“BIBLIOGRAFIK TUSHUNCHALAR VA ATAMALAR”

“BIBLIOGRAFIK TUSHUNCHALAR VA ATAMALAR”














































Mazkur metodik qo‘llanma АКМning
“Мal’umot-bibliografiya bo‘limi”tomonidan tayyorlandi.

Bibliografiya yunoncha biblion-kitob va grafiya-yozaman – ma’nosini bildirib,

matbuot hamda yozuv asarlari haqida axborot tayyorlash va berish, ularni ma’lumot
ijtimoiy maqsadlarda targ’ib qilish bilan shug’ullanadigan ilmiy va amaliy faoliyat

sohasi hisoblanadi. Mashhur rus bibliograflaridan biri Nikolay Aleksandrovich

Rubakin shunday degan: ”O‘zining va boshqa birovning o‘qishi uchun kitob tanlash
nafaqat fan, balki san’at hamdir, uning rivojlanishining chegarasi yo‘q”.

Haqiqatdan, XXI asrdakitoblar, maqolalarharkunio‘nlabemas, minglabnashrlar

chop etilmoqda. Ularnimavzular,
bo‘limlarbo‘yichataqsimlashjudayammuhimhisoblanadi.

Bibliograf- kitobxonlargamashhurinsonlar, dolzarbmavzular,
o‘lkashunoslikmavzularidavashungao‘xshashbibliografikro‘yxatlarnitavsiyaqiladi.

Bu ro‘yxatlardamuallif ism sharifi, kitobningnomivanashrgaoidma’lumotlarberiladi.

Shuningdek,
keraklinashrlarniizlashdakatalogvakartotekalarbilanishlashnio‘rganishkitobxonuchu

nzarurdir. Bizningvazifamizularnikatalogdanto‘g’rifoydalanishqoidalari,

kartochkalardanma’lumotqidirishqoidalaribilantanishtirishdaniborat.Buishlarniama

lgaoshirishdabibliografikatamalarvatushunchalarnibilishmuhimdir.
Ushbutavsiyanomabolalarkutubxonalarixodimlari,

maktabkutubxonachilarihamdashusohagaqiziquvchilaruchuntavsiyaetiladi.

“BIBLIOGRAFIK TUSHUNCHALAR VA ATAMALAR”


Abonent (informatika sohasida, kutubxona va bibliografiya ishlarida) -
kompyuter, elektron kompyuter tizimidan, an'anaviy yoki elektron (virtual)

kutubxonadan (kutubxona xizmati) foydalanish huquqiga ega bo‘lgan,
kutubxona va axborot muassasasining doimiy foydalanuvchisi sifatida
ro‘yxatdan o‘tgan yuridik yoki jismoniy shaxs.


Avtobibliografiya - bibliografiya, muallifning nashrlari, uning asarlari,
faoliyati, u to‘g’risida, muallifning o‘zi tomonidan qoida tariqasida
yaratilgan bibliografik asarlar.


Bibliografik manzil so‘rovnomasi - hujjatning joylashuvi to‘g’risida
ma’lumot olish uchun so’rovnoma.


Bibliografik manzil qidiruvi– ma’lum bir fond (lar) da hujjat
mavjudligi joylashuvi to‘g’risidagi ma’lumotlarni qidirish.


Alifbo-bibliografik qo‘llanma - bibliografik yozuvlar individual yoki
kollektiv mualliflarning alifbo tartibida bibliografik hujjatlar nomlarining
tartibida joylashtirilgan bibliografik qo‘llanma.


Izoh- maqsadi, mazmuni, turi, shakli va boshqa xususiyatlari jihatidan
hujjatning qisqacha tavsifi.

Izohli bibliografik qo‘llanma - barcha yoki ko‘p bibliografik yozuvlar
izohlarini o‘z ichiga oladigan bibliografik qo‘llanma.


Audiovizual kutubxona va bibliografiya xizmati - yangi axborot
texnologiyalariga asoslangan audiovizual vositalar va hujjatlardan

foydalanadigan xizmat.

Ma’lumotlar bazasi - bu bir yoki bir nechta ma’lumotlar bazasidan va

ulardagi ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va qidirish tizimidan iborat
avtomatlashtirilgan qidirish tizimi.

Bibliografik maslahat– ma’lumotnoma va bibliografik xizmat ko‘rsatish

shakli, bibliografik xizmat turi; kitobxonlarga bibliografik ma’lumotlarni
qidirish, bibliografik vositalardan foydalanish, kutubxona-bibliografik
bilimlarning asoslarini o‘zlashtirish bo‘yicha bilimlarni shakllantirishda

yordam berish.

Bibliografik varaq– an’anaviy yoki elektron texnologiyalar asosida
yaratilgan reklama-bibliografik yoki tavsiya varaqasi ko‘rinishidagi

qo‘llanma.

Bibliografik taqriz - yozma yoki og’zaki shakldagi bibliografik

qo‘llanma, u izchil hikoya, muayyan mavzu bo‘yicha nashrlarning va boshqa
hujjatlarning izchil bayoni bo‘lgan axborot nashridir.


Bibliografik yozuv - bu hujjat ma’lumotlarini hujjat shaklida
saqlaydigan, uni aniqlashgava bibliografik tarkibini ochishga imkon beradigan
bibliografik ma’lumot elementidir.

ВАҚТЛИ ВА ДАВРИЙ НАШРЛАР




Библиографик ёзув






Абдулҳамид, Исмоил. Жинлар базми ёхуд
катта ўйин : [романдан парча] / Абдулҳамид
Исмоил // Jahon adabiyoti. – 2015. – № 4. – Б.
92–147.



Ҳожиева, О. Ҳаёт ва муҳаббат куйчиси :
[Зулфия таваллудининг 100 йиллигига] / О.
Ҳожиева // Qishloq hayoti. – 2014. – 27 нояб. ;

Turkiston. – 2014. – 26 нояб.













Bibliografik ma’lumot - bibliografik ma’lumotlarning mavjudligi yoki
joylashuvi to‘g'risidagi ma’lumot (manzil ma’lumotnomasi), ma’lum bir
mavzu bo‘yicha bibliografik ma’lumotlarning mazmuni (tematik ma’lumot),

so‘rovda yo‘qolgan yoki buzilgan bibliografik tavsif elementlari to‘g’risidagi
bibliografik ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan bir martalik so‘rovga javob
(ma’lumotni aniqlashtirish). Bibliografik ma’lumotnomalar orasida,

shuningdek, bibliografik ma’lumotlarga ega bo‘lgan haqiqiy ma’lumotlar ham
hisobga olinadi.

Bibliografik ro‘yxat - bu oddiy tuzilishga ega bo‘lgan bibliografik

qo‘llanma.Oddiy yoki murakkab tuzilishga ega bibliografik yozuvlarning
buyurtma to‘plami bo‘lgan ish.Sinonim sifatida "adabiyotlar ro‘yxati" atamasi

ishlatiladi.

Bibliografik ko‘rsatkich - bu ilmiy ma’lumot beruvchi murakkab
tuzilishga ega moslama bo‘lgan, katta hajmdagi bibliografik qo‘llanma.


Bibliografik nashr - alohida hujjat shaklida chiqarilgan bibliografik
qo‘llanma.


Bibliografik ma’lumotlar - obunachining uzoq muddatli asosli so‘roviga
binoan bibliografik ma’lumotlarni muntazam ravishda taqdim etish.

Iste’molchilar qamroviga ko‘ra, ommaviy va tabaqalangan bibliografik
ma’lumotlar mavjud.

Bibliografik qo‘llanma - buyurtma qilingan bibliografik yozuvlar

to‘plami. Bibliografik ishlab chiqarishning asosiy turi.

Kutubxona va bibliografik yo‘nalish - bu foydalanuvchilarni kutubxona

va axborot muassasalarining manbalari, shu jumladan kutubxona fondlari,
ma’lumotnoma-qidiruv apparatlari, texnik vositalar va texnologiyalar bilan,
shuningdek ular bilan ishlashga o‘rgatish. Bu ekskursiyalar, kutubxona
darslari, bibliografiya kunlari va boshqalar individual va guruhli maslahatlar

shaklida amalga oshiriladi.

Biobibiografik qo‘llanma– ma’lum bir shaxs yoki shaxslar to‘g’risidagi

biografik ma’lumotlarni, shuningdek ularning asarlari va ular to‘g’risidagi
adabiyotlar to‘g'risidagi bibliografik ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan
bibliografik qo‘llanma.


Bibliografik tavsif - muayyan qoidalarga muvofiq, berilgan hududlar va
elementlarning ketma-ketligini belgilab beradigan va hujjatning umumiy

xususiyatlarini aniqlashga mo‘ljallangan bibliografik ma’lumotlar to‘plami .

ЖУРНАЛ МАҚОЛАЛАРИНИНГ


БИБЛИОГРАФИК ТАВСИФИ




Акбаров, А. Навоий асарларини ўрганишда ХVII–
Битта муаллифи XIX асрларда яратилган луғатларнинг аҳамияти / А.
кўрсатилган мақола
Акбаров // Sharqshunoslik. – 2015. – № 2-3. – Б. 206–210.
– Рез. рус, ингл.


Менглиев, Ш. Ш. Улучшение эколого-
эксплуатационных свойств низкооктанового бензина с
Иккита муаллифи
кўрсатилган мақола добавкой сивушного масла / Ш. Ш. Менглиев, Г. Р.
Нарметова // Узб. журн. нефти и газа. – 2015. – № 3. – С.
66–68. – Рез. узб., англ. – Библиогр.: c. 68.



Юлдашев, О. Р. Обеспечение пожарной безопасности в
нефтехимической промышленности / О. Р. Юлдашев, Ф. Ф.
Учта муаллифи Эркинов, Д. О. Низамова // Узб. журн. нефти и газа. – 2015. –
кўрсатилган мақола № 3. – С. 63–65. – Рез. узб., англ. – Библиогр.: c. 65.



Дифференцированный подход к хирургическому
лечению осложненных краниоцервикальных травм /
Тўртта ва ундан А. М. Хожибоев [ ва бошқ.] // Вестн. экстр. медицины. –
ортиқ муаллифи
кўрсатилган мақола 2014. – № 3. – С. 12–16. – Рез. узб., англ. – Библиогр.: c.
16.
Buklet - broshyura, buklet, varaqning har ikki tomonidagi matn bilan har
qanday shaklda ikki yoki undan ortiq katlama ichiga yig’ilgan nashr.
Kutubxona va bibliografik reklama vositalari.


"Yangi kelganlar byulleteni" - ommaviy bibliografik ma’lumotlarning

shakllaridan biri bo‘lgan kutubxonada olingan yangi hujjatlar to‘g'risida
o‘quvchilarni muntazam ravishda xabardor qiladigan joriy bibliografik
qo‘llanmaning bir turi.


Vertikal kartalar indeksi- an’anaviy bibliografiya uchun qo‘llanma
bo‘lib, unda kartalar vertikal ravishda to‘xtatilgan albomning erkin
aylanadigan sahifalariga o‘rnatiladi. Ularni ishlab chiqarishda kompyuter

texnologiyalaridan foydalanish mumkin. Elektron versiyalari mumkin.

Газета мақолаларининг библиографик

тавсифи




Темиров, Ҳ. Самимиятга йўғрилган ҳайрат :
Битта муаллифи [Шодмон Отабекнинг "Адабиёт қисматдир" номли
кўрсатилган мақола
китобига назар] / Ҳ. Темиров // Qishloq hayoti. –
2014. – 9 нояб.


Ортиков, Ш. Воспитание здорового поколения –
наша высшая цель : [VII сеъзд педиатров респ. на
Иккита муаллифи
кўрсатилган мақола тему "Приоритет. направл. и модернизация охраны
здоровья детей в Узбекистане" во Дворце
"Туркистон"] / Ш. Ортиков, Ф. Санаев // Нар. слово. –
2014. – 13 нояб.


Исматова Н. “Асака” банк: тезкор ва ишончли
Учта муаллифи хизмат / Н. Исматова, К. Алиева, Д. Исмоилов //
кўрсатилган мақола Ishonch. – 2014. – янв.






Chiqish vaqti- nashrning joyi, nashriyot uyi va nashr etilgan sanasi

to‘g'risidagi ma’lumotlar, hujjatning sarlavha sahifasida, ba’zan muqovada
yoki bitiruv to‘g’risidagi ma’lumotlardako‘rsatiladi.

Guruh ma’lumotlari - axborot ehtiyojlarini o‘xshashligi bilan

birlashtirilgan axborot iste’molchilarining axborot guruhlari.

Axborot kuni - mutaxassislar, axborot xizmati xodimlari, referentlar

ishtirokida keng qamrovli kutubxona va bibliografik tadbir bo‘lib, uning
asosiy maqsadi maqsadli auditoriyaga ma’lumotlarni yetkazish, xususan,
kutubxona va bibliografiya muassasasi tomonidan ma’lum muddatga (hafta,
oy) olingan yangi hujjatlar to‘g’risida. muayyan turdagi, nashrdagi nashrlar

haqida va hokazo. Uni o‘tkazish jarayonida ko‘rgazmalar, ochiq adabiyotlar
sharhi va boshqa tadbirlar tashkil etiladi.


Mutaxassislar kuni (hafta, oy)- bu an’anaviy va elektron texnologiyalar
asosida o‘tkaziladigan keng qamrovli kutubxona va bibliografik tadbir bo‘lib,
mutaxassislarga asosan bilim va amaliy faoliyat sohasidagi professional-

ishlab chiqarish, ilmiy va amaliy adabiyotlar, shu jumladan kutubxona
stendlari taqdimoti haqida ma’lumot beradi. Muhim kitoblar, ko‘rgazmalar,

tomoshabinlar uchun plakatlar, biblografik sharhlar va maslahatlar,
mutaxassislarning chiqishlari, ko‘rgazma film va hokazolar.

































Diskografiya- asarlar bibliografiyasining elektron shaklining bir turi
bo‘lib, bu audio hujjatlar (CD, disketalar va boshqalar) ko‘rinishida bo‘lishi
mumkin.


Masofaviy axborot xizmati - foydalanuvchigaaloqa kanallari orqali
axborot-kutubxona muassasasi tomonidan taqdim etiladigan xizmat.


Shaxsiy ma’lumot berish - shaxsni uning ehtiyojlariga muvofiq xabardor
qilish.


Innovatsiya- bu kutubxona va axborot muassasasi tomonidan amalga
oshiriladigan ishlab chiqarish, xizmatlar, axborot ishlab chiqarishni tashkil
qilishning yangi shakli.


Axborot savodxonligi - bu ma’lumot iste’molchilariga o‘z ehtiyojlarini
qondirish uchun mustaqil ravishda ishlab chiqarish, aniqlash, saqlash, undan

foydalanish imkonini beradigan bilimlar, ko‘nikmalar birikmasi.

Kutubxonada axborot ishlari - kutubxonaning axborot ishlab chiqarish

va tarqatish, kitobxonlar va obunachilarga xizmat ko‘rsatish, shu jumladan

hujjatlar to‘g’risida xabardor qilish, bibliografik qo‘llanmalar, ma’lumotlar
bazalarini tayyorlash, axborot madaniyatini yaratish, kitob ko‘rgazmalari,

plakatlar va boshqa bir qator vositalar va usullardan foydalangan holda
Axborot kunlari, mutahassislar kunlarini o‘tkazish.


Axborot ta’minoti - ularni amalga oshirish bosqichlariga muvofiq
boshqaruv, ilmiy va texnik muammolarni hal qilish uchun taqdim etiladigan
axborot resurslari va xizmatlari to‘plami.


Axborot xizmati– iste’molchilarga axborot xizmatlari va xizmatlar
tomonidan amalga oshiriladigan zarur ma’lumotlarni taqdim etish.


Axborot manbalari - 1. Ishonchli ma’lumotlarni samarali olish uchun
tashkil etilgan ma’lumotlar to‘plami. 2. Hujjatlarni va hujjatlarning alohida
to‘plamini, shuningdek hujjatlar va alohida hujjatlar to‘plaminii axborot

tizimlariga (kutubxonalar, arxivlar, ma’lumotlar bazalari va boshqa axborot
tizimlari) ajratish. 3. Faqatgina kompyuter vositalari orqali kirish mumkin
bo‘lgan tarmoq aloqalari.


Bibliografik kartalar indeksi - bu bibliografik qo‘llanma bo‘lib, u karta
shaklida amalga oshiriladi va muayyan hujjatlar to‘plamiga qat’iy
bog’lanmagan.


Xatcho‘p - bu an’anaviy bibliografiya janri, axborot va reklama,
bibliografik ma’lumotlar, kitob va reklama sahifalarida eslatma vazifasini

bajaradigan turli xil rasmlar, shuningdek maslahat va bibliografik
ma’lumotlarga ega bo‘lgan uzun qog’ozli tor qog’oz (lenta, teri chizig’i va
boshqalar).


Mintaqaviy bibliografiya - bibliografiyaning bir turi bo‘lib, uning
ob’ekti mazmuni, hujjatlari chop etilgan joy va boshqa mezonlar bo‘yicha
muayyan hududga tegishli adabiyotdir.


Mahalliy tarix bibliografiyasi– ma’lum bir hududga (hududga,
hududga, mintaqaga) bag’ishlangan hujjatlar to‘g'risidagi ma’lumotlarga

bo‘lgan ehtiyojni ta’minlaydigan bibliografiya turi.

Yalpi bibliografik qo‘llanma - ilgari nashr etilgan nashrlarning
materiallarini birlashtirgan bibliografik qo‘llanma.

Yaproq varaqasi - birdan to‘rtgacha sahifadan iborat bibliografikmatn

varag’i.

Eslatma - ishlab chiqarish va amaliy, xususan, minimal ma’lumotni o‘z

ichiga olgan varaqalar shaklida chiqarilgan, har qanday faoliyatni bajarish
uchun zarur bo‘lgan bibliografik nashr.


Kutubxona afishasi - reklama, varaqning bir tomonida bosilgan, bir yoki
bir nechta varaq shaklidagi bosma nashr, odatda tasvirlangan yoki kompyuter
grafikasi yordamida tasvirlangan, yoki sharhlangan BM (Bibliografik
mahsulot)-ni o‘z ichiga olgan hujjatlarni ochish uchun mo‘ljallangan tavsiya

bibliografiyasi.

Visa bilan ko‘rish (de visu)- bu bibliografik qidirish, kutubxona-

bibliografik ishlov berish va bibliografik qo‘llanmalarga kiritish uchun
hujjatlar bilan bevosita tanishish usuli.

Bibliografik reklama janri- xizmatlar, ashyolar, nashr etish, sotish yoki

ko‘rgazmaga qo‘yish uchun mo‘ljallangan nashrlarning tizimli ro‘yxatini o‘z
ichiga olgan ma’lumotnoma yoki reklama nashrlari.


Yo‘lboshcni qo‘llanma - bu foydalanuvchilar uchun qulay tarzda
joylashtirilgan turli xil, xususan, bibliografik, geografik, madaniy, ma’rifiy,
tarixiy va boshqa tabiatga oid ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan ma’lumotnoma.


Malumot ro‘yxati - bu ma’lum o‘quvchilarga o‘qish uchun tavsiya
etilgan adabiyotlar ro‘yxati.


Maqolalarning tizimli fayllar shkafi - davriy nashrlarning va doimiy
nashrlarning, to‘plamlarning materiallarini aks ettiradigan va hujjatlar
tasnifining ma’lum tizimiga muvofiq tashkil etilgan bibliografik fayl kabineti.


Ekspress ma’lumot - bu muhim bibliografik mahsulotlar, davriy jurnal
yoki varaqalar bo‘yicha ma’lumot nashrlari bo‘lib, muhim xorijiy va mahalliy

nashrlar va qo‘lyozmalar asosida ishlaydigan asarlar haqida tezkor xabardor
qilishga qaratilgan.

(Tuzuvchi: Sattarova D.)