ใช้้
มาตรการจำกััดจำนวนรถยนต์์ในพื้้�นที่่� โดยให้้ประชาชนสลัับกัันวิ่่�งรถยนต์์บนท้้องถนน แต่่
เนื่่�องจากปััญหาหมอกควัันมาจากการที่่�เกษตรกรในหลายพื้้�นที่่�ต้้องเผาโคนต้้นไม้้ที่่�เหลืือหลััง
การเก็็บเกี่�ยว และฝ่่ายเกษตรกรก็ม็ ีีความจำเป็็นต้อ้ งทำเพราะไม่่มีีทางเลืือกอื่�น่ ที่่�ง่่ายและราคา
ถููกกว่า่ การเผา ทางภาครััฐจึึงมอบบทบาทให้้ประชาชนผ่่านการให้้เงินิ สนับั สนุนุ แก่่เกษตรกรที่่�
ไม่่ได้้ทำการเผา เพื่�่อทำให้้ประชาชนมีีเงิินทุุนไว้้สำรองในการจััดการและหัันมาสนใจวิิธีีอื่�่น
มากกว่า่ แทนวิธิ ีีการเดิมิ ที่่ม� ีีการใช้้มาตรการลงโทษ แต่ถ่ ึึงอย่า่ งไรก็ต็ าม ในมาตรการนี้เ้� ป็น็ เพีียง
การเข้้าถึึงประชาชนบางส่ว่ นเท่า่ นั้้น� ประชาชนส่ว่ นใหญ่ย่ ังั เพิกิ เฉยต่อ่ กฎหมายอยู่� บวกกับั การ
บังั คับั ใช้้กฎหมายของอินิ เดีียยังั มีีความหละหลวม และอีีกปัญั หาหนึ่ง�่ คืือ ทางการยังั ไม่ใ่ ห้้ความ
สำคัญั กับั ประชาชนมากนักั จึึงยังั ไม่ม่ ีีวิธิ ีีการที่่ม�ุ่�งให้้บทบาทแก่ป่ ระชาชนในการลดฝุ่น่� หรืือหมอก
ควันั จึึงยังั คงมีีมาตรการลงโทษเกษตรกรที่่ย� ากจนอยู่�แล้้วเสีียส่ว่ นใหญ่1่ 8 ทั้้ง� นี้ย้� ังั มีีมาตรการอื่น่� ๆ
ที่่�รััฐบาลอิินเดีียนำมาเสริิมเพื่่�อให้้ประชาชนมีีส่่วนร่่วมในการลดมลพิิษอากาศ เช่่น มีีการแจก
ก๊า๊ ซ LPG ให้้ชาวบ้้านหลายล้้านคน และควบคุุมการเล่่นดอกไม้้ไฟในเทศกาล Diwali โดยให้้
ประชาชนจุุดแค่่ 2 ชั่่�วโมงเท่่านั้้�น แต่่อย่่างไรก็็ตาม คนก็็ยัังจุุดดอกไม้้ไฟกัันทั่่�วไปและหลััง
เทศกาลนี้ม้� ลพิษิ ในอิินเดีียก็ย็ ัังเพิ่่ม� สููงเหมืือนเดิิม
6) ประเทศฮ่่องกง

ดำเนินิ การให้้ประชาชนปฏิิบัตั ิิตามประกาศ ข้้อบัังคับั ต่่าง ๆ ในสถานการณ์์
ที่่�เกิิดฝุ่่�นหรืือหมอกควััน เช่่น การขอความร่่วมมืือให้้ประชาชนปฏิิบััติิตามคำสั่�งต่่าง ๆ ที่่�ทาง
ภาครััฐให้้ปฏิบิ ััติ ิ ก่่อนหน้้านี้�้กลุ่�มนักั เคลื่่�อนไหวทางฮ่อ่ งกงได้้แสดงบทบาทโดยการรณรงค์แ์ ละ
ออกชี้�้แจงถึึงต้้นเหตุุของการเกิิดหมอกควััน โดยมีีเนื้้�อหาว่่าทางภาครััฐไม่่ควรที่่�จะโทษสภาพ
อากาศเพีียงอย่า่ งเดีียว แต่ค่ วรมองในมุมุ ของปัจั จัยั หลักั ของมลพิษิ อากาศคืือปัญั หาจราจรแออัดั
และทางภาครััฐควรจะออกมาตรการเพื่่�อควบคุุมจราจรในวัันที่่�มลพิิษสููงด้้วย บทบาทของ
ประชาชนยังั มีีในส่ว่ นการวิจิ ารณ์ร์ ัฐั บาลในเชิงิ การให้้ความเห็น็ ว่า่ รัฐั บาลฮ่อ่ งกงมักั จะใช้้นโยบาย
เอื้อ� ประโยชน์ใ์ ห้้แก่ก่ ลุ่�มธุรุ กิจิ โดยเฉพาะอุตุ สาหกรรมคมนาคม มากกว่า่ ที่่จ� ะแก้้ไขปัญั หามลพิษิ
อากาศอย่า่ งจริงิ จังั

18 http://www.ej.eric.chula.ac.th/content/6102/21

องค์์ความรู้้�เรื่่�อง 57
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้้�ของประชาชน

7) ประเทศมาเลเซีีย
มาตรการคล้้ายคลึึงกัับประเทศไทย บทบาทหนึ่�่งของประชาชนคืือ นายจ้้าง
ในมาเลเซีียต้้องยืืดหยุ่่�นช่่วงเวลาทำงานหรืืออนุุญาตให้้ลููกจ้้างทำงานจากที่่�พัักอาศััยได้้ ในช่่วง
ที่่ย� ังั มีีปัญั หาหมอกควันั อย่า่ งต่อ่ เนื่อ่� งและหากจำเป็น็ ต้อ้ งปฏิบิ ัตั ิหิ น้้าที่่ภ� ายนอกอาคาร นายจ้้าง
ต้้องจััดหาอุุปกรณ์์ป้้องกัันให้้ลููกจ้้างอย่่างเพีียงพอ ทั้้�งยัังมีี พ.ร.บ. อาชีีวอนามััยและความ
ปลอดภัยั ปีี 1994 ที่่ใ� ช้้ควบคุมุ บทบาทของนายจ้้างนี้ ้� ทั้้ง� นี้ป�้ ระชาชนยังั มีีบทบาทในการให้้ความ
ร่ว่ มมืือกันั ปฏิบิ ัตั ิติ ามข้้อกำหนดต่า่ ง ๆ ที่่ท� างภาครัฐั ประกาศ โดยเฉพาะการให้้ความร่ว่ มมืือใน
ด้้านการให้้ข้้อมููลและการหยุดุ การเผาทำลายในด้้านการเกษตรเพื่อ�่ ลดหมอกควันั ข้้ามแดนที่่ย� ังั
คงเป็น็ ปัญั หาที่่�ประสบอยู่่�จนถึึงปััจจุบุ ััน19

8) ประเทศอินิ โดนีีเซีีย
ประสบปัญั หาหมอกควันั คล้้ายคลึึงกับั ประเทศมาเลเซีีย บทบาทของประชาชน
ก็ถ็ ืือว่่ามีีความคล้้ายคลึึงกันั โดยประชาชนจะต้อ้ งร่่วมมืือกันั ป้้องกัันตััวเอง โดยเริ่ม� จากลดการ
สััมผััสกัับฝุ่่�นละอองในสถานการณ์์หมอกควััน ทำได้้โดยการใช้้อุุปกรณ์์ป้้องกัันระบบทางเดิิน
หายใจที่่เ� หมาะสม นอกจากนี้ ้� ยังั ขอความร่ว่ มมืือจากประชาชนในการลดกิจิ กรรมที่่ใ� ช้้แรงมาก
หรืือการออกกำลังั กายภายนอกอาคาร นอกจากนั้้น� ขอความร่ว่ มมืือให้้ประชาชนอยู่�ในบ้้านหรืือ
ในอาคาร บวกกัับการทำความสะอาดบ้้านหรืืออาคารเพื่่�อลดปริิมาณฝุ่�่นละอองสะสมภายใน
อาคาร ส่่วนในเรื่่�องของบทบาทของประชาชนในการลดฝุ่่�น หมอกควัันข้้ามแดนจากไฟป่่า
อินิ โดนีีเซีีย ก็็มีีการขอความร่่วมมืือในการช่่วยกันั ดููแลสิ่่ง� แวดล้้อม ลดการใช้้พลังั งาน ลดภาวะ
โลกร้้อน เพราะเป็น็ หนทางหนึ่ง่� ซึ่ง่� ทุกุ คนสามารถทำได้้ เพื่อ�่ ลดความรุนุ แรงของไฟป่่าและหมอก
ควันั ข้้ามแดนทั้้�งปััจจุุบันั และในอนาคต20

9) ประเทศจีนี

ประเทศจีีนก้้าวขึ้�นเป็็นผู้้�นำที่่�ผลิิตสิินค้้าอุุตสาหกรรมส่่งออกต่่างประเทศใน
ปริิมาณมาก บวกกัับแหล่่งพลัังงานสำคััญในการผลิิตมาเป็็นเวลาช้้านานคืือถ่่านหิินที่่�สามารถ
จัดั หาได้้ในประเทศ ซึ่ง�่ เป็น็ การเติบิ โตของอุตุ สาหกรรมโดยที่่ไ� ม่ม่ ีีแผนในด้้านการควบคุมุ มลพิษิ
กำกับั ประเทศจีีนจึึงมีีการแพร่ก่ ระจายของมลพิษิ อากาศประเภทฝุ่น�่ ละอองอย่า่ งมาก สำหรับั
ประเทศจีีนจะมีีมาตรการ/ข้้อบังั คับั ต่า่ ง ๆ เพื่อ่� ให้้ประชาชนได้้ปฏิบิ ัตั ิติ าม การร่ว่ มมืือในทั้้ง� การ

19 https://www.prachachat.net/aseanaec/news-373390
20 http://advisor.anamai.moph.go.th/download/Journal_health/2560/HEALTH40_4/HEALTH_Vol40No4_03.pdf

58 องค์์ความรู้�้เรื่อ่� ง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้�้ของประชาชน

แก้้ปัญั หาระยะสั้น� คืือ การร่ว่ มมืือกันั ลดการปิ้้ง� ย่า่ งที่่ก� ่อ่ ให้้เกิดิ ฝุ่น�่ ควันั ต่า่ ง ๆ ขึ้้น� ตามมาตรการ
การห้้ามปิ้้ง� ย่า่ งที่่�ทางรััฐบาลประกาศ นอกจากนั้้น� บทบาทประชาชนในเชิงิ เกษตรยัังมีีการหยุุด
ใช้้โดรนพ่่นสารกำจัดั หมอกควันั
ส่่วนในการร่่วมมืือระยะยาวจะเป็็นไปในเชิิงการใช้้พลัังงานที่่�เป็็นมิิตรต่่อ
สิ่ง� แวดล้้อม เช่น่ การร่ว่ มมืือกันั หันั มาใช้้รถยนต์ไ์ ฟฟ้า้ และรัฐั บาลยังั มีีการออกการใช้้กฎหมาย
ภาษีีอนุุรักั ษ์ส์ิ่�งแวดล้้อมให้้ประชาชน21 บทบาทหนึ่ง�่ ของประชาชนในการคมนาคมทางบก คืือ
รัฐั บาลจีีนมีีการกำหนดมาตรการวันั คู่่�และวันั คี่่ใ� นการขับั รถเข้้ามาในเมืืองปักั กิ่ง� ตามทะเบีียนรถ
แต่่อย่่างไรก็็ตาม หลัังจากประกาศใช้้นโยบายนี้�้ รััฐบาลจีีนพบว่่า ประชาชนทำตามน้้อยมาก
แทนที่่�จะช่ว่ ยลดปริมิ าณยานพาหนะบนท้้องถนนในตัวั เมืืองและคุณุ ภาพอากาศ ในทางตรงข้้าม
คนจีีนชนชั้้น� กลางกลับั ซื้อ� รถยนต์เ์ พิ่่ม� มากขึ้น� และมีีป้า้ ยทะเบีียนทั้้ง� เลขคู่่�และเลขคี่่� เพื่อ�่ ให้้ขับั ไป
ในเมืืองได้้ทุกุ วันั ดังั นั้้น� ภาคประชาชนในประเทศจีีนไม่ไ่ ด้้มีีความเข้้าใจมากพอที่่จ� ะเปลี่่ย� นแปลง
พฤติกิ รรมเพื่อ�่ จััดการกับั ปัญั หามลพิิษอากาศ22
เอกสารอ้้างอิงิ ประจำบท

ณภัทั ร พงษ์เ์ ทิดิ ศักั ดิ์� (2558) วารสารบัณั ฑิติ ศึึกษา 2558 มหาวิทิ ยาลัยั ราชภัฏั เชีียงราย ปีที ี่่� 8
ฉบัับที่่� 17 พฤษภาคม-สิิงหาคม 2558 สืืบค้้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.
php/crrugds_ejournal/article/download/81893/65108/.

ณัฐั ชยา อุ่่�นทองดีี และจุุฑารัตั น์์ ชมพันั ธุ์์� (2557) JOURNAL OF ENVIRONMENTAL MAN-
AGEMENT สืืบค้้นจาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JEM/article/
view/27556.

ฐานรินิ ทร์์ หาญเกีียรติวิ งศ์์ (2561) วารสารเกษมบัณั ฑิติ ปีที ี่่� 19 ฉบับั พิเิ ศษเดืือนมีีนาคม 2561
(หน้้า 229-241) กรุุงเทพ.

ปวิิตรา ผลสุุวรรณชััย (2564) วารสารธรรมศาสตร์ ์ ปีีที่่� 40 ฉบัับที่่� 1 พ.ศ. 2564 (หน้้า 145-
167) คณะสัังคมวิทิ ยาและมานุษุ ยวิทิ ยา: มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์.์

พรเพ็ญ็ วิจิ ักั ษณ์์ประเสริิฐ (2552) การสำรวจทัศั นคติขิ องประชาชนต่อ่ ปััญหาสิ่ง� แวดล้้อมของ
ประเทศไทย. รายงานทีีดีีอาร์์ไอ ฉบับั ที่่� 77 เดืือนธัันวาคม 2552 สืืบค้้นจาก https://
tdri.or.th/ 2012/09/wb77/.

21 https://www.sdgmove.com/2021/03/26/sdg-insight-neighbour-watch-china-war-against-pollution/
22 https://workpointtoday.com/obama-cop-26/

องค์์ความรู้้เ� รื่�่อง 59
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้ข�้ องประชาชน

บทที่�่ 5

ความตระหนักั รู้�้ของประชาชนในภาวะหมอกฝุ่น่� ควััน

หลายพื้้�นที่่�ในทุุกภาคของประเทศไทยจะถููกปกคลุุมด้้วยมลพิิษและหมอกควัันตามแต่่
ช่่วงเวลาของแหล่่งกำเนิิดหลััก ๆ ในแต่่ละภาคที่่�เกิิดขึ้�นในทุุกปีี ผู้้�คนในเมืืองต้้องอยู่�อาศััยกัับ
มลพิิษอากาศ โดยเฉพาะฝุ่น่� ละออง PM2.5 ที่่�มีีค่า่ เกินิ กว่่าค่่ามาตรฐาน ซึ่่�งมักั มากัับลมหนาวใน
ช่ว่ งก่อ่ นสิ้้น� ปีจี นถึึงช่ว่ งหลังั ปีใี หม่่ และแม้้ว่า่ ปัญั หามลพิษิ ในแต่ล่ ะภาคของประเทศมีีสาเหตุตุ ่า่ ง
กัันแต่ผ่ ลกระทบทางสุุขภาพต่อ่ ประชาชนคงไม่่แตกต่่างกััน

ข้้อมููลจากทั้้ง� ทางภาคธุรุ กิจิ และราชการพบว่า่ ปัญั หาหมอกฝุ่น่� ควันั ส่ง่ ผลกระทบ
ต่อ่ คุณุ ภาพชีีวิติ และสุขุ ภาพของประชาชนในวงกว้้าง ทำให้้จำนวนผู้ป้� ่่วยด้้วยโรคระบบทางเดินิ
หายใจ โรคหััวใจ ผิิวหนััง ดวงตา รวมไปถึึงผู้้�ป่่วยด้้านสุขุ ภาพจิติ เพิ่่ม� ขึ้�น23
ในช่่วงหลายปีีที่่�ผ่่านมา ประเทศไทยให้้ความสำคััญกัับปััญหาด้้านเศรษฐกิิจมาก
แต่่ยัังไม่่ได้้ให้้ความสำคััญกัับการแก้้ปััญหาสิ่�งแวดล้้อมประเทศเท่่าที่่�ควร แม้้รััฐบาลจะมีีการ
กำหนดค่า่ มาตรฐานคุณุ ภาพอากาศ มีีการประกาศแผนปฏิบิ ัตั ิกิ ารวาระแห่ง่ ชาติเิ รื่อ่� งฝุ่น�่ ละออง
แต่่มาตรการและวิิธีีการดำเนิินการเหล่่านั้้�นยัังต้้องการความเข้้มงวดและการบัังคัับใช้้อย่่าง
ชัดั เจน รวมถึึงระยะเวลาในการแก้้ปัญั หาที่่ส� าเหตุหุ รืือแหล่ง่ กำเนิดิ เพื่อ่� ความยั่ง� ยืืนในการจัดั การ
คุณุ ภาพอากาศ ดังั นั้้น� ระหว่า่ งเวลานี้ค�้ วรเพิ่่ม� การส่ง่ เสริมิ บทบาทของประชาชน ให้้ตระหนักั ถึึง
ปััญหาที่่�เกิิดขึ้ �นและวิิธีีการรัับมืือกัับปััญหามลพิิษอากาศเหล่่านี้้�ที่่�เหมาะสมกัับประชนชนทั่่�วไป
และกลุ่�มเปราะบาง การออกมาตรการแก้้ไขปัญั หานั้้น� มีีความจำเป็น็ อย่า่ งยิ่ง� ที่่จ� ะต้อ้ งมีีการศึึกษา
อย่่างถี่�ถ้้วนโดยผู้�้เชี่�ยวชาญจากหลากหลายสาขา เพื่�่อให้้มั่่�นใจได้้ว่่ามาตรการที่่�จััดทำขึ้�นนั้้�น
สามารถใช้้ได้้จริงิ ในเชิงิ ปฏิบิ ัตั ิิ โดยศึึกษาทั้้ง� ความสำเร็จ็ และความล้้มเหลวในการแก้้ปัญั หาที่่เ� กิดิ
ขึ้�นในต่า่ งประเทศให้้รอบคอบและพิจิ ารณาปรัับให้้สอดคล้้องกัับบริิบทประเทศไทย
มิติ ิิด้้านความรู้้�และความเข้้าใจของประชาชนที่่ม� ีีต่่อภาวะหมอกฝุ่น่� ควััน เป็น็ การ
ตระหนัักรู้้�ถึึงความเสี่�ยงด้้านสิ่่�งแวดล้้อม และการเปลี่่�ยนแปลงตามพลวััตของสัังคมและ
วััฒนธรรมที่่�มีีผลต่่อสุุขภาพ ดัังนั้้�นการให้้ความรู้�้กัับบุุคคลในชุุมชนให้้เข้้าใจถึึงผลกระทบที่่�จะ
เกิิดขึ้�นต่่อสุุขภาพตนเองและผู้้�อื่�่น ทำให้้การป้้องกัันสุุขภาพจากมลพิิษฝุ่�่นละออง PM2.5 เป็็น
สิ่ง� ที่่ส� ำคัญั มาก โดยการสื่อ่� สารและเผยแพร่ข่ ้้อมููลที่่จ� ำเป็น็ ในการรับั มืือกับั ปัญั หาหมอกฝุ่น�่ ควันั
สำหรัับประชาชนในการดำรงชีีวิิตประจำวัันทั้้�งในส่่วนของอาชีีพ รููปแบบกิิจกรรม ที่่�พัักอาศััย
สภาพสังั คมที่่ม� ีีความหลากหลายในปัจั จุบุ ันั นั้้น� เป็น็ ประเด็น็ ที่่ไ� ม่ส่ ามารถละเลยได้้ ซึ่ง่� ประเด็น็ ที่่�
ประชาชนควรทำความเข้้าใจ และมีีความตระหนักั ต่่อปัญั หาต่า่ ง ๆ ที่่เ� กิิดขึ้น� ในภาวะหมอกฝุ่่�น
ควัันมีีดังั นี้้�

23 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S016517811830800X

องค์์ความรู้เ้� รื่อ�่ ง 61
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้้�ของประชาชน

5.1 การปฏิิบัตั ิิตนภายใต้้สภาวะหมอกฝุ่น�่ ควันั
5.1.1 มีีความรู้้�ความเข้้าใจต่่อสถานการณ์์ PM2.5 เกิินมาตรฐาน ติิดตาม
สถานการณ์์ PPMM22..55 ใขนอแงอหปนพ่ว่ลยิงเิ คาชนัตนั ่ า่ Aงirๆ4 tทีh่่ไ�aดi้้รหับั รืืกอาแรอสปอพบลิเทเิีคียชับนั อเยค่รืา่ ืงอเขป่็า่ น็ ยรเะซบนบเซอโดร์ยต์ เรฝว้า้ จดตูิูสดิังั ตเกามต
สถานการณ์์
สีีในแอปพลิเิ คชันั สภาพอากาศที่่ป� รากฏในแต่ล่ ะวันั และติดิ ตามข่า่ วสารตามช่อ่ งทางต่า่ ง ๆ ของ
หน่่วยงานราชการ ก่อ่ นออกจากบ้้าน

ตารางที่่� 5.1 ค่่าเฝ้้าระวัังผลกระทบต่่อสุุขภาพจากฝุ่�่นละอองขนาดไม่่เกิิน 2.5 ไมครอน
(PM2.5) ในบรรยากาศ

(ที่่�มา: https://hia.anamai.moph.go.th/web-upload/12xb1c83353535e-
43f224a05e184d8fd75a/filecenter/PM2.5/book103.pdf)
หมายเหตุุ : กรณีีปริมิ าณค่่าตรวจวััด PM2.5 เป็น็ จุดุ ทศนิยิ ม ถ้้าจุดุ ทศนิยิ มเท่า่ กัับหรืือน้้อยกว่่า
0.4 ให้้ปััดตััวเลขลง และถ้้าจุุดทศนิิยมเท่่ากัับหรืือน้้อยกว่่า 0.5 ให้้ปััดตััวเลขขึ้้�น โดยข้้อมููล/
คำแนะนำที่่ป� ระชาชนตระหนักั รู้ด�้ ังั ตารางที่่ก� ล่า่ วข้้างต้้นคืือ เมื่อ่� อยู่�ในช่ว่ งที่่ม� ีี PM2.5 ในระดับั สีีส้้ม
และสีีแดง ควรงดทำกิิจกรรมนอกบ้้าน หรืือหากต้้องออกนอกบ้้านควรสวมใส่ห่ น้้ากากป้อ้ งกันั
ฝุ่�่น

62 องค์ค์ วามรู้�้เรื่อ�่ ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้้�ของประชาชน

5.1.2 ทำความเข้้าใจชนิิดของอุุปกรณ์์ตรวจวััดคุุณภาพอากาศที่่�มีีการใช้้งานใน
ปััจจุุบััน รวมไปถึึงข้้อจำกััดของอุุปกรณ์์แต่่ละชนิิด โดยเฉพาะอย่่างยิ่�งในเครื่�่องตรวจวััดแบบ
พกพา ในช่ว่ งหลายปีที ี่่�ผ่่านมาเราคงได้้ทำความรู้้จ� ัักกัับฝุ่น�่ PM2.5 ที่่ม� ีีผลกระทบต่อ่ สุขุ ภาพของ
เรามาบ้้างไม่่มากก็็น้้อย ผ่า่ นทาง social media ต่า่ ง ๆ กระแสดราม่า่ ที่่�เกิิดขึ้น� ในทุุก ๆ ปีเี มื่อ�่
ฤดููกาลของหมอกฝุ่น่� ควันั เวีียนมาถึึง ประกอบกัับกระแสของ Internet of Thing หรืือ IoT ที่่�
ช่่วยให้้การดำเนิินชีีวิิตประจำวัันของเรานั้้�นมีีความสะดวกสบายมากยิ่�งขึ้�น ได้้ทำให้้อุุปกรณ์์
เซนเซอร์ข์ นาดเล็ก็ ได้้รับั ความนิยิ มมากขึ้น� เรื่อ�่ ย ๆ ซึ่ง�่ อุปุ กรณ์ต์ รวจวัดั คุณุ ภาพอากาศขนาดเล็ก็
ก็็เป็็น 1 ในเซนเซอร์์กลุ่�มนี้�้เช่น่ เดีียวกันั ด้้วยจุดุ เด่่นในเรื่อ�่ งราคาที่่�ไม่ส่ ููงมาก ขนาดกะทััดรัดั พก
พาได้้สะดวก ส่ง่ ผลให้้เมื่อ่� ถึึงช่ว่ งฤดููกาลของ PM2.5 เกินิ มาตรฐานกลับั มาอีีกครั้้ง� เราก็จ็ ะได้้เห็น็
เครื่�่องตรวจวััดคุุณภาพอากาศแบบพกพาผ่่านสื่�่อสัังคมออนไลน์์กัันบ่่อยขึ้�นเช่่นเดีียวกััน แต่่
ประเด็็นสำคััญของการใช้้งานเซนเซอร์์แบบนี้้�ที่่ป� ระชาชนทั่่�วไปควรทำความเข้้าใจ คืือ
ก. หลักั การทำงานและข้้อจำกัดั ของอุปุ กรณ์ต์ รวจวัดั คุณุ ภาพอากาศขนาด
พกพา เซนเซอร์์ที่่�ใช้้ในการตรวจวััดฝุ่่�นในอุุปกรณ์์ฯ จะอาศััยหลัักการกระเจิิงของแสง (Light
Scattering) ในการตรวจจับั อนุภุ าค ซึ่ง�่ อนุภุ าคแต่ล่ ะขนาดจะมีีสมบัตั ิกิ ารกระเจิงิ ของแสงที่่แ� ตก
ต่่างกััน หากทว่่าในสภาวะที่่ม� ีีความชื้�นสููง ตััวเครื่�อ่ งจะนัับละอองน้้ำเป็น็ อนุุภาคฝุ่น�่ ด้้วย ส่่งผล
ให้้ค่่าที่่�ได้้จากอุปุ กรณ์์ฯ นั้้น� สููงกว่า่ ความเป็น็ จริงิ (ยกเว้้นเครื่อ่� งที่่ม� ีีการกำจััดความชื้น� หรืือการ
ปรับั ค่า่ แก้้ในการแสดงผล)
ข. การแสดงผลของอุุปกรณ์์ตรวจวััดคุุณภาพอากาศขนาดพกพา ค่่าที่่�
เครื่อ�่ งแสดงออกมานั้้น� จะเป็น็ แบบตามเวลาจริงิ (Real-time) ซึ่�ง่ มีีโอกาสสููงมากที่่จ� ะรายงาน
ค่่าตรวจวััดสููงเกิินจริิง และถ้้าหากจะนำมาเปรีียบเทีียบกัับข้้อมููลจากสถานีีตรวจวััดของหน่่วย
งานรัฐั ที่่ร� ายงานเป็น็ ค่า่ รายชั่ว� โมง หรืือรายวันั ก็ค็ งเรีียกได้้ว่า่ เป็น็ การเปรีียบเทีียบที่่ผ� ิดิ ฝาผิดิ ตัวั
ค. เครื่่�องที่่�มีีการจำหน่่ายในปััจจุุบัันจำนวนมากยัังไม่่ได้้มีีการสอบเทีียบ
โดยห้้องปฏิบิ ัตั ิกิ ารสอบเทีียบที่่ไ� ด้้รับั การรับั รอง ค่า่ ที่่ต� รวจวัดั ได้้อาจมีีความคลาดเคลื่อ�่ นสููงกว่า่
ความเป็็นจริงิ ได้้
คำแนะนำสำหรับั ผู้�ท้ ี่่�ประสงค์จ์ ะใช้้งานอุุปกรณ์ฯ์ นี้�้ คืือ สามารถใช้้งานได้้ในการ
ติดิ ตามแนวโน้้มของค่า่ ตรวจวััดที่่�เพิ่่ม� ขึ้�นหรืือลดลงเปรีียบเทีียบกับั ค่่าเดิิมที่่�เครื่�่องวัดั ได้้เพื่�่อเฝ้า้
ระวัังเท่่านั้้�น โดยใช้้งานควบคู่่�กัับข้้อมููลจากสถานีีตรวจวััดของหน่่วยงานรััฐหรืือเครืือข่่าย
เซนเซอร์์ที่่ม� ีีการสอบเทีียบค่า่ อย่่างถููกต้้อง

องค์์ความรู้้เ� รื่่อ� ง 63
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้้ข� องประชาชน

5.1.3 การปฏิิบััติิตนตามคำแนะนำเพื่่�อป้้องกัันผลกระทบต่่อสุุขภาพสำหรัับ
ประชาชนกลุ่�มต่า่ ง ๆ ภายใต้ส้ ภาวะหมอกฝุ่น่� ควันั
คำแนะนำสำหรัับประชาชนทั่่ว� ไป
1) ประชาชนควรติิดตามสถานการณ์์คุุณภาพอากาศผ่่านช่่องทางต่่าง ๆ เช่่น
แอปพลิเิ คชััน Air4Thai
2) ข้้อปฏิิบััติอิ ื่่น� ๆ ดัังกล่า่ วในข้้อ 5.1.1 และ 5.1.2
คำแนะนำสำหรับั ประชาชนกลุ่�มเสี่ย� ง ซึ่่�งได้้แก่่ กลุ่�มเด็ก็ เล็ก็ ผู้�ส้ ููงอายุุ ผู้ท้� ี่่ม� ีีโรค
ประจำตัวั ผู้ท้� ี่่ป� ฏิบิ ัตั ิงิ านกลางแจ้้ง ผู้ท้� ี่่อ� อกกำลังั กายกลางแจ้้ง ซึ่ง่� เป็น็ สถานที่่ท� ี่่ม� ีีกลุ่�มเสี่ย� ง หรืือ
เป็น็ สถานที่่�เสี่ย� ง เช่่น ศููนย์์ดููแลผู้ส้� ููงอายุุ สถานศึึกษา และศาสนสถานซึ่�่งมีีกิจิ กรรมที่่ก� ่อ่ ให้้เกิดิ
ฝุ่่น� PM2.5
1) ประชาชนกลุ่�มเหล่่านี้้�ทั้้�งหมดจะต้้องปฏิิบััติิตนตามคำแนะนำที่่�เข้้มงวดกว่่า
กลุ่ �มประชาชนทั่่�วไป
2) หากเป็น็ กลุ่�มเสี่ย� งในประเภทกลุ่�มเด็ก็ เล็ก็ ผู้ส้� ููงอายุ ุ รวมไปถึึงผู้ท้� ี่่ม� ีีโรคประจำ
ตัวั ที่่ไ� ม่ส่ ามารถช่ว่ ยเหลืือตนเองได้้ ควรมีีผู้ด�้ ููแลอย่า่ งใกล้้ชิดิ หากพบอาการผิดิ ปกติิ เช่น่ อาการ
ไอ หายใจติดิ ขัดั แน่่นหน้้าอก วิิงเวีียนศีีรษะ คลื่่น� ไส้้ อาเจีียน หรืืออาการผิิดปกติิอื่่น� ๆ ควร
ปรึึกษาแพทย์์ทันั ทีี
3) ควรเตรีียมยา อุปุ กรณ์ช์ ่ว่ ยเหลืือ และระบบส่ง่ ต่อ่ ผู้ป�้ ่่วยไปโรงพยาบาลในกรณีี
ฉุุกเฉินิ สำหรับั กลุ่�มเสี่�ยงเหล่า่ นี้้�ให้้พร้้อมใช้้งานเสมอ
4) ควรดููแลกลุ่�มเสี่�ยงเหล่่านี้้�ให้้หลีีกเลี่�ยงการทำกิิจกรรมนอกอาคาร ในช่่วงที่่�
PM2.5 อยู่�ในระดับั ตั้ง� แต่ส่ ีีเขีียว (26-37 มคก./ลบ.ม.) ขึ้้น� ไป และงดกิจิ กรรมภายนอกอาคารถ้้า
หากปริมิ าณ PM2.5 ตั้้�งแต่่ระดับั สีีแดง (91 มคก./ลบ.ม.) ขึ้้น� ไป
มลพิษิ อากาศเป็น็ ปัจั จัยั ร่ว่ มที่่เ� ป็น็ สาเหตุขุ องโรคต่า่ ง ๆ เนื่อ่� งจากมีีส่ว่ นประกอบ
ของสารเคมีีหลายชนิิด ทั้้�งที่่�เป็็นสารระคายเคืืองไปจนถึึงสารก่่อมะเร็็ง และส่่งผลให้้เกิิดโรค
ฉับั พลันั และเรื้อ� รังั ตามมาได้้ เช่น่ โรคภููมิแิ พ้้ของระบบทางเดินิ หายใจ โรคปอดอักั เสบ โรคติดิ เชื้อ�
ทางเดินิ หายใจ โรคมะเร็ง็ ปอด โรคหัวั ใจและหลอดเลืือด และกลุ่�มที่่ต� ้อ้ งระวังั อย่า่ งมากคืือกลุ่�ม
ของเด็็กเล็็กและผู้ส�้ ููงอายุ2ุ 4

24 https://www.thaiheartfound.org/

64 องค์์ความรู้�เ้ รื่�่อง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้�้ของประชาชน

5.2 การป้อ้ งกัันการสัมั ผััสฝุ่่�นควันั และวิธิ ีีการรับั มืือการเผชิิญหน้้า
กัับฝุ่น่� ควันั

วิธิ ีีการป้อ้ งกันั การสัมั ผัสั อากาศที่่ม� ีีฝุ่น่� ละอองนั้้น� มีีหลากหลายวิธิ ีี ได้้แก่่ การหลีีก
เลี่ย� งการเข้้าพื้้น� ที่่เ� สี่ย� งหรืือมีีปริมิ าณ PM2.5 สููงเกินิ มาตรฐาน หลีีกเลี่ย� งการออกจากอาคารหรืือ
ทำกิจิ กรรมกลางแจ้้งเมื่อ่� มีีค่า่ PM2.5 เกินิ มาตรฐาน นอกจากนี้ �้ ยังั รวมไปถึึงการป้อ้ งกันั ฝุ่น่� ละออง
เข้้าบ้้านอีีกด้้วย ในกรณีีที่่�ไม่่สามารถหลีีกเลี่�ยงการรัับสััมผััส PM2.5 ในช่่วงเวลาดัังกล่่าวได้้
การสวมใส่่อุุปกรณ์์ป้้องกััน หรืือการใช้้อุุปกรณ์์บำบััดอากาศจะเป็็นสิ่่�งที่่�มีีความจำเป็็นอย่่างยิ่�ง
สำหรับั การดำเนิินชีีวิติ ประจำวัันภายใต้ส้ ถานการณ์์ PM2.5 เกิินมาตรฐาน
5.2.1 การใส่ห่ น้้ากากป้้องกันั ฝุ่่�น
หน้้ากาก (Mask) เป็น็ อุปุ กรณ์ป์ ้อ้ งกันั อันั ตรายส่ว่ นบุคุ คลจากมลพิษิ ต่า่ ง ๆ
ที่่�ปนเปื้อ�้ นในอากาศที่่�จะเข้้าสู่่�ร่า่ งกายผ่า่ นการหายใจ เช่่น ฝุ่่น� ละออง สารระเหย ก๊๊าซ
ประเภทหน้้ากาก แบ่่งเป็็น 3 กลุ่�มหลััก ๆ ดังั นี้้�
(1) หน้้ากากปิดิ บังั ใบหน้้า (Barrier Face Covering: BFC) เช่น่ หน้้ากากผ้้า
(Fabric mask) เป็็นหน้้ากากที่่�มีีการใช้้งานในปััจจุุบัันอย่่างแพร่่หลาย อัันเนื่่�องมาจาก
สถานการณ์ก์ ารแพร่ร่ ะบาดของเชื้อ� ไวรัสั โคโรนาสายพันั ธุ์์�ใหม่่ (COVID-19) เมื่อ�่ เริ่ม� ต้้นของวิกิ ฤติิ
นั้้�นเกิิดการขาดแคลนหน้้ากากอนามััย และความรู้�้ความเข้้าใจการแพร่่กระจายของโควิิด-19
ช่่วงนั้้น� คืือการแพร่ผ่ ่า่ นทางหยดละออง (Droplets) ทำให้้เกิดิ การทดแทนด้้วยการใช้้หน้้ากาก
ผ้้า จนกระทั่่ง� องค์ก์ ารอนามัยั โลกยอมรับั และประกาศว่า่ โควิดิ -19 แพร่ร่ ะบาดทางอากาศ (Air-
borne transmission) ได้้ก็ล็ ่่วงเลยถึึงตุุลาคม 2020 อย่่างไรก็ต็ าม จุุดเด่่นของหน้้ากากกลุ่�มนี้้�
คืือ มีีรููปทรงที่่�หลากหลาย ซัักล้้างและสวมใส่ซ่ ้้ำได้้

รููปที่่� 5.1 ตััวอย่่างหน้้ากากผ้้าที่่ม� ีกี ารจำหน่า่ ยในท้้องตลาดในปััจจุุบััน

องค์ค์ วามรู้้�เรื่�อ่ ง 65
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้ข�้ องประชาชน

ตามมาตรฐานผลิติ ภัณั ฑ์ช์ ุมุ ชน มผช. 1555/2563 สำนักั งานมาตรฐานผลิติ ภัณั ฑ์์
อุุตสาหกรรม หน้้ากากผ้้า หมายถึึง ผลิติ ภัณั ฑ์ท์ ี่่�ได้้จากการนำผ้้าทอหรืือผ้้าถักั ที่่ท� ำจากเส้้นใย
ธรรมชาติิ เส้้นใยประดิษิ ฐ์์ หรืือเส้้นใยผสม มาตััดเย็บ็ เป็น็ หน้้ากากรููปทรงต่่าง ๆ เช่่น สี่่�เหลี่�ยม
ผืืนผ้้า ทรงโค้้ง ประกอบด้้วยผ้้าตั้ง� แต่่ 2 ชั้้น� ขึ้้น� ไป อาจมีีช่อ่ งสำหรับั ใส่แ่ ผ่น่ กรอง และแถบปรับั
กระชับั ดั้ง� จมููก มีีสายสำหรับั ยึึดกับั ใบหน้้า อาจใช้้คล้้องหูู รัดั หรืือผููกรอบศีีรษะ หรืือแบบอื่น่� ๆ
สำหรัับใช้้ในชีีวิติ ประจำวันั สวมใส่ป่ ิดิ จมููกและปาก เพื่่�อป้้องกันั สารคััดหลั่ง� เช่่น น้้ำมููก น้้ำลาย
จากการพููด ไอหรืือจาม คุณุ ลักั ษณะที่่ต� ้อ้ งการตามมาตรฐานนี้้� ไม่ไ่ ด้้กำหนดประสิทิ ธิภิ าพการ
กรองอนุภุ าค25 ในส่ว่ นของ ASTM International ได้้ร่ว่ มกับั NIOSH พัฒั นามาตรฐานหน้้ากาก
ปิดิ บังั ใบหน้้า (Barrier Face Covering: BFC) ใหม่่ หมายเลข F3502-21 เพื่อ่� ให้้เป็น็ ไปตาม
มาตรฐาน ASTM BFC ต้อ้ งเป็็นไปตามข้้อกำหนดด้้านการออกแบบและประสิทิ ธิภิ าพ ซึ่ง�่ รวม
ถึึงประสิทิ ธิภิ าพการกรองและการไหลของอากาศ ซึ่ง่� ต้อ้ งผ่า่ นการทดสอบโดยห้้องปฏิบิ ัตั ิกิ ารที่่�
ได้้รัับการรับั รองและติิดฉลากตามนั้้น� 26
(2) หน้้ากากอนามัยั (Medical or surgical mask) เป็็นหน้้ากากที่่ม� ีีการใช้้งาน
กัันมาอย่่างแพร่่หลาย ด้้วยราคาที่่�ไม่่แพง ใช้้ครั้้�งเดีียวทิ้้�ง และสามารถซื้้�อหาได้้สะดวก โดย
หน้้ากากอนามัยั ที่่ม� ีีคุณุ ภาพต้อ้ งมีีชั้้น� กรองอย่า่ งน้้อย 3 ชั้้น� เพื่อ�่ ช่ว่ ยป้อ้ งกันั เชื้อ� โรค มลพิษิ หรืือ
ของเหลวจากภายนอก และช่่วยดููดซัับสารคััดหลั่�งหรืือความชื้�นที่่�มาจากผู้�้ใช้้ สามารถป้้องกััน
ฝุ่น�่ ละอองขนาดเล็ก็ (ขนาด 3 ไมครอนขึ้้น� ไป) ได้้ ซึ่ง�่ มาตรฐานการทดสอบหน้้ากากอนามัยั ใช้้ครั้้ง�
เดีียวนั้้�น สามารถอ้้างอิงิ ตามมาตรฐานการทดสอบขององค์ก์ รในนานาประเทศ เช่น่ มาตรฐาน
ของประเทศออสเตรเลีีย ได้้แก่่ AS 4381-2002 มาตรฐานของประเทศสหรััฐอเมริิกา ได้้แก่่
ASTM F 2101, ASTM F 2299, ASTM F 1862, MIL-M- 36954C ดัังตารางที่่� 5.2

25 https://tcps.tisi.go.th/pub/tcps1555- 63(%e0%b8%ab%e0%b8%99%e0%b9%89%e0%b8%b2%e0%b8%81%
2 6 eh0tt%pbs:8//%bblo2g%s.ec0d%c.gbo8v%/n8i1o%she-0sc%iebn8c%e9-bcl%oge/02%02b19/%048/92%3/eb0f%c-bst8a%ndba2r).dp/df

66 องค์์ความรู้้เ� รื่่อ� ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้�้ของประชาชน

ตารางที่ 5.2

เกณฑกำหนดประเภทหนากากอนามัยตามคุณสมบัติการทดสอบตาง ๆ

คุุณสมบัตั ิิทางกายภาพ เกณฑ์์กำหนดตามประเภทของหน้้ากาก วิิธีกี าร
ทดสอบ
ระดับั ที่่� 1 ระดับั ที่่� 2 ระดัับที่่� 3
(Low (Medium (High
barrier) barrier) barrier)

1. ความสามารถในการกรอง ≥95% ≥98% ≥98% ASTM
ล ะ อ อ ง ข อ ง แ บ คทีี เ รีี ย F2101
สตาฟิิโลคอตคััส ออเรีียส
ขนาด 3 ไมครอน (Bacterial
Filtration Efficiency, BFF)

2. ความสามารถในการกรอง ≥95% ≥98% ≥98% ASTM
อนุุภาคขนาด 0.1 ไมครอน F2299
(Particulate Filtration Effi-
ciency, PFE)

3. ความสามารถในการป้้องกััน ป้้องกัันการ ป้้องกัันการ ป้้องกัันการ ASTM
การซึึมผ่่าน (Fluid Resis- ซึึมผ่่านของ ซึึมผ่่านของ ซึึมผ่่านของ 1862
tance, FR) ของเลืือดเทีียมที่่� เลืือดเทีียมที่่� เลืือดเทีียมที่่� เลืือดเทีียมที่่�
ความดััน 80 (ความดัันหลอด ความดััน 80 ค ว า ม ดัั น ความดันั
เลืือดดำ), 120 (ความดััน mmHg 120 mmHg 160 mmHg
หลอดเลืือดแดง) และ 160
(ความเลืือดมีีการบาดเจ็็บ
และระหว่่างผ่่าตัดั ) mmHg

4. ความแตกต่่างของความดััน ไม่เ่ กินิ ไม่เ่ กินิ ไม่เ่ กินิ MIL-M-
ระหว่่างภายในและภายนอก 4 mm 5 mm 5 mm 36954C
หน้้ากาก (Pressure Differ- H2O/cm2 H2O/cm2 16 CFR
ential, ΔP) H2O/cm2 Class 1 Class 1 part 1610

5. การติิดไฟ (Flame spread) Class 1

องค์์ความรู้เ้� รื่�อ่ ง 67
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้้�ของประชาชน

สำหรัับประเทศไทยนั้้�น หน้้ากากอนามััย มีีระบุุตามมาตรฐาน มอก.2424-
2562,27,28 หน้้ากากอนามััยจะถููกประกาศเป็็นสิินค้้าควบคุุมโดยสำนัักงานมาตรฐานผลิิตภััณฑ์์
อุตุ สาหกรรม (สมอ.) ประมาณกลางปี ี พ.ศ. 256529
(3) หน้้ากากกลุ่�มปกป้อ้ งทางเดินิ หายใจ (Respirator) แบ่ง่ ได้้เป็น็ (ก) ชนิดิ ที่่�ใช้้
สำหรัับการกรองอนุภุ าคขนาดเล็ก็ และ (ข) ชนิิดที่่ใ� ช้้ในการกรองอนุภุ าคและก๊๊าซ หรืือที่่�เรีียก
ว่า่ อุุปกรณ์ป์ ้อ้ งกันั ส่่วนบุุคคล (Personal Protective Equipment : PPE)
(ก) ชนิดิ ที่่ใ� ช้้สำหรับั กรองอนุภุ าคขนาดเล็ก็ หน้้ากากกรองอนุภุ าคมีีหลายยี่ห� ้้อ
หลายขนาด หลายรููปแบบ ขึ้้�นกัับมาตรฐานที่่�ทำการทดสอบประสิิทธิิภาพการกรอง เช่่น
มาตรฐานอเมริกิ า (N95) ดังั รููปที่่� 5.2 มาตรฐานยุโุ รป (FFP2) และออสเตรเลีีย/นิวิ ซีีแลนด์์ (P2)
มาตรฐานของเกาหลีี (KF94) ดังั รููปที่่� 5.3 หรืือมาตรฐานญี่่ป�ุ่่น� 30 ดังั รููปที่่� 5.4 ซึ่ง�่ มีีประสิทิ ธิภิ าพ
ในการดักั จับั อนุภุ าคได้้ไม่่น้้อยกว่า่ 94 – 95% ดัังตารางที่่� 5.3
(ข) หน้้ากากสวมใส่ป่ ้อ้ งกันั ส่ว่ นบุคุ คล (Personal Protective Equipment
: PPE) โดยเฉพาะกลุ่�มบุุคคลในโรงงานอุุตสาหกรรมต่่าง ๆ กิิจกรรมที่่�เป็็นแหล่่งกำเนิิดของ
มลพิิษอากาศแบบต่่าง ๆ เช่่น ฝุ่�่น สารระเหยต่่าง ๆ ฟููมโลหะ หลัักการทำงานของหน้้ากาก
ประเภทนี้้�จะเป็็นการหายใจผ่่านตลัับชั้�นกรองที่่�มีีหลายแบบ เช่่น ตลัับกรองก๊๊าซ ชั้้�นกรอง
อนุภุ าค ฯลฯ ซึ่ง�่ ผู้ใ�้ ช้้งานจะต้อ้ งเลืือกชนิดิ ของตลับั กรองอากาศให้้เหมาะสมกับั วัตั ถุปุ ระสงค์ก์ าร
ใช้้งานด้้วยเช่น่ กันั ดังั รููปที่่� 5.5-5.7 ตารางที่่� 5.4 แสดงการเปรีียบเทีียบมาตรฐานของหน้้ากาก
ประเภทต่่างๆ

รููปที่่� 5.2 หน้้ากาก N95 รููปที่่� 5.3 หน้้ากาก KF94 รููปที่่� 5.4 หน้้ากากมาตรฐานญี่่�ปุ่่น�

27 http://law.industry.go.th/laws/file/61055
28 https://www.tisi.go.th/data/standard/pdf/1_a2424_25XX.pdf
29 https://www.matichon.co.th/economy/news_3087444
30 https://www.jniosh.johas.go.jp/icpro/jicosh-old/english/law/DustMask/index.html

68 องค์์ความรู้้�เรื่อ่� ง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้้�ของประชาชน

ตารางที่ 5.3

ประเภทชั้นกรองและประสิทธิภาพการกรองของหนากากกรองอากาศชนิดกรองอนุภาค
ตามมาตรฐานอเมริกา ยุโรป และออสเตรเลีย/นิวซีแลนด (ที่มา: www.3mdelivery.com)

องค์ค์ วามรู้เ้� รื่่�อง 69
มลพิษิ อากาศและความตระหนัักรู้้ข� องประชาชน

ตารางที่่� 5.4
เปรีียบเทีียบการทดสอบหน้้ากากประเภทต่่างๆ31,32

รููปที่่� 5.5 หน้้ากากชนิดิ ไส้้กรอง รููปที่่� 5.6 หน้้ากากเต็็มหน้้าชนิดิ ไส้้ รููปที่่� 5.7 หน้้ากากชนิิดไส้้กรองคู่�
เดี่่ย� ว และไส้้กรองอนุุภาค กรองคู่� และตลัับกรองก๊า๊ ซ และไส้้กรองอนุภุ าค

31 https://smartairfilters.com/en/blog/comparison-mask-standards-rating-effectiveness/
32 https://makermask.org/new-astm-standard-for-face-coverings-astm-f3502/

70 องค์ค์ วามรู้เ�้ รื่�่อง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้้ข� องประชาชน

นอกจากหน้้ากากที่่�กล่่าวถึึงสาม การสวมใส่่หน้้ากาก การเคลื่�่อนที่่�ของ
ประเภทข้้างต้้นแล้้ว ปััจจุุบัันหน้้ากากไฮเอนด์์ เชื้�อไวรััส และฝุ่�่น PM2.5 เข้้าไปในระบบทาง
เป็็นหน้้ากากกลุ่�มใหม่่ที่่�เริ่�มได้้รัับความนิิยม เดิินหายใจนั้้�นคล้้ายกันั โดยที่่�เชื้�อ COVID-19
โดยอาศัยั การนำเทคโนโลยีีต่า่ ง ๆ มาประยุกุ ต์ใ์ ช้้ จากผู้้�ติิดเชื้�อที่่�ไม่่ได้้สวมหน้้ากาก (หรืือใช้้
ร่ว่ มกับั การสวมใส่ห่ น้้ากาก เช่น่ การเพิ่่ม� ระบบ หน้้ากากที่่�มีีการรั่่�วเยอะ) จะเกาะละอองฝอย
การฟอกอากาศ ระบบฆ่า่ เชื้อ� จุลุ ชีีพต่า่ ง ๆ ฯลฯ จากลมหายใจหรืือฝุ่�่นที่่�แขวนลอยในอากาศ
รวมไปถึึงการพัฒั นารููปแบบหน้้ากากให้้มีีความ และทำให้้เกิิด aerosol plume ที่่�มีีความเข้้ม
แนบสนิิทกัับใบหน้้าของผู้�้สวมใส่่ ลููกเล่่นของ ข้้นหากอยู่�ในพื้้�นที่่�ปิิดที่่�ไม่่มีีระบบระบาย
แต่ล่ ะแบรนด์ท์ ี่่ม� ีีการหยิิบยกขึ้น� มาเป็น็ จุดุ ขาย อากาศที่่ด� ีี ซึ่ง่� ไม่ว่ ่า่ ผู้แ้� พร่เ่ ชื้อ� หรืือผู้ร�้ ับั เชื้อ� หาก
นำมาซึ่ง�่ ราคาของผลิติ ภัณั ฑ์์ที่่�ค่่อนข้้างสููงมาก ใส่ห่ น้้ากากผิดิ วิธิ ีี (ใส่แ่ บบเปิดิ จมููกหรืือมีีการรั่่ว�

ในปริมิ าณมาก) ผลที่่ไ� ด้้รับั อาจเท่า่ กับั การไม่ใ่ ส่่
เลยก็เ็ ป็็นได้้
ข้้อควรระวััง: โฆษณาเกิินจริิงและสิ่�งที่่�
ผู้�้ผลิิตไม่่ได้้บอก ในสถานการณ์์ปััจจุุบัันที่่�มีีทั้้�ง
ภาวะหมอกฝุ่่�นควััน และการแพร่่ระบาดของ
COVID-19 ทำให้้ตลาดของหน้้ากากนั้้�นมีีตััว
เลืือกที่่�หลากหลายและอััตราการแข่่งขัันที่่�สููง
ขึ้�น แต่่ละแบรนด์์จะนำจุุดเด่่นของสิินค้้าของ
ตนมาเป็น็ โฆษณา เช่น่ ประสิทิ ธิภิ าพการกรอง
อนุุภาค (PFE) ประสิิทธิิภาพในการต้้าน
แบคทีีเรีีย (Antibacterial) ฯลฯ แต่่สิ่�งที่่�น่่า
สนใจกว่า่ คำโฆษณานั้้น� คืือ สิ่่ง� ที่่ผ� ู้ผ�้ ลิติ ไม่ไ่ ด้้บอก
เพราะสิ่ �งเหล่่านั้้�น คืือ จุุดอ่่อนของหน้้ากาก
นั่่�นเอง

รููปที่่� 5.8 หน้้ากากไฮเอนด์์ที่่�มีีการจำหน่า่ ย
ในปััจจุุบััน

องค์์ความรู้เ้� รื่�อ่ ง 71
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้ข้� องประชาชน

ค่่าของความสบายในการหายใจ ขนาดไหน ดููดีีขนาดไหน หรืือมีีคุุณสมบััติิ
(Breathability) เป็็นคุุณสมบััติิสำคััญของ พิเิ ศษอื่น่� มากแค่ไ่ หน แต่ค่ วามเป็น็ หน้้ากากนั้้น�
หน้้ากากที่่�ผู้�บ้ ริิโภคส่ว่ นมากอาจยัังไม่่ทราบ สอบตก
โดยคุุณสมบััติินี้�้จะทดสอบด้้วยการวััด ในทางกลับั กันั หากทำการทดสอบตาม
แรงต้้านที่่�เกิิดจากการหายใจผ่่านหน้้ากากใน วิธิ ีีข้้างต้้นกับั หน้้ากากใช้้แล้้วทิ้้ง� ที่่ม� ีีคุณุ ภาพ จะ
รููปแบบของความต่า่ งของแรงดันั (Differential พบว่่า ลมหายใจที่่�ออกทะลุุหน้้ากากสามารถ
pressure) การต้้านการหายใจเข้้า (Inhala- สััมผััสได้้ด้้วยมืือ แสดงให้้เห็็นว่่า ลมหายใจได้้
tion resistance) ความต้้านทานการหายใจ ผ่่านการกรองผ่่านหน้้ากากจริิง ซึ่่�งส่่งผลดีีต่่อ
ออก (Exhalation resistance) ดููตารางที่่� 5.4 ความสบายของการใส่่หน้้ากากที่่�กระชัับเพื่่�อ
ซึ่�่งมีีผลต่่อการหายใจและเป็็นตััวชี้้�วััดทางอ้้อม การเกิิดประโยชน์์สููงสุุด การเลืือกใช้้งาน
ของการรั่่ว� ของหน้้ากาก เช่น่ หน้้ากากผ้้าบาง หน้้ากากภายใต้้สภาวะหมอกฝุ่่�นควััน และ
ชนิิดที่่�ไม่่ได้้ระบุุประสิิทธิิภาพการกรอง ส่่วน สถานการณ์ก์ ารแพร่ร่ ะบาดของเชื้อ� COVID-19
ใหญ่่มัักจะมีีค่่า differential pressure ที่่�สููง นั้้น� มีีข้้อพิจิ ารณาที่่ไ� ม่ซ่ ับั ซ้้อนมากนักั คืือ กรอง
มาก ซึ่ง่� สามารถทดสอบเบื้้อ� งต้้นได้้ด้้วยตัวั เอง ดีี ไม่่มีีรั่่�ว กระชัับใบหน้้า โดยที่่� กรองดีี คืือ
โดยการปิิดหน้้ากากให้้มิิดชิิดเพื่่�อลดจุุดรั่�วแล้้ว ค่่าประสิิทธิิภาพการกรองอนุุภาคที่่�ขนาด
หายใจออก จะพบว่่าการหายใจผ่่านหน้้ากาก 0.3 µm (PFE) ไม่่น้้อยกว่่า 80% และค่่า
บางชนิิดนั้้�นเป็็นไปได้้ด้้วยความลำบากมาก ประสิิทธิภิ าพการกรองแบคทีีเรีียขนาด 3 µm
ด้้วยเหตุุนี้�้ไม่่ว่่าจะเป็็นอากาศที่่�เราหายใจเข้้า (BFE) ไม่่น้้อยกว่่า 95% ไม่่มีีรั่่�ว และกระชัับ
หรืือออกแทบไม่่ได้้ผ่่านการกรอง แต่่สาเหตุุที่่� ใบหน้้า คืือ การเลืือกทรงและขนาดของ
ยัังสามารถหายใจได้้นั้้�น เกิิดจากการรั่่�วเป็็น หน้้ากากที่่เ� หมาะสมกัับใบหน้้า
ส่่วนใหญ่่ เพราะฉะนั้้�นไม่่ว่่าคำโฆษณาจะดีี

72 องค์์ความรู้�เ้ รื่�่อง
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้�้ของประชาชน

ในบทความนี้�้ ผู้�้เขีียนขอสรุุปข้้อดีี-ข้้อเสีียของหน้้ากากแต่่ละประเภทเพื่่�อประกอบการ
ตััดสินิ ใจในการเลืือกใช้้ให้้เหมาะสมในแต่ล่ ะกรณีีไว้้ดังั ตารางที่่� 5.5

ตารางที่่� 5.5
ข้้อดีี-ข้้อเสีียของหน้้ากากแต่่ละประเภท

องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่อ�่ ง 73
มลพิษิ อากาศและความตระหนัักรู้ข�้ องประชาชน

ทั้้�งนี้้�การสวมใส่่หน้้ากากในภาวะฝุ่่�นควัันนั้้�นเป็็นเพีียงหนึ่�่งในข้้อปฏิิบััติิในกรณีีที่่�ไม่่
สามารถหลีีกเลี่ย� งการอยู่�ในพื้้�นที่่ท� ี่่ม� ีี PM2.5 สููงกว่า่ มาตรฐานได้้ ในความเป็็นจริงิ นั้้�นจำเป็น็ ต้้อง
นำข้้อปฏิบิ ัตั ิอิ ื่น่� ๆ มาใช้้งานให้้สอดประสานกัันอย่า่ งเหมาะสมกัับสถานการณ์์นั้้น� ๆ ด้้วย
5.2.2 เครื่่�องฟอกอากาศ (Air cleaner)
เครื่�่องฟอกอากาศเป็็นเครื่�่องใช้้ไฟฟ้้าชนิิดหนึ่่�งที่่�ใช้้หลัักการเดีียวกัับพััดลม
(Fan) ที่่�อาศััยชุุดพััดลมดููดอากาศ และปล่่อยออกมาด้้านนอก รวมถึึงมีีการนำเอาระบบการ
กรองอากาศ (Air filter system) ต่า่ ง ๆ เสริมิ เติมิ เข้้าไป โดยหลักั การแล้้วต้อ้ งมีีสิ่่ง� ที่่เ� รีียกว่า่ “แผ่น่
กรองอากาศ” (แต่บ่ างประเภทก็ไ็ ม่ม่ ีี) ซึ่ง�่ ประกอบด้้วยหลายชั้น� เพราะแผ่น่ กรองอากาศในแต่ล่ ะ
ชั้น� นั้้น� มีีหน้้าที่่ด� ููดซับั สิ่ง� ต่า่ ง ๆ ที่่ล� อยอยู่�ในอากาศ และถููกดููดเข้้ามาภายในเครื่อ�่ ง ที่่แ� ตกต่า่ งกันั
(อPอMก2ไ.ป5) อกาลิ่ทน� ิิ ไลม่ะ่พึอึงอปงรเะกสสงรคด์์อสกาไรม้เ้ค มฝุี่�่นี ลเชืะ้อ� อโอรคงตข่นา่ างดๆใหอญ่ย่่ ่า(PงเMชื้�อ10ร)าฝุ่่น�เชืล้อ� ะแอบอคงทขีีนเรีาียดเแล็ตก็่่ส่หว่ นรืือมฝาุ่่�นกจิจ๋๋ะ�ว
กรองเชื้�อไวรััสไม่่ได้้ เพราะมีีขนาดเล็็กมากเกิินกว่่าที่่�แผ่่นกรองอากาศจะสามารถกรองได้้
นอกจากเครื่�่องฟอกอากาศที่่�มีีการใช้้แผ่่นกรองอากาศแล้้ว ในปััจจุุบัันมีีการนำเทคโนโลยีีอีีก
หลากหลายรููปแบบเข้้ามาใช้้ในการลดมลพิิษอากาศ เช่่น ระบบดัักจัับอนุุภาคด้้วยไฟฟ้้าสถิิต
(Electrostatic Precipitator : ESP), เทคโนโลยีีพลาสมาคลัสั เตอร์์ (Plasma cluster), UV-C,
Ozone ฯลฯ โดยเครื่�่องฟอกอากาศแต่่ละประเภทมีีหลัักการทำงานโดยสัังเขป ดังั นี้�้
i. ระบบดักั จับั อนุภุ าคด้้วยไฟฟ้า้ สถิติ (Electrostatic Precipitator : ESP)
จะเป็น็ การสร้้างประจุไุ ฟฟ้า้ ลบให้้กับั อนุภุ าคที่่ม� ากับั อากาศและเหนี่่ย� วนำให้้ไปติดิ กับั แผ่น่ โลหะ
ที่่�มีีประจุไุ ฟฟ้้าบวก ทำให้้อากาศที่่ไ� หลออกจากเครื่อ�่ งนั้้�นมีีปริิมาณอนุุภาคลดลง
ii. ระบบการสร้้างไอออน (Ionizer) หรืือพลาสมาคลััสเตอร์์ (Plasma
Cluster) จะเป็็นการสร้้างประจุุบวก (H+) และลบ (OH-) ขึ้้�นมาแล้้วปล่่อยออกสู่�อากาศ ซึ่่�ง
ประจุุลบจะทำหน้้าที่่�ออกซิิไดส์์กัับไฮโดรเจนที่่�พื้้�นผิิวของจุุลิินทรีีย์์ในอากาศ ส่่งผลให้้จุุลิินทรีีย์์
เสีียสภาพ ในกรณีีของฝุ่น่� PM2.5 ประจุลุ บจะเกาะที่่พ� ื้้น� ผิวิ ของอนุภุ าคฝุ่น�่ และเหนี่่ย� วนำให้้ตกลง
สู่ �พื้ �นห้้อง
iii. การใช้้รัังสีียููวีีเพื่่�อฆ่่าเชื้�อโรค (Ultraviolet Germicidal Irradiation:
UVGI) เป็น็ ระบบฟอกอากาศที่่ม� ีีวัตั ถุปุ ระสงค์ห์ ลักั ในการฆ่า่ เชื้อ� จุลุ ินิ ทรีีย์ใ์ นอากาศด้้วยรังั สีียููวีีซีี
(UV-C) โดยจะทำลายโครงสร้้างกรดนิวิ คลีีอิกิ ซึ่ง�่ เป็น็ องค์ป์ ระกอบสำคัญั ของเชื้อ� จุลุ ินิ ทรีีย์์ เหมาะกัับ

74 องค์์ความรู้เ�้ รื่่อ� ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้ข้� องประชาชน

การฆ่า่ เชื้อ� ในอากาศที่่อ� ยู่�ในระบบปิดิ ไม่ม่ ีีการเคลื่อ่� นไหวของอากาศ โดยจะต้อ้ งมีีการออกแบบ
ให้้บริเิ วณที่่ต� ้อ้ งฆ่า่ เชื้อ� สัมั ผัสั กับั รังั สีีอย่า่ งทั่่ว� ถึึง หรืือใช้้การหมุนุ เวีียนอากาศให้้ผ่า่ นหลอดกำเนิดิ
รังั สีี เป็น็ ต้้น หรืือการใช้้รัังสีียููวีีซีี ควบคู่่�กับั แผ่่นไทเทเนีียมไดออกไซด์ท์ ี่่�เรีียกว่่า Photo Cata-
lytic Oxidation: PCO
iv. ก๊า๊ ซโอโซน (Ozone) ใช้้ในการกำจัดั เชื้อ� ในอากาศ และบนพื้้น� ผิวิ สัมั ผัสั ต่า่ ง ๆ
โดยก๊๊าซโอโซนจะทำปฏิิกิิริิยาออกซิิเดชัันกัับสารอิินทรีีย์์กัับพื้้�นผิิวของเชื้�อจุุลิินทรีีย์์ ทำให้้เชื้�อ
จุุลิินทรีีย์์ถููกทำลาย ทั้้ง� นี้้�การใช้้งานเครื่อ�่ งฟอกอากาศประเภทนี้จ้� ำเป็น็ ต้้องศึึกษาวิิธีีการใช้้งาน
ให้้ละเอีียด เนื่อ�่ งจากก๊า๊ ซโอโซนเป็น็ ก๊า๊ ซพิษิ มีีฤทธิ์�ระคายเคืืองต่่อเยื่่อ� บุตุ ่า่ ง ๆ
ภ2)า ผยู้ใท้� ีต่่้�มี้สีปภััญาวหะาเกPี่�ยMว2ก.ั5บั เโกริิคนทมาางตเรดิฐินาหนนาั้ย้�นใ จ เ3คร)ื ่ผ่�อู้ง้�ที่ฟ่�ต้ออ้ กงใอช้า้ชกีีวาิติ ศปเหระมจาำะวสันั ำคหลุรัุกับคลี1ีอ) ยผูู่่้�ก้�ทัีับ่่�เฝปุ่็�น่ ็นภลููะมอิิแอพ้ง้
4) ผู้้ท� ี่่�อยู่�ในสภาพแวดล้้อมที่่อ� ัับชื้น� เชื้�อโรคสามารถแพร่พ่ ันั ธุ์์�ได้้อย่า่ งรวดเร็็ว หรืือแม้้แต่ส่ ถาน
ที่่ป� ิดิ ที่่ม� ีีการอาศัยั กันั เช่น่ อาคารที่่ม� ีีระบบปรับั อากาศที่่ไ� ม่ม่ ีีการดููแลเรื่อ่� งของการระบายอากาศ
โดยสิ่�งที่่พ� ึึงพิิจารณาประกอบการเลืือกซื้อ� เครื่�่องฟอกอากาศ มีีดัังต่่อไปนี้3้� 3
(1) ค่่า CADR (Clean Air Delivery Rate)34 หรืืออัตั ราการสร้้างอากาศบริิสุุทธิ์�
ต่่อนาทีี เป็็นค่่าสากลที่่�ใช้้วััดประสิิทธิิภาพในการทำงานของเครื่�่องฟอกอากาศ ควรพิิจารณา
เลืือกให้้เหมาะสมกัับพื้้�นที่่ � ขนาดห้้อง
(2) เทคโนโลยีีที่่�ใช้้ในเครื่�่องฟอกอากาศบางประเภท (ยกเว้้นแบบที่่�ใช้้หลัักการ
การกรอง) อาจก่่อให้้เกิิดมลพิิษอากาศชนิิดอื่่�น เช่่นโอโซนขึ้้�นได้้ ควรพิิจารณาเทคโนโลยีีให้้
สอดคล้้องกัับรููปแบบการใช้้งานของพื้้�นที่่น� ั้้�น ๆ
(3) ระดัับเสีียง ควรเลืือกเครื่�่องฟอกอากาศที่่�มีีระดัับเสีียงระหว่่างการทำงานต่่ำ
เพื่อ�่ ป้อ้ งกันั การรบกวนขณะพัักผ่อ่ น ซึ่ง�่ ระดัับที่่เ� หมาะสมไม่่ควรเกินิ 50 เดซิเิ บลเอ dB(A) ซึ่�่ง
เป็น็ ระดับั เสีียงการทำงานของตู้เ้� ย็็นรุ่่�นใหม่่ในปัจั จุบุ ันั เครื่่�องฟอกอากาศบางรุ่่�นระดับั เสีียงการ
ทำงานต่่ำเพีียง 30 dB(A)
(4) การประหยััดไฟ ควรเลืือกเครื่่�องฟอกอากาศที่่�อากาศสามารถไหลผ่่านได้้ดีี
นอกจากนี้ค้� วรเปรีียบเทีียบค่า่ ไฟจากฉลากประหยัดั ไฟเบอร์์ 5 เพื่อ�่ นำมาพิจิ ารณาประกอบการ
ตัดั สิินใจ
(5) ราคา ควรพิจิ ารณาถึึงราคาของไส้้กรองเครื่�อ่ งฟอกอากาศ เพราะเครื่�่องฟอก
อากาศแบบที่่�ใช้้หลัักการการกรอง จำเป็็นจะต้้องเปลี่่�ยนไส้้กรองเป็็นประจำ เพื่่�อให้้ทำงานได้้
อย่า่ งมีีประสิทิ ธิภิ าพ

33 https://www.epa.gov/sites/default/files/2018-07/documents/guide_to_air_cleaners_in_the_home_2nd_edition.pdf
34 https://ahamverifide.org/wp-content/uploads/2020/09/Testing-of-Portable-Air-Cleaner-Performance-FAQs-2020-Updates.pdf

องค์์ความรู้�เ้ รื่�่อง 75
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้้�ของประชาชน

ตารางที่่� 5.6
ข้้อดีี-ข้้อเสีียของเครื่่�องฟอกอากาศแต่่ละประเภท

5.3 พื้้น� ที่ป่� ลอดภัยั ในสถานการณ์์ PM2.5 เกินิ มาตรฐาน

5.3.1 ห้้องปลอดฝุ่�่น
ห้้องที่่�จััดเตรีียมไว้้ภายในบ้้านหรืืออาคารสาธารณะเพื่�่อลดการสััมผััส
ฝุ่่�นละอองขนาดไม่่เกิิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) และฝุ่่�นละอองขนาดไม่่เกินิ 10 ไมครอน (PM10)
โดยภายในห้้องต้อ้ งมีีค่า่ PM2.5 เฉลี่ย� 24 ชั่่ว� โมง ไม่เ่ กินิ 50 ไมโครกรัมั ต่อ่ ลููกบาศก์เ์ มตร (มคก./
ลบ.ม.) และ PM10 เฉลี่ย� 24 ชั่่ว� โมง ไม่เ่ กินิ 120 มคก./ลบ.ม.35 การจัดั เตรีียม “ห้้องปลอดฝุ่น่� ”

35 https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/210331161717791961.pdf

76 องค์์ความรู้�เ้ รื่่�อง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้ข้� องประชาชน

(Cleaner air shelter) ทั้้�งในบ้้านและอาคารสาธารณะในชุุมชน เช่่น ศููนย์์ประชุุม อาคาร
เอนกประสงค์์ โรงพยาบาลส่ง่ เสริมิ สุขุ ภาพตำบล โรงเรีียน ศููนย์พ์ ัฒั นาเด็ก็ เล็ก็ สถานที่่ด� ููแลผู้ส�้ ููง
อายุุ และห้้างสรรพสินิ ค้้า เป็็นต้้น
โดยมีีแนวทางการเตรีียมห้้องปลอดฝุ่น�่ และการจัดั สภาพแวดล้้อม สำหรับั อาคาร
สาธารณะ จัดั ทำขึ้�นในช่่วงที่่� ดP้้สMะ2ด.5 วแกละเช่P่นM 1โ0รองเยู่ร�ีใียนนร ะศดูัูับนยที่์่�ม์เีดี็ผ็กลกเลร็็กะทสบถต่า่อนสทุีุข่่ภ�ดููาแพล ผูแ้�้สลููงะอเปา็น็ ยุุ
สถานที่่�ที่่�ประชาชนเข้้าถึึงไ
โรงพยาบาลส่ง่ เสริมิ สุขุ ภาพตำบล เป็น็ ต้้น เพื่อ�่ ให้้ประชาชนโดยเฉพาะกลุ่�มเสี่ ย� งอยู่�ในบริเิ วณที่่�
ปลอดภััยจากฝุ่่�นละออง ขึ้้�นอยู่่�กัับดุุลยพิินิิจของผู้้�ดููแลห้้องปลอดฝุ่่�น เกณฑ์์การเปิิด-ปิิดห้้อง
ปลอดฝุ่�น่ สำหรับั อาคารสาธารณะ
1) เกณฑ์์การเปิดิ -ปิิดห้้องปลอดฝุ่�่น สำหรับั อาคารสาธารณะ
i. การเปิิดห้้องปลอดฝุ่�น่
กเ ต่มืรอ่่อ่�ะเคนทื่่า่�่อบเงตฉ ่อ่ล(ี่Pสย� ุMขุ 2ภ24 .า5 พชั> ่่ว�i(iPโ5. มMก0งา2ม.ร5Pปค>ิMิดก92ห..้/51้อลหมงบรปคื.ือมลก..อP/หลดMบรฝืุื1่อ.่�น0ม อ.PยหูM่�ใรืน1ือ0ร Pะ>Mดับั110ท2ี่>่0เ� ริ่1ม�ม8มค1ีีกผม.ล/คกลกรบ.ะ/.ทลมบบ. ข.ตึม้่้�นอ่.)ส ไุปจขุ ำ)ภนแาวพลน จะ1รำ ะนวัดนวั ับัน36 ที่3่�ม ีวีัผนั ล
กเมืว่่�่อา่ ค่5่า0เฉ มลี่คย� ก2./24ล) ชบั่่ก.�วมาโ.มรคหงัขรัดืืออเลืงืPอPMกMห1้้0อ2 ต.5ง่่ำใกนวบ่่ารร1ย2า0กมาศคอกย.ู่/�ใลนบร.ะมด.ั ขับึ้้ทน�ี่่ป�ไปล)อ ตดิิดภัตยั่อ่ ต่กอ่ันั สุ ขุ 3ภ วาัันพ 37(PM2.5 ต่่ำ
i. เลืือกห้้องที่่�ห่่างจากแหล่่งกำเนิิดฝุ่่�นละออง เช่่น ถนน ลานจอดรถ พื้้�นที่่�
ก่่อสร้้าง และไม่่มีีแหล่ง่ กำเนิดิ อื่น่� ภายในห้้อง เช่น่ การจุุดเทีียน จุดุ ธููป หรืือกิิจกรรมอื่น�่ ที่่�เป็็น
แหล่่งกำเนิิดควันั
ii. เลืือกห้้องที่่ม� ีีช่อ่ งว่า่ งของประตูู หน้้าต่า่ ง (ช่อ่ งทางเข้้าของฝุ่น่� ละออง) น้้อย
ที่่ส� ุดุ เพื่อ�่ ลดการแลกเปลี่่ย� นของอากาศภายนอกเข้้ามาในอาคาร (Air Exchange) ถ้้ามีีห้้องที่่ม� ีี
เครื่�่องปรับั อากาศควรเลืือกห้้องนั้้�น
iii. หลีีกเลี่�ยงอุุปกรณ์์ที่่�เป็็นแหล่่งสะสมของฝุ่�น่ ละอองภายในห้้อง เช่่น พรม
หนังั สืือ ฯลฯ
iv. กรณีีการจััดทำห้้องปลอดฝุ่่�นในชุุมชนขนาดใหญ่่ ควรคำนึึงถึึงความหนา
แน่น่ ของคนที่่ม� าพักั ภายในห้้องให้้เหมาะสม โดยควรมีีความหนาแน่น่ 3.0-5.0 ตารางเมตรต่อ่ คน
และมีีระบบสาธารณููปโภคภายในห้้องอยู่�ในสภาพที่่ใ� ช้้งานได้้และเพีียงพอต่อ่ ผู้ท�้ี่่เ� ข้้ามาพักั ทั้้ง� หมด

36 https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/210331161717791961.pdf
37 https://www.chiangmaihealth.go.th/cmpho_web/document/210331161717791961.pdf

องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่อ�่ ง 77
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้ข้� องประชาชน

5.3.2 อาคารเป็น็ มิติ รต่่อสุุขภาพ (Healthy building)
ในปัจั จุบุ ันั เวลากว่า่ 90% ของชีีวิติ ประจำวันั ของมนุษุ ย์ใ์ นแต่ล่ ะวันั นั้้น� จะ
อาศััยอยู่�ภายในอาคาร โดยเฉพาะอย่่างยิ่�งเมื่่�อสถานการณ์์ PM2.5 เกิินมาตรฐานเกิิดขึ้�น
ข้้อแนะนำอันั ดับั ต้้น ๆ ที่่ถ� ููกนำมาใช้้ ได้้แก่่ การหลีีกเลี่ย� งออกไปกลางแจ้้ง หรืืออาศัยั อยู่�ภายใน
อาคารที่่ม� ีีระบบบำบัดั อากาศ ซึ่ง�่ ส่ง่ ผลให้้การอาศัยั อยู่�ภายในอาคารของมนุษุ ย์ม์ ีีแนวโน้้มสููงขึ้น�
กว่่าเดิิม ประเด็็นของคุุณภาพอากาศภายในอาคารจึึงมีีบทบาทความสำคััญมากขึ้ �นเป็็นลำดัับ
อาคารเป็น็ มิิตรต่อ่ สุขุ ภาพ หรืือ Healthy building เป็็นแนวคิดิ ที่่ม� ีีการนำมาใช้้กันั อย่า่ งแพร่่
หลายในต่า่ งประเทศ ควบคู่่�กัับอาคารเขีียว (Green building) ซึ่�่งประกอบด้้วย 9 รากฐานที่่�
สำคัญั ที่่ม� ีีอิทิ ธิพิ ลต่อ่ ผู้อ�้ ยู่�อาศัยั ภายในอาคาร เพื่อ�่ พัฒั นาคุณุ ภาพชีีวิติ ที่่ด� ีีของผู้อ้� ยู่�อาศัยั ดังั รููปที่่�
5.9

รููปที่่� 5.9 The 9 foundations of a healthy building
(ที่่�มา: Harvard T.H. Chan School of Public Health, 2017)

78 องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่อ�่ ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้�ข้ องประชาชน

คุุณภาพอากาศภายในอาคารจะเกี่�ยวข้้องกัับ 5 ใน 9 รากฐานของ Healthy
Building คืือ คุณุ ภาพอากาศ (Air quality) การระบายอากาศ (Ventilation) อุณุ หภููมิิ (Thermal
health) ความชื้�น (Moisture) และ ฝุ่่น� และสัตั ว์ร์ บกวน (Dust&Pests) โดยปัจั จััยที่่ส� ่่งผลต่่อ
คุุณภาพอากาศในอาคารนั้้�นจะแบ่่งออกเป็็น 3 ส่่วน คืือ คุุณภาพอากาศภายนอกอาคาร
ลักั ษณะกิจิ กรรมภายในอาคาร และระบบปรัับอากาศ-ระบบระบายอากาศ ซึ่่�งคุุณภาพอากาศ
ในอาคารที่่ด� ีีจะเกิดิ ขึ้น� ได้้ต้อ้ งพิจิ ารณาและจัดั การจากปัจั จัยั ต่า่ ง ๆ เหล่า่ นี้ ้� คืือ การมีีระบบปรับั
อากาศ-ระบายอากาศที่่ด� ีี โดยอากาศที่่ม� ีีการนำเข้้ามาจากภายนอกอาคารจะต้อ้ งผ่า่ นการกรอง
มลพิิษอากาศให้้ได้้มากที่่�สุุด และมีีการควบคุุมอุุณหภููมิิและความชื้�นที่่�เหมาะสม เพื่่�อป้้องกััน
การเกิิดเชื้ �อรา รวมไปถึึงภาวะความสบายของผู้้�อาศััย รวมไปถึึงการมีีการหมุุนเวีียนอากาศที่่�
เพีียงพอ เพื่อ�่ ลดโอกาสการสะสมของมลพิษิ อากาศในจุดุ ต่่าง ๆ ของอาคาร และมีีการควบคุุม
การเกิิดมลพิิษอากาศภายในอาคารที่่�เกิิดจากกิิจกรรมต่่าง ๆ ภายในอาคาร เช่่น การใช้้สาร
ทำความสะอาดประเภทต่่าง ๆ การเลืือกใช้้เฟอร์์นิเิ จอร์์ ฯลฯ

5.4 การปลููกต้้นไม้้/การจัดั สภาพแวดล้้อม

ปลููกต้้นไม้้ในเขตเมืืองเพื่อ�่
ลดปัญั หาฝุ่น�่ ละอองและมลพิษิ ที่่เ� หมาะสมเพื่อ่�
ช่ว่ ยกรองอากาศ โดยการปลููกพรรณไม้้ที่่ห� ลาก
หลายผสมผสานกัันและการจััดสวนแนวตั้ �งจะ
ช่่วยเพิ่่�มประสิิทธิิภาพในการดัักจัับฝุ่�่นละออง
และมลพิษิ ได้้ดีียิ่่ง� ขึ้น� และสำหรับั ภายในอาคาร
ต้้นไม้้ที่่ม� ีีประสิทิ ธิภิ าพในการดููดซับั สารพิษิ ดููด
ก๊า๊ ซคาร์บ์ อนไดออกไซด์ ์ มีีอัตั ราการคายน้้ำสููง
และสามารถปลููกได้้ในที่่�ร่่มเป็็นคุุณสมบััติิที่่�
สำคััญ38

รููปที่่� 5.10 ตััวอย่า่ งข้้อมููลการศึึกษาวิจิ ัยั
(ที่่ม� า: https://www.dnp.go.th/botany/PDF/

publications/PM25.pdf)

38 https://www.dnp.go.th/botany/PDF/publications/PM25.pdf

องค์ค์ วามรู้�เ้ รื่่อ� ง 79
มลพิษิ อากาศและความตระหนัักรู้้�ของประชาชน

The Nature Conservancy (2016) ในอากาศมากขึ้�น ส่่วนพุ่่�มใบที่่�หนาแน่่นนั้้�น
รายงานผลการศึึกษาในประเทศสหรััฐอเมริิกา เป็็นการเพิ่่�มพื้้�นที่่�ผิิวที่่�จะดัักจัับฝุ่�่นและการมีี
พบว่่าอากาศที่่�มีีมลพิิษเมื่�่อไหลผ่่านเรืือนยอด ปากใบที่่�ใช้้ดููดมลพิิษเป็็นจำนวนมาก
ของต้้นไม้้แล้้ว สามารถลดปริิมาณของฝุ่่�น คุณุ สมบัตั ิเิ หล่า่ นี้จ้� ึึงถููกใช้้เป็น็ หลักั การสำคัญั ต่อ่
PM2.5 ได้้ 10-50% และทำให้้อุุณหภููมิิลดลง การหาต้้นไม้้ที่่เ� หมาะสมสำหรับั การปลููกเพื่อ�่ ดักั
0.4-3 องศาเซลเซีียส โดยฝุ่่น� PM2.5 จะเกาะ จับั ฝุ่�น่ ละอองในอากาศ39
ติิดกัับผิิวของใบไม้้ที่่�เป็็นชั้้�นของคิิวติิเคิิลและ
เส้้นขนที่่�ปกคลุุมบนผิิวใบ รวมทั้้�งตามเปลืือก
ของกิ่ �งก้้านหรืือลำต้้น ส่่วนฝุ่�่นที่่�มีีขนาดใหญ่่
กว่่าจะเกาะตััวหลวม ๆ และบางส่่วนก็็จะฟุ้�ง
กระจายไปตามกระแสลมรอตกสู่่�ผิิวดิิน ฝุ่�่นที่่�
เกาะค้้างอยู่่�ตามต้้นไม้้เหล่่านี้�้จะถููกน้้ำฝนหรืือ
การพ่่นน้้ำใส่่เรืือนยอดต้้นไม้้จะช่่วยชะล้้างฝุ่่�น
ออกแล้้วไหลลงสู่�พื้น� ดินิ หรืือท่อ่ ระบายน้้ำต่อ่ ไป
แต่ฝ่ ุ่น�่ PM2.5 สามารถเข้้าไปสะสมอยู่�ในเนื้้อ� เยื่อ่�
ของพืืชได้้ทางช่่องเปิิดของปากใบและช่่อง
อากาศตามกิ่�งและลำต้้น เนื่�่องจากปากใบมีี
ขนาด กว้้าง 10-80 ไมครอน ซึ่ง�่ มีีลักั ษณะคล้้าย
กัับการเคลื่อ�่ นตัวั ของ PM2.5 ภายในระบบทาง
เดิินหายใจของมนุุษย์์ การสัังเคราะห์์แสงของ
พืืชจะช่่วยดููดฝุ่�่น PM2.5 และก๊๊าซพิิษต่่าง ๆ
เข้้าไป แล้้วเปลี่่ย� นเป็น็ ก๊า๊ ซออกซิเิ จนและไอน้้ำ
ออกมาแทนที่่� จึึงทำให้้คุุณภาพอากาศดีีขึ้้�น
เปรีียบเสมืือนกัับเครื่�่องกรองและเครื่่�องปรัับ
อากาศที่่�มีีชีีวิิตนั่่�นเอง ดัังนั้้�นต้้นไม้้ที่่�มีีการ
เจริิญเติิบโตเร็็วย่่อมแสดงว่่าต้้นไม้้จะมีีการ
สังั เคราะห์แ์ สงในอัตั ราที่่ส� ููงและมีีการดููดมลพิษิ

39 https://www.researchgate.net/publication/323621632_From_Content_Knowledge_to_Community_Change_A_
Review_of_Re presentations_of_Environmental_Health_Literacy

80 องค์์ความรู้เ้� รื่อ�่ ง
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้้ข� องประชาชน

5.5 ตััวอย่่างงานวิจิ ัยั บทความ เว็็บไซต์์ที่�แ่ สดงถึงึ ความตระหนักั รู้้ �
ของประชาชนในภาวะหมอกฝุ่�่นควััน

1) ความรู้ค�้ วามเข้้าใจและพฤติกิ รรมในการป้อ้ งกันั ตนเองในภาวะหมอกควันั ของ
ประชาชนในเขตพื้้�นที่่เ� ทศบาลตำบลจันั จว้้า อำเภอแม่จ่ ััน จัังหวัดั เชีียงราย
การวิจิ ัยั เชิงิ สำรวจ (Survey research) มีีวัตั ถุปุ ระสงค์เ์ พื่อ�่ ศึึกษาและเปรีียบ
เทีียบระดัับความรู้�้ ความเข้้าใจเกี่ �ยวกัับปััญหาหมอกควัันและระดัับพฤติิกรรมในการป้้องกััน
ตนเองในภาวะหมอกควันั ระหว่า่ งประชาชนผู้ท�้ ี่่ม� ีีเพศ อายุ ุ รายได้้ ระดับั การศึึกษา อาชีีพ และ
ระยะเวลาอาศััยอยู่ �ในเขตพื้้�นที่่�เทศบาลตำบลจัันจว้้าแตกต่่างกััน รวมถึึงศึึกษาความสััมพัันธ์์
ระหว่่างระดัับความรู้�้ความเข้้าใจเกี่ �ยวกัับปััญหาหมอกควัันกัับพฤติิกรรมการป้้องกัันตนเองใน
ภาวะหมอกควันั ของประชาชนในเขตพื้้น� ที่่เ� ทศบาลตำบลจันั จว้้า มีีประชากรทั้้ง� สิ้น� 14,796 คน
กลุ่�มตัวั อย่า่ งมีีความรู้ค�้ วามเข้้าใจเกี่ย� วกับั ปัญั หาหมอกควันั อยู่�ในระดับั สููงทุกุ ด้้าน แต่ม่ ีีพฤติกิ รรม
ในการป้้องกัันตัวั เองในภาวะหมอกควัันที่่ส� ่ง่ ผลกระทบต่่อสุขุ ภาพอยู่�ในระดับั พอใช้้
ส่ว่ นผลจากการเปรีียบเทีียบทางสถิติ ิ ิ พบว่า่ กลุ่�มตัวั อย่า่ งที่่ม� ีีเพศ อายุ ุ รายได้้
ระดัับการศึึกษา อาชีีพ และระยะเวลาที่่�อาศััยอยู่�ในพื้้�นที่่�ที่่�แตกต่่างกััน มีีระดัับความรู้้�ความ
เข้้าใจในปัญั หาหมอกควันั แตกต่า่ งกันั อย่า่ งไม่ม่ ีีนัยั สำคัญั ทางสถิติ ิิ แต่ผ่ ู้ท้� ี่่ม� ีีระดับั การศึึกษาและ
อาชีีพแตกต่่างกัันจะมีีพฤติิกรรม การเผาในที่่�โล่่งแตกต่่างกันั อย่า่ งมีีนััยสำคัญั ทางสถิติ ิิ และยััง
พบว่่า กลุ่�มตัวั อย่่างที่่�มีีอาชีีพแตกต่า่ งกัันจะมีีพฤติกิ รรมการป้้องกััน ตนเองในภาวะหมอกควััน
ที่่ส� ่ง่ ผลกระทบต่อ่ สุขุ ภาพที่่แ� ตกต่า่ งกันั ระดับั ความรู้ค้� วามเข้้าใจเกี่ย� วกับั ปัญั หา หมอกควันั และ
พฤติิกรรมการเผาในที่่�โล่่งมีีความสััมพัันธ์์กัันอย่่างมีีนััยสำคััญทางสถิิติิ แต่่ระดัับความรู้้�ความ
เข้้าใจเกี่ย� วกับั ปัญั หา หมอกควันั และพฤติกิ รรมในการป้อ้ งกันั ตนเองในภาวะหมอกควันั ที่่ส� ่ง่ ผล
กระทบต่่อสุุขภาพไม่ม่ ีีความสัมั พันั ธ์ก์ ันั อย่า่ งมีีนััยสำคัญั ทางสถิติ ิิ (ที่่�ระดับั 0.05) (ณภััทร พงษ์์
เทอดศัักดิ์,� 2558)
2) Advancing environmental health literacy: Validated scales of
general environmental health and environmental media-specific knowledge,
attitudes and behaviors. Int. J. Environ. Res. Public Health
Lichtveld, M.Y. และคณะ (2562) ทำการวิิเคราะห์์องค์ป์ ระกอบจากกลุ่�ม
ตัวั อย่า่ งนักั ศึึกษามหาวิทิ ยาลัยั จำนวน 174 คน ในบริบิ ทสิ่ง� แวดล้้อม 4 ด้้าน คืือ อากาศ อาหาร
น้้ำ และทั่่ว� ไปรวม 42 ข้้อ โดย 3 องค์ป์ ระกอบคืือ ความรู้�้ เจตคติิ และพฤติกิ รรมที่่ม� ีีผลให้้บุคุ คล

องค์์ความรู้�เ้ รื่อ�่ ง 81
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้้�ของประชาชน

หรืือชุุมชนนำข้้อมููลความรู้�้ไปใช้้ในการตััดสิินใจเกี่�ยวกัับสุุขภาพ และในด้้านอากาศ พบว่่า
คุุณภาพอากาศในชุุมชนได้้รัับผลกระทบมาจากอุุตสาหกรรมในท้้องถิ่�น อากาศมลพิิษไม่่ได้้
ทำให้้สุขุ ภาพของคนในครอบครัวั แย่ล่ ง มีีการปิดิ หน้้ากากอนามัยั และหลีีกเลี่ย� งการออกกำลังั กาย
นอกบ้้านเป็น็ อากาศมีีมลพิษิ อีีกทั้้ง� หลีีกเลี่ย� งการเปิดิ หน้้าต่า่ งในช่ว่ งที่่อ� ากาศภายนอกเป็น็ มลพิษิ
3) From content knowledge to community change: A review of
representations of environmental health literacy. International Journal of Envi-
ronmental Research and Public Health
ความตระหนัักและความเข้้าใจเป็็นการรัับรู้้�ว่่าสิ่�งเร้้าทางสิ่�งแวดล้้อมและ
พลวััต สัังคมวััฒนธรรมมีีผลต่่อสุุขภาพ เป็็นความเข้้าใจว่่าสิ่�งแวดล้้อมมีีปฏิิสััมพัันธ์์กัับ
กระบวนการทางชีีววิทิ ยาที่่ท� ำให้้เกิดิ ผลลัพั ธ์ท์ างสุขุ ภาพทางลบทักั ษะ เป็น็ ความสามารถในการ
ตัดั สินิ ใจป้อ้ งกันั และรับั รู้ค้� วามสามารถของตนเองสำหรับั การลดความเสี่ย� งทางด้้านสิ่่ง� แวดล้้อม
ประกอบด้้วย ความสามารถในการค้้นหาและทำความเข้้าใจข้้อมููลวิิทยาศาสตร์์ หรืือความ
สามารถที่่จ� ะมีีส่่วนร่่วมการตัดั สิินใจในชุมุ ชน (Gray, K. M., 2561)
4) พฤติกิ รรมการซื้้อ� ของผู้บ�้ ริโิ ภคในการยอมรับั เทคโนโลยีีอิเิ ล็ก็ ทรอนิกิ ส์เ์ พื่อ่�
สุุขภาพ ประเภทเครื่อ่� งฟอกอากาศ
ผู้�้วิิจััยได้้ศึึกษาพฤติิกรรมการซื้้�อของผู้้�บริิโภคในการยอมรัับเทคโนโลยีี
อิิเล็็กทรอนิิกส์์เพื่่�อสุุขภาพ ประเภทเครื่�่องฟอกอากาศ ผ่่านช่่องทางการตลาดแบบปกติิและ
ออนไลน์์ โดยได้้สััมภาษณ์เ์ ก็็บข้้อมููลจากกลุ่�มตััวอย่่าง 3 กลุ่�ม คืือ กลุ่�มโรงงาน กลุ่�มห้้องปฏิบิ ัตั ิิ
การ และกลุ่�มผู้บ้� ริโิ ภคทั่่ว� ไป จำนวน 27 ราย และวิเิ คราะห์เ์ ชิงิ เนื้้อ� หา จากการศึึกษาพบว่า่ กลุ่�ม
โรงงงานให้้ความสำคััญกัับประเด็็นด้้านมลพิิษอากาศภายในโรงงานมากกว่่ามลพิิษอากาศจาก
ภายนอก โดยเกณฑ์์ในการพิิจารณาเลืือกซื้�อเครื่�่องฟอกอากาศของโรงงานและห้้องปฏิิบััติิการ
นั้้�นลัักษณะคล้้ายกันั คืือ พิจิ ารณาจากหลัักเกณฑ์ท์ างด้้านระเบีียบ สุขุ อนามััย ความปลอดภััย
และสุุขภาพของพนัักงานที่่�ระบุุไว้้ในกฎระเบีียบ และข้้อกฎหมายของกระทรวงอุุตสาหกรรม
คุณุ ลักั ษณะของผลิติ ภัณั ฑ์ ์ ขนาดห้้อง ราคาเครื่อ�่ งสอดคล้้องกับั ราคาที่่ก� ำหนดไว้้ ประสบการณ์์
ของผู้�ผ้ ลิติ หรืือตัวั แทนจำหน่่าย การใช้้งานง่า่ ย การรัับประกันั และบริิการหลังั การขายในขณะ
ที่่ก� ลุ่�มผู้บ้� ริโิ ภคทั่่ว� ไปนั้้น� จะให้้ความสำคัญั กับั มลพิษิ อากาศประเภทฝุ่นุ� ละอองขนาดเล็ก็ มากเป็น็
พิเิ ศษ ส่ว่ นใหญ่พ่ ิจิ ารณาเลืือกซื้อ� ตามกระแสมลพิษิ อากาศ ราคาเครื่อ่� ง ตราสินิ ค้้า ประโยชน์ท์ ี่่�
ได้้รัับ รููปแบบสวยงาม และความสะดวกในการใช้้งาน (ศักั ดิ์�สิิทธิ์� ใจชื้้น� , 2563)

82 องค์์ความรู้้�เรื่�่อง
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้้ข� องประชาชน

5) การตัดั สินิ ใจเลืือกซื้อ� เครื่อ่� งฟอกอากาศของผู้บ�้ ริโิ ภค ในจังั หวัดั กรุงุ เทพมหานคร
ปัจั จัยั ด้้านประชากรศาสตร์พ์ บว่า่ ส่ว่ นใหญ่เ่ ป็น็ ผู้ห�้ ญิงิ ที่่ม� ีีการศึึกษาปริญิ ญาตรีี
และรายได้้อยู่�ที่� 15,000 - 25,000 บาท ดัังนั้้�นผู้้�วิิจััยมีีข้้อมููลเสนอว่่า ควรตั้้�งกลุ่�มเป้้าหมาย
ของผู้�้บริิโภคให้้เหมาะสมต่่อความต้้องการของผู้้�บริิโภค ปััจจััยด้้านส่่วนประสมทางการตลาด
ด้้านราคาผู้้�บริิโภคมีีความต้้องการเลืือกซื้ �อเครื่่�องฟอกอากาศจากราคาที่่�เหมาะสม คุ้้�มค่่า กัับ
คุุณภาพ ผู้้�ผลิิตควรตั้้�งราคาให้้เหมาะสม คุ้้�มค่่ากัับสิินค้้า การตััดสิินใจซื้้�อ ผู้้�บริิโภคเลืือกซื้�อ
เครื่�่องฟอกอากาศสามารถแก้้ปััญหาเรื่�่องมลภาวะทางอากาศในครััวเรืือน ผู้้�ผลิิตควรเน้้น
พัฒั นาการแก้้ปััญหามลภาวะเพื่่�อสร้้างจุดุ เด่่น เพื่�อ่ เพิ่่�มโอกาสในการขาย (ณััฐดนััย ปรมาธิิกุุล,
2564)
6) ตส้้ำนนไัมกั้้วลิดจิ ัฝยั ุ่ก�่น าPรอMน2ุ.รุ5ักั ษ์ป์ ่่าไม้้และพันั ธุ์์�พืืช กรมอุทุ ยานแห่ง่ ชาติ ิ สัตั ว์ป์ ่่า
และ
พันั ธุ์์�พืืช กระทรวงทรัพั ยากรธรรมชาติแิ ละสิ่ง� แวดล้้อม (2563) กล่า่ วถึึง ต้้นไม้้สามารถดููดซับั
กลิ่น� มลพิิษและฝุ่�่นละออง ผ่่านทางใบและเปลืือกหรืือลำต้้น ดังั นั้้น� ใบของต้้นไม้้ ไม่ว่ ่า่ ชนิดิ ใด
ก็็ตาม มีีคุุณสมบััติิดัักจัับฝุ่่�นละอองขนาดเล็็กในอาคารได้้ อากาศที่่�มีีมลพิิษเมื่่�อไหลผ่่านเรืือน
ยอดของต้้นไม้้แล้้วสามารถลดปริิมาณฝุ่�่น PM2.5 ได้้ 10-50% และทำให้้อุุณหภููมิิลดลง 0.4-3
องศาเซลเซีียส นอกจากนั้้น� ยังั กล่า่ วถึึงฝุ่น�่ PM2.5 จะเกาะแน่น่ กับั ผิวิ ของใบไม้้ที่่เ� ป็น็ ชั้้น� คิวิ ติเิ คิลิ
หรืือเยื่�่อบุุผิิวนอก ที่่�มีีสารคล้้ายขี้้�ผึ้�งห่่อหุ้้�มอยู่�บาง ๆ (Epicuticular wax) และมีีเส้้นขน
(Trichome) ที่่ป� กคลุมุ บนผิวิ ใบ รวมทั้้ง� ตามเปลืือกของกิ่ง� ก้้านหรืือลำต้้น ฝุ่น�่ ที่่เ� กาะค้้างอยู่่�ตาม
ต้้นไม้้เหล่า่ นี้จ้� ะถููกน้้ำฝนหรืือการพ่น่ น้้ำใส่เ่ รืือนยอดต้้นไม้้จะช่ว่ ยชะล้้างฝุ่น�่ ออกแล้้วไหลลงสู่�พื้น�
ดินิ หรืือท่่อระบายน้้ำต่่อไป ส่ว่ นฝุ่�่นที่่ม� ีีขนาดใหญ่่กว่่าจะเกาะตััวได้้อย่า่ งหลวม ๆ และบางส่่วน
ก็จ็ ะฟุ้�งกระจายไปตามกระแสรอตกสู่�พื้น� ดินิ และฝุ่่�น PM2.5 สามารถเข้้าไปสะสมอยู่�ในเนื้้�อเยื่�อ่
ของพืืชได้้ทางช่อ่ งเปิดิ ของปากใบและช่อ่ งอากาศตามกิ่ง� และลำต้้น เนื่อ่� งจากปากใบมีีขนาดกว้้าง
10-80 ไมครอน รวมไปถึึงการสังั เคราะห์แ์ สงของพืืช จะช่ว่ ยดููดฝุ่่น� PM2.5 และก๊า๊ ซพิษิ ต่า่ ง ๆ
เข้้าใบ แล้้วเปลี่่�ยนเป็็นก๊๊าซออกซิิเจนและไอน้้ำออกมาแทนที่่� จึึงทำให้้คุุณภาพอากาศดีีขึ้้�น
เปรีียบเสมืือนกัับเครื่่�องกรองและเครื่�่องปรัับอากาศที่่�มีีชีีวิิต และงานวิิจััยของศิิริิมา และคณะ
(2019) ที่่ก� ล่า่ วถึึงการใช้้ไม้้ประดับั ในการช่่วยลดก๊า๊ ซฟอร์ม์ ััลดีีไฮด์์

องค์์ความรู้้�เรื่�อ่ ง 83
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้้�ของประชาชน

เอกสารอ้้างอิิงประจำบท
Sirima Panyametheekul, Thanakorn Rattanapun, John Morris, and Maneerat

Ongwandee “Foliage houseplant responses to low formaldehyde levels”.
Building and Environment. (2019) 147, 67-76.
Lichtveld, M.Y., Covert, H.H., Sherman, M., Shanka,r A., Je_rey, K. Wickli_e, &
Cecilia S. Alcala. (2019). advancing environmental health literacy: Validated
scales of general environmental health and environmental media-specific
knowledge, attitudes and behaviors. Int. J. Environ. Res. Public Health, 16,
4157. doi:10.3390/ijerph16214157.
Gray, K. M. (2018). From content knowledge to community change: A review of
representations of environmental health literacy. International Journal of
Environmental Research and Public Health, 15, 466.
ธวัชั งามศรีีตระกููล อัคั รโชค บุญุ อนันั ตพัฒั น์์ และ ศิริ ิมิ า ปัญั ญาเมธีีกุลุ (2564) “The masked
Bangkokian: เลืือกหน้้ากากอย่า่ งไรเมื่อ่� ต้อ้ งเผชิญิ COVID-19 พร้้อมกับั PM2.5” shor-
turl.at/hjsM7 24 กุุมภาพัันธ์์ 2564.
ศัักดิ์�สิิทธิ์� ใจชื้้�น, สร้้อยบุุปผา สาตร์์มููล. วารสารรััชต์์ภาคย์์. (2563). พฤติิกรรมการซื้้�อของผู้�้
บริิโภคในการยอมรัับเทคโนโลยีีอิิเล็็กทรอนิิกส์์เพื่่�อสุุขภาพ ประเภทเครื่่�องฟอกอากาศ.
มหาวิิทยาลััยราชมงคลรััตนโกสิินทร์์ ปีีที่่� 14 ฉบัับที่่� 32 มกราคม-กุุมภาพัันธ์์ 2563
สืืบค้้นจาก https://so05.tci-thaijo.org.
ณภัทั ร พงษ์เ์ ทอดศักั ดิ์.� วารสารบัณั ฑิติ ศึึกษา. (2558). ความรู้ค้� วามเข้้าใจและพฤติกิ รรมในการ
ป้อ้ งกันั ตนเองในภาวะหมอกควันั ของประชาชนในเขตพื้้น� ที่่เ� ทศบาลตำบลจันั จว้้า อำเภอ
แม่่จันั จัังหวัดั เชีียงราย. มหาวิิทยาลัยั ราชภััฏเชีียงราย ปีที ี่่� 8 ฉบัับที่่� 17 พฤษภาคม-
สิงิ หาคม 2558 สืืบค้้นจาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/crrugds_ejour-
nal/article/download/81893/65108/.
ณััฐดนััย ปรมาธิิกุุล. (2564). การตััดสิินใจเลืือกซื้�อเครื่่�องฟอกอากาศของผู้�้บริิโภค ในจัังหวััด
กรุุงเทพมหานคร. มหาวิิทยาลััยรามคำแหง. สืืบค้้นจาก https://mmm.ru.ac.th/
MMM/IS/sat17/6214060116.pdf.

84 องค์์ความรู้เ�้ รื่�อ่ ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้้�ของประชาชน

ต้้นไม้้ลดฝุ่่�น PM2.5. กรุุงเทพฯ : สำนัักวิจิ ััยการอนุุรัักษ์ป์ ่่าไม้้และพันั ธุ์์�พืืช กรมอุุทยานแห่ง่ ชาติิ
สััตว์์ป่่า และพัันธุ์์�พืืช กระทรวงทรััพยากรธรรมชาติิและสิ่�งแวดล้้อม, 2563. หน้้า 68.
สืืบค้้นจากhttps://www.dnp.go.th/botany/PDF/publications/PM25.pdf.

อัังคิินัันท์์ อิินทรกำแหง ร่่วมกัับกองประเมิินผลกระทบต่่อสุุขภาพ กรมอนามััย กระทรวง
สาธารณสุุข. (2563). การจััดทำสถานการณ์์ความรอบรู้้�ด้้านอนามััยสิ่�งแวดล้้อมในการ
ป้อ้ งกันั ผลกระทบต่อ่ สุขุ ภาพจากฝุ่น�่ ละอองขนาดไม่เ่ กินิ 2.5 ไมครอน (PM2.5) ของอาสา
สมัคั รสาธารณสุขุ ประจำหมู่่�บ้้าน (อสม.) ในพื้้น� ที่่เ� มืืองอุตุ สาหกรรมเชิงิ นิเิ วศ. สถาบันั วิจิ ัยั
พฤติิกรรมศาสตร์์ มหาวิทิ ยาลััยศรีีนคริินทรวิิโรฒ. สืืบค้้นจากhttp://bsris.swu.ac.th/
upload/319381.pdf.

Greentechbiolab. (2020). 22 พรรณไม้้ ดููดสารพิิษ ช่่วยดููดซัับฝุ่่�น PM2.5. สืืบค้้นจาก
https://www.gtlab.co.th/2020/12/19/22-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B
8%A3%E0%B8%93%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%89-%E0%B8%94%
E0%B8%B9%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%
9E%E0%B8%B4%E0%B8%A9-%E0%B8%8A%E0%B9%88%E0%B8%A7%E0
%B8%A2%E0%B8%94/.

องค์ค์ วามรู้้�เรื่อ�่ ง 85
มลพิิษอากาศและความตระหนัักรู้�ข้ องประชาชน

บทที่่� 6

บทสรุปุ และข้้อเสนอแนะงานวิชิ าการ

อากาศเป็น็ ปัจั จัยั สำคัญั ต่อ่ การดำรงชีีวิติ ของมนุษุ ย์์ การจัดั การคุณุ ภาพอากาศต้อ้ งเน้้น
ไปที่่ก� ารป้อ้ งกันั สุขุ ภาพของประชาชนเป็น็ สำคัญั จึึงควรเริ่ม� จากการพิจิ ารณาในส่ว่ นของวงจร/
วััฏจัักรของการจััดการคุุณภาพอากาศ (รายละเอีียดในบทที่่� 1) เพื่�่อให้้เข้้าใจปััญหาคุุณภาพ
อากาศอย่่างชััดเจน การพิิจารณาที่่�แหล่่งกำเนิิดมลพิิษอากาศหลัักตามพื้้�นที่่�ในประเทศไทยจึึง
เป็น็ สิ่่ง� ที่่จ� ำเป็น็ อย่า่ งยิ่ง� (บทที่่� 2) เพื่อ�่ จะสามารถทำให้้ทราบถึึงสาเหตุขุ องการเกิดิ ขึ้น� ของมลพิษิ
อากาศ และมองกลับั ไปจัดั การที่่�ต้้นเหตุุได้้อย่า่ งถููกต้้องทัันท่ว่ งทีี (บทที่่� 3)

นอกจากการจัดั การคุณุ ภาพอากาศที่่ม�ุ่�งเน้้นไปที่่ก� ารป้อ้ งกันั สุขุ ภาพของประชาชนแล้้ว
เพื่อ่� ยกระดับั ในส่ว่ นของการจัดั การคุณุ ภาพอากาศ จึึงควรที่่�จะมีีการกระจายความรับั รู้ �้ รับั ผิิด
ชอบไปสู่่�ภาคส่ว่ นประชาชนให้้มากยิ่ง� ขึ้�น โดยเฉพาะประชาชนที่่เ� ป็็นผู้ไ�้ ด้้รัับผลกระทบหรืือผู้้ม� ีี
ส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีีย (Stakeholders) จากการจััดการคุุณภาพอากาศครั้้�งนี้้� เนื่่อ� งจากประชาชนได้้
รัับผลกระทบโดยตรงและผลกระทบที่่�ได้้รัับนั้้�นยัังมีีผลต่่อเนื่�่องต่่อชีีวิิตความเป็็นอยู่่�ของ
ประชาชนเองด้้วย บทบาทของประชาชนในการป้อ้ งกันั และแก้้ไขปัญั หามลพิษิ อากาศ (บทที่่� 4)
เพื่่�อพััฒนาให้้การจััดการคุุณภาพอากาศมุ่ �งไปสู่่�ความเป็็นประชาธิิปไตยแบบส่่วนร่่วมนั้้�น ตาม
หลักั การธรรมาภิบิ าลที่่ภ� าครัฐั จะต้อ้ งเปิดิ โอกาสให้้ประชาชนและผู้ม�้ ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีียที่่เ� กี่ย� วข้้อง
ทุกุ ภาคส่ว่ นในสังั คมได้้ร่ว่ มกันั เข้้ามามีีส่ว่ นร่ว่ มในการรับั รู้ ้� ร่ว่ มคิดิ ร่ว่ มตัดั สินิ ใจ บทบาทที่่ส� ำคัญั
ของประชาชนรวมถึึงผู้้�มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียทุุกภาคส่่วน ส่่วนใหญ่่จะเป็็นไปในแนวทางของการให้้
ข้้อมููลในเชิงิ ข้้อเท็จ็ จริงิ เพื่อ�่ เป็น็ ข้้อมููลพื้้น� ฐานในการออกแบบข้้อเสนอแนะ แนวทางการดำเนินิ
นโยบายแก้้ไขปัญั หามลพิษิ อากาศต่า่ ง ๆ ต่อ่ ไป นอกจากนั้้น� ประชาชนยังั สามารถมีีส่ว่ นร่ว่ มใน
การดำเนินิ การในส่ว่ นของนโยบายกับั ภาครัฐั จากการร้้องขอ เรีียกร้้อง ขอความร่ว่ มมืือจากภาค
รัฐั เพื่อ�่ ที่่จ� ะนำไปแก้้ไขปัญั หาที่่ป� ระสบมาตามผลกระทบที่่เ� กิดิ จากมลพิษิ อากาศ ประชาชนยังั มีี
บทบาทในส่่วนของการมีีสิทิ ธิ์�ที่่จ� ะรับั รู้�ข้ ่า่ วสาร ข้้อมููลต่า่ ง ๆ ตามความเป็็นจริิงผ่า่ นช่่องทางที่่�
ภาครััฐกำหนดไว้้อีีกด้้วย
เมื่่�อประชาชนและผู้้�มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียมีีบทบาทในการมีีส่่วนเกี่�ยวข้้องกัับการจััดการ
คุณุ ภาพอากาศแล้้ว เพื่อ�่ ให้้บรรลุเุ ป้า้ หมายจากบทบาทของแต่ล่ ะภาคส่ว่ นนั้้น� ประชาชนจะต้อ้ ง
มีีความตระหนักั รู้ใ�้ นภาวะหมอกฝุ่น�่ ควันั โดยมิติ ิดิ ้้านความรู้แ�้ ละความเข้้าใจของประชาชนที่่ม� ีีต่อ่
ภาวะหมอกควันั จะเป็็นการตระหนักั ถึึงความเสี่ย� งด้้านสิ่่�งแวดล้้อม และการเปลี่่�ยนแปลงตาม
พลวัตั ของสังั คมและวัฒั นธรรมที่่ม� ีีผลต่อ่ สุขุ ภาพ จะกล่า่ วได้้ว่า่ การให้้ความรู้ก�้ ับั บุคุ คลในชุมุ ชน
ให้้เข้้าใจถึึงผลกระทบที่่�จะเกิิดขึ้�นต่่อสุุขภาพตนเองและสิ่ �งมีีชีีวิิตต่่าง ๆ ซึ่่�งทำให้้การป้้องกััน
สุุขภาพจากมลพิิษฝุ่่�นละออง PM2.5 จึึงเป็็นสิ่่ง� สำคัญั มาก การเลืือกใช้้เครื่อ�่ งมืือ อุปุ กรณ์์ต่า่ ง ๆ
มาป้้องกันั การสััมผัสั หมอกฝุ่น่� ควัันและวิธิ ีีการรัับมืือกัับเผชิิญหน้้ากับั หมอกฝุ่น�่ ควััน ซึ่่ง� ในบทที่่�
5 ก็็ได้้กล่่าวถึึง เครื่�อ่ งมืือต่่าง ๆ รวมไปถึึงวิิธีีการใช้้ที่่�จำเป็น็ ที่่จ� ะนำมาใช้้เพื่อ่� ป้้องกันั หลีีกเลี่�ยง
หมอกฝุ่น่� ควันั ทั้้�งจากพื้้น� ที่่�นอกบ้้าน โดยเฉพาะพื้้�นที่่�ที่่เ� สี่ย� งจากฝุ่�่นอย่่างง่่ายอีีกด้้วย

องค์ค์ วามรู้้�เรื่�่อง 87
มลพิษิ อากาศและความตระหนักั รู้�ข้ องประชาชน

วิธิ ีีการ/แนวทางเหล่า่ นี้�ต้ั้�งแต่่การจััดการของภาครััฐในส่ว่ นของนโยบาย มาตรการ ข้้อ
ระเบีียบต่า่ ง ๆ ที่่�ออกมาเพื่�่อควบคุมุ ในส่ว่ นของแหล่่งกำเนิิดให้้ลด/บรรเทามลพิษิ อากาศ รวม
ไปถึึงการขอความร่่วมมืือจากทั้้�งประชาชน และผู้�้มีีส่่วนได้้ส่่วนเสีียที่่�เกี่�ยวข้้องกัับการจััดการ
คุณุ ภาพอากาศ นับั ได้้ว่า่ เป็น็ ทั้้ง� การจัดั การคุณุ ภาพอากาศที่่ใ� ห้้ความสนใจทั้้ง� การแก้้ไขปัญั หาที่่�
ต้้นทางและปลายทางที่่�มาจากหลายสาเหตุุ ซึ่่�งในปััจจุุบัันเนื่่�องจากการเพิ่่�มมากขึ้�นของความ
ก้้าวหน้้าทางภาคอุุตสาหกรรม รวมไปถึึงการกระทำกิิจกรรมต่่าง ๆ ของมนุุษย์์ก็็เห็็นได้้เชิิง
ประจักั ษ์จ์ ากผลกระทบต่า่ ง ๆ ของสภาพอากาศที่่แ� ย่ล่ ง รวมไปถึึงผลกระทบทางอ้้อมที่่เ� กิดิ จาก
มลพิิษอากาศจากการกระทำเหล่่านี้ล�้ ้้วนเป็็นสาเหตุสุ ำคััญที่่�ทำให้้เกิดิ มลพิิษอากาศเพิ่่ม� มากขึ้น�
ทั้้ง� สิ้น� จึึงกล่า่ วได้้อีีกนัยั หนึ่ง่� ว่า่ มนุษุ ย์ท์ ุกุ คนอาจกลายเป็น็ ผู้ม�้ ีีส่ว่ นได้้ส่ว่ นเสีียกันั ทุกุ คน และหาก
เราทุุกคนยัังไม่่ตระหนัักถึึงผลกระทบและหัันมาร่่วมมืือที่่�จะช่่วยให้้สภาพอากาศของเราดีีขึ้้�น
พวกเราเสีียเองนี่่แ� หละที่่จ� ะมานั่่ง� เสีียใจกันั ในภายหลังั และเมื่อ�่ ถึึงเวลานั้้น� “มันั อาจจะสายเกินิ
แก้้ไปเสีียแล้้ว”

6.1 ข้้อเสนอแนะงานวิชิ าการ

การจััดการคุุณภาพอากาศอย่่างยั่�งยืืนต้้องคำนึึงถึึงมิิติิของสุุขภาพและ
สิ่ง� แวดล้้อมเป็น็ หลักั และสร้้างการมีีส่ว่ นร่ว่ มของชุมุ ชน เพื่อ�่ แก้้ไขปัญั หาตามบริบิ ทของพื้้น� ที่่อ� ย่า่ ง
รอบด้้าน เราสามารถเรีียนรู้ก้� ารจัดั การนี้ผ�้ ่า่ นวิกิ ฤติฝิ ุ่น่� ละอองขนาดไม่เ่ กินิ 2.5 ไมครอน (PM2.5)
เนื่อ�่ งจากเป็น็ ปัญั หาที่่ส� ่ง่ ผลกระทบต่อ่ ทุกุ คนในประเทศ และเกิดิ ซ้้ำอย่า่ งต่อ่ เนื่อ่� งในแต่ล่ ะพื้้น� ที่่�
ดังั นั้้น� การจัดั การจึึงต้อ้ งพิจิ ารณาถึึงกลไกที่่จ� ะขับั เคลื่อ่� นให้้เกิดิ การทำงานแบบบููรณาการในภาค
ส่ว่ นต่า่ ง ๆ ซึ่ง�่ มีีโครงสร้้างที่่แ� ตกต่า่ งกันั ให้้ได้้ อันั ดับั แรกคงต้อ้ งทำความเข้้าใจว่า่ ปัญั หานี้ส�้ ่ง่ ผล
กระทบกับั ทุกุ คนทั้้ง� ในระยะสั้น� และ/หรืือระยะยาว ถัดั ไป การกำหนด วัตั ถุปุ ระสงค์ห์ รืือตัวั ชี้ว�้ ัดั
ความสำเร็จ็ ร่ว่ มกันั นั่่น� คืือ อากาศสะอาด และที่่ส� ำคัญั ภาคส่ว่ นที่่เ� กี่ย� วข้้องต้อ้ งแก้้ปัญั หาโดยให้้
ประชาชนมีีส่่วนร่่วมและยึึดโยงกัับบริิบทของชุุมชนในแต่่ละพื้้�นที่่� อ่่านรายละเอีียดใน ศิิริิมา
และ ปุญุ ญานิิช (2560) และ ธงชัยั และ ศิริ ิิมา (2563)

6.2 สิ่่ง� ที่�ต่ ้้องทำำ�เพื่อ่� ทิิศทางการแก้้ไขในอนาคต

ทิิศทางการแก้้ไขในอนาคตที่่�มุ่�งเน้้นจััดการปััญหาที่่�ต้้นทางหรืือสาเหตุุของ
การเกิิดมลพิษิ เชิงิ พื้้�นที่่ � สิ่่ง� ที่่ต� ้อ้ งทำจึึงสรุุปได้้ดังั นี้้�

88 องค์์ความรู้้เ� รื่อ่� ง
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้ข้� องประชาชน

(ก) แหล่ง่ กำเนิดิ เชิงิ พื้้น� ที่่� การจัดั การคุณุ ภาพอากาศที่่แ� หล่ง่ กำเนิดิ เป็น็ วิธิีีที่่เ� หมาะ
สม โดยเฉพาะการทำความเข้้าใจในบริิบทที่่แ� ตกต่า่ งกันั ของแต่ล่ ะพื้้น� ที่่� ทำให้้การแก้้ไขปััญหา
ได้้ตรงประเด็็นมากขึ้ �น จากสถานการณ์์ของคุุณภาพอากาศในประเทศไทยก็็ชี้�้ให้้เห็็นได้้ชััดว่่า
ปััญหามลพิษิ ต่า่ ง ๆ ที่่�ได้้รัับการแก้้ไขจากต้้นเหตุนุ ั้้น� มีีค่า่ ลดลงอย่า่ งต่่อเนื่�อ่ ง
(ข) ความเข้้มแข็็งของชุุมชน สืืบเนื่�่องจากการเรีียนรู้้�ที่่�ผ่่านมาในการแก้้ปััญหา
หมอกฝุ่น่� ควันั ที่่ไ� ด้้รับั ความสำเร็จ็ จากการมีีส่ว่ นร่ว่ มของชุมุ ชนนั้้น� ในระยะยาวทั้้ง� ภาครัฐั ภาค
เอกชน หน่ว่ ยงานที่่เ� กี่ย� วข้้องรวมทั้้ง� ชุมุ ชนเอง ต้อ้ งมีีการสนับั สนุนุ ให้้เกิดิ ความเข้้มแข็ง็ ของชุมุ ชน
โดยการแลกเปลี่่�ยน เรีียนรู้้�สิิทธิิ อำนาจ หน้้าที่่�ที่่�พึึงมีีของแต่่ละภาคส่่วนและบููรณาการการ
ทำงานให้้สอดคล้้องกัันโดยคำนึึงถึึงตัวั ชี้้ว� ััดร่ว่ มดัังกล่่าวข้้างต้้น
(ค) มาตรการช่่วงวิกิ ฤติิ การรับั มืือหรืือการตอบโต้ส้ ถานการณ์ฉ์ ุกุ เฉิินนั้้�นมีีความ
จำเป็น็ ที่่ต� ้อ้ งใช้้ประโยชน์จ์ ากเทคโนโลยีีและความรู้ท�้ างด้้านคุณุ ภาพอากาศในบรรยากาศ (Am-
bient air quality) และด้้านอุุตุุนิิยมวิิทยา อีีกทั้้�งด้้านคุุณภาพอากาศภายใน (Indoor air
quality)
(ง) การบููรณาการด้้านสุุขภาพและเศรษฐศาสตร์์ เป็็นตััวชี้้�วััดที่่�สำคััญ แต่่ได้้รัับ
ความสำคัญั ไม่ม่ ากเท่า่ ที่่ค� วรจะเป็น็ หากเป้้าหมายหลัักของภาครััฐเน้้นถึึงการดููแลสุขุ ภาพของ
ประชาชน นโยบายและมาตรการต่่าง ๆ จำเป็็นต้อ้ งรวดเร็็วและเข้้มแข้้งมากกว่า่ นี้�้
(จ) การแก้้ปััญหาระดัับภููมิิภาค หากพิจิ ารณาถึึงแหล่ง่ กำเนิิดในภููมิภิ าคอาเซีียน
แล้้ว การขับั เคลื่อ่� นด้้วยนโยบาย Haze free ASEAN road map นอกจากการรณรงค์ข์ อความ
ร่ว่ มมืือแล้้วคงต้อ้ งเพิ่่ม� การทำงานเชิงิ รุกุ รวมถึึงการนำบทเรีียน (เชิงิ ปฏิบิ ัตั ิ/ิ แผนการดำเนินิ งาน)
จากประเทศไทยในการจััดการคุุณภาพอากาศเพื่่�อส่่งเสริิมคุุณภาพอากาศสะอาดของประเทศ
เพื่อ�่ นบ้้านอย่่างจริงิ จััง

องค์์ความรู้เ�้ รื่�่อง 89
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้ข�้ องประชาชน

#ทุกุ คนมีีสิิทธิ์ไ� ด้้รับั อากาศบริสิ ุุทธิ์�
#ประเทศไทยไม่่ได้้มีีแต่่กรุุงเทพฯ
#ทุกุ ภาคส่่วนต้้องช่ว่ ยกัันแก้้ไขที่่�แหล่่งกำเนิิด

#หยุดุ เติิมเชื้้อ� (เพลิงิ )
ไฟป่่าที่่เ� กิิดจากการกระทำของมนุษุ ย์์

#Breathe Clean Air
#Together We Can
#Beat Air Pollution
#No pain No gain

เอกสารอ้้างอิิงประจำบท

ธงชัยั พรรณสวัสั ดิ์ � และ ศิริ ิมิ า ปัญั ญาเมธีีกุลุ (2563) “จะแก้้ปัญั หา PM2.5 ให้้ได้้ผลต้อ้ งทำแบบ
นี้้เ� ท่า่ นั้้�น” https://www.bangkokbiznews.com/blog/detail/651597 2 ธัันวาคม
2563.
ศิริ ิมิ า ปัญั ญาเมธีีกุลุ และปุญุ ญานิชิ บริเิ วธานันั ท์์ (2560) การจัดั การความรู้ด�้ ้้านคุณุ ภาพอากาศ
และแผนที่่�นำทางงานวิิจััยเพื่�่อพััฒนางานวิิจััยด้้านคุุณภาพอากาศอย่่างยั่ �งยืืนใน
ประเทศไทยองค์์ความรู้เ�้ รื่�อ่ ง สำนักั งานกองทุนุ สนับั สนุุนการวิจิ ััย มีีนาคม 2560.
90
มลพิิษอากาศและความตระหนักั รู้้ข� องประชาชน

ศููนย์ว์ ิิชาการเพื่่�อขับั เคลื่อ�่ นการป้้องกัันและแก้้ไขปััญหามลพิิษอากาศ (ศวอ.)
อาคารสมาคมวิศิ วกรรมสิ่�งแวดล้้อมแห่ง่ ประเทศไทย
122/4 ซอยเรวดีี (แยกซอยศาสนา 28) ถนนพระราม 6
แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงุ เทพฯ 10400
โทรศัพั ท์์ : 02-617-1530-1 / โทรสาร : 02-279-9720
อีีเมล: [email protected]
เว็บ็ ไซต์:์ www.ccas.or.th
https://www.facebook.com/CCAS.EEAT

สำนักั งานกองทุนุ สนัับสนุุนการสร้้างเสริิมสุุขภาพ (สสส.)
อาคารศููนย์เ์ รีียนรู้้ส� ุุขภาวะ 99/8 ซอยงามดููู�พลีีี� ถนนพระรามสี่่�

แขวงทุ่�งมหาเมฆ เขตสาทร กรุุงเทพฯ 10120
โทรศัพั ท์์ : 02-343-1500

เว็บ็ ไซต์:์ www.thaihealth.or.th
https://www.facebook.com/thaihealth