บทละครเรื่อง รามเกียรติ์

Ī Pai

สารบัญ ๑
ประวตั แิ ละความเปน็ มา ๒
ตวั ละครท่สี าคญั ๓
เรื่องยอ่ ๔-๙
เนือ้ เร่อื งบางตอน ๑๐-๑๒
ฉบบั อน่ื ๆ ๑๓
บรรณานกุ รม ๑๔
ดชั นี ๑๕

1

ตน้ เค้าของเรอ่ื งรามเกียรต์ิมาจากเรือ่ งรามายณะซ่ึงเป็นนทิ านที่แพร่หลายอยทู่ ว่ั ไปในภูมภิ าคเอเชยี
ใต้ ต่อมาอารยธรรมอินเดียได้แพรส่ ภู่ มู ภิ าคเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ พอ่ คา้ ชาวอนิ เดยี ไดน้ าวัฒนธรรมและ
ศาสนามาด้วย ทาใหร้ ามายณะแพรห่ ลายไปทว่ั ภูมิภาค กลายเปน็ นทิ านทรี่ ู้จักกนั เปน็ อย่างดี และได้
ปรบั เปลยี่ นเนอ้ื หาให้สอดคลอ้ งกบั วฒั นธรรมของประเทศนน้ั จนกลายเปน็ วรรณคดีประจาชาตไิ ป ดงั ปรากฏ
ในหลายชาติ เชน่ ไทย ลาว พมา่ กัมพชู า มาเลเซยี อินโดนีเซีย ล้วนมีวรรณคดเี รือ่ งรามเกยี รตเิ์ ปน็ วรรณคดี
ประจาชาตทิ ้งั ส้ิน

สาหรบั เรอื่ งรามเกยี รติ์ของไทยน้ัน มีมาต้งั แตส่ มยั อยธุ ยา ในสมัยกรุงธนบรุ ี สมเดจ็ พระเจา้ กรุง
ธนบุรไี ด้ทรงพระราชนพิ นธส์ าหรับใหล้ ะครหลวงเลน่ ปจั จุบันมีอยู่ไม่ครบ ต่อมาในสมยั รัตนโกสนิ ทร์รัชกาลที่
1 ไดท้ รงพระราชนพิ นธข์ น้ึ เพอื่ รวบรวมเร่ืองรามเกียรต์ิ ซ่งึ มีมาแตเ่ ดมิ ให้ครบถว้ นสมบูรณ์ต้ังแต่ต้นจนจบ

2

ฝา่ ยพระราม ฝา่ ยทศกณั ฐ์ และพนั ธมติ ร

พระราม นิลพทั ทศกณั ฐ์ ท้าวจกั รวรรดิ
พระลักษมณ์ มัจฉานุ กมุ ภกรรณ มารศี
พระพรต พระมงกฎุ ไมยราพ นางมณโฑ
พระสตั รดุ พระลบ อินทรชิต นางสามนักขา
นางสดี า ชามพูวราช ท้าวลสั เตียน นางเบญกาย
หนมุ าน นลิ นนท์ ไพนาสรุ ิยวงศ์ นางสพุ รรณมจั ฉา
พาลี สหสั เดชะ
สุครพี ขร 3
ชมพูมาน ทูษณ์
องคต ตรเี ศียร
พิเภท มังกรกณั ฐ์

ทา้ วทศรถ เป็นกษตั ริย์ครองกรุงอยธุ ยา มพี ระมเหสี 3 องค์ คือ นางเกาสุรยิ า นางไกยเกษี และ นางสมทุ ร
เทวี วนั หน่ึง ทา้ วทศรถไปรบกบั ยกั ษ์ ชอ่ื ปทตู ทันต์ โดย นางไกยเกษีตาเสด็จไปด้วย ขณะรบกนั ยักษ์แผลงศรไปถูก
เพลารถของทา้ วทศรถหกั นางไกยเกษีรบี กระโดดลงจากรถ เอาแขนของนางสอดแทนเพลารถ เมอ่ื ทา้ วทศรถฆ่ายกั ษ์ได้
แลว้ ได้ทรงทราบถงึ ความจงรกั ภักดขี องนางไกยเกษี จงึ ประทานพรวา่ หากนางปรารถนาสิง่ ใด พระองคก์ จ็ ะประทาน
ให้

ท้าวศรถครอดงราชสมบตั มิ านามหลายปแี ลว้ แต่ยังไม่มีโอรส จงึ ทาพิธกี วนขา้ วทพิ ย์ กล่นิ ข้าวทิพย์หอมไปถงึ
กรงุ ลงกา ทศกณั ฐใช้นางยักษก์ ่กนาสูรมาโมยนางแปลงร่างมาเป็นอกี า โฉบเอาข้าวทิพย์ไปได้เพียงคร่งึ กอ้ น ทศกณั ฐ์นา
ข้าวทิพย์ใหน้ างโฑผเู้ ป้นมเหสีกนิ นางจึงตง้ั ครรภ์และประสูติพระธดิ าออกมา แต่ขณะทปี่ ระสตู นิ น้ั พระธดิ าร้องวา่
"ผลาญราพณ์" ขึน้ สามคร้ัง พิเภกและโหรอนื่ ๆ ทานายว่าเปน็ กาลีบ้านกาลีเมอื ง ทศกนั ฐ์จึงสงั่ ให้นาพระธิดาผู้น้ันใส่
ผอบลอยน้าไป พระฤาษชี นกซ่งึ เดมิ เป็นราชาแห่งเมืองมิถิลาพบเขา้ ก็เกบ็ ไปฝงั ดนิ ฝากแม่พระธรณไี ว้ จนเวลาล่วงไปถึง
16 ปี จงึ ขดุ นางขึ้นมา แลว้ ตง้ั ชื่อว่าสีดา แลว้ กลับไปครองเมอื งมถิ ลิ าเช่นเดมิ และไดจ้ ัดพธิ ยี กศรเพ่อื หาคคู่ รองใหน้ างสี
ดา พระรามยกศรไดจ้ ึงไดอ้ ภิเษกกบั นางสดี าและพานางกลับไปอยทู่ ี่กรุงอยธุ ยา

4

การออกเดนิ ปา่

5

สู่กรุงลงกา

พระราม พระลักษมณ์ และนางสดี า ไปตงั้ อาศรอยูใ่ นปา่ วันหน่งึ นางสามนกั ขา น้องสาวของทศกัณฐ์ออกไป
เที่ยวปา่ ได้พบพระราม และทาร้ายนางสีดาแต่พระลกั ษมณ์ก็หลงรัก เขา้ ไปเกยี้ วพาราสีพระราม และทาร้ายนางสดี า
พระลักษมณโ์ กรธมาก จับนางมาตัดหู จมกู มือ และท้าว แลว้ ปล่อยตวั ไป นางกลับไปฟ่องพ่ชี ายทงั้ สาม คือ ทษู ณ์ ขร
ตรีเศียร ใหไ้ ปรบกับพระราม แต่ก็ถกู พระรามฆ่าตาย นางจงึ ไปเลา่ ถงึ ความงดงามของนางสีดาให้ทศกณั ฐ์ฟงั ทศกัณฐ์
อยากไดน้ างมาเปน็ ชายา จึงออกอุบายใหม้ ารีศแปลงตัวเป็นกวางทองมาล่อ นางสีดาเห็นกวางทองเขา้ กอ็ ยากได้ขอให้
พระรามไปจบั มาให้ พอมารีศถูกศรของพระรามกแ็ กล้งทาเสยี งพระรามรอ้ งให้ชว่ ยนางสีดาจงึ ขอพระลกั ษมณ์ตามไป
ทศกณั ฐ์ได้โอกาสจงึ เขา้ มาลักพานางสีดาไปกรงุ ลงกา พระราม พระลกั ษมณ์ เสดจ็ ออกกตดิ ตามนางดว้ ยความหว่ งใย
จนไดพ้ บกับหนมุ านและสุครีพ สคุ รีพขอใหพ้ ระรามฆ่าพาลผี เู้ ปน็ พีช่ ายของตนเสียก่อน ตนจึงจะช่วยทาสงครามกับ
ทศกณั ฐ์ เน่อื งจากสุดรพี แคน้ ใจ ทค่ี รัง้ หนึง่ พระอินทร์ฝากผอบใส่นางคารามากบั พาลี เพ่อื เป็นรางวัลให้สุครีพที่ยกเขา
พระสเุ มรุใหต้ ัง้ ตรงได้ แต่ถูกพาลีริบไปเปน็ ของตน และคร้ังสุดท้าย พาลีขไ้ ปส้รบกับควาย ชือ่ ทรพี ในถ้า แลว้ ส่งั
สุครีพใหค้ อยดูอยู่ปากถ้า ถ้าเลือดทไ่ี หลออกมาข้นเปน็ เลือดควาย ถ้าเลือดใสเป็นเลอื ดของตนใหส้ ดุ รพี ปิดปากถา้ เสีย
สุครีพเฝ้าคอู ยเู่ ห็นเลอื ดทไ่ี หลออกมาใส เพราะนา้ ฝนชะจงึ คิดวา่ พาลตี าย จงึ เอาหนิ ปดิ ปากถา้ ไว้ พาลเี ขา้ ใจวา่ สคุ รีพคดิ
ฆา่ ตน จึงขบั ไล่สคุ รีพออกจากเมอื ง พระรามไดแ้ ผลงศรไปฆา่ พาลีตาย สคุ รพี จึงเกณฑ์ไพร่พลลิงมาชว่ ยพระรามรบ

6

คืนหน่ึง ทศกณั ฐ์ฝันรา้ ย พเิ ภกทานายว่าทศกณั ฐ์ถึงคราวมีเคราะห์ ให้สง่ นางสีดาคืนไปเสยี
ทศกณั ฐ์โกรธมาก ขบั ไลพ่ ิเภกออกจากเมอื ง พเิ ภกจงึ เข้าไปสวามิภักดก์ิ บั พระราม ช่วยให้คาแนะนาทเี่ ปน็
ประโยชนใ์ นการทาสงครามแกพ่ ระรามเสมอ

พระรามทาสงครามกบั ทศกณั ฐ์อยนู่ านหลายปี จนญาตพิ ่นี อ้ งของทศกัณฐ์ตายในสงครามกันหมด
ทศกัณฐ์ต้องออกรบเอง พระรามแผลงศรถกู หลายครง้ั แตท่ ศกัณฐ์กไ็ มต่ าย เพราะถอดดวงใจฝากพระฤาษี
โคบตุ รไว้ หนุมานกบั องคตจึงทลู รับอาสาพระรามไปหลอกเอากลอ่ งดวงใจมาจนได้ ทศกณั ฐ์ออกรบอีก พอ
พระรามแผลงศรไปปกั อกทศกัณฐ์ หนุมานจงึ ขยก้ี ล่องดวงใจจนแหลกลาญ ทศกัณฐ์จงึ สิน้ ชีวติ จากน้นั พิเภกก็
พานางสดี ามาคืนใหพ้ ระราม และเพอ่ื พสิ ูจน์ความบริสทุ ธ์ิ นางสีดาจึงขอทาพิธลี ุยไฟ ซง่ึ นางสามารถเดนิ ลยุ ไฟ
ไดอ้ ยา่ งปลอดภยั พระรามต้งั ใหพ้ ิเภกครองกรงุ ลงกาแลว้ พระรามกเ็ สด็จกลบั อยุธยาพรอ้ มดว้ ยนางสีดา และ
พระลักษณ์

7

ต่อมา ปีศาจยักษ์ตนหนง่ึ ชือ่ นางอดลู ได้แปลงร่างเป็นสาวใช้ของนางสีดาขอรอ้ งให้นางสดี าวารูป
ทศกณั ฐ์ใหด้ ู พอดีพระรามเสดจ็ มา นางสีดาตกใจพยายามลบเทา่ ไรก็ไม่ออก จึงรบี ซอ่ นไวใ้ ตท้ บี่ รรทม ทาให้
พระรามบรรทมไม่หลับ ตอ้ งส่ังให้พระลกั ษณค์ น้ ดู กไ็ ดร้ ูปของทศกัณฐ์ พระรามกริ้วมาก หาวา่ นางสีดามีใจรัก
ทศกณั ฐ์สง่ั ใหพ้ ระลกั ษณน์ านางไปประหาร แต่พระลกั ษณ์ปล่อยนางไป นางสีดาไปอาศยั อย่กู บั ฤาษตี นหนึง่
จนประสตู ิโอรสองค์หนึ่ง

วนั หน่ึง นางสดี าไดไ้ ปอาบน้าที่ลาธาร เหน็ ลงิ เอาลูกเกาะหนา้ เกาะหลังพาไปไหนมาไหนด้วย นางจึง
กลับไปอุม้ โอรสที่ฝากพระฤาษเี ลี้ยงไว้มาด้วย เมื่อพระฤาษลี มื ตาข้ึนจากการบาเพ็ญตบะไม่เห็นพระมงกุฎ จงึ
ชุบกุมารข้นึ อกี องค์หนง่ึ ช่อื วา่ พระลบ นางสีดาจึงมโี อรสสององค์ พระฤาษไี ด้ส่ังสอนศิลปวทิ ยาใหก้ มุ ารทัง้ สอง
จนเก่งกลา้

๘

พระรามได้ทาพีธีปล่อยม้าอุปการ ม้าผ่านเขา้ ไปในป่า พระมงกฎุ เห็นเข้ากจ็ ับมาข่ีเล่น พระพรตแผลง
ศรไปจับตวั พระมงกฎุ ได้ พะระรามส่งั ให้นาตัวไปประจานเจด็ วนั แล้วให้ประหารเสยี แตพ่ ระลบมาชว่ ยไปได้
พระรามเสดจ็ ออกรบดว้ ยตนเองแต่ไม่สามารถเอาชนะกนั ได้ จนกระท่ังรูว้ า่ เป็นพอ่ ลกู กนั พระรามไปออ้ นวอน
นางสีดาให้กลับอยธุ ยา แต่นางสีดาไมย่ อม พระรามจงึ ทาอบุ ายว่าสน้ิ พระชนม์ นางสดี าตกใจรีบกลับมาเยี่ยม
พระศพพระราชจงึ ออกจากโกศจับนางสีดาไว้ นางสีดารู้ว่าถูกหลอกจึงอธษิ ฐานแทรกแผน่ ดินหนไี ปอยูเ่ มอื ง
บาดาล พเิ ภกทนู แนะนาใหพ้ ระออกเดินป่าอกี ครง้ั เพอ่ื เสดาะเคราะห์ พระรามจึงเสดจ็ ไปพรอ้ มกับพระลกั ษมณ์
ได้ฆา่ ยกั ษต์ ายอีกหลายตน คร้งั สุดทา้ ย พระรามสูก้ บั ทา้ วอณุ าราช พระราชถอนตน้ กกมาพาดสายยงิ ไปตึงทา้
วอณาราชไว้กับแผน่ หนิ แล้วจงึ เสดจ็ กลบั เขา้ กรงุ อยุธยา พระอศิ วรสงสารพระราม จงิ ชว่ ยไกล่เกล่ียให้นางสีดา
ยอมคืนดกี บั พระราม จากนน้ั พระรามกบั นางสีดาก็กลบั มาครองกรุงอยุธยาอย่างมคี วามสขุ

9

เปน็ การเล่าแนะนาตวั ละครสาคญั ทกุ พงศ์ คอื กาเนดิ ตวั ละคร แล้วดาเนนิ เรอื่ งตามลาดบั เหตุการณ์ท่เี กดิ ขน้ึ

เชน่ กล่าวถงึ เรอ่ื งหิรนั ต์ยักษม์ ว้ นแผน่ ดิน จนพระนารายณ์อวตารลงไปปราบ แลว้ กล่าวถงึ ราชวงศ์มนุษย์ อสูรพงศ์ และ

วานรพงศ์ ราชวงศ์มนษุ ย์ มที า้ วอโนมาตนั เปน็ ปฐมกษัตริย์แหง่ กรุงอโยธยา อภิเษกกบั นางมณีเกสร มีโอรสชื่อทา้ วอชั

บาล ไดร้ บั มอบราชสมบตั ิสบื ตอ่ มา และไดอ้ ภเิ ษกกับนางอัปสร มีโอรสชอ่ื ท้าวทศรถ อสรู พงศ์ มีท้าวสหบดีพรหมสรา้ ง

เมืองลงกา แลว้ ใหท้ า้ วธาดาพรหมหรือท้าวจตุพกั ตร์ไปครองเมอื งลงกา และไดอ้ ภเิ ษกกับนางมลิกา ตอ่ มามีโอรสช่ือ

ท้าวลัสเตยี นได้รับมอบราชสมบัติสบื ต่อมา ท้าวลสั เตยี นมีมเหสี 5 พระองค์ มีโอรสทเ่ี กดิ จากมเหสีแตล่ ะองค์คอื กุเปรัน

เป็นโอรสท่เี กดิ จากนางศรีสุนันทา ทพั นาสูรเป็นโอรสที่เกิดจากนางจิตรมาลา อศั ธาดาเปน็ โอรสทีเ่ กิดจากนางสวุ รรณ

มาลยั มารนั เป็นโอรสทเ่ี กิดจากนางวรประไภ ส่วนนางรชั ฎามเหสีองค์ที่ 5 กาเนดิ โอรสธิดารวม 7 พระองค์คอื ทศกณั ฐ์

กุมภกรรณ พิเภก ขร ทษู ณ์ ตรีเศียร และนางสามนกั ขา ตามลาดบั สว่ นวานรพงศไ์ ดก้ ล่าวถงึ กาเนดิ ของพาลี ว่าเป็นลกู

ของพระอนิ ทร์กบั นางกาลอจั นากาเนดิ ของสคุ รีพ วา่ เปน็ ลกู ของพระอาทติ ย์กับนาง กาลอจั นา หนมุ านเป็นลกู ของพระพาย

กบั นางสวาหะ นางสวาหะเป็นบตุ รขี องฤาษีโคดมกับนางกาลอัจนา ชมพูพาน ซงึ่ พระอศิ วรชุบดว้ ยเหงอื่ ไคลของพระองค์

และกล่าวถงึ กาเนิดของนางมณโฑทฤ่ี าษที ้ัง 4 ตน ได้ชบุ มาจากกบ และองคต ซึง่ เป็นลกู ของพาลกี ับนางมณโฑ 1๐

1๑

สามารถอา่ นต่อไดท้ ี่ : 1๒
https://sites.google.com/site/ramkeiyrti/reuxng-

yx/neux-reuxng-txn-thi-1

1๓

1๔

1๕