น.ส.ภักตร์คนางค์ พิมมี

คำ นำ ก บทละครเรื่องสังข์ทองนี้เป็นวรรณคดีเรื่อง หนึ่งที่น่าสนใจในการศึกษามีมาตั้ง ตั้ แต่สมัพระบาท สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยมีลักษณะของ ละครนอกมีตัวละครที่รู้จักกันเป็นอย่างดี คือ เจ้า เกาะซึ่งคือพระสังข์ กับนางรจนา เนื้อเรื่องมี ความสนุกสนานและเป็นที่นิยม

สารบัญ ข คำ นำ ส า ร บั ญ บทนํา แ บ บทด ส อ บ ก่ อนเ รี ยน ค ว ามเ ป็นมา ป ร ะ วัติผู้ แต่ง ลั กษ ณ ะ คำ ป ร ะพันธ์ แนะนำ ตัว ล ะ ค ร ตอนที่ 1 กำ เนิดพร ะ สั งข์ ตอนที่ 2 นา งพันธุ รัต เ ลี้ ย งพร ะ สั งข์ ตอนที่ 3 ร จนา เ สี่ ย งทา ย เ ลื อ ก คู่ แ บ บทด ส อ บหลั ง เ รี ยน ก ข ค ง 1 3 7 8 9 2 2 4 9 5 1

บทนำ บทละครเรื่องสังข์ทองนี้ เป็นวรรณคดี เรื่องหนึ่งที่น่าสนใจในการศึกษามีมาตั้ง ตั้ แต่สมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มี ลักษณะของละครนอก มีตัวละครที่เป็นรู้จักกัน เป็นอย่างดี คือ เจ้าเงาะซึ่งคือพระสังข์ กับนาง รจนา เนื้อเรื่องมีความสนุกสนานและเป็นนิยม จึงมีการนำ เนื้อเรื่องบางบทที่นิยม ได้แก่ บทพระ สังข์ได้นางรจนา เพื่อนำ มาประยุกต์เป็นการแสดง ชุดรจนา-เสี่ยงพวงมาลัย สังข์ทองเป็นเรื่องที่ได้มาจากสุวัณสังขชาดก เป็น หนึ่งใน ชาดกพุทธประวัติ เป็นนิทานพื้นบ้านใน ภาคเหนือและภาคใต้โดยที่สถานที่ที่กล่าวถึงเนื้อ เรื่องในสังข์ทอง ค

ก่อนที่จะอ่านนิทาน เรามาลองทำ แบบทดสอบกันค่ะ ง คลิกเพื่อทำ แบบทดสอบก่อนเรียน

ความเป็นมา นิทานเรื่องสังข์ทอง อีกวรรณกรรมพื้น บ้านและเป็นนิทานพื้นบ้านไทย ที่มีเนื้อเรื่องมี ความสนุกสนานและเป็นนิยมมีตัวละครที่เป็น รู้จักกันเป็นอย่างดี คือ เจ้าเงาะซึ่งคือพระสังข์กับ นางรจนา เป็นนิทานที่คนไทยในท้องถิ่นต่างๆ คุ้นเคยและชื่นชอบดังปรากฎแพร่หลายในท้อง ถิ่นต่างๆ หลากหลายสำ นวน นอกจากความนิยมนิทานสังข์ทองในรูปแบบของ วรรณกรรม แล้ว นิทานสังข์ทองยังมีความสัมพันธ์และ บทบาทในวิถีชีวิต ไทยด้านต่างๆ เช่น ชื่อสถานที่ สำ นวนไทย เพลง พื้นบ้าน ปริศนาคำ ทาย ตำ ราพยากรณ์ชีวิต จิตรกรรม ตลอดจนศิลปะ แขนงต่างๆแม้ในปัจจุบัน นิทานสังข์ทองก็ยังได้ รับความนิยมและดำ รงอยู่ในรูปแบบต่างๆ เช่น เนื้อหาในหนังสือแบบเรียนหลายหูลักสูตรหนังสือ การ์ตูน หนังสือนิทาน ภาพยนตร์การ์ตูนละคร พื้นบ้านนวนิยาย 1

ความเป็นมา (ต่อ) ตลอดจนงานศิลปะร่วมสมัย เช่น งาน ประติมากรรมการแสดงละครหุ่นสมัยใหม่ นอกจากนี้เนื้อหาและตัวละครจากนิทานสังข์ทอง ยังสัมพันธ์กับสิ่งอื่นๆ เช่น ชื่อพันธุ์ไม้ ชื่อรายการ โทรทัศน์ ฯลฯ กล่าวได้ว่านิทานสังข์ทอง เป็น นิทานที่คนไทยคุ้นเคยและชื่นชอบมาหลายยุค หลายสมัยนับเป็นมรดกทางจินตนาการของคน ไทย ที่ดำ รงอยู่ในวิถีชีวิตไทยอย่างต่อเนื่องตั้ง ตั้ แต่ อดีตถึงปัจจุบัน 2

ประวัติผู้แต่ง พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชสมภพเมื่อวันพุธ เดือน ๔ ขึ้น ๗ ค่ำ ปีกุน ตรงกับวันที่ ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๑๐ มี พระนามเดิมตามหนังสือราชวงศ์สกุลว่า ฉิม เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธ ยอดฟ้าจุฬาโลกและสมเด็จพระอมรินทราและ บรมราชินี ในเวลานั้น นั้ พระบาทสมเด็จพระพุทธ ยอดฟ้าจุฬาโลกยังมีบรรดาศักดิ์เ ดิ์ ป็นหลวง ยก กระบัตรเมืองราชบุรี นามเดิมว่า ทองด้วง พระองค์ทรงพระราชสมภพ ณ บ้านสวนอัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีกู้อิสรภาพ ตั้ง ตั้ พระนครหลวงยกเมืองธนบุรีขึ้นเป็นราชธานีแล้ว ได้เชิญให้หลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรีมาปฏิบัติ ราชการในตำ แหน่งที่ราชฐานันดร เป็นพระราชว รินทร์เจ้ากรมพระตำ รวจนอกขวามีนิวาสสถาน อยู่ใต้วัดระฆังโฆสิตา ราม จนได้รับการเลื่อนยศ บรรดาศักดิ์ขึ้ ดิ์ ขึ้ นเป็นสมเด็จเจ้าพระยามหากษัต ษั ริย์ ศึกฯ 3

ประวัติผู้แต่ง (ต่อ) พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงตามเสด็จพระราชบิดาไปในการศึกสงคราม ตั้ง ตั้ แต่มีพระชนมายุเพียง ๘ ชันษา เมื่อพระ ชนมายุได้ ๑๓ ชันษา สมเด็จพระราชบิดาให้ทำ พิธีโสกันต์ (โกนจุก) แล้วนำ ไปฝากมอบไว้กับ สมเด็จพระวันรัต (ทองอยู่) ที่วัดระฆังโฆสิตา รามหรือวัดบางหว้าใหญ่ ได้ศึกษาอักษรศาสตร์ จากที่นั่น นั่ และได้ตามเสด็จไปในการสงคราม หลายครั้ง รั้ พ.ศ. ๒๓๒๔ กรุงธนบุรีเกิดยุคเข็ญ สมเด็จเจ้าพระยามหากษัต ษั ริย์ศึกฯ ได้เสด็จ ปราบดาภิเษกเป็นปฐมบรมกษัต ษั ริย์แห่งราชวงศ์ จักรีวงศ์และทรงย้ายพระ นครหลวงมายั้ง ยั้ อยู่ฝั่ง ตะวันออกของกรุงธนบุรี พระราชทานนามว่า กรุงเทพมหานครอมรรัตนโกสินทร์ฯ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๒๕ และโปรดให้สถาปนาพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระราชโอรสพระองค์ ใหญ่ซึ่งขณะนั้น นั้ มีพระชนมายุ ๑๖ พรรษา ให้ เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวง อิศรสุนทร 4

ประวัติผู้แต่ง(ต่อ) พ.ศ. ๒๓๓๑ ทรงผนวชที่วัดพระ ศรีรัตนศาสดาราม มีสมเด็จพระสังฆราช (สี) วัด ระฆังเป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วเสด็จไปประทับที่วัด สมอราย (วัดราชาธิวาส) จนกระทั่ง ทั่ ออกพรรษา เมื่อกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาท พระอนุ ชาธิราชของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬา โลกเสด็จสวรรคตแล้ว ทรงได้รับพระอิสริยยศ เป็นพระมหาอุปราชา ผู้รับรัชทายาทโปรดให้มี การตั้ง ตั้ พระราชพิธีอุปราชาภิเษก เมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๙ พ.ศ. ๒๓๕๒ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬา โลกเสด็จสวรรคต พระองค์ก็เสด็จเถลิงถวัลยราช สมบัติ ขณะมีพระชนมายุ ๔๒ พรรษา แล้งเสด็จ ประทับ ณ พระบรมมหาราชวัง ทรงพระบรม นามาภิไธยว่า พระพุทธเลิศหล้านภาลัย เป็น รัชกาลที่ ๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ 5

ประวัติผู้แต่ง(ต่อ) พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จดำ รงอยู่ในสิริราชสมบัติตลอดเวลา ๑๕ ปี สวรรคตเมื่อวันพุธ แรม ๑๑ ค่ำ เดือน ๘ ปีวอก ตรงกับวันที่ ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๓๖๗ เวลา ประมาณ ๑๘.๓๐ น. ตามพระราชพงศาวดาร 6

ลักษณะคำ ประพันธ์ เป็นกลอนบทละคร บทหนึ่งมี 4 วรรค วรรคละ 6 คำ หนึ่งบทมี 2บาท เรียกว่าบาทเอก และบาทโท 1 บาท เท่ากับ 1 คำ กลอน 2.คำ ขึ้น ต้นบท กลอนบทละครมีคำ ขึ้นต้นหลายแบบ และ คำ ขึ้นต้นนั้น นั้ ไม่จำ เป็นต้องมีจำ นวนเท่ากับวรรค สดับ อาจจะมีเพียง 2 คำ ก็ได้ 7

แนะนำ ตัวละคร พระสังข์ นางรจนา นางพันธุ์รัตน์ เงาะป่า 8

เนื้อเรื่องนิทานพื้นบ้าน เรื่อง สังข์ทอง ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ 9

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ กาลปางก่อน มีพระเจ้าพรหมทัต(ท้าวยศ วิมล) ครองเมืองพรหมนคร(เมืองยศวิมล) พระเจ้าพรหมทัตมีมเหสีสององค์ มเหสีฝ่ายขวา ชื่อพระนางจันทราเทวี (นางจันเทวี) มเหสีฝ่าย ซ้ายชื่อพระนางสุวรรณจัมปากะ (นางจันทา) พระเจ้าพรหมทัตโปรดมเหสีฝ่ายซ้ายมาก ต่อมา มเหสีทั้ง ทั้ สองทรงครรภ์ โหรทำ นายว่าบุตร ของ มเหสีฝ่ายขวาเป็นชาย ส่วนมเหสีฝ่ายซ้ายเป็น หญิง พระนางสุวรรณจัมปากะรู้สึกเสียใจที่จะได้ ธิดาแทนจะเป็นโอรส และเกรงว่าพระนางจันทรา เทวีจะได้ดีกว่า จึงใส่ร้ายพระนางจันทราเทวีจน พระเจ้าพรหมทัตหลงเชื่อ ขับไล่พระนางจันทรา เทเวีออกจากพระราชวัง พระนางจันทราเทวเดิน ทางด้วยความยากลำ บาก เมื่อถึงชายป่านอก เมือง ยายตาสองคนสงสารจึกชวนให้พักอยู่ด้วย โอรสในครรภ์ของพระนางจันทราเทวีเห็นความ ยากลำ บากของพระมารดาจึงแปลงกายเป็นหอย สังข์เพื่อไม่ให้พระมารดาต้องลำ บากเลี้ย ลี้ งดู เมื่อ ครบกำ หนดคลอด 10

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) พระนางจันทราเทวีก็คลอดโอรสออกมาเป็น หอยสังข์ ซึ่งพระนางก็รักใคร่ เลี้ย ลี้ งดูเหมือนลูก มนุษย์ วันหนึ่งพระนางจันทราเทวีออกจากบ้านไปช่วย ตายายเก็บผักหักฟืน ลูกน้อยในหอยสังข์ก็ออก จากรูปหอยสังข์ช่วยปัดกวาดบ้านเรือน และหุงหา อาหารไว้ พอเสร็จก็กลับเข้าไปในรูปหอยสังข์ ตามเดิม พระนางจันทราเทวีเมื่อกลับมาก็แปลก ใจว่าใครมาช่วยทำ งาน และเมื่อนางจันทราเทวี ออกจากบ้านไป ลูกน้อยในหอยสังข์ก็จะออกมา ทำ งานบ้านให้เรียบร้อยทุกครั้ง รั้ พระนางจันทรา เทวีอยากรู้ว่าเป็นใคร วันหนึ่งจึงทำ ทีออกจาก บ้านไปป่าเช่นเคย แต่แล้วก็ย้อยกลับมาที่บ้าน โอรสในหอยสังข์ก็ออกมาทำ งานบ้าน พระนาง จันทราเทวีเห็นโอรสเป็นมนุษย์ก็ดีใจ จึงทุบหอย สังข์เสียและกอดโอรสด้วย ความยินดี และตั้ง ตั้ ชื่อ ให้ว่า ” สังข์ทอง ” 11

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เมื่อพระเจ้าพรหมทัตรู้ข่าวว่าพระนาง จันทราเทวีประสูติพระโอรสก็ยินดีจะรับพระนาง จันทราเทวีกลับ พระนางสุวรรณจัมปากะเทวี ริษยาจึงได้เท็จทูลว่าพระโอรสเดิมเป็นหอยสังข์ พระเจ้าพรหมทัตก็หลงเชื่อเกรงจะเป็นกาลกิณี ต่อบ้านเมือง จึงให้อำ มาตย์จับพระนางจันทรา เทวีและลูกน้อยสังข์ทองใส่แพลอยไป เมื่อแพ ลอนออกทะเลเกิดพายุใหญ่แพแตก พระนา จันทราเทวีถูกคลื่นซัดลอยไปติดที่ชายหาดเมือ งมัทราษฎร์ พระนางก็เดินทาซัดเซพเนจรไป อาศัยบ้านเศรษฐีเมืองมัทราษฎร์ชื่อ ธนัญชัย เศรษฐี และทำ หน้าที่เป็นแม่ครัว 12

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) ฝ่ายพระสังข์ทองนั้น นั้ จมน้ำ ลงไปยังนาค พิภพ พระยานาคมีจิตสงสารจึงเนรมิตเรือทอง แล้วอุ้มพระสังข์ทองใส่ไว้ในเรือ เรือทองลอยไป ถึงเมืองยักษ์ซึ่ ษ์ ซึ่ งนางยักษ์พั ษ์ พั นธุรัตปกครองอยู่ นาง ยักษ์เ ษ์ ห็นพระสังข์ทองในเรือทองเกิดความรักใคร่ เอ็นดู จึงนำ พระสังข์ทองมาเลี้ย ลี้ งดูในปราสาท และให้พี่เลี้ย ลี้ งนางนมแปลงร่างเป็นคนเพื่อมิให้ พระสังข์ทองหวาดกลัว พระสังข์ทองก็เติบโตอยู่ กับนางยักษ์พั ษ์ พั นธุรัต 13

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) นางยักษ์พั ษ์ พั นธุรัตปกติจะต้องออกไปหา สัตว์ป่ากินเป็นอาหาร เมื่อนางออกไปป่าก็จะไป ครั้ง รั้ ละสามวันหรือเจ็ดวัน ทุกครั้ง รั้ ที่ไปก็จะสั่ง สั่ พระสังข์ทองว่าอย่าขึ้นไปเล่นบนปราสาทชั้น ชั้ บน และในสวน พระสังข์ทองก็เชื่อฟัง แต่เมื่อโตขึ้น ก็เกิดความสงสัยอยากรู้ วันหนึ่งเมื่อนางยักษ์ พันธุรัตไปป่า พระสังข์ทองก็แอบไปในสวนส่วน ที่ห้ามไว้ เห็นกระดูกสัตว์และคนเป็นจำ นวน มากที่นางยักษ์กิ ษ์ กิ นเนื้อแล้วทิ้ง ทิ้ กระดูกไว้เป็น จำ นวนมาก พระสังข์ทองเห็นเช่นนั้น นั้ ก็ตกใจ นึกรู้ว่ามารดาเลี้ย ลี้ งเป็นยักษ์ก็ ษ์ ก็ รู้สึกหวาดกลัว และเมื่อเดิต่อไปเห็นบ่อเงินบ่อทองสวยงามพอ พระสังทองเอานิ้วก้อยจุ่มลงไปนิ้วก็กลายเป็นสี ทอง พระสังข์ทองจึงลงไปอาบทั้ง ทั้ ตัว ร่างกายก็ กลายเป็นสีทองงดงาม แล้วพระสังข์ทองก็ขึ้น ไปบนปราสาทชั้น ชั้ บน เห็นเกราะรูปเงาะป่า เกือกทองและพระขรรค์ พระสังข์ทองเอาเกราะ เงาะป่ามาสวมก็กลายร่างเป็นเงาะป่าพอใส่ 14

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เกือกทองก็รู้สึกว่าลอยได้ พระสังข์ทอง จึงหยิบพระขรรค์แล้วเหาะหนีออกจากเมือง ยักษ์ และข้ามแม่น้ำ ไปยังเมืองตักศิลา ตกเย็น จึงพักอยู่ที่ศาลาริมน้ำ ฝ่ายนางยักษ์ก ษ์ ลับมาไม่เห็นลูก และขึ้นไปที่ ปราสาทชั้น ชั้ บนเห็นเกราะรูปเงาะป่า เกือกทอง และพระขรรค์หายไป ก็รู้ทันทีว่าพระสังข์ทองรู้ ว่าตนเป็นยักษ์แ ษ์ ล้วหลบหนีไป นางจึงเหาะตาม ไป เมื่อถึงฝั่งน้ำ เห็นพระสังข์ทองพักอยู่ นางไม่ สามารถเหาะข้ามไปได้ จึงร้องไห้อ้อนวอนให้ พระสังข์ทองกลับไป พระสังข์ทองยังหวาดกลัว จึงไม่ยอมกลับ นางพันธุรัตเสียใจจนหัวใจแตก สลาย แต่ก่อนตายนางก็สอนมนต์หาเนื้อหาปลา ให้พระสังข์ทองแล้วนางก็สิ้น สิ้ ใจตาย พระสังข์ ทองรู้สึกเสียใจมาก หลังจากได้จัดเผาศพนาง ยักษ์แ ษ์ ล้ว พระสังข์ทองก็เหาะเดินทางไปเมือง พาราณสี และได้ไปอาศัชาวบ้านช่วยเลี้ย ลี้ งโค พระสังข์ทองตอนนี้รูปร่างเป็นเงาะป่า พวกเด็ก เลี้ย ลี้ งโคก็มาเล่นสนิทสนมกับพระสังข์ทอง 15

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) ที่เมืองพาราณสีนี้เจ้าเมืองมีธิดา 7 องค์ เจ้าเมืองคิดจะให้พระธิดาทั้ง ทั้ 7 องค์ได้ อภิเษกสมรส จึงมีรับสั่ง สั่ ให้ประกาศแก่เจ้าผู้ครอง นครต่าง ๆ ให้ส่งโอรสมาให้พระธิดาเลือก พระ ธิดาทั้ง ทั้ 6 องค์ก็เลือกได้เจ้าชายทที่เหมาะสม แต่ พระธิดาองค์สุดท้องชื่อรจนาไม่ยอมเลือกเจ้าชาย องค์ใด เจ้าเมืองพาราณสีทรงกริ้ว ริ้ มากจึงประชด โดยให้อำ มาตย์ไปประกาศให้ชายทุกคนในเมือง ให้เข้ามาในวังให้พระราชธิดาเลือก พระสังข์ ทองในรูปเงาะป่า ก็ถูกเกณฑ์เข้ามาด้วย เมื่อนาง รจนาออกมาเลือกคู่ บุญบันดาลให้เห็นรูปทองของ พระสังข์ทองแทนที่จะเป็นเงาะป่า นางจึงเลือก เงาะป่า เจ้าเมืองพาราณสีกริ้ว ริ้ มากขับไล่นางรจนา ออกไปอยู่นอกเมืองเจ้าเมืองพาราณสีมีความแค้น เคืองเงาะป่าคิดจะกำ จัดจึงออกคำ สั่ง สั่ ให้เขยทั้ง ทั้ หก และ 16

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เงาะป่าไปหาเนื้อมาคนละตัว ใครหา มาไม่ได้จะถูกประหารชีวิต เงาะป่าเข้าไปในป่า ถอดรูปเงาะออกแล้วร่ายมนต์เรียกเนื้อ เนื้อทั้ง ทั้ หลายก็มาอออยู่ที่พระสังข์ทอง หกเขยหาเนื้อทั้ง ทั้ วันก็ไม่ได้จนกระทั่ง ทั่ มาพบพระสังข์ทอง ซึ่งหก เขยคิดว่าเป็นเทวดา หกเขยขอเนื้อจากพระสังข์ ทอง พระสังข์ทองให้โดยขอตัดใบหูคนละหน่อย หกเขยก็ยอม ทั้ง ทั้ หมดก็นำ เนื้อไปให้เจ้าเมืองพา ราณสี 17

ตอนที่1กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เจ้าเมืองพาราณสียังทำ ร้ายเงาะป่าไม่ได้ก็ แค้นใจจึงมีคำ สั่ง สั่ ให้เขยทุกคนหาปลาไปถวาย พระสังข์ทองก็ถอดรูปเงาะป่าแล้วร่ายมนต์เรียก ปลา ปลาก็มาออคับคั่ง คั่ อยู่ที่พระสังข์ทอง หกเขย หาปลาไม่ได้ทั้ง ทั้ วันและเมื่อพบปลามาอออยู่ที่ พระสังข์ทองก็กราบไหว้อ้ออนวอนขอปลา พระ สังข์ทองยกให้โดยขอตัดปลายจมูกหกเขยคนละ หน่อย แล้วหกเขยกับเงาะป่านำ ปลาไปถวายเจ้า เมืองพาราณสี เจ้าเมืองพาราณสีขัดแค้นใจที่ทำ อันตรายเงาะป่า ไม่ได้ก็เฝ้าคิดหาวิธีการอื่นที่จะกำ จัดเงาะป่า พระอินทร์บนสวรรค์ทราบถึงการคิดร้ายของเจ้า เมืองพาราณสีต่อเงาะป่าจึงลงมาช่วย โดยเหาะ ลงมาลอยอยู่หน้าพระที่นั่ง นั่ ของเจ้าเมืองพาราณสี และกล่าวท้าทายว่าให้เจ้าเมืองพาราณสีหาคนดีมี ฝีมือเหาะขึ้นมาตีคลีกับพระอินทร์บนอากาศ ภายในเจ็ดวัน ถ้าหาไม่ได้ก็จะฆ่าเจ้าเมืองพาราณ สี 18

ตอนที่1กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เจ้าเมืองพาราณสีตกใจมากให้หกเขยและบรรดา เสนาอำ มาตย์ช่วยกันหาผู้อาสาเหาะไปตีคลี ทุก คนก็จนปัญญา เจ้าเมืองพาราณสีจึงให้ป่าว ประกาศว่าผู้ใดที่สามารถเหาะไปตีคลีกับ พระอินทร์บนอากาศได้จะยกราชสมบัติให้ แต่ก็ ยังไม่มีผู้ใดมาอาสา นางมณฑาเทวีพระมเหสี ของเจ้าเมืองพาราณสีจึงแอบไปหานางรจนา และ ขอให้นางรจนาอ้อนวอนให้เงาะป่าช่วย เงาะป่า สงสารทั้ง ทั้ สองนางจึงรับปาก และในวันที่เจ็ดเงาะ ป่าก็ถอดรูปเป็นพระสังข์ทองใส่เกือกแก้วเหาะ ขึ้นไปตีคลีกับพระอินทร์จนชนะ พระอินทร์ก็ กลับไปบนสวรรค 19

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เจ้าเมืองพาราณสีดีพระทัยมากได้ ขอโทษพระสังข์ทองและยกราชสมบัติให้ตาม สัญญา พระสังข์ทองขอลาไปตามหาพระนาง จันทราเทวีก่อน พระสังข์ทองเดินทางไปตาม เมืองต่าง ๆ จนกระทั่ง ทั่ มาถึงเมืองมัทราษฎร์ จึง ไปสืบถามที่บ้านธนัญชัยเศรษฐีว่ารู้จักหญิงที่ชื่อ จันทราเทวีหรือไม่ ธนัญชัยเศรษฐีบอกว่าไม่รู้ จัก แต่ก็เชิญพระสังข์ทองอยู่รับประทานอาหาร พระสังข์ทองสังเกตว่าอาหารมีรสปราณีตซึ่งผู้ ทำ จะต้องเป็นผู้ทำ อาหารถวายพระเจ้าแผ่นดิน จึงขอพบแม่ครัวและซักถามประวัติก็ทราบว่า เป็นพระนางจันทราเทวีจึงดีใจมาก และขอ ธนัญชัยเศรษฐีที่จะรับพระมารดากลับไป พระสังข์ทองนำ พระมารดากลับไปอยู่ที่เมืองพา ราณสี พระสังข์ทอง ปกครองเมืองพาราณสีจน เจริญรุ่งเรือง กิติศัพท์แพร่ไปยังนครอื่น ๆ จนถึงเมืองพรหมนคร ชาวเมืองพรหมนครก็ อพยพมาอยู่เมืองพาราณสี 20

ตอนที่ 1 กำ เนิดพระสังข์ (ต่อ) เสนาอำ มาตย์เมืองพรหมนครจึงทูล เสนอพระเจ้าพรหมทัตว่าพระสังข์ทองพระ ราชโอรสครองเมืองพาราณสีมีความสามารถ ทำ ให้รุ่งเรืองจึงเห็นสมควรที่จะอัญเชิญพระ สังข์ทองมาครองเมืองพรหมนครเพื่อสร้าง ความเจริญ พระเจ้าพรหมทัตเมื่อทรงทราบว่า พระโอรสยังมีชีวิตอยู่และมีความสามารถก็ยินดี และสำ นึกผิดให้อำ มาตย์ผู้ใหญ่ไปเมืองพาราณสี และทูลเชิญพระสังข์ทองและพระนางจันทรา เทวีกลับเมืองพรหมนคร พระสังข์ทองสงสาร พระบิดาจึงอ้อนวอนพระมารดาให้อภัยพระเจ้า พรหมทัตและเดินทางกลับเมืองพรหมนคร พระเจ้าพรหมทัตก็มอบราชสมบัติให้พระสังข์ ทองปกครองบ้าน เมืองเป็นสุขสืบมา 21

เนื้อเรื่องนิทานพื้นบ้าน เรื่อง สังข์ทอง ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ 22

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ ๏ เมื่อนั้น นั้ ท่านท้าวภุชงค์องค์สหาย กับตักกระตักโหรคนทาย ล้ำ เลิศเพริศพรายใน บาดาล ปรากฏพระยศศักดิ์ศ ดิ์ รี บรรดานาคีไม่ต่อต้าน ศาลารักษาศีลทาน อยู่ใต้บาดาลพิมานชัย เทพเจ้าเข้าในใจดล ท่านท้าวกำ พลหม่นไหม้ ด้วยพระสังข์ทองยองใย ลำ บากยากใจในคงคา จะใคร่ไปตามวิสัยนาค ออกจากเปลวปล่องช่องผา ระวังตัวด้วยกลัวครุฑา ทอดตาเหลียวดูมาแต่ไกล 23

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ ๏ เที่ยวเล่นมาเห็นกุมาร นอนจมดินดาน ธารไหล เห็นศิลาผูกมาก็แจ้งใจ ลูกใครทิ้ง ทิ้ ถ่วงลงคงคา โฉมศรีบริสุทธิ์ม ธิ์ นุษย์น้อย กะจ้อยร่อยน่ารักหนัก หนา ภุชงค์สงสารกุมารา เข้าต้องดูรู้ว่าไม่บรรลัย จับกรช้อนองค์เห็นกงจักร น้อยหรือบุญหนักศักดิ์ ใหญ่ จะเกิดเหตุเภทพาลประการใด ใครช่างทำ ได้ไม่ ปรานี จะเอาเจ้าไปไว้เป็นลูกยา เห็นว่าบุญหนักศักดิ์ศ ดิ์ รี แล้วแก้ศิลาพลันทันที นาคีอุ้มพาไปบาดาล 24

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ครั้น รั้ ถึงจึงวางบนแท่นแก้ว ผ่องแผ้วปรีดิ์ เปรมเกษมศานต์ บอกเมียรักพลันมิทันนาน บริวารแวดล้อมอยู่ พร้อมเพรียง พี่ไปได้มาแต่วารี จมในชลธีไม่มีเสียง ช่วยแก้ไขให้คืนจะได้เลี้ย ลี้ ง กล่อมเกลี้ย ลี้ งเลี้ย ลี้ งไว้ เอาบุญ ว่าพลางตั้ง ตั้ สัตย์อธิษฐาน ถ้าบุญเรากับกุมารเคย อุดหนุน แต่ชาติหลังทั้ง ทั้ สองเคยค้ำ จุน เดชะบุญกุมารไม่ วอดวาย เสี่ยงพลางพลางเอาสุคนธ์ทิพย์ ลูบหลังดังหยิบให้ เหือดหาย ค่อยฟื้นคืนสมประดีคลาย โฉมฉายเป่ามนตร์ด้วย ฤทธี 25

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ พระสุวรรณสังข์เรืองศรี ฟื้นองค์หลงว่ายวารี แลเห็นนาคีก็ดีใจ รูปร่างโสภาเป็นมนุษย์ ทรงภุชบังคมประนมไหว้ ผินผันอั้น อั้ อ้นฉงนใจ กล่าวความถามไปกับนาคา ข้าเจ้าเขาเอามาถ่วงน้ำ บาปกรรมทำ ไว้เป็นหนัก หนา ผู้ใดไปเอาข้าเจ้ามา โปรดช่วยชีวาให้คืนคง 26

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ ท้าวนาคีมีจิตพิศวง ตรัสถามเนื้อความไปโดยจง เจ้าเชื้อแถวแนววงศ์ พระองค์ใด ใครเล่าถ่วงเจ้าลงวารี โฉมศรีโทษทัณฑ์นั้น นั้ ไฉน เราช่วยจึงไม่ม้วยบรรลัย จึงพามาไว้ในบ้านเมือง ๏ เมื่อนั้น นั้ พระสังข์เล่าความตามเรื่อง บิดาข้าไซร้ได้ผ่านเมือง ราวเรื่องแม่ว่าให้ข้าฟัง เมียน้อยมันชื่อนางจันทา มารดาคลอดข้าเป็นหอย สังข์ เขาขับไล่ให้ไปอยู่ไพรรัง มันชิงชังทูลว่าข้าจัญไร อยู่หลังข้าออกมานอกหอย เขาคอยจับข้าหาช้าไม่ ทุบตีฆ่าฟันไม่บรรลัย จึงให้ถ่วงข้าลงสาคร บอกพลางทางทรงโศกี คิดถึงชนนีสะอื้นอ้อน พระองค์ช่วยส่งให้มารดร วิงวอนร่ำ ไห้อยู่ไปมา 27

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ ท้าวภุชงค์สงสารเป็นนักหนา ได้ฟังทั้ง ทั้ นางนาคา เสน่หาฟักฟูมอุ้มองค์ บุญญาธิการก็มากมี จึงเข่นฆ่าร้าตีไม่ผุยผง แกล้งเดียดฉันท์กันเป็นมั่น มั่ คง ยุยงชิงชังว่าจังไร อยู่ด้วยแม่เถิดจะเลี้ย ลี้ งเจ้า ร่วมวันขวัญข้าวอย่า โหยไห้ ชนนีเจ้านั้น นั้ มิบรรลัย นานไปจะพบประสบกัน จึงให้ชำ ระสระล้าง ล้อมข้างดังนางในสวรรค์ เอมโอชโภชนาสารพัน นึกสิ่งไรนั้น นั้ ก็มีมา 28

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ฝ่ายท้าวภุชงค์ทรงศักดิ์ คิดถึงแม่รักยักษา อย่าเลยจะให้กุมารา ไปเป็นบุตรายาใจ ผัวตายเป็นหม้ายมาช้านาน ลูกหลานยักษีห ษี ามีไม่ จึงบอกพระสังข์ทองยองใย พ่อไซร้มิใช่เป็นมนุษย์ ถึงรักเจ้าเอาไว้ไม่ได้ด้วย จะชูช่วยบำ รุงให้สูงสุด ไปกว่าบิดาจะม้วยมุด สิ้น สิ้ สุดทุกข์ภัยที่ได้มา เจ้าคิดถึงบิดาจะมาถึง ครู่หนึ่งบัดใจจะไปหา ว่าพลางทางสั่ง สั่ นาคา ตกแต่งกายาให้อ่าองค์ ทองกรอ่อนห้อยสร้อยสะอิ้ง อิ้ เพริศพริ้ง ริ้ เฟื่องฟูดู ระหง นาคาเข้าพร้อมล้อมวง อุ้มองค์พามาจากบาดาล 29

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ขึ้นจากฟากฝั่งพระสมุทร พ้นแดนมนุษย์สุด สถานริมสะดือทะเลคะเนการ หมายมุ่งกรุงมารไม่ ใกล้ไกลจึงนฤมิตด้วยฤทธา เป็นมหาสำ เภาทอง ผ่องใสโภชนาสารพันทันใด พร้อมไปในลำ สำ เภา ทอง ๏ จึงอุ้มลูกน้อยกลอยสวาท นาคราชทูนเกล้า เศร้าหมอง วางไว้ในลำ สำ เภาทอง ทั้ง ทั้ สองโศกาด้วยปรานี แล้วเอาแผ่นสุวรรณบันทึก จารึกเป็นราชสารศรี สั่ง สั่ ลูกชายพลันทันที จงส่งให้ยักษีที่ ษี ที่ ลงมา แล้วเธอตั้ง ตั้ สัตย์อธิษฐาน ขุนมารอันคิดริษยา จะจับลูกอย่าให้ถูกลำ เภตรา ให้ตรงซึ่งพาราอย่า ซัดไปเสี่ยงพลางทางเสือกสำ เภาทอง ลอยล่องใน ท้องทะเลใหญ่สงสารลูกแก้วแววไว แล้วกลับหลัง วังในสู่ไพชน 30

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ พระสุวรรณสังข์ระเหระหน คว้างคว้างมาในกลางทะเลวน ทุกข์ทนแลเหลียว เปลี่ยวใจ มีอยู่แต่น้ำ กับฟ้า จะแลเห็นฝั่งฝาก็หาไม่ ดูเป็นหมอกมัวออกทั่ว ทั่ ไป หวั่น วั่ ไหวไม่เคยไปมา เห็นฉนากฉลามตามกัน ดาษดื่นหมื่นพันล้วน มัจฉา เงือกงูราหูเหรา ทั้ง ทั้ กระโห้โลมาปลาวาฬ มังกรลอยล่องท้องน้ำ คลื่นซัดซัดน้ำ มาฉ่าฉาน คิดถึงพระแม่อยู่แดดาล เหมือนม้วยวายปราณไป จากกัน ลูกรักพลัดไปแห่งใด แม่อยู่หนไหนไม่ผายผัน มิตายใหญ่กล้าจะมาพลัน เสาะหาแม่นั้น นั้ ให้ พบพาน ร่ำ ไรอยู่ในเภตรา เทวาพิศวงน่าสงสาร ช่วยส่งให้ตรงเมืองมาร เข้ายังสถานด่านแดน 31

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ บัดนั้น นั้ กุมภัณฑ์ยักษาอยู่กว่าแสน ลาดตระเวนเกณฑ์กันปันแดน แว่นแคว้นนางมาร ชาญชัย ยืนเยี่ยมหอคอยลอยลิ่ว เห็นกระโดงธงทิวปลิว ไสว แลลิบลิบพริบตามาไวไว เข้าใกล้แลเห็นเป็น สำ เภา คิดว่าข้าศึกมาฮึกฮัก ขุนยักษ์วุ่ ษ์วุ่นวายทั้ง ทั้ นายบ่าว ออกรับจะจับเอาสำ เภา เร่งป่าวร้องเสร็จระเห็จมา 32

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ตรูกันลงหาดทรายชายฝั่ง เห็นสำ เภายัง ไม่กังขา ทองคำ ทั้ง ทั้ ลำ ทำ มา คนในเภตราก็ไม่มี เห็นอยู่แต่กุมารน้อย แช่มช้อยจรัสรัศมี แจ้งใจมิใช่ไพรี ยักษีต ษี รูกันมาทันใด เผ่นโผนโจนฉวยด้วยความอยาก อ้าปากแลบ ลิ้น ลิ้ น้ำ ลายไหล เร่งรีบฉวยพลันทันใด ประหลาดใจไม่ถูกเภตรา ทะลึ่งโลดโดดคว้าผวาเปล่า เหมือนหนึ่งจับดาว ในเวหา ลอยเด่นเห็นอยู่แก่ตา ยักษากริ้ว ริ้ โกรธพิโรธใจ ตีด้วยกระบองก้องเวหา จะถูกลำ เภตราก็หาไม่ ล้อมรุมกลุ้มกันเข้าทันใด เปล่าไปไม่ปะปะทะ กัน 33

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ สุวรรณสังข์นรังสรรค์ เห็นหมู่อสูรกุมภัณฑ์ คร้ามครั่น รั่ พรั่น รั่ อกตกใจ แต่ละตัวหัวพริกหยิกหยอง ดำ กาตาพองท้อง ใหญ่ เขี้ย ขี้ วขาวยาวรีไม่มีใจ คิดได้ถึงท้าวนาคี แล้วจึงตั้ง ตั้ สัตย์อธิษฐาน อย่าให้ขุนมารยักษี มาทำ อันตรายราวี แก่ตัวข้านี้เลยนาคิดแล้ว เท่านั้น นั้ มิทันนาน จึงโยนแผ่นทองสารให้ยักษา แผ่นทองลอยละลิ่วปลิวมา คอยท่ายักษีดั ษี ดั งมีใจ 34

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ยักษาโลดโผนโจนจับ กลอกกลับรับราชสาร ได้ คืนเข้าฝั่งพลันทันใด หอบรวนหายใจอยู่ไปมา จึงรู้สาราที่จารึก มิใช่ข้าศึกจึงปรึกษา สารทองของท้าวเจ้านาคา เภตราเขียนรายระบาย ทอง จำ เพาะให้โฉมยงลงมารับ เราจึงจู่จับมิได้ต้อง ปรึกษาแล้วนำ เอาแผ่นทอง นายรองระเห็จเตร็ด มา ๏ ครั้น รั้ ถึงซึ่งราชธานี จึงนำ สารศรีเข้าไปหา บอกแจ้งแถลงกิจจา แก่ท่านมหาเสนาใน ๏ เสนารับสารใส่พานแก้ว คลาดแคล้วพามาหา ช้าไม่ เข้าเฝ้านางมารชาญชัย ที่ในพระโรงอันรูจี 35

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ มาถึงจึงคลานเข้าไปเฝ้า ก้มเกล้าบังคม เหนือเกศี แล้วทูลไปพลันทันที ท้าวนาคีมีราชสารมา ให้ราชทูตมนุษย์น้อย ล่องลอยสำ เภาไม่เข้าหา ทองคำ ทั้ง ทั้ ลำ ทำ มา คนในเภตราก็ไม่มี จับต้องจะถูกก็หาไม่ โยนให้แต่ราชสารศรี ผิดอย่างปางก่อนบอห่อนมี เทวีจงทราบพระบาทา 36

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ เมื่อนั้น นั้ นางพันธุรัตยักษา เร่งคิดถวิลจินตนา ทูตถือสาราประหลาดใจ จึงสั่ง สั่ สาวศรีที่หมอบเฝ้า รับเอาสาราเข้ามาให้ แล้วอ่านดูพลันทันใด ที่ในพระราชสารา 37

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ สารท้าวภุชงค์ทรงศักดิ์ คิดถึงแม่รักยักษา แต่สหายวายปราณนานมา ชั่ว ชั่ ช้ามิได้มาเยี่ยม เยือน องค์ท้าวกุมภัณฑ์ที่บรรลัย ความสมัครรักใคร่ ใครจะเหมือน เจ้าน้อยใจที่ไม่เยี่ยมเยือน รักเจ้าเท่าเทียม เหมือนกัน เป็นหญิงครองเมืองมณฑล เสนีรี้พ รี้ ลจะเดียด ฉันท์ เราไซร้ได้บุตรบุญธรรม์ มนุษย์จ้อยน้อยนั้น นั้ ถือ สารไป เจ้าจงเลี้ย ลี้ งไว้เป็นลูกรัก เราเห็นบุญหนักศักดิ์ ใหญ่ จะได้ครอบครองพระเวียงชัย เลี้ย ลี้ งไว้ค้ำ ชูแทนหู ตา 38

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ อ่านจบแจ้งในสารศรี คิดถวิลยินดีเป็นหนัก หนา เอาสารทูนเกล้าไว้มิได้ช้า ขอบใจหนักหนาท้าว นาคี องค์ท้าวกุมภัณฑ์ที่บรรลัย ยังคิดรักใคร่ไม่หน่าย หนี ซื่อตรงต่อองค์พระสามี คุณของนาคีดังบิดา แล้วตรัสแก่มหาเสนาใน ใครเห็นอย่างไรให้ ปรึกษา มนุษย์น้อยจ้อยในเภตรา นาคาให้มาให้รับรอง ให้เลี้ย ลี้ งต่างลูกดวงใจ บุญหนักศักดิ์ใดิ์ หญ่ไม่มีสอง เรานี้มีจิตคิดปอง จะใคร่รับรองกุมารา 39

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ บัดนั้น นั้ กุมภัณฑ์โหรใหญ่ฝ่ายขวา พินิจคิดคูณแล้วทูลมา โหราขอโทษได้โปรดปราน อย่าเพ่อชื่นชมภิรมย์ใจ มิได้สงสัยที่ในสาร ตำ ราทายว่าพระกุมาร มิใช่ลูกหลานท้าวนาคา มนุษย์กับยักษ์จ ษ์ ะรักกัน ห้ามปรามกวดขันเป็น หนักหนา เหมือนหนึ่งดุเหว่าเหล่ากา เลี้ย ลี้ งรักษาได้เมื่อไรมี ทำ นองเมรีกับพระรถ ลักหยูกยาหมดแล้วลอบ หนี โฉมยงเหมือนองค์เมรี รับมาน่าที่จะวายปราณ 40

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ได้เอยได้ฟัง มืดคลุ้มกลุ้มคลั่ง ลั่ ดังเพลิงผลาญ เหม่อ้ายโหรใหญ่ใจพาล ช่างเปรียบเทียบทัดทาน ด้วยมารยา มึงนี้ผูกจิตคิดคด จะขบถจริงจังกระมังหนา กูไซร้จะได้ลูกยา กีดหน้าขวางตาหรือว่าไร กูไซร้ใช่นางเมรี หลงด้วยโลกีย์หาดีไม่ อันท้าวภุชงค์ทรงชัย ชั่ว ชั่ แล้วที่ไหนจะให้มา ว่าพลางทางสั่ง สั่ สาวสรรค์ จงช่วยกันขับไล่ไสเกศา แต่นี้สืบไปอย่าให้มา มันว่ากูเล่นให้เป็นลาง ๏ แล้วสั่ง สั่ กุมภัณฑ์ให้จัดแจง ตกแต่งเร่งรัดอย่า ขัดขวาง อีกทั้ง ทั้ ข้าเฝ้าท้าวนาง ต่างต่างแผลงฤทธิ์นิ ธิ์ นิ มิตกาย ให้เป็นมนุษย์สุดสิ้น สิ้ ตรัสพลางเทพินผันผาย เข้าที่นฤมิตบิดเบือนกาย เฉิดฉายโสภาอ่าองค์ ออกจากวังแก้วแพรวพรรณ กำ นัลพรั่ง รั่ พรูดูระหง แห่แหนแน่นอัดจัตุรงค์ เสนาพาลงไปคงคา 41

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ มาถึงหาดทรายชายทะเล เห็นเภตราลอย คอยท่า ลดองค์ลงริมชลธา หัตถาจบน้ำ ได้สามที แล้วนางตั้ง ตั้ จิตพิษฐาน กุมารบุญหนักศักดิ์ศ ดิ์ รี จะมาเป็นลูกข้าในครานี้ เทวัญจันทรีจงเล็งแล ขอให้ลอยเข้ามาถึงฝั่ง เหมือนหนึ่งยังข้าเห็นให้ เป็นแน่ เสี่ยงพลางแล้วนางผันแปร ลุกยืนชะแง้แลไป สำ เภาลอยเลื่อนเคลื่อนคลา ไม่ทันพริบตาเข้ามา ใกล้ เกยยังฝั่งพลันทันใด บัดใจเห็นทั่ว ทั่ ทุกตัวมาร 42

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ แล้วนางย่างลงในเภตรา มิช้าเห็นองค์น่า สงสาร พินิจพิศดูพระกุมาร งามปานรูปทรงดังองค์อินทร์ ฝ่ายว่าพระสังข์ก็บังคม ชื่นชมในจิตคิดถวิล แม่นยำ เหมือนคำ ท้าวนาคิน เสร็จสิ้น สิ้ ทุกสิ่งไม่ กริ่งใจ นางมารฟักฟูมอุ้มองค์ โฉมยงยินดีจะมีไหน ลงจากเภตราคลาไคล สำ เภาหายไปมิได้นาน สาวศรีรับรองประคองเคียง พร้อมเพรียงพิศวง สงสาร เบียดเสียดกันดูพระกุมาร คืนเข้ายังสถานสำ ราญ ใจ 43

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ มาถึงวังพลันทันที วางยังแท่นมณีศรีใส จึงดำ รัสตรัสถามความใน พ่อเป็นลูกหลานใครไฉน นา จึงพระยาภุชงค์ทรงศักดิ์ ส่งองค์ลูกรักให้แก่ข้า เหตุผลต้นปลายอย่างไรมา ลูกยาทรงนามกรใด ๏ เมื่อนั้น นั้ พระสังข์ทูลแจ้งแถลงไข คิดถึงมารดายิ่งอาลัย ร่ำ ไรทูลความแต่หลังมา อันพระบิตุรงค์ทรงภพ ประเสริฐเลิศลบจบทิศา เมียน้อยนั้น นั้ ชื่อจันทา เขายุยงบิดาให้ฆ่าตี จับลูกถ่วงท้องชลาลัย ตัวแม่ขับไล่อยู่ไพรสี บุญช่วยจึงไม่ม้วยชีวี ท้าวนาคีจึงใส่สำ เภามา 44

ตอนที่ 2 นางพันธุรัต เลี้ยงพระสังข์ (ต่อ) ๏ ฟังเอยฟังการ นางมารสงสารเป็นหนักหนา รับขวัญไม่กลั้น ลั้ น้ำ ตา ลูบหลังลูบหน้าให้ปรานี แม่จะถนอมกล่อมเกลี้ย ลี้ ง จะเลี้ย ลี้ งเจ้าเป็นบุตรนะ โฉมศรี พ่ออย่าได้กังขาราคี พระบุรีจะให้แก่ลูกยา จูบพลางนางอุ้มขึ้นใส่ตัก ความรักแสนสุดเสน่หา ดังดวงฤทัยนัยนา แล้วสั่ง สั่ มหาเสนาใน ท่านจงเร่งรัดจัดแจง ตกแต่งพาราอย่าช้าได้ จะสมโภชลูกแก้วแววไว บาดหมายกันไปอย่าได้ นาน 45