การเลิกทาส

การเลิกทาส

คำนำ

หนังสือเล่มนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา
ประวัติศาสตร์ไทยโดยมีจุดประสงค์เพื่อการ
ศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่องการเบิกทาสใน
รัชกาลที่ 5 ทั้งนี้หนังสือเล่มนี้ได้ประกอบไป
ด้วยประวัติของรัชกาลที่ 5 และข้อมูลใน
เรื่องการเลิกทาส การประยุกต์ใช้คำนี้เพื่อให้
เกิดความเข้าใจ

ผู้จัดทำได้เลือกหัวข้อนี้เกิดจากความสนใจ
รวมทั้งเห็นถึงความสำคัญและความ
เปลี่ยนแปลงทางสังคมซึ่งได้ศึกษาค้นคว้า
ข้อมูลด้วยสื่อินเตอร์เน็ตหากมีข้อผิดพลาด
ประการใดขออภัยไว้ ณ ที่นี้

ปฐวีกานต์ แวววรรณจิตต์
ผู้จัดทำ

ก

สารบัญ

คำนำ หน้า
สารบัญ

ประวัติสมัยรัชกาลที่ 5

ความหมายของทาส

ชนิดของทาส 1
การพ้นความเป็นทาส

ผลกระทบการเลิกทาส 2
สาเหตุการเปลี่ยนแปลง

บรรณานุกรม
3-9
ข

10


11



12-13

ประวัติสมัยรัชกาลที่ 5

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มี
พระนามเดิมว่า " เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ " เป็นพระ
ราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่
หัว รัชกาลที่ 4 กับสมเด็จพระเทพศิรินทราบรม

ราชินี ( สมเด็จพระนางรําเพยภมรภิรมย์ )
พระองค์ประสูติเมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2396ย

เป็นพระราชโอรสองศ์ที่ 9

1

ความหมายของทาส

ทาส หมายถึง บุคคลซึ่งถูกนับเสมือนสิ่งของไม่มี
อิสระในการดำรงชีวิต มีหน้าที่รับใช้ผู้อื่นโดย

มิได้รับการตอบแทนจากเจ้าของ (นายทาส) เช่น
การใช้ทางด้านแรงงานถ้าหากไม่เชื่อฟังคำสั่งก็
อาจจะถูกลงโทษได้ตามแต่นายทาสจะกำหนด
ยกเว้นเป็นการกระทำที่ทำให้ถึงแก่ความตาย

2

ชนิดของทาส

1.ทาสสินไถ่

เป็นทาสที่มีมากที่สุดในบรรดาทาสทั้งหมด โดย
เงื่อนไขของการเป็นทาสชนิดนี้ คือ การขายตัว
เป็นทาส เช่น พ่อแม่ขายบุตร สามีขายภรรยา
หรือขายตัวเอง ดังนั้น ทาสชนิดนี้จึงเป็นคน
ยากจน ไม่สามารถเลี้ยงดูครอบครัวหรือตนเอง
ได้ จึงได้เกิดการขายทาสขึ้น โดยสามารถเปลี่ยน
สถานะกลับไปเมื่อมีผู้มาไถ่ถอน และทาสชนิดนี้ที่

ปรากฏในวรรณคดีไทยคือนางสายทองซึ่ง
ขายตัวให้กับนางศรีประจันนั่นเอง

3

2.ทาสในเรือนเบี้ย

เด็กที่เกิดขึ้นระหว่างที่แม่เป็นทาสของ
นายทาส ทาสชนิดนี้ไม่สามารถ
ไถ่ถอนตนเองได้

4

3.ทาสที่ได้รับมาด้วยมรดก

ทาสที่ตกเป็นมรดกต่อเนื่องมา
ทาสประเภทนี้จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อ
นายทาสคนเดิมเสียชีวิตลง และได้
มอบทาสมรดกให้แก่นายทาสคน

ต่อไป



5

4.ทาสท่านให้

ทาสที่ได้รับมาจากผู้อื่น

6

5. ทาสที่ช่วยไว้จากทัณฑ์โทษ

ทาสประเภทนี้จะเกิดขึ้นได้ต่อเมื่อ บุคคลใดก็ตาม
เกิดกระทำความผิดแล้วถูกลงโทษเป็นเงินค่าปรับ
แล้วบุคคลผู้นั้นไม่สามารถหาเงินมาชำระค่าปรับ

ได้ แต่มีผู้อื่นเข้ามาช่วยเหลือชำระจัดการให้
บุคคลผู้นั้นจะเป็นทาสของผู้ให้ความช่วยเหลือใน

การชำระค่าปรับ

7

6. ทาสเชลย

ทาสที่ได้หลังจากชนะศึกสงคราม ผู้ชนะ
จะกวาดต้อนประชากรของจากเมืองหรือ
ดินแดนของผู้แพ้สงครามไปยังบ้านเมือง
ของตน แล้วนำประชากรเหล่านี้ไปเป็น

ทาสรับใช้

8

7. ทาสที่ช่วยไว้ให้พ้นจากความอดอยาก

ทาสประเภทนี้แต่เดิมคือไพร่ ไพร่ผู้ซึ่งไม่
สามารถทำงานให้หลวงได้หรือไม่

สามารถประกอบอาชีพหาเลี้ยงตนเองได้
ไพร่อาจขายตนเองไปเป็นทาส เพื่อให้
นายทาสช่วยเหลือ

9

การพ้นจากความเป็นทาส

1.โดยการหาเงินมาไถ่ถอน
2.การบวชเป็นสงฆ์โดยได้รับความ
ยินยอมจากนายทาส
3.ไปการสงครามและถูกจับเป็นเชลย หลัง
จากนั้น สามารถหลบหนีออกมาได้
4.แต่งงานกับนายทาสหรือลูกหลานของ
นายทาส
5.ไปแจ้งทางการว่านายทาสเป็นกบฏ และ
ผลสืบสวนออกมาว่าเป็นจริง
6.การประกาศไถ่ถอนจากพระมหา
กษัตริย์ ในช่วงของการเลิกทาส

10

ผลกระทบการเลิกทาส

1. เกิดแรงงานอิสระ ประชาชนเป็นอิสระในการ
ดำเนินชีวิต
2. ผลดีต่อการปฏิรูประบบราชการแผ่นดินใน
รูปกระทรวง ทบวง กรม
3. ราษฎรหันมาจงรักภักดีต่อองค์พระมหา
กษัตริย์และพระมหากษัตริย์มีพระราชอำนาจ
มากขึ้น

11

สาเหตุการเปลี่ยนแปลง

ภายนอก

1.การคุกคามของมหาอำนาจตะวันตก รัชกาลที่ 5 จึง
ทรงผ่อนปรนต่อการบีบบังคับของประเทศตะวันตกและ

เร่งปรับปรุงภายในประเทศให้เจริญก้าวหน้าขึ้น



2. การรับอิทธิพลแนวความคิดแบบตะวันตก โดยการ
เรียนรู้และศึกษาศิลปวิทยาการตลอดจนแนวความคิด

แบบตะวันตกมากขึ้น

3.การเสด็จประพาสประเทศใกล้เคียงทำให้เห็นความ
เจริญของประเทศเหล่านี้จึงได้ทรงปรับปรุงแล
เปลี่ยนแปลงสังคมไทยให้เจริญทัดเทียมประเทศเพื่อน
บ้าน




12

สาเหตุการเปลี่ยนแปลง

ภายใน

การมีไพร่และทาสทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำและ
ความไม่เป็นธรรมในสังคม
รัชกาลที่ 5 ทรงเห็นว่าการเกณฑ์แรงงานของไพร่
เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของระบบเศรษฐกิจ
สมัยใหม่

การมีไพร่อยู่ในความดูแลเป็นจำนวนมาก อาจ
ทำให้ขุนนางผู้ใหญ่ใช้เป็นฐานกำลังเพื่อแย่งชิง
อำนาจทางการเมือง และล้มล้างพระราชอำนาจ
ของพระมหากษัตริย์ได้

การมีทาสทำให้ชาติตะวันตกดูถูกว่าเมืองไทยเป็น
เมืองเถื่อนและอาจใช้เป็นข้ออ้างเข้ายึดครอง
ประเทศได้

13

บรรณานุกรม

Taweesak Komyochai. ประวัติ
เลิกทาส.(ออนไลน์) เข้าถึงได้ :
http://www.satit.up.ac.th
(วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 เมษายน
2565 )
พงศกร ไชยมงคล. ทาส. (ออนไลน์)
เข้าถึงได้
https://sistes.google.com
( วันที่สืบค้นข้อมูล : 25 เมษายน
2565 )